İnsanları İyi Yapan Özellikler: 24 Karakter Gücü

Selamlar, o zaman sana bir soru podcast kanalına hoş geldiniz.

Ben Melisa. Ya arkadaşlar benim böyle sık sık muhakemesini yaptığım bir konu var.

Sürekli böyle iyi bir insan olup olmadığımı sorgularım ben tamam mı?

Çünkü gerçekten bu hayatta böyle sahip olabileceğim en gerekli özelliklerden birinin iyi insan olmak olduğuna inanıyorum.

Ama bu iyi insan tanımı da hani herkese göre o kadar değişken, o kadar farklı ki.

Ne yapılır da iyi insan olunur?

İyi insan olmak için nasıl davranışlara sahip olmak gereklidir?

İşte tam da burada böyle biraz kafam karışıyor açıkçası.

Çünkü birine göre iyi insan olmak belki kimseyi kırmamak demek.

Başka birine göre doğruyu söylemek demek.

Başka birine göre fedakar olmak demek.

Ama düşününce bunların hepsini böyle aynı anda yapmak her zaman mümkün değil tabii ki.

Bazen doğruyu söylediğinde de birini kırıyor.

Bazen kimseyi kırmamak için kendinden ödün verdiğin oluyor çokça.

Bazen de fedakar oluyorsun ama içten içe böyle inanılmaz yoruluyorsun.

Yani iyi olmak dediğimiz şey aslında sandığımız kadar net bir şey değil.

Ve ben bunu düşündükçe de şunu fark ettim açıkçası.

Belki de problem şudur.

Biz iyi bir insan olmayı davranışlarla tanımlamaya çalışıyoruz ya.

Ama bu ya bir davranış değilse ya bu daha derin bir şeyse.

İşte tam da bu noktada bir araştırmayla geldim.

İnanılmaz ilgimi çekti beni.

Sizlerle de paylaşmak istedim.

Pozitif psikolojinin kurucularından Martin Seligman ve Christopher Peterson şunu merak ediyorlar.

Dünyanın neresine gidersen git, insanların bu iyi insan dediği kişilerde olan ortak şey ne?

Ve bunun içinde bayağı kapsamlı bir araştırma yapıyorlar.

Sadece bir toplum değil, farklı dinlere bakıyorlar, felsefelere bakıyorlar, antik metinlere bakıyorlar.

İşte Budizm, İslam, Antik Yunan felsefesi falan.

Hatta çocuk hikayelerini bile inceliyorlar.

Ve şunu fark ediyorlar. Kültürler farklı ama iyi insan tanımı aslında çok benzer.

Ve bu ortak özellikleri böyle alıyorlar.

24 karakter gücü alıyorlar.

altında topluyorlar. Yani aslında iyi insan olmak öyle herkesin kafasına göre uydurduğu bir şey değil.

Bu 24 özellik herkeste var.

Ama herkesin içindeki dağılım farklı.

Yani mesele şu değil. Sen iyi misin?

Kötü müsün? Nasıl birisin?

Hani iyi birimizin kötü birimizin?

Bu değil aslında mesele.

Mesele şu. Sen hangi yönünle iyi bir insansın?

Ve bunu düşününce bazı şeyler de yerine oturmaya başladı bende.

Velhasıl Sergman ve Peterson pozitif psikolojinin içinde insanların sadece sorunlarına, travmalarına, eksikliklerine değil de onları güçlü, sağlam, iyi ve erdemli yapan yanlarına da bakmak istiyorlar.

2004'te yayınladıkları Character Strengths and Virtues çalışmasında tarih boyunca böyle farklı dinleri, felsefi gelenekleri ve kültürleri taramışlar dediğim gibi ve buradan iyi karakter denince tekrar

tekrar karşımıza çıkan ortak özellikleri çekip alıp sınıflandırmışlar.

Ve sonunda 24 karakter gücünü 6 ana erdem altında toplamışlar.

