Agatha Christie: Bir Kadının 11 Günlük Kayboluşu

Herkese merhaba, Konuşacak Çok Şey Var podcastine hoş geldiniz.

Ben Zeynep, bugün...

Sizi edebiyat tarihinin en ilginci, en gizemli, en tartışmalı olaylarından birinin içine davet ediyorum.

Agatha Christie'nin tam 11 gün boyunca ortadan kaybolduğu meşhur vaka, gazetelerin günlerce manşetten verdiği, polislerin, gönüllülerin, köpeklerin

bile dahil olduğu büyük arama operasyonu arkadaşlar.

Ve tüm bu kaosun sonunda Christie'nin sanki hiçbir şey olmamış gibi bambaşka bir şehirde bulunmasını konuşacağız.

Ama bugün bu hikaye sadece...

Yani ne oldu, kim haklıydı, kim yanıldı diye konuşmak için anlatmayacağım.

Bir kadının, üstelik dünyanın en iyi polisiye yazarı olarak kabul edilen bir kadının kendi hayatının en büyük mammasına nasıl dönüştüğünü, onu arayan milyonların aslında neyi aradığını ve

bu kayboluşun ardında yatan ihtimallerin bize ne söylediğini konuşacağım.

Çünkü biliyoruz ki her kayboluşun içinde...

Birazcık kaçış, birazcık susma, biraz da kendini koruma vardır.

Agatha Christie'nin kaybolduğu o günlere dönünce insan ister istemez şunu düşünüyor.

Dünyanın en iyi kurgularını yazabilen biri kendi için nasıl bir hikaye yazmış olabilir?

Yoksa gerçekten hikaye yazmak için bile fazla acı verici bir dönemden mi geçiyordu?

Bu iki soru Cevde.

Bu bölümde onun hayatının bu kırılma anına birlikte bakacağız.

Yıllar sonra ortaya çıkan teorilere de bakacağız.

Bazıları oldukça mantıklı, bazıları biraz delice ama hepsinin kendince anlamlı bir tarafı var.

Bir de bu işin psikolojik boyutu var tabii.

Bir insan... Yani hayatının bir dönemine neden yok olmayı seçer?

Bu kaybolmak kavramına birazcık daha yakından bakacağız.

Hazırsanız o meşhur 11 güne doğru yaklaşmaya başlayacağım ama önce Agatha'yı yani bu kayboluşun merkezindeki kadını birazcık daha yakından tanımamız gerekiyor.

Agatha Christie denilince çoğumuzun aklına hemen o klasik İngiliz cinayet romanları geliyor.

Mesela Do Express'inde cinayet.

Mesela. Yani dünyanın en çok okunan yazarı olmasa bir yana Karakterleri Herkül Poyrod ve Miss Marple hala edebiyat tarihinin en büyük ikonlarından.

Ama Agatha'nın hayatı kitaplarındaki kadar düzenli, mantıklı ve çözümü net bir hikaye değildi.

Özellikle de 1926 yılı hem kariyerinin zirvesi hem de kişisel hayatının en karanlık dönemi.

Bu dönemde Agatha kocası Arşikristi'nin kendisini aldattığını öğreniyor.

Savaş yıllarında tanışıp Aşkla evlenmişlerdi ama yıllar içinde o bağ çok yıpranmış.

Archie de maalesef başka bir kadınla birlikte olmaya başlamış.

Bu kadının adı da Nancy Neal.

Bu ismi birazdan çok sık duyacağız.

Çünkü Agatha'nın kaybolduğu gece bıraktığı mektup Nancy'ye değen bir kırgınlığın gölgesini taşıyordu.

İşte tüm bu duygusal yükün ortasında 3 Aralık 1926 gecesi Agatha küçük arabasına bindi ve evden çıktı.

O geceye dair en bilinen detaylardan biri şu.

O çıkarken evde sadece küçük kızı Rosaline uyuyordu.

Kocası Arşi evde değildi ve kimse onun çıkışının bir daha haber alınamayacak bir yolculuğa dönüşeceğini bilmiyordu.

Agatha'nın arabası ertesi sabah Surrey'de bir çalılığın içinde bulundu arkadaşlar.

Motor da hala sıcaktı, farlar açıktı ve içeride bir kürk mantı, birkaç kişisel eşya ve geçersiz bir sürücü belgesi vardı.

Sanki biri arabayı apar topar bırakmış gibi yani anladınız mı?

Ya da biri tarafından bırakılmaya zorlanmış gibi.

Alev alması için zaten yeterli bildiğiniz gibi.

Ertesi gün manşetlerde tek bir soru vardı.

Dünyanın en büyük polisiye yazarı kaybolursa bu bir reklam mı?

Bir kurgu mu? Yoksa gerçek bir tehlike mi?

O dönem İngiltere'de böyle bir olay yaşanması inanılmaz büyük bir yankı uyandırdı.

Polis, yüzlerce gönüllü, köpekler, helikopterler, up uzun bir göl bile kazıldı.

