“Antisosyal Kişilik Bozukluğu (Sosyopatlık) Nedir?”

Selamlar, o zaman sana bir soru podcast kanalına hoş geldiniz.

Ben Melisa. Bazen şöyle durumlar olur ya hani biri seni kırar, sana zarar verir ama en ufak bir pişmanlık belirtisi bile olmaz.

Sonra düşünürsün bu insan gerçekten vicdan sahibi mi dersin?

Ya da daha içten bir yerden ben de zaman zaman böyle hissediyorum ya.

Acaba ben de mi biraz, biraz ne ama işte.

İşte bu acaba'nın bize ilk düşündürdüğü kelimenin peşine düşeceğiz bugün.

Sosyopatlık. Önce temel bir soruyla başlayalım.

Sosyopatlık nedir? Sosyopatlık, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin tanı kitabı olan DSM-5'e göre 18 yaşından büyük bireylerde görülen, çocuklukta genellikle davranım bozukluğu belirtileriyle başlayan

ve yetişkinlikte devam eden bir kişilik bozukluğu.

Psikolojide sosyopatlık tıbbi adıyla antisosyal kişilik bozukluğu olarak da geçer.

DSM-5'e göre bu kişilik bozukluğuna sahip bireylerde tam olarak şu özellikler gözlemleniyor.

Empati eksikliği, vicdan azlığı ya da hiç olmaması, sık sık yalan söyleme ve manipülasyon, kural tanımamazlık ve başkalarının haklarını umursamama.

Bu saydıklarımı size bir yerlerden tanıdık geliyor olabilir şu an içerisinde bulunduğumuz durumları düşününce.

Ama şu ayrımı da hemen bir yapalım.

Her empati kuramayan, her yalan söyleyen ya da kural çiğneyen insan sosyopat değildir arkadaşlar.

Sosyopatlık bir anlık ruh hali değil bir kişilik örüntüsü aslında.

Yani kişinin hayatına, ilişkilerine, kararlarına damga vuran kalıcı bir davranış biçimi.

Ve bu davranış biçimi çoğu zaman dışarıdan bakıldığında soğukluk, ilgisizlik ya da duyarsızlık gibi algılanabiliyor.

Ama aslında işin altında çok daha derin ve sistematik bir yapı var.

Bu yüzden gelin biraz daha derinleşelim şöyle.

Sosyopatlar gerçekten nasıl insanlar?

Günlük hayatta karşımıza çıkabilirler mi?

Cevap evet hem de düşündüğümüzden daha sık.

Sosyopatik özellikler taşıyan insanlar toplumda böyle farklı roller üstlenebiliyorlar.

İş yerindeki o baskıcı yönetici, duygusal manipülasyon yapan bir sevgili ya da işte arkadaş çevresindekileri hep kendi çıkarı için yönlendiren bir arkadaş.

Ama dikkat et bu insanların çoğu dışarıdan son derece karizmatik, çekici hatta ilk başta işte Keşke onun gibi olsam falan dedirtecek kadar özgüvenli olabiliyorlar.

Çünkü sosyopatlar genelde insanların duygularını anlamazlar ama okurlar.

Yani senin hangi sözle yumuşayacağını, neye güceneceğini fark eder ama bunu senin iyiliğin için değil, kendi çıkarı için kullanır.

Dizilerde sıkça gördüğümüz o anti kahramanlar var ya hani.

İşte You'daki Joe Goldberg, işte Dexter ya da Breaking Bad'daki Walter White gibi karakterler.

İşte onlar bu karmaşık gri alanda yer alan sosyopatik figürler aslında.

İzlerken hem nefret ediyoruz hem hayran kalıyoruz.

Fark etmişsinizdir siz de bunu.

İşte bu da bu kişilik örüntüsünün ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösteriyor.

Peki biz neden bu tür insanlara çekiliyoruz?

Çünkü bazen güçlü, duygusuz ve net görünen insanlar bize böyle güvenilirlik hatta güç gibi görünebiliyor.

Ama işin aslı şu duygusuzluk güç değildir arkadaşlar.

Empati göstermek, hata yaptığında sorumluluk almak, birini kırdığında üzgünüm diyebilmek.

Asıl güç bunlar bence.

Şimdi bir başka önemli noktaya gelelim.

Her zaman bu tür özellikleri gösteren kişilere sosyopat etiketi yapıştırmak ne kadar doğru?

Çünkü duygusal olarak tükenmiş, hayal kırıklığı yaşamış ya da kendini korumak adına duvarlar örmüş biri de dışarıdan soğuk görünebilir.

Ama bu bir bozukluk değil, bir tür savunma mekanizması da olabilir.

Yani bazen biri seni umursamıyor gibi davranır ama aslında içten içe çok kırılmıştır.

