Bölüm 38: Gezegenler Serisi Part 4 | Kızıl Gezegen Mars

Şimdi keşif zamanı, burada sorular hep farklı.

Hazırsan başlıyor bu kez, çocuklar için geliyor bu podcast.

Merhaba minik kaşifler ve çocuklarıyla birlikte gökyüzünü izlemeyi çok seven sevgili ebeveynler.

Minik kaşiflere hepiniz hoş geldiniz. Ben Pilin.

Bugün rotamızda çok tatlı minik bir sürprizimiz var.

Normalde gezegenler serimizde güneş sisteminin en dışındaki o masmavi buz devi Neptüne doğru uçacaktı.

Ama instagramdan gelen o kadar güzel mesajlar oldu ki rotayı hemen değiştirmek zorunda kaldım.

Özellikle bir minik kaşifimiz heyecanla sormuş.

Perin abla Mars'ta dev gibi volkanlar varmış.

Peki onlar şu an patlıyor mu?

Hala aktifler mi?

Böyle meraklı soruları duyunca dedim ki biz bu soruları bekletemeyiz.

Neptün bizi birazcık beklesin.

Önce hemen yanı başımızdaki kızıl komşumuza doğru yola çıkalım.

Kemerlerinizi bağlayın, kasklarınızı takın.

Çünkü yepyeni bir keşif başlıyor.

Güneşe olan uzaklık sırasına baktığımızda Mars sistemimizin dördüncü gezegenidir.

Yani bizim evimiz dünyanın hemen yan komşusu.

Hatta çocuklar Mars'ı görmek için her zaman devasa uzay teleskoplarına ihtiyacımız yok.

Bazen hava karardığında kafamızı gökyüzüne kaldırırsak diğer yıldızlar gibi göz kırpmayan,

hafif turuncu ve kırmızımsı parlayan sabit bir ışık noktası görebiliriz.

İşte o parıltı komşumuz Mars.

Gezegenler serimizde devasa gaz topları olan Jüpiter ve Satürn'ü konuşmuştuk.

Mars ise tıpkı Dünya gibi üzerinde yürünebilen, kayalık ve sert bir gezegendir.

Ama bizim yemyeşil, masmavi dünyamızdan çok farklı olarak baştan aşağı kırmızı ve pas rengindedir.

Peki neden pas rengi?

Çünkü Mars'ın toprağında ve taşlarında bol miktarda demir var.

Demir, parklardaki salıncakların zincirlerinde, mutfaktaki tencerelerde, çatal ve kaşıklarda kullanılan o sert, parlak ve ağır metaldir.

İşte bu metal ıslak kaldığında ya da havayla temas ettiğinde yavaş yavaş rengini kaybeder ve turuncu-kırmızı bir kabuğa bürünür.

Biz buna paslanmak deriz.

Hani yağmur altında unutulmuş eski bir bisiklet zincirinin turuncuya dönmesi gibi.

Milyonlarca yıl önce Mars'ın taşlarındaki demirde tam olarak böyle paslandı.

Gezegendeki şiddetli rüzgarlar bu kırmızı pastozunu her yere savurdu ve Mars baştan aşağı devasa kızıl bir çöle dönüştü.

Şimdi gelelim o harika soruya.

Mars'taki volkanlar hala patlıyor mu?

Güneş sisteminin bilinen en büyük dağı ve en devasa volkanı Mars'ta yer alır.

İsmi Olympus Mons.

Bu dağın büyüklüğünü şöyle hayal edebilirsiniz.

Dünyamızın en yüksek noktası olan Everest dağını neredeyse tam 3 kez üst üste koyarsanız ancak Olympus Mons'un 22 kilometrelik yüksekliğine ulaşabilirsiniz.

Tabanı ise o kadar geniştir ki neredeyse koca bir ülkeyi altına alacak kadar büyük bir alan kaplar.

Peki bu devasa volkan şu an aktif mi? İçinden lavlar fışkırıyor mu?

Cevap hayır çocuklar.

Şu an aktif bir patlama gözlemlemiyoruz.

Peki bir daha hiç patlamayacağı kesin mi?

