insan kim olmayı seçer? | dorian gray'in portresi

İnsan gerçekten ne zaman yaşlanmaya başlıyor?

İlk kırışıklığında mı?

İlk beyaz saçında mı?

Yoksa ilk kez başkalarının gözündeki haline, kendi gözündeki halinden daha çok önem verdiğinde mi?

Ya da ilk kez vazgeçtiğinde mi?

Kendinden, hayalinden, cesaretinden.

Sence insanı gerçekten ne yaşlandırıyor?

Geçen yıllar mı?

Yoksa söyleyemediği cümleler mi?

Belki tutamadığı yaslar mı?

Kendine rağmen yaşadığı bir hayat mı?

Kendine rağmen yaşadığı bir hayat mı?

Bazen 30'lu yaşlarda biriyle tanışırsın.

Gözlerinde 80 yıllık bir yorgunluk.

Bazen de 80 yaşında birinin içindeki çocuk gibi bir merakıyla tanışırsın.

Bu da aslında bize yaş almakla yaşlanmanın aynı şey olmadığını gösteriyor ya hep.

Bugün böyle bir başlangıç yapmak istedim çünkü...

Hikaye tam da bunun üzerine.

Diyelim ki evinde bir tablo var.

O tablo senin portren ve o portre yaptığın her seçimi kaydediyor.

Birini kırdığında yüzü biraz daha sertleşiyor.

Kendine ihanet ettiğinde gözlerinin ışığı azalıyor.

Korktuğunda, sustuğunda omuzları çöküyor.

Ya da korkudan sustuğunda.

Cesaret ettiğinde ise canlanıyor.

Şimdi dürüst olalım.

O tabloya her gün bakmaya cesaret edebilir misin?

Bugün biraz Dorian Gray'in portresiyle Sartre'ın varoluşçuluğunu aynı masaya oturtmak istiyorum.

Çünkü ikisi de aslında aynı soruyu soruyor.

İnsan gerçekten kimdir ve daha da önemlisi yaptığımız seçimler bizi nasıl dönüştürür?

Dorian Gray çok genç, çok güzel, herkesin hayran olduğu bir adam.

Ressam Bessel onun portresini yapıyor.

Tam o sırada Lord Henry hayatına giriyor ve ona şu fikir aşılıyor.

Gençlik hayattaki tek gerçek değerdir.

Bu cümle Dorian'ın içine bir zehir gibi akıyor.

İlk kez yaşlanmaktan korkuyor.

İlk kez güzelliğini kaybetmenin ölüm gibi bir şey olduğunu düşünüyor ve sonra o meşhur dileği diliyor.

Keşke yaşlanan ben değil Portre olsaydı.

Dilek gerçekleşiyor.

Dorian genç kalıyor ama yaptığı her şey Portre'nin yüzüne yansıyor.

Kitabın asıl başladığı yer burası çünkü mesele büyü değil.

Mesele şu, insan yaptığı şeylerin izinden kaçabilir mi?

Dışarıdan kusursuz görünebilirken, insanlar ona bakıp sadece güzellik görürken o odasında sakladığı portrey giderek çürüyor.

Bu bana günümüzü inanılmaz hatırlatıyor.

Bugün çünkü hepimizin bir portresi var sosyal medyada değil mi?

Kendimizi dünyaya sunduğumuz bütün o düzenlenmiş yüzler.

Oscar Wilde bugün yaşasaydı...

Belki şöyle yazardı. Portre artık duvarda değil telefonda.

Dışarıdaki görüntü ile içerideki deneyim arasındaki mesafe hiç bu kadar büyümemişti.

Bir insan çok başarılı görünebilir.

Çok seviniyor görünebilir.

Çok mutlu da görünebilir ama gece yalnız kaldığında kendi portresinde ne gördüğünü kim bilebilir?

Sartre'ın en temel fikri şu.

İnsan yaptığı seçimlerin toplamı.

Peki güzel bu cümle.

İnsanı bir düşündürüyor değil mi?

Ama aslında korkutucu.

Çünkü şöyle demek.

Sen sadece başına gelenler değilsin.

