müzik: duygusal dayanıklılık aracı

Hayat dediğimiz şey aslında ne?

Biriktirdiğimiz anılar mı?

Yaşadığımız acılar mı?

Yoksa hayalini kurduğumuz yarınlar mı?

İnsanoğlu yüzyıllardır bu sorunun peşinde koşuyor.

Felsefede, edebiyatta, dinlerde, hatta gündelik sohbetlerde bile hep aynı cevabı arıyoruz.

Yaşamak nedir? Hayatı yaşanır kılan şey ne?

Bu soruya

herkes farklı bir yanıt verebiliyor.

Kimisi aşk diyor, kimisi özgürlük.

Ama benim için cevap Bu aralar müzik oluyor.

Bu aralar dedim son 15 yıldır falan.

Çünkü müzik kelimelerle unutamadığımızı anlatıyor bize.

İçimizdeki karmaşayı, en derin acı ya da tarifsiz sevinci.

Yani 15 yıl dediğime bakmayın baya ilkokul zamanlarından beri.

O zamanlar böyle ilk.

Gri bir Walkman'im vardı.

Sony'i çok iyi hatırlıyorum.

Kaset dolduruyorduk.

Daha sonra başka bir MP3'alara evrildi.

Daha sonra ilk telefonumu alınca telefondan müzik dinleme, YouTube'dan WinUp vardı falan böyle.

Neyse buralara geçiyorum. Herkes şu konuda nettir herhalde.

Müzik insan ruhunun ortak dili.

Çoğunlukla düşündüğüm zamanlarda insanın hayata nasıl dayandığını sorgulayabiliyorum.

Kayıplara, hayal kırıklıklarına, beklenmedik fırtınalara, kimsenin görmediği iç yaralarına.

Ve sonra fark ediyorum bir şarkı sayesinde ya da bir ressamın fırçasından dökülen renklerle bir film sahnesinde ya da sanat sayesinde dayanılıyor buna.

Sanat aslında insanın kırılganlığının en çıplak hali.

Ama işte tam da o çıplaklık bir başkasının kalbine dokunabiliyor.

Çünkü hayatın içindeki ritmi, kalbin çarpıntısını, gözyaşının düşerken çıkardığı, o neredeyse duyulmaz sesi bize müzikten başka ne anlatabilir ki?

Düşünün bir çocuğun annesinin dizinde mırıldandığı bir ninni.

Henüz kelimeleri bilmez ama melodiyi tanır.

Bir halkın acısını ağıtlardan duyarsınız.

Bir yolusun özgürlük harcısını marşlardan, bir insanın aşkını şarkılardan.

Belki de bizler kelimelerden çok ezgilerle anlaşan varlıklarız.

Çünkü söz bitiyor. Ama tınısı kalıyor.

İnsan bu dünyaya atıldığında ilk duyduğu şey annesinin kalp atışları değil mi?

O sesin düzeni, o ritim.

İlk müziğimiz aslında. Belki de bu yüzden hep bir melodinin peşindeyiz.

Belki de bu yüzden en büyük yalnızlıklarımızda kulaklığımızı takıp bir şarkıya sığınıyoruz.

Çünkü biliyoruz ki içten içe biliyoruz bunu.

Müzik bizi en çıplak halimizde bile anlayan, omuzunda elini hissettiren bir destekçi.

Müziğin insanı iyileştirme gücü var.

Yaralarımızı sarmasa da onlara bakabilmeyi kolaylaştırıyor.

Yaşamın ta kendisi.

Bizi insan kılan, birbirimize bağlayan, en derin acılarımızla bile ortaklaştıran şey notalar.

Bir şarkı bazen tek bir cümleden çok daha fazlasını anlatıyor.

Yıllardır içinizde tuttuğunuz bir acıyı 3 dakikalık bir melodi dile döker.

Ve... Sen yalnız olmadığını anlarsın çünkü başka biri aynı duyguyu yaşamış ve notalara dökmüş işte.

İşte bu yüzden müzik bir dayanışma biçimi.

