Maskeler, Gölge, Gerçek Benlik | Arketip nedir?

Merhaba, kanalıma hoş geldiniz.

Ben Özlem. Bu bölümde arketiplere ilgili konuşacağız.

Hazırsanız, çayınız kahvenizi aldıysanız, yola çıktıysanız, mutfağınıza geçtiyseniz, katlanacak çamaşırlarınızın başınıza oturduysanız, başlıyoruz.

Hiç bazı insanların aynı karakterler gibi davrandığını düşündünüz mü?

Sürekli kurtarıcı olanlar, hep görünmez kalmayı seçenler, herkesi güldürenler ya da sürekli savaş halinde yaşayanlar.

Hadi bir düşün şu anda. Gün içindeki iş arkadaşlarının, ailenin, yakın çevrenin davranışları nasıl?

Hangisi kurtarıcı?

Hangisi kurban?

Hangisi rol? Hangisi gerçek?

Belki de hepimiz farkında olmadan bazı kadim karakterlerin izlerini taşıyoruz.

O zaman soralım. Arketip nedir?

Bugün yine sevdiğimiz bir şey olan insan zihninin derinliklerine ineceğiz.

Kendi psikolojik yapımızı anlamaya ve insan ruhunu keşfetmeye dair bir yolculuğa çıkacağız.

Çünkü konuşacağımız konuyu sadece kişilik özellikleriyle sınırlandıramayız.

İnsanlığın ortak hafızasından da bahsetmemiz lazım.

Konumuz biraz kallavi bir konu olduğu için tabii biraz Jung'a başvuracağız.

Çok az tarihsel magazine girebiliriz belki.

Freud ve Jung arasındaki ilişkiden de bahsedebiliriz.

Ama yok yok, başka bir bölüm konusu olsun.

Belli, mevzu derin.

Carl Gustav Jung'un psikoloji dünyasına kazandırdığı en çarpıcı kavramlardan biri arketiplerdir.

Arketip kelimesini ele alalım önce.

Yunanca başlangıç, ilk, köken anlamına gelen arke kelimesiyle kalıp, model anlamlarına gelen tipos kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Yani arketip bir şeyin ilk ve temel örneğidir.

İşte Jung Bu etimolojik kökenden yola çıkarak arketipleri insan zihninin doğuştan taşıdığı psikolojik kalıplar olarak tanımlamıştır.

Jung insan ruhunun temelde üç katmanını da inceliyor.

Katmanların biri bilinç katmanı, burada ego yani bilinçli zihin kısmımız bulunuyor.

Bu kısım bireyin kendisinin farkında olduğu, düşündüğü, karar verdiği ve ben dediği zihinsel alan.

Bilinç katmanından aşağı doğru indiğimizde bilinç dışı katmanına geliyoruz.

Bilinç dışı katmanı ise temelde iki kısımda inceliyor Jung.

Bireysel ya da kişisel bilinç dışı ve kolektif bilinç dışı.

Bireysel bilinç dışı, bireysel olarak yaşadığımız ve bir şekilde bilinç dışına bastırdığımız bireysel anıları, duyguları, özellikleri içeren bir alan.

Kolektif bilinç dışı ise bir tür olarak insanlığın tüm insanların paylaştığı ortak bilgi ve deneyimleri içerir.

Atalarımızdan miras kalan ve tüm insanlarda ortak olan bir alanda diyebiliriz.

Yang'a göre arketipler evrenseldir.

Kültürlerden bağımsızdır.

Tüm kültürlerde ortak olarak görülür.

Bireysel yaşantılarla değil, insanlığın ortak psikolojik geçmişiyle şekillenir.

Dolayısıyla arketip de kolektif bilinç dışından kaynaklanır.

Oradan gelirler. Hadi arketiplerden en temel dörtlüğüne bakalım.

İlki persona. Latince'de maske anlamına geliyor.

Kişinin dış dünyaya taktığı maskelerdir diyebiliriz.

Çevreye uyum sağlayabilmek, topluma kabul edilebilmek, hatta sevilebilmek, değerli olabilmek için dış dünyaya taktığımız duruma göre pek çok maskemiz vardır.

Aslında persona gerçek doğamızı saklayandır.

Uyum sağlamamız için bir miktar gereklidir de.

Fakat personayla fazlasıyla özdeşleştiğimizde kendimizi ondan ibaret sanmaya başlarız.

Bu da bizi gerçek benliğimizden uzaklaştırır.

Burada aklıma yakın zamanda İzmir'in okurları kitap kulübümüzde birlikte okuduğumuz seçmeler kitabı geldi hemen.

Kitaptaki kadın karakterin birçok yüzü vardı.

Tiyatrodaki oyuncu, evdeki anne ve eş rolleri ve her ortamda taktığı farklı maskeleri.

