Zihnin Açık Kalan Sekmeleri (Zeigarnik Etkisi)

Herkese selam arkadaşlar, Zamansız Düşünceler'e hoş geldiniz.

Ben Gozi. Geçenlerde eşime şunu söyledim.

Ben iyi değilim, zihnim bir türlü susmuyor.

Sebebi neydi biliyor musunuz arkadaşlar?

Evde detaylı temizlik yapmamış olmamız.

Şehir dışına gittiğimiz için işte bir hafta ertelemiştik, sonra başka işler girdi araya derken uzadı gitti, üstüne bir değişti.

Bir takım akademik yoğunluklar diyelim.

Ama bu durum beni düşündüğümden çok daha fazla etkiledi.

Sürekli aklım oradaydı, ne yaparsam yapayım, zihnim bir türlü susmuyordu.

Sabah uyanıyorum, aklım evde.

Gece yatıyorum, aklım evde.

Yemek yiyorum, işte işteyim vs.

Aklım hep burada. Şimdi bunu duyunca belki şöyle düşünebilirsiniz.

Bu biraz mükemmelliyetçilik değil mi?

Ama değil arkadaşlar. Araştırdıkça fark ettim ki bu bambaşka bir şeymiş.

Ve bunun bir adı varmış.

Zeigarnik etkisi. Peki nedir bu Zeygarnik etkisi?

Bu etkiyi keşfeden kişi psikolog bir hanımefendi.

Buluma Zeygarnik adında.

Yani ismini oradan almış.

Zeygarnik 20. yüzyılda yaşamış ve özellikle insan zihninin yarım kalan işleri neden bırakamadığını araştırmış.

Peki Zeygarnik bunu nasıl fark etmiş?

Aslında çok basit bir gözlemle başlıyor her şey.

Bir gün Berlin Üniversitesi'nin lokantasında Buluma Zeygarnik ve diğer psikolog dostları bir araya geliyor.

İşte orada bulunan bir garson hiçbir not almadan müşterilerden aldığı tüm siparişleri aklında tutarak eksiksiz bir şekilde getiriyor.

İşte hangi masa ne yemiş, ne kadar yemiş, ne içmiş bunların hepsini hatırlıyor eksiksiz bir şekilde.

Psikologlar yemeklerini bitirip lokantadan çıkıyorlar.

Ancak garsonun bu dikkat çekici yeteneği Buluma Zeygarnik'in dikkatini çekiyor.

Zeygarnik lokantaya geri dönüyor ve garsona siparişleri nasıl hatırlayabildiğini soruyor.

Garson siparişleri zihnine kaydettiğini ama her siparişi tamamladıktan sonra yani hesap ödendikten sonra masanın hesabı kapatıldıktan sonra zihninden sildiğini söylüyor.

Düşünsenize az önce zihninde bu kadar net olan bir şey bir anda siliniyor.

Bu olay Buluma Zeygarnik'in ilgisini çekiyor ve olayın ardından Zeygarnik kocası Ne kocası ya pardon hocası.

Hocası Kurt Levin ile birlikte çeşitli araştırmalar ve deneyler yapmaya karar veriyor.

Zeygarnik'in deneyleri katılımcalara basit görevlerin verildiği ve bu görevlerin yarısının tamamlanmasına izin verildiği, diğer yarısının ise yarıda kesilerek katılımcılardan işte başka

bir şeylere geçmelerinin istendiği bir dizi deneyi içeriyor.

Deneylerin birinde katılımcılara dokunsal ve zihinsel bir takım görevler veriliyor.

İşte örneğin boncuk dizme veya bulmaca çözme gibi.

Görevlerin yarısı tamamlanırken diğer yarısı yarıda kesiliyor.

Ardından bir saatlik bir bekleme süresinden sonra katılımcılardan katıldıkları etkinlikleri hatırlamaları isteniyor.

