Zamanın Hafızasında: Geçmişte Daha Mutluyduk Sandık

Herkese merhaba, ben İlke.

Hepiniz hoş geldiniz.

Neden kendimizi geçmişte daha mutluyduk zannediyoruz?

Bunu konuşacağız. Herkesin aklında olan bu geçmişte daha mutluyduk hissi çoğu insanın yaşadığı psikolojik olarak da açıklanabilir bir durummuş.

Hepimizi zaman zaman yoklayan bu duygunun sebeplerini kısaca ve dilim döndüğünce size birkaç farklı açıdan anlatmaya çalışacağım.

İlk olarak belleğin duygusal filtreleri.

Ne demek yani bu? Geçmişi hatırlarken olumlu filtre kullanır.

Kütü anıları bastırıp güzel olanları daha parlak, daha sıcak, huzurlu bir tonda olanları saklıyor.

Buna nostaljik idealizasyon deniyormuş.

Yani o anlarda da stres, sıkıntı, kaygı vardı ama hafızamız onları önemsiz olarak arka plana atıyormuş, geriye sadece huzurlu olarak adlandırdığımız anlar kalıyormuş.

Şimdiki zamanda baskı ve karşılaştırma.

Günümüzde her şey çok hızlı, her şey bir noktada rekabet, görünürlük ve performans üzerine kurulu.

Bu çalıştığımız işten tutun da ikili ilişkilere kadar buraya dayanıyor maalesef.

Sürekli daha fazlasını yapmalıyım baskısı altında olduğumuz için geçmişin sakinliği ve belirsizliği bile hatta huzurlu gibi geliyor.

Oysa o geçmişteki biz belki geleceği düşünüp aynı kaygıyı yaşıyordu ama bunları değil huzurlu olduğumuz anları hatırlıyoruz.

Kimliğin sürekliliği ve ben kimdim duygusu.

Geçmişi özlememizin bir kısmı da o halimizi özlememizmiş.

Belki daha mutlu, daha umutlu, daha saf, daha heyecanlıydık aslında.

Geçmişteki mutluluktan çok kendimizin eski versiyonunu özlüyormuşuz.

Yani bir bakıma kendimizle yeniden temas etme arzusu o günlerin sıcaklığını büyütüyor ve o günleri aramamızı sağlıyormuş.

Felsefede benlik sürekliliği diye bir kavram vardır.

Diyor ki, Zamanla değişen bedenin içinde aynı kişi olduğunu sanmak bir yanılsamadır.

Biz o günkü halimizi özlerken aslında o zamanki benliğimizi özlüyoruz.

Belki daha saf, daha umutlu, daha inanan bir halimize.

Geçmişteki mutluluk bir döneme değil, kendimizin artık kaybettiğini düşündüğümüz bir yanımıza duyduğumuz özlenmiş.

Yani o zamanı değil, o zamanki biz.

Nostaljinin Psikolojik İşlevi Diyorlar ki nostalji aslında bir savunma mekanizması bizi geçmişteki anlamlı bağlara ve değerlere bağlayarak şimdiki yalnızlık hissini azaltır.

Psikiyanalitik açıdan nostalji bir tür psikolojik savunma.

Zihin şimdiki zamanın kaygısını dengelemek için geçmişi idealize eder.

Freud bunu tekrarlama zorlantısıyla ilişkilendiriyor.

Bunu geçen haftaki podcast ile konuşmuştuk.

Kişi geçmişte anlam bulamadığı şeyleri yeniden kurarak bugün de onarmaya çalışıyor.

Bu yüzden geçmişi hatırlamak sadece bir anı değil.

Aynı zamanda bir iyileştirme girişimidir.

Yani geçmişte mutlu olduğumuzu sanmak şimdiki eksikliği onarma çabasıdır.

Bir tür içsel terapi.

Yani farkında olmadan yapılan bir öz şefkat eylemi aslında.

Bu yüzden zor zamanlarda geçmiş daha mutlu görünür.

Çünkü içimizdeki dengeyi onarmaya çalışıyoruz.

Biraz daha psikolojik olarak derine inersek şununla karşılaşıyoruz.

Zihnimiz geçmişi bir video kaydı gibi saklamıyormuş.