Hatta sorgulamıştık.

Hepsi gerçek miydi?

Ya da hayatta da çok iyi oyuncu muydu?

Ve kendimizi sorgulamamız burada.

Bizim kaç maskemiz vardı?

Personemiz güçlü ve mükemmelse gölgemiz de o kadar büyük demektir diyebiliriz.

Gölge demişken.

İkinci arketip ise gölgedir.

Gölge, kabul edemediğimiz için bilinç dışına ittirdiğimiz, bastırdığımız arzular, istekler, anılar, eksiklikler, zaaflar, yaralarımızı içeren kısımdır.

Toplum tarafından kabul görmeyeceğini, onaylanmayacağını düşündüğümüz kendimize ait parçaları bastırır, Hatta kişinin kendi ahlaki değerleri açısından da kabul edilemez olarak düşündüğü

parçaları da içerir bu kısım.

Örneğin kıskançlık, saldırganlık, önyargı gibi unsurlar diyebiliriz.

Gölge karanlıktır.

Çünkü farkında olmadığımız bir alan.

Kişinin kendi merkezine doğru yaptığı yolculukta ilk tanışması gereken arketiplerden birisi kendi gölgesidir.

Çünkü kendilik sadece bilinen, istenen parçalarımızdan oluşmaz.

Otantik benliğimize ulaşabilmemiz için gölgelerimizle de tanışmamız, hatta barışmamız gerekli.

Üçüncü arka tipimiz.

Anima ve animus.

Her erkeğin ruhunda bir parça kadınsı yön, her kadının ruhunda bir parça erkeksi yön vardır.

Anima erkek ruhunun dişil kısmı iken, animus kadın ruhunun eril yönünü temsil eder.

Dişil yönler empati, güven, şefkat, sezgi, başkaları ile duygusal bağ kurma gibi özellikler iken.

Eril yönler ise mantıksal düşünme, problem çözme, harekete geçme, kararlılık, güç, otorite gibi özellikleri içerir.

Erkek ya da kadın içindeki bu parçayı fark eder ve onu kabul ederse bunu kendi kişiliğiyle bütünleştirir ve bunun hayatına olumlu yansımalarını yaşar.

Ancak red ederse ve bu red edişin olumsuz yansımalarını hayatında görür.

Örneğin dişil yönünü baskılayan erkek bunun sonucu olarak kadınları aşağılama, küçük görme, kadın düşmanlığı ya da kadını aşırı idealize etme yoluna gidebilir.

Eril yönünü baskılayan kadın ise özgüven eksikliği, pasifler, harekete geçmeme, erkek figürlere aşırı reaksiyon geliştirebilir.

İçimizdeki anima, animus ile barışmak ise iç dengeyi, ruhsal olgunluğu getirir bize.

Dördüncü arketip ise bütün olan benliğe ulaşmak.

Yani self arketipi.

Dilimize ben arketipi ya da kendilik arketipi olarak da çevrilir.

Jung'a göre psikolojik olgunluk için en nihai amaç kendilik ya da ben arketipine ulaşmaktır.

Kendilik arketipine ulaşmanın yolu kişinin reddettiği bilinç dışı taraflarını da fark edip onlarla yüzleşmesi ve bu parçaları kendine entegre etmesi.

İşte ruhun böylelikle tam bütünleşmesinin sağlanması ile Kişi birlik, bütünlük ve uyumu hisseder.

Saaflarımızla, eksikliklerimizle, yaralarımızla, farkında olmadan bastırdığımız yönlerimiz ile yüzleştiğimiz ve barıştığımız sürece yung birleşme der.

Yung'a göre serf ya da kendilik ya da ben arketipi içimizdeki tanrıdır adeta.

Yung'a göre kendini tanımak, tanrı imgisine yaklaşmaktır.

Yani insan kendi derinliğine indikçe evrensel olanla da bağlantı kurar.

Hakikat dışarıda değildir, içeridedir.

Kendi gölgemize bakmadan, duygularımızı anlamadan, bizi yöneten arzuları tanımadan biz sadece bir maskeyiz aslında.

Burada arketipin konusunu Jung'un en temel kavramlarından olan kolektif bilinç dışını ele alarak dört temel arketip üzerinden konuştuk.

Bunlar dışında ikinci arketipler de vardır.

Kahraman arketipi, yaşlı bilge adam arketipi, anne arketipi, çocuk arketipi gibi.

Bunlar da hayatın çeşitli evrelerinde önem kazanan yan arketiplerdir.

Bölüm sonuna geldik.

Buraya kadar ilginizi çekmiş ve yan arketipler hakkında da ben biraz araştırma yapayım demiş iseniz yorumlarda buluşalım.

İnstagram'da etiketleyerek ve sevdiklerinizle paylaşarak beni çok mutlu edersiniz.

Sevgiyle.