Kendini tanımak (Ömür, kendinle tanıştığın yerde başlar)

Zamansız Düşünceler'e hoş geldin, ben Gozi.

Bu bölümü kaydederken önceki bölümlerden biraz daha farklı bir halim olabilir.

Son zamanlarda yaşadığım ve beni derinden etkileyen bir deneyimin içinden konuşuyorum.

O yüzden sesim önceki bölümlere göre biraz daha ağır, biraz daha demli gelirse bunun sebebi tam olarak bu.

Ama belki de bazı konular en iyi böyle zamanlarda konuşuluyordur.

Bu bölüme...

Doğan Cüceloğlu hocanın bahsettiği Cummings'in o sarsıcı dizesiyle başlamak istiyorum.

Cummings'in bir şiiri var.

Der ki, seni diğerlerinden farksız yapmaya çalışan bir toplumda kendin olarak kalabilmek savaş ister.

Bu bir başladı mı hiçbir zaman bitmez.

Bu yolculuğa çıktığının farkında olan kişi işte savaşçıdır.

Niyetinin saflığını keşfetmesi lazım.

O da şu, gönlümün adamı olacağım.

Tabii gönlünün adamı olmak demek şu, içindeki bizi de keşfedeceksin.

Çünkü yaşam bir ekip işi.

Gerçekten kendin olgun ve özgür olduğu zaman aileni keşfedersin, sevdiklerini, dostlarını keşfedersin, ülkeni keşfedersin, insanlığı keşfedersin,

kuşu keşfedersin, çiçeği keşfedersin ve merhaba yaşam dersin.

Ama o senin merhaban olur.

Başka senin değil.

Ve bu cümleyi bize hatırlatan, İnsanın kendisiyle ilişkisini bu topraklarda en sahici şekilde konuşabilmiş isimlerden biri Doğan Cüceloğlu'ydu.

Kendisini çok ama çok seviyorum.

Onu her hatırladığımızda biraz daha yavaşlamayı, kendimize karşı biraz daha dürüst olmayı öğreniyoruz.

İyi ki varsın, iyi ki var oldun Doğan Cüceloğlu hocam.

Rahmetle anıyorum. Hazırsak başlayalım arkadaşlar.

İnsan bazen bir haksızlıkla karşılaşır.

Ama mesele sadece haksızlığa uğramak değildir.

Asıl zor olan haksız olduğunu bildiğin bir durumla haklı olduğundan emin olduğun halde baş başa kalmaktır.

Çünkü haksızlığa uğramanın bir ağırlığı vardır.

İnsanın böyle göğsünde oturur, boğazında düğümlenir.

Oysa haklı olmanın da tuhaf bir hafifliği vardır.

Ama bu hafiflik insanı rahatlatmaz.

Aksine uykusuz bırakır.

Dışarıdan bakınca haklısın denir ama içeride başka bir soru yankılanır.

Peki şimdi ben bununla, bu haklılığımla ne yapacağım?

İşte tam bu noktada bir şey fark edersiniz.

Bazı durumlarda haklı olmak yetmez.

Çünkü insan bir şeyin doğru olmadığını, o yapının sakat olduğunu fark ettiğinde artık eskisi gibi devam edemez.

İşte tam burada çok güzel bir cümle çıktı karşıma.

Ömür, insanın kendini tanımaya başladığı an başlar.

Bu cümleyi ilk duyduğumda biraz durdum.

Çünkü birçoğumuz için ömür doğduğumuz gün başlıyor gibi geliyor.

Takvim öyle söylüyor en azından.

Ama aslında çoğumuz kendimizi tanımadan geçen o yılları yaşamış sayabilir miyiz?

Bence öyle değil.

Ömür asıl az önce söylediğim gibi insanın kendini tanımaya başladığı an başlıyor.

Önce şundan bahsetmek istiyorum.

Kendini tanımadan yaşamaktan.

Kendini tanımadan yaşamak aslında çok kolay.

Çünkü hazır yollar var.

Nasıl yaşanacağı, ne zaman ne yapılacağı, neyin başarı sayıldığı, neyin ayıp olduğu, neyin normal kabul edildiği.

Hepsi paket halinde sunuluyor.