Zeygarnik tamamlanmamış görevler üzerinde çalışan katılımcıların görevleri tamamlayabilenlere kıyasla hatırlama olasılıklarının daha yüksek olduğunu keşfediyor.

Başka bir versiyonda yapılan deneylerde ise bitmemiş görevleri olan yetişkinlerin görevleri bitirebileceklerinden %90 daha sık hatırlayabildikleri görülüyor.

Bu deneyler Zeigarnik etkisinin tamamlanmamış görevleri bellekte daha belirgin ve kalıcı bir iz bıraktığı fikrini destekliyor.

Yani tamamlanmamış ve sonuçlandırılmamış işlerin zihni işgal ettiği, Ancak işleri tamamladığında ise zihnin bu işgalden kurtulduğu bulgusuna ulaşılıyor.

Yani zihnimiz biteni değil, bitmeyeni tutuyor.

Ve belki de bu yüzden benim zihnim o yapılmamış temizlikte takılı kaldı.

Çünkü o iş benim için hala açıktı.

Ve aslında dikkat ederseniz hepimiz bunu yaşıyoruz.

Mesela birine söylemek istediğimiz bir şey var.

İşte belki kırıldığım bir şey, belki içinden geçen bir duygu, belki de platonik bir aşk.

Ama söylemezsiniz, içinizde tutarsınız.

Ve o söylemediğiniz şey siz söyleyene kadar zihninizde kira vermeden yaşamaya devam eder.

Ya da işte bir kitaba başlarsın.

İlk gün çok güzel gider, sayfalar akar, hikayenin içine girersin.

Ama sonra bir yerde bırakırsın.

İşte sonra devam ederim dersin.

Ama o kitap orada kalmaz.

Her gördüğünde sana kendini hatırlatır.

Başucunda durur ya da işte çantanın içinde olur.

Ve sanki sessizce sana şunu söyler, sen beni bitirmedin.

Yani kitabı bitiremediğin için içinde bir huzursuzluk olur.

Peki ya o meşhur gönderilmemiş mesajlar arkadaşlar?

Birine mesaj yazarsın, işte belki küstüğün bir arkadaşın, işte ayrıldığın eski flörtün, yani hayatından çıkmış ama zihninden çıkmamış birisine.

Uzun uzun yazarsın, silersin, işte tekrar yazarsın, göndermeye çok yaklaşırsın ama göndermezsin.

Aman boşver dersin ya da işte gurur yaparsın, ilk o yazsın dersin.

İşte mesele orada bitmez.

Gün içinde bir anda aklına düşer.

Acaba atsaydım ne olurdu?

Telefonu eline alırsın, işte o konuşmayı açarsın.

O mesaj hala orada duruyordur.

Ve ilginç olan şu, o mesaj artık sadece bir mesaj değildir.

Zihninde dönüp dolaşan bir ihtimaldir.

Ya şöyle olsaydı bu nasıl olurdu gibi bir ihtimal mesela.

Sen aslında mesajı göndermediğin halde o konuşma zihninde devam eder.

Senaryolar kurarsın, kendi kendine cevaplar hayal edersin.

Çünkü beyin bir final sahnesi yani ayrılık konuşması olmadığı için o dosyayı kapatamaz ve sürekli o kişiyi o anıları hatırlatır.

Hatta bazı ilişkilerde taraflar son bir konuşma yapalım da öyle ayrılalım gibi şeyler söyler ya bildiniz mi?

Heh işte bu Zeigarnik etkisinin en güçlü yakıtıdır arkadaşlar.

Bu arada doğru söyleyin günün sonunda o mesajları gönderiyorsunuz değil mi?

Eğer hala o mesajı atıyorsanız bu aşk değil zeygarnik etkisi olabilir.

Zeygarniklerin oyununa gelmeyin arkadaşlar.

X'den next olmaz benden söylemesi.

Zihninizi o yarım kalanlarla yormayın yani.

Bu arada aynı şey dizilerde de olur.

Bu dizilerin hani o en heyecanlı yerinde bitmesi var ya işte bu da zeygarnik etkisiymiş arkadaşlar.