Bu yaklaşımın temel iddiası da şu.

Hepimiz bu 24 gücün hepsine bir miktar sahibiz.

Ama her birimizin profili farklı.

Ve bence burası da çok rahatlatıcı bir şey.

Çünkü bu bakış açısı bana şunu söylüyor aslında.

İyi insan olmak tek tip bir insan olmak değildir.

Yani hani bir tane iyi insan özelliği vardır da onu yaparsan iyi insan olursun gibi bir şey değildir.

Herkes aynı şekilde iyi insan olmak zorunda değil.

Birinin iyiliği cesaretinden gelir.

Bir başkasının iyiliği şefkatinden gelir.

Bir başkasının iyiliği adalet duygusundan gelir.

Belki bir başkasınınki umudundan gelir.

İşte şimdi tam da burada bu 6 erdeme birlikte biraz daha yakından bakalım istiyorum.

İlk ana grup bilgelik ve bilgi.

Bunun içinde böyle yaratıcılık, merak, açık fikirlilik, öğrenme sevgisi ve perspektif var.

Peterson ve Seligman burada aslında şunu söylüyorlar.

Bazı insanlar hayatı sadece yaşamak istemez, anlamak da ister.

Sadece böyle ne olduğuyla yetinmez de neden olduğunu da kurcalar.

Merak burada böyle yüzeysel bir ilgi değil, dünyaya canlı bakabilme hali aslında.

Açık fikirlilikte sadece herkese saygı duyuyorum demek değil.

Kendi fikrinin yanlış olabileceğini de gerçekten...

Gerçekten hesaba katabilmek.

Perspektifse böyle yaşadığın şeyi bir adım geriye çekilip daha geniş bir çerçeveden görebilmek.

Mesela şöyle birini düşünün.

Bir arkadaş ortamındasınız tamam mı?

Herkes bir konuda çok net konuşuyor.

Hatta biraz daha böyle ezbere konuşuyor.

Ama bir kişi var hemen hüküm vermiyor.

Bir dakika ya bunun başka bir tarafı da olabilir mi diyor.

Tartışmayı uzatmak için de değil bu yaptığı aslında.

Gerçekten daha doğru olanı bulmak için.

İşte bu tam olarak açık fikirlilik oluyor.

Ya da mesela bir çocuk düşünüyor.

Sürekli neden diye soran bir çocuk.

Bizi bazen böyle yorar ama aslında insanı geliştiren şey de o bitmeyen meraktır.

İşte o da bir karakter gücü.

Ve dürüst olayım biz bazen bu özellikleri böyle küçümsüyoruz ya.

Aşırı sorguluyor işte çok kurcalıyor fazla düşünüyor falan diyoruz.

Ama bazen bir insanı gerçekten iyi yapan şey tam da o düşünsel dürüstlüğü oluyor.

Ve gelelim ikinci gruba.

Bu da cesaret. Burada böyle yiğitlik, sebat, dürüstlük ve yaşam enerjisi var.

Cesaret denince aklımıza böyle çok büyük kahramanlık hikayeleri geliyor ya.

Ama aslında çalışmada cesaret daha gündelik bir şey olarak ele alınıyor.

Korkmana rağmen doğru olanı yapabilmek.

Tam olarak bu. Vazgeçmek kolayken devam edebilmek.

Kendi gerçeğini çarpıtmadan yaşayabilmek.

Mesela iş yerinde herkesin yanlış bulduğu ama kimsenin söylemediği şeyler olur ya.

O sırada birisi çıkıp böyle konuşur.

Sesi titrer belki. Çünkü risk alıyordur.

Sevilmeme ihtimali vardır.

Ama yine de söyler. İşte bu tam olarak o yiğitlik dediğimiz şey bu.

Ya da mesela böyle gece herkes uyumuşken sen oturup aylarca emek verdiğin şeyden vazgeçmemek için böyle kendini toplamaya çalışırsın ya.