Bilim insanları Mars'ın tamamen ölü bir gezegen olmadığını söylüyor.

Yerin derinliklerinde hala minik sıcak lav cepleri olabileceğini düşünüyorlar.

Hatta uzay araçlarımız Mars'ın içindeki derin sarsıntıları yani Mars depremlerini bile kaydedebiliyor.

Peki çocuklar Mars hep böyle kupkuru ve soğuk bir çöl müydü dersiniz?

İşte bilim insanlarını en çok heyecanlandıran büyük sır burada.

Yapılan araştırmalar milyarlarca yıl önce Mars'ın yüzeyinde tıpkı dünyadaki gibi nehirlerin aktığını, masmavi göllerin olduğunu gösteriyor.

Mars'ın kurumuş yüzeyine baktığımızda bugün bile nehirlerin açtığı derin vadileri, göl yataklarını ve suyun sürüklenip yuvarlandığı çakıl taşlarını görebiliyoruz.

Şimdi size çok şaşırtıcı bir benzerlikten bahsedeyim.

Mars'ta bir günün ne kadar sürdüğünü tahmin edebilir misiniz?

Aslında dünyamıza inanılmaz derecede yakın.

Mars kendi etrafında bir tam turu 24 saat 39 dakikada tamamlar.

Yani Mars'ta bir gün Dünya'dakinden sadece 40 dakika daha uzundur.

Ama bir gün Mars'ta yaşasaydınız doğum günü partileriniz biraz seyrek olurdu.

Çünkü Mars Güneş'e daha uzak olduğu için onun etrafındaki bir turu tam 687 Dünya günü sürer.

Yani Mars'ta bir yıl Dünya'dakinin neredeyse iki katı kadardır.

Peki çocuklar madem Mars komşumuz üzerinde sert bir zemin de var ve bir günü de bize benziyor.

Neden Ay'a gittiğimiz gibi oraya henüz hiç astronot göndermedik?

Çünkü Mars sandığımızdan çok daha uzakta.

Bir uzay gemisiyle Ay'a gitmek sadece birkaç gün sürerken Mars'a ulaşmak neredeyse 7 ila 9 ay sürüyor.

Üstelik oranın havası nefes almamıza hiç uygun değil.

Kışları eksi 100 derecelere kadar dondurucu ve bizi uzayın zararlı ışınlarından koruyacak kadar kalın bir atmosferi yok.

Ama merak etmeyin orası tamamen ıssız değil.

İnsanlar henüz gidemedi ama oraya bizim yerimize çalışan çok zeki tekerlekli robot arkadaşlarımızı yolladık.

Bu robotların isimleri bile bize çok şey anlatıyor.

Biri curiosity yani Türkçesiyle merak, diğeri ise perseverance yani azim veya kararlılık.

Bilim insanları onlara bu isimleri verdi.

Çünkü ancak merak edip azimle çalışırsak uzayın sınırlarını aşabiliriz.

Bu sevimli robotlar küçük bir araba büyüklüğünde.

Üzerlerindeki lazerlerle taşları inceliyor, küçük kürekleriyle kızıl toprağı kazıyor,

mikrofonlarıyla Mars rüzgarlarının sesini kaydedip dünyadaki bilim insanlarına büyüleyici fotoğraflar ve videolar gönderiyorlar.

Perseverance hatta gelecekte dünyaya getirilmesi için özel taş örneklerini minik tüplere doldurup saklıyor.

Onlar bizim kızıl kumlar üzerindeki gözümüz ve kulağımız.

Şimdi bölümümüzü kapatmadan önce size yine bir sorum var.

Eğer bir gün bir mucit olup uzayı keşfedecek yepyeni bir robot tasarlasaydınız adı ne olurdu ve onu ilk olarak hangi gezegene göndermek isterdiniz?

Cevaplarınızı merakla bekliyorum.

Eğer sizin de merak ettiğiniz, aklınıza takılan sorularınız varsa hemen anne ya da babanızın kulağına fısıldayın.

Onlar da bana çocuklar için podcast hesabından ulaşıp sorularınızı iletebilirler.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.

Merakla kalın, hoşçakalın.