Dizi senaristlerinin en büyük silahı işte bu etki.

Senaristler hikaye yazmak yerine hikayeyi yarım bırakırlar.

Örneğin bir bölümün en kritik anında hani şu altta yazar ya gelecek bölüm fragmanı az sonra.

İşte ya da devam edecek.

İşte bu yazıların yazması da sizce tesadüf mü?

Tabii ki değil. Beyin o hikaye yarım kaldığı için gece boyunca acaba ne olacak diye düşünür.

Olay tamamlanmadığı için zihin meşgul kalır ve böylelikle bir sonraki hafta dizinin başına oturmanızı garantiler.

Peki bu Zeigarnik etkisi sadece zihnimizi meşgul etmekle mi kalıyor?

Beyinimize, bedenimize etkileri nasıl oluyor?

Hadi gelin şimdi bunu konuşalım arkadaşlar.

Bu arada bu konuşmalar size iyi geliyorsa, beni hangi platformdan dinliyorsanız, bölümlerden haberdar olmak için takip etmeyi ve yanındaki zil butonuna tıklamayı unutmayın.

Sosyal medyada ise düşünmeye devam ediyoruz.

Bir de Apple Podcast'ta yorum yap özelliği var arkadaşlar.

Oradan da yorum yaparsanız...

evet ya ben de bu durumu yaşıyorum diyen kaç kişiyi sayımızı görmüş oluruz.

Ne dedik? Zeygarnik etkisinin zihnimize, bedenimize etkileri nasıl yansıyor?

Mesela zihnimizi bir bilgisayar gibi düşünebiliriz arkadaşlar.

Beynimizde her yarım kalan iş için bu anlattığım şeyleri bir sekme gibi düşünelim ve sekmeleri üst üste açıp hiçbirini kapatmadan sürekli yeni bir sekme açtığımızda ne olur?

Bir düşünelim. Bilgisayarın işlemcisi yorulur değil mi?

Bilgisayar yavaşlamaya başlar, donar.

Hatta bazen tamamen kilitlenir.

İşte zihnimiz de öyle.

Bir noktadan sonra error veriyor arkadaşlar, yoruluyor.

Ve bu yorgunluk sadece zihinsel değil, bedene de yansıyor.

İşte odaklanmak zorlaşıyor, dikkatin dağılıyor.

İçten içe bir huzursuzluk hissi oluşuyor.

Ve bir noktadan sonra zihnin sana şunu söylüyor.

Artık çok fazla açık şey var.

Beni kapat diye söylüyor.

Hani şu Instagram'da meyve sebzelerin konuşturulduğu videolar var ya o geldi aklıma.

Belki de bu yüzden bazen hiçbir şey yapmamış olsak bile kendimizi tükenmiş hissediyoruz arkadaşlar.

Çünkü mesele sadece yaptıklarımız değil, kapatmadıklarımız.

Bir de fark etmeden omuzlarımız geriliyor, çenemiz sıkılıyor, nefesimiz yüzeyselleşiyor.

Hani bazen durduk yere içten içe bir huzursuzluk olur ya, sebebini işte tam anlayamayız.

İşte çoğu zaman tamamlanmamış şeylerin yarattığı gerginliktir bu.

Bir de uykuya etkisi var arkadaşlar.

Yatağa yatarsın, bedenin yorgundur ama zihnin bir türlü susmaz.

Çünkü o açık sekmeler hala oradadır.

Bu yüzden uykuya dalmak zorlaşır ya da uyusan bile tam dinlenmiş hissetmezsin.

Dinlenmiş olarak uyanmazsın.

Ve gün içinde de çabuk yorulursun, daha çabuk tükenirsin.

Sanki enerjin sürekli bir yerlere akıyormuş gibi hissedersin.

Çünkü aslında bedenin sadece yaptığın şeyleri değil yapmadığın şeylere de tepki veriyor.