Görünmez bir köprü insanlar arasında.

Bir düşün, bütün hayatını sessizce geçirmek zorunda kalsaydın, konuşmasaydın, şarkı duymasaydın, bir gitar tınısı, bir keman sesi hiç kulağına çalınmasa hayat neye benzerdi?

Muhtemelen solgun, eksik yarım bir dünyaya değil mi?

Çünkü müzik yoksa ruhun rengi de kayboluyor.

Müziği hayatın fazlalığı gibi görenler yanılıyor bence.

Çünkü müzik hayatın kalbi.

Bir halkın şarkılarını yasakladığınızda aslında nefesini kesersiniz.

Bir insanın müziğini elinden aldığınızda hayallerini susturursunuz.

O yüzden en zor zamanlarda bile şarkılar dilden dile dolaşır.

Yasaklanır, susturulmak istenir ama yine de bir yerden çıkar ve yeniden çalınır.

Çünkü insanı yaşatan şey melodidir.

Hayatı yaşanır kılan şey büyük başarılar, kariyer basamakları ya da elde edilen zaferler değildir.

Bizi yaşama bağlayan şey, bir yaz akşamında deniz kenarında çalan bir gitar, bir yolculukta radyodan yükselen bir şarkı, hiç ummadığınız anda duyduğunuz o melodiyle içinizde kıpırdayan duygular.

Bazen bir aşkı, bir devrimi, bir ayrılığı ya da bir barışı başlatan şey de müzik.

Çünkü o insan ruhuna dokunmanın en kestirme yolu.

İnsanın en kırılgan yanıyla konuşan bir ruh.

Bir keman sesi bize kaybettiğimiz birini hatırlatabiliyor.

Bir davul sesi içimizdeki isyanı uyandırabiliyor.

Bir piyano tuşuysa imkansız olsa çocukluğumuzu geri getiriyor sanki.

Ve işte o anlarda şunu anlıyoruz.

Biz aslında notalardan yapılmışız ha.

Ruhumuz melodilerin içinden geçiyor gibi sanki.

Belki de müziği bu kadar vazgeçilmez kılan şey onun zamansızlığı.

Bir şarkı 50 yıl önce yazılmış olabilir ama ilk defa duyduğunuzda size şimdiyi anlatır.

Çünkü müzik zamanı aşar.

Zamansızlıktır aslında müzik.

O yüzden ben hayatı yaşanır kılan şey nedir diye sorulduğunda cevabı hiç düşünmeden verebildiğim anlarda müzik diyorum.

Çünkü o hem bireylerin hem de toplumun kalp atışı gibi bizi birbirimize bağlayan Bizi insan kılan.

Belki de şöyle diyebiliriz.

Bizim hikayemiz kelimelerle yazılmıyor aslında.

Bizim hikayemiz şarkılarla, melodilerle, seslerle yazılıyor.

Ve belki de hayat hiç durmadan çalan uzun bir şarkıdan ibaret.

Ve biz o şarkının içinde hep birlikteyiz.

Psikolojide ise duygusal dayanıklılık dediğimiz kavram.

Yani hayatın darbelerine rağmen yeniden ayağa kalkabilme, kırıldığımız yerden daha güçlü çıkabilme kapasitesi.

Bunun müziğe çok güzel bağlayacağım.

Çünkü müzik bu kapasiteyi besleyen en derin kaynaklardan biri.

Çünkü bir şarkıyı dinlerken yalnız olmadığımızı hissediyoruz.

Hatta bazen şarkının sözleri tam da o an yaşadığımız şeyi anlatıyor gibi geliyor bize.

Sanki biri içimizi görmüş de.

Bizim adımıza dile dökmüş.

Bu hissin yarattığı şey dayanıklılık aslında.

Ya da en yalnız kalmak istediğin anlarda dinlediğin bir şarkı olabilir.

Sanat terapisi de burada devreye giriyor.

Belki bilirsin sanat terapisi duygularımızı ifade edemediğimizde onları resimle, müzikle, dansla ya da yazıyla açığa çıkarmamıza yardımcı oluyor.

