cam tavan sendromu: yeterli olmak neden yetmiyor?

Kimse sana yetersizsin demedi belki.

Ama sen yine de öyle hissediyorsan.

Burada bir duralım. Bir yandan her şeye yetişiyorsun.

İşini yapıyorsun. Sorumluluk alıyorsun.

Hatta çoğu zaman senden beklenenden fazlasını veriyorsun.

Ama içinden bir ses fısıldıyor.

Acaba yakında fark ederler mi?

Bak dikkat et. Bu ben hazır mıyım sorusu değil.

Bu daha çok onlar ne zaman anlayacak.

Sanki sen bu hikayenin öznesi değilmişsin gibi.

Sanki başına gelen her şey.

senin kontrolünün dışında oluyormuş gibi.

İşte bu bölüm tam buradan başlıyor.

Çünkü bazen mesele özgüven eksikliği değil.

Sen çok iyi olsan bile sana hissettirilen şey.

Bugün kadınların hayatında sessizce dolaşan 3 şeye konuşacağız.

Cam taban, mobbing, imposter sendromu.

Ama bunları sadece iş hayatıyla sınırlamadan ilişkilere, aileye, hayatının asılsızlıklarıyla ilgileneceğiz ve asıl soruyu soracağız.

Bu kadar yaygınlarsa bizde neyi bozuyor bunlar?

Bu bölüm kendine güvenemeyen kadınlar için değil, kendine güvenmesi beklenip bunun bedelini ödeyen kadınlar için.

Hazırsan bir kahve al, sohbet başlıyor.

Önce özgüven dediğimiz şeyi bir netleştirelim.

Özgüven denince aklımıza ne geliyor?

Yüksek sesle konuşanlar mı?

Odaya girince enerjisi hissedilenler mi?

Bunlar değil. Psikolojide özgüven kendini çok sevmek değil, her ortamda rahat olmak hiç değil.

En sade tanımı bir durumla karşılaştığında elinden geleni yapabileceğine olan inancın.

Yani her şeyi biliyorum değil, mükemmelim de hiç değil.

Daha çok şu, bilmiyorsam öğrenirim.

Zorlanırsam da toparlarım.

Ve bu şey olumlamayla oluşmuyor.

Yani ayna karşısında ben harikayım, sen aklına koyduğun her şeyi başarırsın falan diyerek oluşmuyor.

Beyin şunu sorar çünkü.

Daha önce bunu yapabildin mi?

Yani beyin ikna olmuyor.

Adeta bir CV istiyor.

Önce şunu net söyleyelim.

Kadınların özgüveni doğuştan kırılgan değil.

Kırılganlaştırılıyoruz. Erkekler çoğunlukla ne yaptıklarıyla ölçülüyor.

Kadınlarsa nasıl olduklarıyla.

Başarılı ama sert bir havası mı var?

İddialı ama biraz fazla mı?

Güçlü görünüyor.

O zaman sevilir mi?

Beyin burada şunu öğreniyor.

Ne yaparsam yapayım bir yerden eksiğim.

İşte imposter senromu tam burada finizleniyor.

Kadınlar başarıyı şansa bağlıyor ve başarısızlığı kendine yazıyor.

Bu bir özgüven sorunu değil.

Bu sürekli sorgulanmanın yan etkisi.

Bugün bir adım ileri gidiyorum.

Bir nevi el arttırıyorum arkadaşlar.

Çünkü özgüven konuşurken hep aynı yere takılıyoruz.

Ama hep yani. Sonuç şöyle bir genellemeye çıkıyor.

Kendine inan. Yaparsın.

Başarabilirsin. Yani motivasyon videoları bakın işinize kardeşim.

Yani olmuyor.

Peki ya mesele senin ne kadar inandığın?

Ya mesele sadece biz değilsek?

Bunu hiç düşünüyor mu o motivasyon videoları?

Ya özgüveni sürekli görünmez duvarlara çarpıyorsa?

Bir önceki haftaki bölümümüz özgüvendi.

Yani özgüven bölümünde bu kısma değinmemiştik.