Sen başına gelenlere verdiğin yanıtsın.

Sartre buna özgür olmaya mahkum olmak diyor.

Yani seçim yapmamak bile bir seçim.

Sustuğunda da seçersin.

Ertelediğinde de seçersin.

Bir ilişkide kalmaya devam ettiğinde de seçersin.

Gitmeye karar verdiğinde de.

Ve bu seçimler... Yavaş yavaş kim olduğunu söyler sana.

Dorian'ın trajedisi tam burada.

O da seçim yapıyor ama her seçimin bir bedeli olduğunu görmek istemiyor.

Mesela şöyle dediğimiz anlar olmuyor mu hiç hayatta?

Ben zaten böyleyim, başka çarem yoktu, koşullar beni buna zorladı.

Sartre bu cümleleri duyduğunda şunu soruyor.

Gerçekten mi? Belki koşullar çok zordu, belki seçeneklerin mükemmel değildi.

Ama yine de bir seçim yaptın.

İşte insanın özgürlüğü bazen tam burada can yakıyor.

Özgürlük sadece istediğini yapabilmek değil yaptığının sorumluluğunu taşıyabilmek.

Dorian bunu yapamıyor.

O yüzden roman boyunca aslında genç kalmıyor.

Tam tersine içeriden yaşlanıyor.

Ve burada çok önemli bir ayrım var.

Zamanın yaşlandırmasıyla seçimlerinin yaşlandırması aynı şey değil.

Bence en derin fikir bu kitaptaki.

Yüzündeki çizgiler seni yaşlı yapmaz.

İnsanı asıl yaşlandıran şey söyleyemedikleri, gitmediği yollar, korkudan tuttuğu kendisi.

Ve bu beni biraz yaz meselesine de getiriyor.

Yani yazın ne olduğu bambaşka bir bölümün konusu ama şunu söylemek lazım.

Yaz sadece bir insanı kaybetmek değil, bir ihtimali kaybetmek, bir hayali kaybetmek.

Kurduğun bir geleceği kaybetmek hatta kendinin eski halini kaybetmek.

Sertir geçmişin seni etkiler ama seni tamamen belirlemez diyor ve haklı.

Çünkü bazen hayatımızda öyle şeyler oluyor ki artık ben eski ben değilim cümlesini çok rahat bir şekilde kurabiliyoruz.

Ama evet eski sen değilsin.

Bundan sonra kim olacağını seçecek kişi sensin.

İşte bu yasla özgürlüğün kesiştiği bir yer.

Bir kayıp yaşadığında iki şey aynı anda doğru olabilir.

Bu çok acıttı ve hayatım burada bitmedi.

İkisi birbirini iptal etmiyor.

Bu yüzden ben artık iyileşmek dediğimiz şeyi tırnak içinde acı geçince diye tanımlamıyorum.

İyileşme bazen şu, acı hala orada.

Ama onun yanında yeniden kahkaha da var olabiliyor, merak da var olabiliyor.

Yeni bir sabah her zaman var ve hayatın dengesi tam da bu.

Sürekli mutlu olmak, güçlü olmak değil, sarsıldığında yeniden merkeze dönebilmek.

Peki o merkez neresi?

Dorian'ın merkezi başkalarının hayranlığıydı evet.

Sartre'nin merkezi ise seçimler.

Benim merkezime aldığım ise kendimle kurduğum dürüst ilişki.

Çünkü dışarıdaki herkes seni alkışlayabilir.

Belki de senin kendini değersiz görmen için türlü türlü oyunlar yapabilir.

Ama gece yalnız kaldığında kendi portrene bakacak olan kişi sensin.

Ve o portre sana her gece bıkmadan usanmadan şunu soracak.

Bugün kim oldun? Daha cesur biri mi?

Daha korkak biri mi?

Daha açık, belki kapalı biri mi?

Daha sevgi dolu biri mi?

Yoksa sadece sevilmek için kendinden vazgeçen biri mi?

Aslında hayat konuşmuyor.

Deneyimlerimiz bizim içimizde bir şeyleri görünür kılıyor.