Bir çocuğun korkularını çizdiği bir resimde görebiliyoruz.

Bir yetişkinin içindeki kırılganlığı çaldığı birkaç piyano notasında duyabiliyoruz.

Sanat sözcüklerin kilitli kaldığı yerde açılan gizli bir kapı.

Ve sanatın belki de en büyüğün yanı birleştirici olması.

Bizleri bir araya getirmesi.

Düşünsene bir konser salonunda hiç tanımadığın yüzlerce kişiyle aynı şarkıya eşlik ediyorsun.

Hep birlikte bir melodide buluşuyorsun.

İşte o an bütün farklılıklar siliniyor.

Kim olduğun, nereden geldiğin, hangi dertleri taşıdığın önemsizleşiyor.

Geriye sadece o şarkı kalıyor.

O birliktelik yaşıyor orada.

Psikoloji bize şunu söylüyor.

İnsan anlamı en çok paylaşarak bulan bir varlık.

Sanat da bunu mümkün kılan bir değer.

Çünkü sanat hem kendi içimizi açığa çıkarmamızı sağlıyor hem de başkalarının içini duyabilmemize imkan sunuyor.

Bu yüzden sanatçı dediğimiz kişi aslında bir köprü görevi görüyor.

Kendi yarısını müziğe, şiire, resme dönüştürüyor.

Biz de onun eserinde kendi yarılarımızı görüyoruz.

Duygusal dayanıklılık da...

Tam burada büyüyor. Çünkü sanatla temas ettiğimizde acımızın sadece bize ait olmadığını anlarız.

Başkaları da yaşamış, başkaları da hissetmiş ve başkaları da iyileşmiş.

Bu farkındalık yalnızlığın en sert kabuğunu kırıyor.

Yalnızlık insanın içinde en gizli, en derin odadır.

Sanat işte o gizli odanın kapısını açıyor.

İçeriye ışık alıyor.

Bir şarkıyla, bir tabloyla ya da bir filmle.

Bir şarkı var diyelim belki 30 yıl önce yazıldı, belki hiç tanımadığımız bir sanatçının kaleminden döküldü ama biz o şarkıda kendi kalbimizi duyuyoruz.

Sanki biri yıllar önce bizim yaşadığımız acıyı anlamış ve bizim için bir melodiye dönüştürmüş gibi hissediyoruz.

Bu yüzdendir ki müzik sadece kulağımıza değil ruhumuza da dokunuyor ve ruhuna dokunan insan yarasına da bakabiliyor.

Sanatın en devrimci tarafı da şu, hayatı sadece katlanır değil, yaşanılır kılıyor.

Çünkü müzik varsa, resim varsa, şiir varsa, yani insan ruhunun dışa vurduğu o yaratıcı enerji hala bizimle beraber akıyorsa, demek ki biz hala hayattayız.

Sanatın hangi alanında olursa olsun, sanatçılar da bize bunu hatırlatır.

Onlar çok özen ruhlar bence.

Hepimiz yaralıyız ama aynı zamanda hepimiz şifanın parçasıyız.

Belki de sanatçılar bir çeşit yaralı şifacı.

Kendi kırıklarını dönüştürüp başkalarının kırıklarına ışık tutuyor.

Onların görevi insanın acısını dindirmek değil, o acıya anlam katmak, o acıya eşlik etmek belki.

Çünkü anlam bulduğun anda dayanıklılık da gelmeye başlıyor.

İnsan duygularını bastırdığında değil de onlara alan açtığında iyileşiyor.

Bunu daha önceki bölümlerde de konuşmuştuk.

Sanatta işte tam da bunu yapıyor.

Alan açıyor. İçimizdeki karmaşayı kelimelerle, notalarla, fırça darbeleriyle taşıyabileceğimiz bir yere eviriyor.

Belki de insana insan yapan şey birbirimizin yaralarına taşımak için icat ettiğimiz sanat formları.

Şarkılar, şiirler, resimler dedik.

Hepsi bir tür duygusal dayanıklılık aracı.