Ve belki de bu yüzden küçük gibi görünen bir yarım kalmışlık hissi bile bedende büyük bir ağırlığa dönüşebiliyor.

Peki bu döngüyü nasıl kırabiliriz?

Yani zihnimizde açık kalan o sekmeleri nasıl kapatacağız?

Önce şunu kabul ederek başlayalım arkadaşlar.

Hayattaki her şeyi tamamlamayacağız.

Tamam evet bu normal ama mesele zaten her şeyi bitirmek değil.

En azından bir şeyi kapatmak.

Bir de şöyle bir şey var arkadaşlar.

Zeygarnik etkisini avantaja çevirebiliriz.

Nasıl yani? Şöyle ki ertelim alışkanlığı başta olmak üzere birçok durumda zeygarnik etkisini kullanarak zorlukların üstesinden gelinebildiği söyleniyor.

İlk olarak ertelim hastalığının üstesinden gelmek için ne yapmak gerekiyordu?

Bir başlangıç yapmak gerekiyordu.

Yani diğer bir deyişle zeygarnik etkisi başlamak, bitirmenin yarısıdır.

Sözünü çok... güzel bir şekilde tasdikte eden bir durumdur arkadaşlar.

Herhangi bir şekilde başlangıç olabilir bu.

Yani başlangıcın büyük olmasına gerek yoktur.

Mesela çok basit bir yerden başlayabiliriz.

Evi komple toparlamak yerine sadece bir alanı.

Tabii başarabilirsem.

Bu arada bunu kendime söylüyorum arkadaşlar.

Aslında beyin çok güçlü ama bir o kadar da her söylenene inanacak kadar da saf bir organımız.

Zihin belirsizliği sevmez arkadaşlar.

Bir işi bitiremiyorsan bile şimdilik kapattığım sinyali vermemiz gerekiyor beynimize.

Mesela işte yapamadığın işi yaz, yanına ne zaman yapacağım notu ekle, küçük bir sonraki adımı belirle.

Örnek veriyorum, evi temizleyeceğim değil de, cumartesi saat 11'de sadece mutfağı temizleyeceğim şeklinde.

Ya da işte büyük işleri küçült, yani beyne mikro görevler vereceğiz.

Zihni yoran şey aslında işin büyüklüğüdür.

Tez yazacağım yerine başlığı yazacağım.

Spor yapacağım yerine işte 10 dakika yürüyeceğim.

Çünkü zihin tamamlanan küçük işleri kapanmış dosya olarak kaydeder.

İlginç ama etkili bir yöntem daha var arkadaşlar.

Bir işi en merak ettiğin yerde bırak.

Bu Zeygarnik etkisini avantaja çevirir.

Yani ertesi gün geri dönmek daha kolay olur, motivasyonumuz artar.

Özellikle... Ders çalışırken çok işe yarıyormuşum.

Zihin bitmiş gibi hissettiği şeyleri bırakıyor dedik değil mi?

Gün sonunda bugün yaptıklarım listesi çıkar.

Küçük başarıları işaretle.

Bu dopamin dengesini düzenliyor ve zihni sakinleştiriyor.

Diğer bir şey mükemmelliyetçilikle yüzleşmek.

Zeygarnik etkisini en çok besleyen şeylerden biri bu çünkü.

Eğer zihnin sana şunu söylüyorsa.

Tam yapamayacaksam hiç başlamayayım daha iyi.

Bu durumda çözüm.

%100 değil de %60'a razı olmak.

Başlamak çünkü mükemmel yapmaktan daha iyi ve daha gerçekçidir.

Ve son yöntemi söylüyorum arkadaşlar.

Bedensel boşaltım.

Bu çok kritik bir şey aslında.

Zihinsel yük bedende de birikiyor arkadaşlar.

Mesela yürüyüş yapmak, duş almak, nefes egzersizleri.

Bunlar da Zeigarnik etkisinin yakıtıdır arkadaşlar.

Sinir sistemimizi regüle eder yani düzenler ve zihindeki açık döngüleri yatıştırır.