O bölümü de mutlaka dinlemeni öneriyorum.

Çünkü bu bölümle bağlantısallığı çok güçlü.

Camtavandan bahsetmek istiyorum öncelikle.

Çünkü literatürde şöyle tanımlanıyor.

Kadınların ve bazı grupların yetkinlikleri, performansları ya da başarıyla açıklanamayan nedenlerle kurumsal hiyerarşinin üst basamaklarına

ulaşmalarını engelleyen görünmez ama güçlü bariyerler.

Yani kimse sana açık açık buraya kadar demiyor ama bir yerden sonra da yükselme duruyor.

Bu engel resmi değil, yazılı bir kuralı yok.

Tam da bu yüzden inkar edilebiliyor zaten.

Ve cam tavan bireysel eksiklikten değil, yapısal önyargılardan, kültürel beklentilerden ve kim lider gibi görünür sorusuna verilen alışılmış cevaplardan besleniyor.

En kritik tarafı da şu, cam tavan sistemi görünmez kılıyor çünkü yükü bireyin omzuna bırakıyor.

İnsan şunu düşünmeye başlıyor ister istemez.

Demek ki ben yeterince hazır değilim.

Biraz daha çabalamalıyım.

Oysa literatür bize şunu söylüyor.

Mesele yeterlilik değil arkadaşlar.

Kimin yükselmeye uygun kabul edildiği.

Burayı bold yapabiliriz.

Yani ama camtavan genelde tek başına gelmiyor.

Yanında iki sessiz eşlikçisi var.

Mobbing ve imposter sendromu.

Bu kısmı biraz netleştirelim.

Camtavan yukarı çıkmanı zorlaştırıyor.

Mobbing bulunduğun yerde seni yıpratıyor.

Imposter sendromuysa bütün bunları seni iç sesine çeviriyor.

Yani bir tür zincir gibi düşünebiliriz bunu.

Zincir gibi çalışıyor. Hani mobbing her zaman bağırmak değil.

Çoğu zaman çok daha sessiz.

Görmezden gelinmek, fikirlerin başkası tarafından sahiplenilmesi, sürekli daha fazlasının beklenmesi, hataların büyütülürken başarıların küçültülmesi falan.

Bunun da literatürdeki tanımı şöyle kişinin mesleki itibarını ve psikolojik dayanıklılığını aşındıran sürekli ve sistematik davranışlar.

Yani tek bir olay değil.

Adeta bir atmosfer.

Ve bu atmosferde kişi şunu yaşamaya başlıyor.

Ben burada istenmiyor muyum?

Yani yanlış bir şey mi yapıyorum?

Tam bu noktada Imposter sendrom sahneye çıkıyor.

Neydi imposter sendromu?

Kişinin başarılarına rağmen kendini yetersiz, sahte ya da yanlış yerde hissetmesi.

Ama bu sendrom tabii ki boşlukta doğmuyor.

Sürekli sorgulanan, görmezden gelinen, daha fazlası beklenen ama karşılığı verilmeyen biri bir süre sonra o kadar da iyi olmadığını ve oraya ait olmadığını düşünmeye başlıyor.

Imposter sendromu çoğu zaman bireysel bir özgüven sorunu değil, sistematik olarak değersizleştirilen ortamlara verilen sağlıklı bir psikolojik tepki.

Çünkü bir insan sürekli sorgulanıyorsa sonra kendini sorgulamaya başlıyor.

Yani bu çok basit bir şey.

Yani buna özgüvensizlik diyoruz ama bu aslında çoğu zaman öğrenilmiş bir şüphe.

İnsan başarısız olmaktan değil başarının sürekli sınanmasından yoruluyor.

Toplumsal onay kadınlar için hala daha hayati.

Ve bu bir özgüven meselesi değil.

Evrimsel ve kültürel bir kayıt.

Kadınlar olarak tarih boyunca şunu çok net öğrendik.

Dışlanmanın bedeli ağır.

Onay kaybının bedeli ağır.

Ve beynimiz bunu unutmuyor.

O yüzden zihinlerimiz hala şu soruları soruyor.