Çünkü bazı tanıklar Agatha'nın gölün yakınında yürüdüğünü iddia etmişti.

Hatta o kadar büyüdü ki arama ekibine dönemin ünlü yazarı Arthur Conan Doyle bile dahil oldu arkadaşlar.

Conan Doyle Agatha'nın eldivenlerinden birini bir medyuma götürdü.

Evet gerçekten medyuma.

Conan Doyle Sherlock Holmes'un yaratıcısı olmasına rağmen Spiritualist inançlar çok meraklıydı ve Christine'in ruhsal olarak nerede olduğunu bulunabileceğine inanıyordu.

Medium'un söyledikleri tabii ki hiçbir yere bağlanmadı.

Bu arana basın Agatha'nın eşini köşeye sıkıştırıyordu.

Yani aldatma iddiaları, evlilik krizleri, Arçin'in soğukkanlı davranışları.

Bunlar halk gözünde onu adım adım suçluya dönüştürüyordu tabii ki.

Bazıları Arçin karısını öldürdü diye bile düşündü.

Bazıları ise Agatha yeni bir kitap için bir reklam peşinde dedi.

O kadar çok teori vardı ki bu kayboluş neredeyse ulusal bir takıntıya dönüştü bir yerden sonra.

Ve tam 11 gün sonra, 11 Aralık'ta...

Agatha Harrogate'de bir spa otelinde bulundu arkadaşlar.

Kendini neşeli bir turist olarak tanıtmış.

Otele de kocasının metresinin soyadıyla yani Neil soyadıyla kaydolmuştu.

Bu ayrıntı bile başlı başına bir roman olurdu bence.

Otele kaydolduğu isim Mrs.

Teresa Neil Cape Town'dan.

Kulağa ne kadar tanıdık geliyor değil mi?

Sanki bir mesaj verir gibi ya da tam tersi.

Kendinden kaçarken bilinçsizce...

En derindeki kırılmayı bile yanında taşıyan biri gibi.

Otelde danslara katılmış, piyano dinlemiş, gazete okumuş ve en ilginci şu bence.

Gazetelerde kendi fotoğrafını görmesine rağmen ben o değilim demiş.

Polis geldiğinde bile siz kimden bahsediyorsunuz falan diyerek böyle şaşırmış.

Peki bu ne demek? Yani bir amnezi mi?

Yoksa bilinçli bir kaçış mı bu?

Agatha yıllar boyunda bu konuda çok az konuştu arkadaşlar.

Hayatının ilerleyen yıllarında verdiği bir röportajda o dönem büyük bir depresyon yaşadım.

Ne yaptığımı biliyordum diyemem.

Ama yine de tam bir açıklama yapmadı tabii ki.

Hatta kendi otobiyografisinde bu 11 günü tamamen atladı.

Yani sanki hayatından silmek istemiş gibi ya da gerçekten hatırlamıyormuş gibi.

Bu kayboluşun ardındaki teoriler ise o kadar çoktu ki şimdi tek tek onlara biraz daha bakalım istiyorum.

En yaygın teori Agatha'nın geçici bir disosiyatif amnezi yaşadığı.

Yani bir tür ruhsal çöküş.

Bu tür durumlardaki kişi kendini korumak için...

adeta zihinsel bir perde indiriyor gibi düşünün.

Yani hafızası silikleşiyor, kimliğini bazen parça parça bazen tamamen unutuyor.

Travma yaşayan kişilerde görülebiliyor bu.

Agatha'nın o dönemde hem evliliğinin bitişiyle hem de annesinin ölümüyle baş etmeye çalıştığını düşününce de bu teori oldukça mantıklı denilebilir.

Bir başka teori daha var.

O da bilinçli bir kaçış.

Yani bazı araştırmacılar Agatha'nın kocasına bir göz daha vermek ya da onu paniğe sürüklemek için kaybolduğunu düşünüyor.

Yani bir nevi sen beni aldattın ama ben de seni tüm ülkenin gözleri önünde utandırırım demek gibi bir şey.

Ama bu teori Agatha'nın karakteriyle çok uyuşmuyor.

O özel hayatını hep çok koruyan, biraz az sessiz, içine kapanık bir insandı.

Böyle bir oyun oynaması pek olası görünmedi insanlara.

En tartışmalı teori ise şu.

İntihar girişimi ya da yarım kanmış bir plan.

Arabasının bulunduğu yer o dönem sık sık intihar vakalarının yaşandığı bir uçurumun yakınındaymış.

Bazı uzmanlar Agatha'nın oraya kadar sürüp...

Karar veremediğini sonra da bilinçsizce uzaklaştığını düşünüyor.

Bu teori üzerine de çok yazıldı.

Çok fazla ama Agatha bu konuda da hiçbir zaman konuşmadı.

Bir başka ilginç detay ise şu.

Otel çalışanları onu bulduklarında Agatha'nın yüzünde küçük bir çizik, ayağındaysa bir morluk varmış.