Çünkü bir başkasının sanatında kendimizi bulduğumuzda yalnız değilim diyoruz.

İşte o an en kırılgan yerimizde bile yaşamaya devam edebiliyoruz.

Sevgi de burada devreye giriyor.

Çünkü sanatın özü sevgi.

Sadece romantik anlamda değil, varoluşun kendisine duyulan bir sevgi.

Bir ağacı sevmek, bir kenti sevmek, bir anıyı sevmek, bir yabancının sesinde kendini sevebilmek.

Sanatın kaynağı bu.

O yüzden ben şuna inanıyorum.

Hayatı yaşanır kılan şey, Sahip olduklarımız değil, hissettiğimiz şeyler.

Ve hislerimizi yaşatan, besleyen, var hissettiren duygu tüm arayışlarımızın toplamı.

O yüzden bu bölümü şöyle bitirmek istiyorum.

Belki bugün kelimelerle anlatamadığın duygular var içinde.

Belki kimseye söyleyemiyorsun.

Onları bir şarkıya bırak.

Belki bir resme, belki bir şiire, bir filme.

Çünkü sanat sadece büyük ustaların işi değil.

Hepimizin içinde bir şair, bir müzisyen, bir ressam yaşayabiliyor.

Yeter ki ona izin verelim.

Çünkü bazen hayatı yeniden sevebilmek için ihtiyacımız olan tek şey doğru anda çalan bir şarkı.

Bir şarkıyı ilk dinlediğimiz anla yıllar sonra yeniden dinlediğimiz an aynı değil.

Çünkü biz aynı değiliz bir kere.

O melodi bizle birlikte yaşaldı.

Kimi zaman gençliğimizin heyecanını, kimi zaman kaybettiğimiz birini geri getirdi.

Belki de müzik bu yüzden bu kadar büyülü.

Çünkü hatıralarımızın zaman damgasını taşıyorlar.

Ve o yüzden bir şarkıyı açtığımızda aslında kendimizin eski bir versiyonunu da çağırıyoruz.

İşin en ilginç yanı her birimiz kendi hayatımızın şarkı listesini taşıyoruz.

Kimimiz bir yaz akşamını hatırlatan bir melodiyi, kimimiz bir ayrılığın kalbimize bıraktığı boşluğu tamamlayan bir şarkıyı.

Aslında hepimiz görünmez bir kişisel soundtrack ile yaşıyoruz.

Ve işte bu yüzden... Müzik, müzisyenlerle beraber dinleyenleriyle de anlam buluyor.

Çünkü bir şarkı onu dinleyenin hayatına değdiği anda gerçekten var olmaya başlıyor.

Bizi biz yapan, birbirimizle kurduğumuz bağlardan çok aramızda görünmez şekilde titreşen notalar.

Bir frekans yaratıyoruz bence.

Çünkü her insan kendi sesini arıyor bu hayatta.

Ve bazen bir şarkının içinde buluyor o sesi.

Bir şarkı bize kendimizi hatırlatıyor.

Unuttuğumuz yanlarımızı, sakladığımız acıları, en saf sevinçleri.

O yüzden bugün müziğe, müziğe gönül verenlere bir selam bırakmak istiyorum.

Hayatında bir beste gibi iniş çıkışlarıyla var olduğunu hatırlatan, hepimizi aynı şarkının farklı sözleri yapan kim varsa o büyülü seslere, o büyülü ruhlara selam olsun.

Bir şarkıyla kendinizi, hayatınızı anlatsanız, siz tek bir şarkı olsanız hangisi olurdunuz?

Haftaya görüşmek üzere. Çünkü biz biraz da onların bize dokunuşuyla olduğumuz hale gelen varlıklarız.

Sözleri mi, müziği mi, dinlediğin zaman mı, dinleten kişi mi ölçeğin olur bilemiyorum ama bir soruyla kapatıyorum.

Tek bir şarkıyla kendini, hayatını anlatsan, sen tek bir şarkı olsan hangisi olurdu?

Haftaya görüşmek üzere.