Bu da mesela Sebat'tır.

Bazen başarı hikayesi gibi anlatılıyor ama Sebat çoğu zaman böyle dışarıdan alkışlanmayan bir dayanıklılık baktığımızda.

Bir de dürüstlük var burada.

Bu çok önemli. Çünkü dürüstlük sadece yalan söylüyor.

söylememek değil. Kendi içinde de eğip bükmemek.

Kendine karşı da net olabilmek.

Ben aslında kırıldım.

Ben aslında kıskandım.

Ben aslında korktum diyebilmek.

Kendine yalan söylemeyen insan başkasına da daha dürüst bir yerden yaklaşabiliyor.

Ben buna gerçekten canı gönülden inanıyorum.

Gelelim üçüncü gruba.

Bu da insanlık. Bence bu en sıcak grup.

Yani böyle içinde sevgi, nezaket, iyilik ve böyle sosyal zeka var.

Sosyal zeka burada hani çok sosyal olmak falan anlamında değil.

İnsanların duygusunu, ortamın enerjisini, söylenmeyeni, o söylenmeyenler vardır ya hani ortamlarda.

Onları da sezebilmek.

Kime nasıl yaklaşacağını bilmek.

Ne zaman konuşup ne zaman susacağını hissedebilmek.

Tam olarak bunlar. Sevgi ise böyle ilişkiye yatırım yapma, yakınlık kurabilme, duygusal bağ taşıyabilme kapasitesi.

Nezaket de bunlara böyle yardım etmeyi sadece bir görev olarak değil de bir yönelim haline getirerek eşlik ediyor baktığımızda.

Mesela çok kötü bir gün geçirdiğini düşünüyoruz.

Düşün tamam mı? Sana uzun uzun öğüt veren biri değil de gel bir oturalım ya.

Gel bir konuşalım seninle neye ihtiyacın var böyle diyen biri.

Aslında bu kişiler bize iyi geliyor değil mi?

Çünkü bazı insanlar böyle problemi çözmeden önce insanı görürler.

İşte bu insanlık erdemi dediğimiz şey.

Ya da kalabalık bir ortamda çok sessiz kalan birini fark eden o kişi var ya.

Herkese aynı standart cümleyi kurmak yerine onun neye ihtiyacı olduğunu sezebilen kişi.

İşte bunlar sosyal zeka.

Ve bence bu güç böyle çok da görünüyor.

Çünkü bunlar genelde böyle CV'ye yazılan şeyler falan değiller.

Ama hayatı asıl taşınabilir kılan şey çoğu zaman bu insanlar oluyor.

Şimdi gelelim dördüncü gruba.

Bu da adalet. Bunun içinde böyle takım çalışması, hakkaniyet ve liderlik var.

Burada liderlik illa önde yürümek gibi değil.

Bir grubun ortak iyiliği için sorumluluk alabilmek gibi.

Hakkaniyet ise sevdiğine, yakınına, kendine göre böyle ayrı ayrı standartlar koymadan davranabilmek demek.

Takım çalışması da benden bize geçebilmek demek.

Mesela grup çalışması yapılan bir ortam düşün.

Herkes işin böyle kolay kısmını almak ister değil mi?

Ama biri var böyle kimin yüzü...

Çünkü fazla kim geride kaldı kim hiç konuşmadı oturur bunları düşünür.

Sadece sonucu değil de sürecin adil olup olmadığını da önemser.

Ya da ailede işte arkadaşlıkta bir sorun olduğunda hemen taraf seçmek yerine böyle adil kalmaya çalışan insanlar vardır.

Bunlar bazen mesafeli sanılırlar ama aslında ilkeleriyle hareket eden insanlardır.

Adalet erdemi de bence çok kıymetli.