Bu izler bir kaza mı, bir düşme mi, şiddet mi, arabayla giderken bir çarpışma mı bunların hiçbiri açıklanmadı.

Ama bazı biyografi yazarları...

O yaraların hafıza kaybı tetiklemiş olabileceğini düşünüyor.

Ama bilemiyorum. Bu konuda pek bir yorumum yok.

Yıllar boyunca Agatha'nın kızı Rosalind bile bu konuda çok az konuştu arkadaşlar.

Sadece 1999'da The Guardian'a verdiği bir röportajda şunu söyledi.

Tek açıklaması bu, bu konuyla alakalı.

Annemin o 11 gününü kimsenin bilmesine gerek yoktu.

Bu onun özel acısıydı, dedi.

Aslında bu cümle bence her şeyi anlatıyor.

Yani o kayboluş bir gizemden çok daha fazlasıydı.

Bir kırılmaydı, bir çığlıktı, bir durma haliydi yani.

Ve işin en ironik kısmı şu ki Agatha Christie o dönem hayatının en kırılgan anındaydı ama o kırılganlık ona öyle bir şey hediye etti ki onun mitsel bir figüre dönüşmesini sağladı.

Yani insanlar sadece kitaplarını okumadı, hayatını da bir gizem olarak merak ettiler.

Bugün hala konuşulmasının nedeni biraz da bu.

Yani bazı hikayeler çözülmediği için unutulmaz.

Ben düşünüyorum yani bir insanın kendini kaybetmesi mi daha korkutucudur yoksa herkesin seni arayıp bulamaması mı?

Agatha belki ikisini de yaşadı.

Kaybolarak kendini korumaya çalıştı ama aynı zamanda dünyanın ortasında görünmez olmanın nasıl bir şey olduğunu da tecrübe etti.

O 11 gün... Sadece bir kayboluş hikayesi değil yani arkadaşlar.

Bir kadının içindeki o fırtınanın dışarı taşması gibi bir şey.

Belki de herkesin hayatında böyle dönemleri vardır.

Bir süreliğine uzaklaşmak istediğimiz, kimseye açıklama yapmak istemediğimiz, zihnimizin böyle bir köşesine sığınıp nefes almak istediğimiz günler.

Agatha bunu 11 gün boyunca yaptı.

Biz de yıllardır neden sorusunun cevabını bulmaya çalışıyoruz.

Ama belki de asıl soru şu.

Hayatı boyunca başkalarının hikayelerini çözen biri kendi hikayesinin düğümünü çözmek istememiş olabilir mi?

İşte Agatha Christie'nin o 11 gün boyunca süren kayboluş hikayesi hala çözülemeyen ama bir o kadar da anlam taşıyan bir sessizlik dönemi.

Bir kadının kendi hayatının en karanlık yerinde belki de kimsenin görmediği bir yerinde nefes almaya çalışmasının hikayesi.

O yüzden ben diyorum ya şöyle düşünüyorum.

Dünya onu yıllarca çözülemeyen bir vakaymış gibi konuştu ama belki de Agatha'nın kendisi çözülmemeyi özellikle seçti.

Çünkü bazı acıların adı olmaz.

Bazı dönemlerin açıklama...

Hepimizin hayatında bazı anlar vardır.

Yani kimseye anlatamadığımız, bize bile tam anlatamadığımız.

Agatha'nın 11 günü belki de onun için tam olarak böyle bir yerdi.

Bu olayı yıllar boyunda insanlar romanlarına, belgesellerine, filmlerine taşıdı.

Ama bence Agatha'nın yaptığı en güçlü şey hayatının en kırılgan anında bile kendini saklamaya çalışması oldu.

Bazen gizem çözülmediği için.

Ve belki de bu hikayenin bize söylediği en önemli şey şu.

Kaybolmak her zaman kaybetmek değildir.

Bazen insan kendini toparlamak için biraz gözden kaybolur.

Bir süre görünmez olur. Sonra bir gün geri gelir.

Biraz daha güçlenmiş, biraz daha kendini bilmiş halde.

Agatha Christie de tabii ki de geri döndü.

Yeniden yazdı, yeniden sevildi.

Yeniden kendi hikayesini kontrol etti.

O 11 gününden hiç bahsetmedi.

Ama o günler onun hayatının en sessiz ama en yüksek yankılarından biri olarak kaldı.

Ve biz bugün neredeyse bir asır sonra hala onun bu kayboluşu hakkında konuşuyoruz.

Çünkü... Bazı hikayeler zamanın içinde kaybolmaz arkadaşlar.

Suya atılan bir taş gibi yıllar geçse bile halkaları yayılmaya devam eder.

Seviyoruz Agatha Christie'nin romanlarını da.

Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.

Ben de buradaydım dinledim demek isterseniz bana ulaşabileceğiniz sosyal medya hesaplarını açıklamalar kısmında bulabilirsiniz.

Kendinize çok iyi bakın.