Aynı ilişkiyi tekrar tekrar yaşadığında, aynı yerde yorulduğunda, bir başarı kazandığında ama o beklediğin, umduğun mutluluk gelmediğinde, birini kaybettiğinde

neye gerçekten değer verdiğini fark ettiğinde.

Hayat sadece sana ayna tutuyor.

Sartre'nin özgürlüğü de bir ayna.

Ve belki en zor şey o aynaya bakmak.

Çünkü orada sadece kim olduğumuzu değil kim olmayı seçtiğimizi görüyoruz.

Eğer senin de bir portren olsaydı ve o portre yalnızca başkalarına nasıl göründüğünü değil gerçekten nasıl yaşadığını gösterseydi bugün ona bakınca ne görürdün?

Yorgun ama dürüst birini mi?

Kırılmış ama hala sevebilen birini mi?

Korkmuş ama yine de adım atan birini mi?

Mesele asla kusursuz bir portaya sahip olmak değil.

Yıllar sonra o portanın karşısına geçip evet korktum, hata yaptım.

Yaz tuttum, bazen kayboldum ama sonunda kendi hayatımı yaşamayı seçtim diyebilmek.

İnsan başına gelenlerle değil, onlarla ne yaptığıyla kim oluyor?

Bütün hayatta aynı sorunun etrafında dönüyor.

Sen aynada gördüğün kişi olmak için mi yaşıyorsun?

Yoksa kimsenin görmediği portrene iyi bakabilmek için mi?

Günün sonunda insanlar bizim yüzümüzü hatırlamayacak.

Başarılarımızı da unutacaklar.

Ama biz kendimizle baş başa kaldığımızda içimizde taşıdığımız portreyle yaşamaya devam edeceğiz.

Bugün Ayşe, yarın Zeynep.

İki gün sonra Ecem.

isimler gelip geçici.

Hayat boyunca kusursuz bir portret çizmek mesele değil.

Her seçimden sonra aynaya biraz daha, biraz daha korkmadan bakabilmek.

Kendine yabancılaşmadan yaşamak.

İnsanın en uzun yolculuğu kendisiyle dünyaya dolaşması değil, kendine dönebilmesi.

Mesela güneşe hiç dikkat ettin mi?

Bize sadece ışığını gösteriyor ya ama o ışığın ardında durmadan yanan bir çekirdek var.

Güneş parlayabilmek için önce kendi içinde yanıyor.

Belki insan da biraz böyle.

Hayat bizden hiç yanmamamızı istemiyor.

Bize düşen yandığımız yerden ışık üretebilmek.

Acı hayatın karşıtı değil.

Hayatın içindeki dillerden sadece biri.

Yaz da öyle. Kayıp da, hayal kırıklığı da.

Onlardan kaçarak değil, içlerinden geçerek dönüşüyoruz.

Dünyada bunu her geçen dakika hatırlatıyor.

Bunu hatırlatmak için dönüyor.

Güneşin etrafında dönerken aynı zamanda kendi etrafında da dönüyor.

Eğer sadece kendi etrafında dönseydi bir yüzü sonsuza kadar karanlıkta kalırdı ya hani.

Ya da... Eğer sadece güneşin etrafında dönseydi bu bildiğimiz hayat olmazdı.

Hayat iki hareketin aynı anda mümkün olabilmesi sayesinde var.

İnsanın dengesi de burada saklı.

Kendi merkezini kaybetmeden hayatın etrafında dönebilmek.

Başkalarını severken kendini unutmamak.

Yaz tutarken yaşamaktan vazgeçmemek.

Canı yanarken bile merak etmeye devam edebilmek.

Hayat hiç acı çekmemekle ilgili hiç değil.

Acının içinden geçerken bile yaşamla bağını koparmamayı seçebilmekle ilgili.

İçindeki ateşi söndürmek değil, onunla birlikte yaşamayı öğrenmek.

Bizi hayatta tutan şey hiç kırılmamış olmak değil, her kırılıştan sonra yeniden yönümüzü bulabilmek, hep kendimizi seçebilmek.