Çünkü iyi insan olmanın sadece iyi kalpli olmak değil de aynı zamanda adil davranmak.

olduğunu hatırlatıyor bana. Ve bunun da çok önemli bir şey olduğunu düşünüyorum.

Beşinci gruba gelelim.

Ölçülülük. Burada böyle affedicilik, alçak gönüllülük, ihtiyat ve öz denetim var.

Bu grup birazcık daha sessiz bir grup.

Çok bağırmıyor, çok parlamıyor, çok gösterişli durmuyor.

Ama insanın karakterini en çok belli eden alanlardan bir tanesi de burası.

Çünkü bu güçlerin ortak noktası şu.

Kendini yönetebilmek.

Affedicilik burada biraz böyle yapılan şeyi onaylamak değil de o yaranın seni Sonsuza kadar yönetmesine izin vermemek.

Ya da alçak gönüllülük kendini küçültmek değil de her şeyi kendinin merkezine koymamak.

Ya da ihtiyat dediğimiz şey bir paranoya değil mesela.

Yarını da hesaba katmak demek.

Öz denetimse biraz daha böyle canının her istediğini yapmamak gibi bir noktadan.

Tam da burada bence hayatın en zor ama en olgun taraflarından biri başlıyor diye düşünüyorum.

Mesela biri sana çok sinir bozucu bir şey söyledi tamam mı?

İçinden böyle hemen cevap vermek geliyor değil mi?

Ama vermiyorsun. Çünkü o anki öfkenin senin bütün karakterini temsil etmesine izin vermek istemiyorsun.

İşte bu tam olarak öz denetimdir.

Ya da mesela bir karar alırken sadece bugünkü rahatlığı değil de 6 ay sonrasını da düşünüyorsun.

Bu da mesela ihtiyattır.

Bunlar böyle dışarıdan çok heyecanlı görünmüyor olabilir ama yetişkinlik dediğimiz şeyin içinde bence bu güçler inanılmaz büyük yer kaplıyorlar.

Şimdi gelelim 6. ve son gruba.

Bu da aşkınlık.

Bunun içinde güzelliği takdir etme, minnettarlık, umut, mizah ve böyle maniyat, o spritüellik dediğimiz şey var.

Bu grup bana hep şunu hissettiriyor açıkçası.

İnsan sadece ayakta kalmak için yaşamıyor da anlam bulmak için de yaşıyor.

Aşkınlık böyle hayatın yalnızca yük tarafını değil böyle derinlik tarafını da görebilmek demek.

Bir çiçeğe bakıp etkilenmek, biri sana iyilik yaptığında gerçekten minnet duymak, zor zamanlarda bile böyle bir Çıkış yolu olabilir diye düşünebilmek.

Bunlar da karakter gücü.

Mesela düşün çok sıkışık bir dönemdesin ama biri var ve seni yine de güldürüyor.

O kahkaha belki problemini çözmüyor ama nefes aldırıyor sana.

Mizahın küçümselecek bir şey olmaması tam da bu yüzden.

Umut da böyledir mesela.

Umut burada böyle çok boş bir polyanlıcılık değil de gelecekte bir ihtimali görebilmek gibi.

Ya da minnettarlık da mesela elimdekine razıyım demek değil de iyiyi fark etme kası.

gibi düşünebiliriz. Ve bütün bunları anlattıktan sonra bence asıl önemli yere geliyoruz.

Peterson ve Seligman'ın çerçevesi çok etkili.

Evet. Bence öyle yani.

Ben çok etkilendim. Hala da çok kullanılan bir şey.

Bugün VIA Survey gibi böyle envanterlerle de 24 karakter gücü hala ölçülmeye devam ediliyor.

Ama araştırma tarafında bir nüans da var.

24 karakter gücü modeli çok etkili biçimde kabul görse de bu güçlerin tam olarak 6 ayrı erden başlığı altında toplanması kısmı daha çok böyle teo...

teorik bir kurgu olarak ortaya konmuş.