Beni severler mi? Dışarıda kalır mıyım?

Bu soruların kendisi zayıflık değil.

Bir nevi hayatta kalma refleksi.

Ama işte tam burada başka bir yük başlıyor.

Çünkü özgüvenli kadın çoğu zaman riskli algılanıyor.

Toplum özgüveni sever ama onu kimin taşıdığına çok dikkat eder.

Özgüvenli kadın deyince bir takım etiketler hepimizin aklına geliyor değil mi?

Sert, hızlı, hırslı, zor.

Ve kadınlar olarak zamanla şunu öğreniyoruz.

Bir yere ait olmak için aman uyumlu ol, sorun çıkarma, biraz küçült kendini.

Yani bu bir karakter değil aslında.

Bir hayatta kalma stratejisi.

Yani mesele kadınların kendine güvenmemesi değil.

Kendine güvendiğinde başına gelenler.

Şimdi seninle bir araştırma paylaşmak istiyorum.

Çünkü bazen yaşadığımız şeyleri adlandırmak insanı rahatlatıyor.

Future Bride ve sesin eşitlik.

ve Dayanışma Derneği'nin Türkiye'de kurumsal hayattaki kadınlarla yaptığı bir araştırma var ve en çarpıcı bulgusu şu.

Kadınlar iş görüşmelerine girerken önce yetenekleri değil özel hayatları sorgulanıyor.

Türkiye'de beyaz yakalı kadınların %72'si iş görüşmesinde önce medeni durumum sonra çocuk düşünüp düşünmediğim soruluyor diyor.

Yani bir düşün insandan merhaba demeden özel hayatını açmak zorunda bırakılıyorsa orada çoktan bir yargı sistemi kurulmuş.

Ve bu tek başına bir detay değil.

Kadınların %42'si cinsiyet temelli ayrımcılıkta karşılaştığını söylüyor.

%40'ı çocuk sahibi olmanın kariyerine engel olduğunu düşünüyor.

Ve aynı pozisyon için erkeklerden daha fazla çaba harcamak zorunda kaldığını söyleyen kadınların sayısı da yatsınamayacak kadar yüksek.

Kadınların bakışı net. Çalışma hayatı eşit değil.

İnsan kendine güvenebilmek için ben burada yaptıklarımla varım hissine ihtiyaç duyuyor.

Bu hepimiz için böyle. Yani kadın erkek ayırt etmiyorum burada ama hayatıyla teminat vermek zorunda kalan bir kadın için mesele yeterliliği değil.

Kimin hazır sayıldığı, hazır kabul edildiği.

Hazır olmak kadınlar için ne demek biliyor musun?

Her ihtimali düşünmek, her riski hesaplamak ve hata yapmamaya çalışmak.

Ve cam tavan dediğimiz şey sadece işte değil, ilişkilerde de var.

İlişkide cam tavan genelde sessiz oluyor.

Bir taraf işte dinler, anlar, o dengeyi kurar, tabiri caizse idare eder.

Diğer taraf da buna alışır.

İşte ihtiyacını söylediğinde karşı taraf işte bir abartıyorsun.

Sen de çok şey istiyorsun.

Sorun sende falan denir.

Yani ilişkide ilerleme talebi biraz sorun çıkarmak gibi algılanıyor.

Burada çok önemli bir şey var.

Uyumlu olmakla kendinden vazgeçmek aynı şey değil arkadaşlar.

Ve bir noktada fark ediyorsun.

Sen değişiyorsun. İlişki aynı kalıyor.

Acıtıcı bir fark ediş.

Çünkü değişmek aslında kötü bir şey değil.

Çok da faydalı bir şey.

Ama ikili ilişkilerden bahsediyorsak eğer yalnız değişmek yorucu.

Yani işte orada küçülmeyen, kendinden ödün vermeyen kadın çoğu zaman ilişki kaybı yaşıyor.

Romantikleştirmiyorum burayı.

Küçülmekten kastım ilişki devam etsin, sürsün diye söylemek istediklerini söylemekten geri durmak, yapmak istediklerini ve ilişkideki potansiyeli buradaki

potansiyelden kastım da hani illa bir basamak daha ilerleyelim, daha ciddi bir hal alsın falan değil yani.