İnsan da çoğu zaman bu paketleri sorgulamadan alıyor.

Çünkü sorgulamak yorucu.

Çünkü durmak, sorgulamak cesaret istiyor.

O yüzden birçok kararımız aslında bize ait değil.

Ama biz öyle zannediyoruz.

Bir işi seçiyoruz mesela.

Ben bunu istiyorum diyoruz.

Ama biraz kazıyınca altından şu çıkıyor.

Güvenli olsun, el alem ne der?

Zamanı gelmişti zaten.

Ya da mesela bir ilişki içerisine giriyoruz.

Kalmak istemediğimizi hissediyoruz belki ama kalıyoruz.

Çünkü gitmek ayıp.

Çünkü yalnız kalmak korkutucu.

Çünkü herkes böyle yapıyor.

Kendini tanımayan insan çoğu zaman kendi hayatının içinde misafir gibi yaşıyor.

Kendini tanımaya başladığını fark ettiğinde ise bazı fark edişler hayatı ikiye bölüyor.

Öncesi ve sonrası vardır.

Ve insan kendini tanımaya başladığında sadece kim olduğunu değil artık kim olmadığını da görmeye başlar.

İnsan bazen bir şey yaşar ve o şey onu kendine biraz daha yaklaştırır.

Hayatı değil belki ama bakışını değiştirir.

Ki değişen bakış açısı zamanla hayatımızı da etkiler değil mi?

Ve işte tam o noktada İnsan kendine şu soruyu sormaya başlıyor.

Ben kimim? Ben ne zamandır böyleyim?

Bu noktadan sonra kendini tanımaya başlamak bazen şunu da beraberinde getiriyor.

İnsan artık bazı durumları eskisi gibi taşıyamadığını fark ediyor.

Normalleştirdiği şeyler artık ağır gelmeye başlıyor.

Ve bu fark ediş çoğu zaman sessiz oluyor.

Ama insanın iç dünyasında büyük bir yer kaplıyor.

Çünkü artık mesele ne yaşandığı değil, o yaşanan şeyler karşısında insanın kendine rağmen bir yerde durup durmadığı oluyor.

Ve sonra çok doğal biçimde şuraya geçiyorsun.

Kendini tanıdıkça şunu fark ediyorsun.

Hayat ekleyerek değil, çoğu zaman eksilterek hafifliyor.

Kendini tanımaya başlamak kulağa hep iyi bir şey gibi geliyor değil mi?

Sanki insan kendini tanıyınca her şey netleşecekmiş gibi.

Doğru kararlar, doğru insanlar, doğru hayat.

Ama işin çok konuşulmayan bir tarafı var.

Kendini tanımaya başlamak aynı zamanda bazı şeylere tahammül edememeye başlamaktır.

Eskiden idare ettiğin şeyler, böyle gelmiş böyle gider dediğin düzenler, sessizce içine attığın cümleler.

Bir noktadan sonra ağır gelmeye başlıyor.

Ve insan şöyle bir dönüp kendisine baktığında şaşırmaya başlıyor.

Çünkü dışarıdan bakıldığında hayatında büyük bir değişiklik yoktur.

Aynı iş, aynı çevre, aynı günler.

Ama içeride bir şey artık uyum sağlamaz.

İşte o uyumsuzluk kendini tanımanın ilk işaretlerinden biridir.

Çünkü insan kendini tanımaya başladığında sadece neyi istediğini değil, Neyi artık istemediğini de fark eder.

Ve bu fark ediş insanı bazen huzurlu değil, önce huzursuz yapar.

Çünkü bilmeden katlanmak kolaydır.

Ama bilerek katlanmak insanın kendine yaptığı bir haksızlık gibi gelir.

Bu yüzden kendini tanımaya başlayan insan bir süre zor biri gibi hisseder.

Daha az idare eden, daha az susan, daha az razı olan biri gibi.

Ve çevrende sürekli olumsuz, çıkıntı gibi etiketlere maruz kalmana da sebep olur.

Ama aslında artık zorlaşan insan değil, netleşen sınırlarıdır.

Kendini tanımak her şeye itiraz etmek değildir.

Ama her şeye katlanmayı da reddetmektir.