Sonraki bazı ampirik çalışmalar bu altılı yapının her zaman birebir doğrulanmadığını göstermiş.

Yani model çok değerli ama taş gibi kapanmış böyle tartışmasız bir dogma değil.

Bu kısmı söylemek bence çok önemliydi.

Çünkü çalışmanın ciddiyetini arttırıyor diye düşünüyorum.

Hala gelişebilir. Hala bambaşka bir ufuklarda yepyeni bir düzeyde bizim önümüze gelebilir.

Ve bence bu aslında çok güzel bir şey.

Çünkü bu model bize kusursuz bir etiket sistemi vermemiş oluyor böyle.

Bize bir ayna vermiş oluyor sen kimsin diye değil de senin içinde en güçlü çalışan iyilik biçimi hangisi diye soruyor.

Belki senin iyiliğin merakında, belki adalet duygunda, belki birini gerçekten dinleyebilme biçiminde, belki zor zamanda bile umudunu kaybetmiyor oluşunda, belki de herkes dağıldığında sakin kalabilmende

ve bence insanın kendine soracağı soru da yavaş yavaş değişiyor burada.

İyi bir insan mıyım yerine ben hangi karakter gücümle dünyaya iyi bir şey katıyorum soruyor.

sorusu geliyor. Ve bence bu çok daha dürüst bir soru ve çok daha işe de yarar bir soru.

Çünkü eksikliklerimize bakmak bazen bize utanç verir ya.

Ama güçlü yanlarımızı tanımak hem yön veriyor hem de denge kurdurtuyor.

Bir noktada da bizi başkasının kalıbına sokmadan büyütüyor.

Belki de iyi insan olmak herkese benzemek değil de kendi karakter gücünü tanıyıp onu olgunlaştırmaktır.

Ama yine de bunların yanında onu bence öncelikli olarak fark edebilmektir.

Çünkü çoğumuz hayatımız boyunca eksikliklerimizi fark etmeye çalışıyoruz sadece.

Neyi daha iyi yapmalıyım?

Nerede yetersizim? Nasıl gelişebilirim?

Ama çok azımız durup şunu düşünüyor.

Ben zaten nerede iyiyim acaba?

Ve daha iyi nasıl olabilirim?

Ve belki de bu yüzden kendimizi sürekli yarım hissediyoruz.

Çünkü güçlü olduğumuz yerden değil de eksik olduğumuz yerden bakıyoruz kendimize.

Ama bir anlığına şunu hayal et mesela.

Kendi karakter gücünü gerçekten fark ettiğini ve hayatında onun üzerinden kurduğunu.

İlişkilerini, kararlarını, sınırlarını.

Herkes gibi olmaya çalışmak yerine kendin gibi olmaya başladığını.

Bence insanın içi tam da burada biraz hafifliyor.

Çünkü artık bir şey ispat etmeye çalışmıyorsun da sadece kendin oluyorsun.

Ve belki de iyi insan olmak kimseyi kırmamaya çalışmak değil, herkesi memnun etmeye çalışmak değil, kusursuz olmaya çalışmak değil.

Kendi içindeki iyiliği tanıyıp onu doğru yerde doğru şekilde kullanabilmek.

Bazen konuşarak, bazen susarak, bazen kalıp, bazen de gitmeyi tercih ederek.

O zaman sana bir soru.

Sen hangi yönüne iyi bir insansın ve o yönünü ne kadar yaşatıyorsun?

Bölümü sonuna kadar dinlediğim için çok teşekkür ederim.

İlgisini çekeceğini düşündüğüm bir arkadaşınla paylaşmayı ve yeni bölümleri kaçırmamak için Spotify'dan takip edip zili açmayı unutma lütfen.

Kucak dolusu sevgi ve öpücüklerimi iletiyorum.

Kendine çok iyi bak.

Bir sonraki bölümde buluşmak üzere.