Kendinin kimliğini ortaya koyarak devam edebilmek, kendini rahat hissetmek, küçültmemek.

karşısındakinin davranışlarına göre uyumlanmamak.

Tabii ki bu ilişkide her zaman tek tarafın dediği olsun demek değil.

Ama bir şeyler değişmesin diye sessiz kalmamaktan bahsediyorum.

Küçürtmemek deyince.

Ve evet yani eğer küçülmüyorsa bir kadın fazla bulunuyor, zor ve uyumsuz bulunuyor ve Bazı ilişkiler burada da bitiyor.

Çünkü bazı bağlar kadının kendini küçültmesi üzerine kurulu.

O küçülme bittiğinde taşıyıcı kolon çöküyor adeta.

Küçülmeyen kadının yalnız kalmakla ilgili romantik bir derdi yoktur.

Bunu elden ele yayalım kulaktan kulağa.

Şöyle diyor bu kadınlar genelde.

Anlaşılmamaktansa... Yalnız kalırım.

Bu bir güç göstergesi de değil.

Bu bedeli olan bir tercih ve herkes bu bedeli aynı anda ödeyemez.

Kimse kimseyi de yargılayamaz.

Bu bir karakter meselesi değil.

Bir eşik meselesi.

Ve bir gün eğer sen de küçülmeyi bırakırsan bu kimseyi suçladığın için değil kendini terk etmek istemediğin için olacak.

Buraya kadar anlattıklarımda kendini yakaladıysan dur.

Çünkü şimdi asıl meseleye geliyoruz.

Kadınlar olarak o kadar uzun süredir yalnız hissetmeye alıştırıldık ki yalnız olmadığımız anlarda bile acaba fazla mı yer kaplıyorum diye düşünüyoruz.

Başarılı iken sessiz, yorulmuşken güçlü, kırılmışken olgun olmamız bekleniyor ya.

Ve sonra dönüp bir kendimize soruyoruz ben neden böyle hissediyorum diye.

Burada çok küçük bir parantez açacağım.

Bir insan sürekli güçlü olmak zorunda hissediyorsa orada güç değil, yük var.

Yani bu hissenin kişisel yetersizliğin değil.

Bu sana çok uzun süredir tek başına halletmen gereken bir hayat verilmiş olmasının sonucu.

Biz birbirimize rakip olmak için yaratılmadık ki.

Ama sistem... Bize bunu fısıldıyor.

Az yer var. Az onay var.

Az sevgi var. Sana kadar hani.

O yüzden birimiz yükselince diğerimiz kendini küçülttü.

Birimiz yorulunca diğerimiz ben daha güçlüyüm diye kendini ikna etti.

Ama bugün burada çok çok sakin bir yerden şunu söylüyorum.

Yalnız değiliz. Ve bu cümle bir slogan değil.

Bir teselli hiç değil.

Bu biyolojik bir gerçek, psikolojik bir ihtiyaç, insani bir zorunluluk adeta.

İnsan dediğin canlı yani tek başına iyileşmez.

En fazla tek başına susar.

O yüzden birbirimize sarılmak, acıdan kaçmak değil, gerçekle temas etmek.

İşte biri sana çok hassassın dediğinde birimiz diğerinin yanına geçebilir.

Biri abartıyorsun dediğinde birimiz hayır, böyle hissediyorsun diyebilir.

Ve belki de ilk kez birbirimize şunu söyleyebiliriz.

Ben buradayım. Çözmek zorunda değilim.

Ama seninle durabilirim.

Bu dakikaya kadar anlattıklarımın finaline bir soruyla ulaşabiliriz.

Bu hallerden çıkmak mümkün mü?

Cam tavan mobbing ya da imposter hissi yaşayan bir kadının ilk yapması gereken şey kendini düzeltmeye çalışmak değil.

Çünkü bu yaşadıklarımız kişisel bir eksiklikten değil uzun süreli bir uyum zorunluluğundan geliyor.