İnsan bazı şeyleri artık olur diyemediğinde başkalarına değil kendine sadık kalmaya başlıyor.

Ve bu sadakat ilk başta pahalıdır.

Çünkü herkes senin değişimini hemen anlamaz.

Hatta çoğu zaman yanlış anlar.

Ne oldu sana? Eskiden böyle değildin, çok değiştin.

Evet, çünkü insan kendini tanımaya başladığında aynı kalamaz.

Ama bu değişim bir kopuş değildir, bir dönüş değildir, bir başkalaşma hiç değildir.

Bu, insanın kendine biraz daha yaklaşmasıdır.

Ve insan kendine yaklaştıkça hayatın sesi kısılır.

Gürültü azalır.

Beklentiler sadeleşir.

Artık her şeyi açıklamak zorunda hissetmez.

Her yerde bulunmak zorunda kalmaz.

Her yükü taşımaya görev bilmez.

Çünkü artık şunu fark etmiştir.

Her taşınan yük erdem değildir.

Kendini tanımaya başlayan insan her şeyi bir anda bırakmaz.

Hayat zaten genelde dramatik kopuşlarla da değişmez.

Daha çok sessiz kopuşlar olur.

İçerden, içerden.

Bir konuşmada eskisi kadar kalmamaya başlarsın.

Bir ortamda daha çabuk yorulduğunu fark edersin.

Bazı cümleleri artık kurmak istemezsin.

Ve insan bu sessiz kopuşları yaşarken kendine kızabilir.

Abartıyor muyum?

diye sorar. Bu kadar da büyütülecek ne var?

der. Ama mesele büyütmek değildir.

Mesele artık görmezden gelememektir.

Çünkü insan bir şeyleri gördükten sonra onu görmemiş gibi davranamaz.

Bir de mesela kendini tanımak her zaman güçlü hissetmek de değildir.

Bazen tam tersine insanın kendine karşı ne kadar acımasız olduğunu fark etmesidir.

Ne kadar zorlandığını, ne kadar sustuğunu, ne kadar idare ettiğini ve çoğu zaman bunları iyi insan olmak adına yaptığını sanmasıdır.

Oysa kendine karşı adil olmayan bir insan, Uzun vadede kimseye de adil olamaz.

Çünkü içeride biriken bir şey bir gün mutlaka taşar.

Ya kırgınlık olur, ya yorgunluk, ya da sessiz bir uzaklaşma.

Kendini tanımak işte bu birikimi fark etmektir.

Ve buna mecbur değilim demeyi kendi içinde fısıldayabilmektir.

Hayatın içinde taşıdığımız pek çok yük aslında bilinçli seçimler değildir.

Alışkanlıklardır, beklentilerdir.

Böyle olması gerekiyordu denilen cümlelerdir.

Ama insan kendini tanıdıkça yüklerle seçimler arasındaki farkı görmeye başlar.

Her yük sorumluluk değildir.

Her sorumluluk da insana ait değildir.

Ve bu fark ediş insanı daha az şey yapan biri yapmaz.

Daha doğru şeyler yapan biri haline getirir.

Çünkü insan kendi yükünü seçmeye başladığında hayatı ağırlaşmaz, hafifler.

Ve insan bazen kendine şunu sormak zorunda kalır.

Ben şu an gerçekten taşıyabildiğim bir hayat mı yaşıyorum yoksa alıştığım bir hayatı mı sırtlanıyorum?

Çünkü insan her alıştığı hayatı taşıyabilir ama her taşıdığı hayat onun hayatı değildir.

Kendini tanımanın bir başka boyutu da kusurlarımızla yüzleşmek.

Carl Jung'ın dediği gibi herkesin bir gölgesi vardır.

Bu gölge bastırdığımız değil, görmezden gelmeyi seçtiğimiz yanlarımızdır.

Yani mesele kötü olmak değil, eksik ve kırılgan olmayı inkar etmek.

Kendini tanımak çoğu zaman şöyle başlar.

Ben sabırlıyım, ben vicdanlıyım, ben iyi niyetliyim.

Ama asıl ışık şurada başlıyor.

Mesela şunları söyleyerek.

Ben kıskanabiliyorum, ben tembelleşebiliyorum.

Bazen çok çabuk öfkelenebiliyorum.