Kısaca arkadaşlar Zeigarnik etkisinden kurtulmanın yolu işleri bitirmek değil, zihne kontrol altında olduklarını hissettirmek.

Çünkü ne dedik?

Beynimiz her söylenene inanacak kadar saf, temiz, iyi niyetli bir organımız.

Bir de Zeigarnik etkisinin çalışmadığı durumlar var arkadaşlar.

Her ne kadar Zeigarnik etkisini uygulayarak olumlu bir sonuç elde etmek mümkün olsa da görevi tamamlamak için özellikle motive olunmadığı ve iyi bir sonuç elde etmeyi beklemediğin zaman Zeigarnik

etkisi çalışamayabiliyormuş arkadaşlar.

Bu etki kişinin yaklaşımına bağlıymış ve genellikle hedefler için geçerliymiş.

Çünkü ilgi çekici bulunmayan ve tamamlanmasının imkansız olduğu düşünülen görevlerde Kişi uğraşmayı reddediyor ve zihninde bariyerler oluşturuyormuş.

Fakat kişi tamamlayacağına inanır ve hedefine değer verirse yani ilk adım olan başlamayı gerçekleştirdikten sonra Zeigarnik etkisi devreye giriyormuş ve görev tamamlanabiliyormuş.

Bu arada burada gerçekçi, ayağı yere sağlam basan hayaller, hedefler belirlememiz de önemli.

Bu arada bir şeylere başlamak ya da başlayıp da devam ettirememekle alakalı İnsan neden kendi hayatını sabote eder diye bir bölümüm var arkadaşlar.

Onu da dinleyebilirsiniz.

Orada detaylı konuştuk bu konuyu.

Bir de bende çok işe yarayan bir yöntemden bahsetmek istiyorum arkadaşlar.

Ben bir şeyleri yazmayı çok seviyorum.

Daha önceki bölümlerimde bundan bahsetmiştim.

Çünkü biz çoğu zaman her şeyi kafamızın içinde tutmaya çalışıyoruz.

Ama yazdığımız zaman o düşünce artık sadece zihnimizde olmaz.

Mesela bazen o hafta yapacağım işleri planlıyorum.

Akşam ne yemek yapacağımı yazıyorum.

Ya da hafta sonu yapacağım işleri yazıyorum.

Hatta benim buzdolabımın üstünde bir notluk var.

Bu arada çok tatlı. Instagram'da da paylaşırım arkadaşlar.

Görünür olması için oraya yazıyorum.

Ve her tamamlanan işin üzerine de tik atıyorum.

İnanılmaz bir rahatlama sağlıyor.

Kaliteli dopamin desem var yani.

Bir de bir şeyleri planladığımız zaman...

Zihin için bu çok büyük bir fark yaratıyor.

Çünkü artık o şey yarım değil planlanmış oluyor.

Çünkü bende şöyle bir şey var arkadaşlar ki bence birçoğumuz böyleyiz.

Eğer benim etrafım yani yaşadığım alan dağınıksa benim zihnim de dağınık oluyor.

Yani planlı düzenli olmak benim zihnimin yakıtı.

Ve arkadaşlar sona gelirken belki de zihnimizi rahatlatmak için her şeyi bitirmek zorunda değilizdir.

Ama bir şeyleri kapatmak zorundayızdır.

O açık sekmeleri, hani o bizi yavaşlatan gereksiz sekmeler var ya onları.

Siz de bugün bir şeyleri kusursuz bir şekilde bitirmek yerine yalnızca bir adım atarak zihninize yarım kalmış değil de planlanmış tatlış görevler verebilirsiniz.

Unutmayın, bir sıfırdan iyidir.

Bana Zamansız Düşünceler podcast hesabından yazabilirsiniz, sosyal medyadan.

Yine dediğim gibi Apple Podcast'ta yorum yazma özelliği var, oradan da yazabilirsiniz.

Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere, hoşçakalın.