Birinci kuralımız adını koymak.

Çünkü beyin belirsizliği sevmiyor ama alışıyor.

Netlikse başta rahatsız edip sonra iyileştiriyor.

Bir şeye adını koyduğun an o şey seni tanımamaktan çıkıyor.

İkinci çok kritik nokta iç sesi susturmaya çalışmayacağız.

Çoğu kadın bu sesi susturmalıyım diye düşünüyor ama hayır o ses bir düşman değil.

Bir zamanlar seni korumak için çıkmış bir ses ama...

Artık işlevi kalmamış olabilir.

Orada ona bay bay diyeceğiz. Yani burada sorulması gereken soru şu.

Bu ses bana mı ait?

Nereden geliyor? Bana öğretilmiş bir şey mi?

Bu ayrımı yapabilmeye başlayan beyin öz güveni değil iç güveni inşa ediyor.

Bir de şunu fark edelim. Yani sürekli açıklamak beyni savunma modunda tutuyor.

Savunmadaki beyin ne yapıyor?

İşte risk almıyor, talep etmiyor.

O yüzden çıkış sadece zihinsel değil bedensel bir yerden de başlıyor.

Güven sadece düşüncede değil bedende oluşuyor.

Basit ama etkili şeyler bunlar.

Denemeni tavsiye ederim. Bende işe yarıyor yani.

Ayaklarının yere bastığını hissetmek.

Omuzlarını şöyle biraz geri almak.

Ne bileyim konuşurken bir hani nefeslenmek falan.

Hani bir yere koşturmuyoruz.

Tane tane bir nefesine odaklanabileceğini anlar yaratmak.

Bunlar beynine tehdit yok buradayım mesajını veriyor.

Ve çıkış nerede? Başlıyor biliyor musun?

Ben bu hikayede kendimi küçültmeden var olabilir miyim sorusunda.

Ve ilginçtir ki hayat buna göre yeniden hizalanıyor.

Çünkü olay dayanmak değil katlanmaksa hiç değil yani.

Hani biz çoğu zaman idare etmeyi erdem sanıyoruz ya.

Aslında idare etmek.

Kendini askıya almak.

Yani bir şeyi fark ettiğinde onu eskisi gibi taşıyamazsın.

Yani cam tavanı gördüğünde başını eğip aman hani çarpıyormuş gibi yapamazsın.

Ya da manipülasyonu fark ettiğinde yanlış anlamışımdır diyerek geçemezsin artık.

E peki bağlar ne olacak?

Hani bu kadar özgüvenli, özgürlüğüne düşkün bir kadın hani.

Özgür, feminist. Sizi gidi feministler.

Bağlar ne olacak? Bağlar şekil değiştirir.

Kopması gereken de kopar.

Ben bu konuda aşırı netim.

Yani rahatça da söylüyorum.

Sınır koymak bağ kurmamak değil.

Sınır bağın boğulmasını engelliyor.

Ve çok sağlıklı.

Bağırmadan, hesap sormadan, uzun açıklamalara girmeden, daha net konuşarak, daha belki de az konuşarak, kendini küçültmeden durabildiğin yerde bağ kurmak mümkün oluyor.

Çok çok rahatlatan bir şey söyleyeyim mi?

Dünya seni sen kendine nasıl davrandığını izleyerek tanıyor.

Herkesin hikayesinde iyi olamazsın ama kendi hikayende kendini küçültmeden durabilirsin.

Buraya kadar benimle kaldıysan çok teşekkür ederim.

Yalnız bırakmadığın için.

Ve şunu bilsen de yalnız değilsin.

Size Sahibinden İhtiyaçtan da biz tam olarak bunu yapıyoruz.

Kimseyi düzeltmiyoruz.

Sadece kendimize biraz daha dürüst bakmayı öğreniyoruz.

Burada mesele güçlü olmak değil, kendinle temasını kaybetmemek.

Sahibinden İhtiyaçtan.

Çünkü bazen insanın ihtiyacı kendini biraz daha eksiltmeden durabilmek.

Haftaya görüşürüz.