Ya da bazen sen birine mesafe koyarsın.

Çünkü artık kendi sınırlarını çiğnetmek istemiyorsundur.

Bu yüzden bu ayrımı çok iyi yapmak gerek.

Sosyopatlık bir kere bildiğiniz bir hastalık, bir psikiyatrik hastalık tamam mı?

Bunu unutmamak lazım. Bu noktada bazı verilerle de desteklemek istiyorum söylediklerimi.

Araştırmalara göre genel toplumun yaklaşık %1'inde antisosyal kişilik bozukluğu yani sosyopatlık görülüyormuş.

Ama işin ilginç yanı şu.

Hapishane nüfusunda bu oran %25'e kadar çıkıyor.

Yani toplumun çok küçük bir kısmında görülen bu bozukluk suç eğilimli davranışlarla ciddi bağlantı içinde.

Ama bu da şu demek değil tabii hani her sosyopat suç işler falan.

Hayır yani çoğu gayet normal bir sosyal hayatta işinde gücünde işte.

Hatta dedim ya yönetici pozisyonda olabilir ya da işte ülke bile yönetebilir anlayan anladı.

Hatta bazı uzmanlar bu bireylerin yüksek fonksiyonlu sosyopatlar olduğunu yani zarif bir şekilde toplumda rol alabildiklerini söylüyor.

İlginç bir örnek de 2011 yılında Yale Üniversitesi'nde nörobilimci James Fallon'ın yaptığı kendi beyin taraması.

Fallon suçluların beyin yapısını incelerken kontrol grubu olarak kendi beynini de taratıyor.

Ve sonuçlar çok şaşırtıcı.

Kendi beyninde de tipik bir psikopat-sosyopat yapısı görülüyor.

Yani empati ve duygusal karar almayla ilgili alanlar zayıf, dürtüsel bölgeler aktif.

Ancak Fallon hiç suç işlememiş biri.

Neden mi? Çünkü sevgi dolu bir ailede büyümüş ve şunu söylüyor.

Genetik yatkınlık taşıyorsanız bile sizi belirleyen şey çevreniz.

Bu da bizi şuraya getiriyor.

Sosyopat olunmaz sosyopatlığa dönüşülür.

Ve bu dönüşüm çoğu zaman çocuklukla başlar.

Yani çocuklukta başlar. Sevgi görmeyen, sürekli fiziksel veya duygusal şiddet gören, empati deneyimlememiş bir çocuk ileride başkalarının acısını anlamakta oldukça zorlanabilir.

Çünkü hayat ona acımasız olmayı öğretmiş bir noktada.

Ama işte yine bir ayrım noktasına geliyoruz burada.

Bu travmaları yaşayan herkes sosyopat olacak diye bir şey yok.

Bir kısmı bu yaşadıklarını iyileştirmeye çalışır, bir kısmı da başkalarına zarar vermeye yönelir.

Ama işte bu noktada devreye giren şey tam olarak bir seçim.

Bize ne yaşatılmış olursa olsun bir yerden sonra biz de bir seçim yapıyoruz.

Ya iyileşmeye çalışıyoruz ya da canımızın yandığı gibi biz de başkalarının canını yakıyoruz.

Ve bu ayrımı fark etmek çok kıymetli.

Çünkü bazen insanlar kendilerini acılarının gölgesine hapsedip yani ben de böyle yetiştirildim ne yapalım diyerek davranışlarının sorumluluğunu almaz hale geliyor.

Oysa geçmişin izlerini taşımak başka bir şey, başkalarının üzerine basarak yürümek bambaşka bir şey.

Bunu biraz da şu soruyla düşünebiliriz.

Senin canın yandı diye başkalarının da canı yanmalı mı?

Çünkü bazı insanlar için dünya şöyle çalışıyor.

Ben kimseye güvenemem çünkü bir zamanlar bana güvenilmedi.

Ben kimseye şefkat gösteremem çünkü bana gösterilmedi.

Ama bu bir gerçek değil yani sadece savunma duvarı ve ne yazık ki bu duvarın ardına geçemeyen insanlar empatiyle kurabilecekleri bağı kesiyorlar.

O noktada da ne oluyor biliyor musun?

Karşımıza geçmişini bahane eden, bugünün sorumluluğunu almayan bir yetişkin çıkıyor ve çoğu zaman bu yetişkin maalesef bize zarar veriyor.

Sessizce böyle sistematikçe suçluluk duymadan ve günün sonunda şunu da unutmamak lazım.

Sosyopatlık dediğimiz şey sadece bir karakter kusuru değil.

Sadece acımasızlık ya da duygusuzluk da değil.

Bu tıbbi olarak tanımlanmış bir kişilik bozukluğu yani bir hastalık.