Her hatırlamada yeniden inşa etme durumu söz konusuymuş.

Yani şu anda hayatında stres, belirsizlik veya yorgunluk varsa beyin dengeyi korumak için geçmişteki olayları daha olumlu bir tonda yeniden şekillendiriyormuş.

Bu mekanizmaya da psikolojide pembe geriye bakış deniyormuş.

Aslında bizi korumak için iyi bir şey yapıyor ama biz insanoğlu her şeye bir başka kılıf buluyoruz değil mi?

Araştırırken burasını böyle yorumladım.

Şimdi dopamin ve beklenti ilişkisi.

O anlarda yaşadığımız mutluluk çoğu zaman beklentilerimizle bağlantılı.

Bir dönemi yaşarken henüz sonuçlar belirsiz çünkü dopamin gelecekteki olasılıklar üzerinden çalışıyor.

Zaman geçip o dönemi tamamlanmış olarak gördüğümüzde artık risk yok diyoruz.

Dolayısıyla ne oluyor? Güven hissimiz artıyor.

İşte bu yüzden geçmiş daha huzurlu, güvenli ya da mutluymuşuz gibi hissettiriyormuş.

Anksiyete, depresyon veya tükenmişlik gibi duygusal durumlar belleği seçici hale getirdiği için zihin bugünün ağırlığından kaçmak için iyi hissettiren anlara yöneliyor.

Bu aslında psikolojik bir savunma.

O zamanlar daha iyiydim, şimdi değilim derken beyin aslında kaygıyla başa çıkmak için karşı bir denge kuruyor.

Muazzam değil mi ya?

En içime dokunan kısma geldik.

Geçmişteki mutluluğu hatırlamak aslında geçmişteki kendimizi özlememizmiş.

Psikolojide buna nostaljik benlik ideali deniyormuş.

Yani mutlu olduğumuz için geçmişi özlemiyoruz.

Geçmişi özlediğimiz için onu mutlu hatırlıyormuşuz.

Ve bu durum kişinin şu anki kimliğinden memnun olmadığında belirginleşiyormuş.

Sonuç olarak ne anlayacağız yani derseniz şöyle toparlayabiliriz.

Nostalji, psikolojik olarak bir tamir mekanizması.

Zorluk zamanlarında bizi geçmişteki aidiyet, anlam ve sıcaklık duygularına bağlayarak duygusal dengeyi onarıyor.

O zaman mutluyduk sanırsa aslında bir ilaç.

Zihin sana bak, güzel zamanlar oldu, yine olabilir diyor.

O zaman bir bakıma nostaljiye bakış açımıza göre, durumun kendimizi onarmak olduğunu söyleyebilmemiz mümkün bu perspektiften baktığımızda.

O zaman ne yapacağız? Vardan dolu tarafına bakacağız ve kendimize o zamanlar mutluydum, şimdi mutluydum değil, evet tekrar mutlu olabilirim, bu eskiden oldu, yine olabilir.

Bunun mümkün olduğunu kendimize dikte edeceğiz.

Geçmişte daha mutluyduk sanıyoruz çünkü bugünün yükünü geçmişin hafifliğiyle kıyaslıyoruz.

Aslında geçmiş değişmedi, değişen biziz.

İçerisinde bulunduğumuz şartlar, yani değişen zaman değil, onu nasıl hatırladığımız.

Kendimize geçmişte daha mutluydum dediğimizde, Aslında geçmişteyiz şimdinin eksikliğini dile getiriyoruz.

Mutluluğu kaybetmedik.

Onu tanımlama biçimimiz değişti.

Zihin geçmişi büyütüyor.

Çünkü bugünü taşıyamaz hale geliyor bazen.

Ama belki de geçmişi idealleştirmemek de çözüm.

Onun bir zamanlar var olduğunu kabul edip şimdinin içinde yeni bir anlam kurabilmekte.

Umarım herkese farkındalık olmuştur.

Emin olmadığım hiçbir bilgiyi sizinle paylaşmadığıma emin olabilirsiniz.

Yorum dahi yapmaktan çekindim.

Hepimize umut dolu yarınlar diliyorum.

Hoşçakalın.