İncindiğimde sertleşiyorum.

Bu cümleleri kurabildiğimiz an içimizdeki o gölge görünür olur.

Ve görünür olan şey artık bizi gizlice yönetemez.

Bazen de tanımadığımız bize kader diyoruz.

Yani çoğu zaman hayatımızda tekrar eden sorunları kader, şanssızlık ya da başkalarının suçu olarak adlandırıyoruz.

Oysa Yang'ın söylediği gibi.

Bilinç dışı bilince çıkmadıkça hayatımızı yönetir ve biz buna kader deriz.

Yani sürekli aynı ilişkilerde inciniyorsak, aynı noktalarda öfkeleniyorsak, aynı savunmaları tekrar ediyorsak orada kaderden çok tanınmamış bir gölge vardır.

Burada önemli bir ayrım var bence.

Gölgeyle yüzleşmek, onu yok etmeye çalışmak değildir.

Bu bir itiraf kürsüsü değil, bir iç diyalogdur.

Mesela... Ben kötü biriyim değil de ben bazen kendimi yetersiz hissettiğimde kontrolcüleşiyorum.

Bu cümle sert değil, dürüsttür.

Ve dürüstlük kendini tanımanın en şifalı halidir.

Kendine dürüstlük en zor ama en özgürleştirici şeydir.

Başkalarına dürüst olmak çoğu zaman daha kolaydır.

Çünkü bedelini başkaları öder.

Ama kendine dürüst olmak, işte orada savunmalar düşer.

Maskeler iner. Ve şu fark edilir.

Gölgesiyle tanışan insan daha karanlık olmaz.

Daha bütün olur.

Bu arada bu konuşmalar sana iyi geliyorsa zamansız düşünceleri Spotify'da takip edebilirsin.

Sosyal medyada ise düşünmeye devam ediyoruz.

Devam edelim. İnsan kendindeki karanlığı kabul ettiğinde başkalarının karanlığından korkmamaya başlar.

Artık herkesi ya iyi ya kötü diye ayırmaz.

Kendine savunma ihtiyacı azalır.

Çünkü sakladığı bir şey kalmamıştır.

İşte bu yüzden kendini tanıyan insanın sesi daha sakin çıkar.

Tepkileri daha ölçülüdür.

Öfkesi daha kısa sürer.

Çünkü öfkenin arkasındaki ihtiyacı tanıyordur artık.

Bir noktadan sonra şunu fark edersin.

Sertliğim güçten değil, korkudan geliyordu.

Kontrol etme isteğim bilgiden değil, güvensizlikten.

Suskunluğum olgunluktan değil, incinmişlikten.

Bu fark ediş insanı küçültmez.

Tam tersine insanı yerine oturtur.

Ve belki de kendini tanımanın en sessiz ama en güçlü yanı şudur.

Artık kendini haklı çıkarmaya değil anlamaya çalışırsın.

Kendinle barışmaya başladığında hayatla da daha az kavga edersin.

Çünkü hayatla kavga edenlerin çoğu...

Aslında kendisiyle barışamamış olanlardır.

Gölge ile yüzleşmek bir cesaret gösterisi değildir.

Bu bir şefkat eylemidir bence.

İnsanın kendine ben buyum ve bununla da var olabilirim diyebilmesidir.

Ve tam da bu yüzden kendini tanımak bir sonuç değil, bir yolculuktur.

Her gün biraz daha dürüst.

Her gün... Biraz daha az maskeyle, her gün biraz daha kendin olarak ve her gün kendimize biraz daha yaklaşarak.

Ve arkadaşlar sona gelirken, belki de bugün kendimize sormamız gereken tek bir soru var.

Ben kendimi ne kadar tanıyorum?

Ve bu sorunun cevabı hemen gelmeyebilir.

Karışık olabilir, can yakabilir.

Ama sorulmuş olması bile bir başlangıçtır değil mi?

Çünkü hatırlayın, ömür...

insanın kendini tanımaya başladığı an başlar.

Ve bu tanışma için hiçbir zaman geç değildir.

Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.

Zamansız Düşünceler'i sosyal medyadan takip etmek isterseniz açıklamalar kısmındaki linkten ulaşabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere, hoşçakalın.