Ve bu hastalığın kökleri bazen çocuklukta yaşanmış ağır travmalara, bazen ihmal edilmiş duygulara, bazen de genetik ve nörolojik temellere dayanıyor.

İki şey aynı anda doğru olabilir.

Evet o kişi hastadır ama evet sen de ondan uzak durma hakkına sahipsindir.

Çünkü hastalık olması davranışlarının sonucunu ortadan kaldırmıyor maalesef.

Birinin empati kuramaması onu suçsuz yapmaz.

Ama onun da yardıma ihtiyacı olduğunu inkar edemeyiz.

Bu yüzden belki de konuya şöyle bakmalıyız.

Ne yüceltelim bu olayı ne de çok fazla batide indirgeyelim.

Ama anlayalım. Kendimizi koruyarak, sınır koyarak, gereken yerde uzak durarak hem başkalarını hem kendimizi daha yakından tanıyalım.

Ve belki de en çok burada zorlanıyoruz işte.

Birini anlamaya çalışmakla kendimizi korumak arasındaki dengeyi kurmakta.

Çünkü hep şu öğretilmiş ya bize.

Anlamaya çalış. İşte empati kur.

Belki onun da bir yarası var.

Yani evet vardır. İlla ki vardır.

Ama senin de bir sınırın var.

Ve o sınır o kadar değerli ki.

Orası senin sağlığın, huzurun, güvenin.

Bu yüzden anlamaya çalışmak, herkese alan açmak, her şeye tahammül etmek, kendini ezdirmek ya da duygularını bastırmak değil.

Anlamak önce kendinden başlar.

Bunu unutmayacaksın. Ve bazen birini uzaktan anlamak en sağlıklı olandır.

Çünkü bazı mesafeler aslında çok büyük iyiliktir kendine.

Yani sadece kendine de değil karşındakine de aynı şekilde.

Bu bölümde sosyopatlık kavramını sadece kötülük ya da duygusuzluk olarak da değil bir hastalık olarak ele almaya çalıştım.

Çünkü hayatımızda böyle insanlar da olabilir.

Ve bazıları da umarım hasta olduğu için böyledir.

Tövbe ya. Neyse.

Aynı zamanda bu hastalıkla karşı karşıya kalan insanların yani bizlerin nasıl etkilenebileceğini de konuştuk.

Çünkü mesele sadece onlar da değil.

Mesele biz de değil.

Mesele aramızdaki bağ.

O bağ nasıl kurulur, nasıl zarar görür, nasıl korunur?

Ve tam da bu yüzden bu bölümü yapmaya ihtiyacı hissettim.

Çünkü bazen bazı şeyleri sadece tanımak yetmiyor.

Hissettiğimizde ne yapacağımızı da bilmemiz gerekiyor.

Birinin duygusuzluğu karşısında nasıl tepki veririz?

Bizi yok sayan, manipüle eden birini nasıl ayırt ederiz?

Ve en önemlisi o kişiye hani böyle hastadır deyip geçerken kendimize neyi unutturuyoruz?

Bak kimse senden psikiyatrist olman falan beklemiyor tamam mı?

Ama kimse senden... Kendini hiçe saymanı da beklememeli.

Çünkü karşındaki kişi ne kadar hasta olursa olsun senin de iyi olma hakkın var.

Bu arada hani burada da şey olarak bahsediyorum da hani hastalık işte ama işte hastalık olması da hani senin kendini korumanı engellemez falan diye.

Çünkü bunu böyle anlatmamın sebebi şu.

Bu bir hastalık olmasına rağmen çok fark edilebilen bir şey değil ve insanlar bunu fark etmeden buna sahip de olarak toplumda geziyorlar.

Ve biz de maalesef bunlara maruz kalıyoruz.

O yüzden aslında demek istediğim Bu noktada bir yere çıkıyor.

Yani çünkü karşındaki kişi ne kadar hasta olursa olsun senin de sonuçta iyi olma hakkın var.

Senin de huzurlu olma, korunma, sınır koyma, uzaklaşma hakkın var.

Ve bu hak başkasını kötü ilan ettiğin için değil.

Kendine iyi olduğun için geçerli.

O zaman sana bir soru.

Sence bir insan sosyopat olduğunu fark edebilir mi?

Bölümü sonuna kadar dinlediğin için çok teşekkür ederim.

İhtiyacı olduğunu düşündüğüm bir arkadaşımla paylaşmayı ve yeni bölümleri kaçırmamak için Spotify'dan takip edip zili açmayı unutma lütfen.

Kucak dolusu sevgi ve öpücüklerimi iletiyorum.

Kendine çok iyi bak.

Bir sonraki bölümde buluşmak üzere.