Masumiyet Müzesi ve Coco | Geçmiş Geleceği mi Kurguluyor ?

Merhaba. Bugün biraz durarak konuşmak istiyorum seninle.

Belki biraz içimize bakarak.

Bir aşk hikayesini anlatmayacağım.

Aslında bir bakış açısını konuşacağız.

Çünkü bazen yaşadığımız şeyin kendisi değil de ona nereden baktığımız hayatımızı değiştiriyor.

Ben çok küçük yaşlardan beri bir cümleyle büyüdüm.

Ve o cümle insanların davranışlarını yargılamadan önce durmayı öğretti bana.

Belki affetmeyi değil ama anlamayı.

Ve bazen anlamak taşımayı hafifletir.

Hayata bakışımı değiştiren cümle çok basitti aslında.

Babam kardeşime ve bana hep şunu der.

İki kişi arasında geçen bir olayı dinlediğinde karşı tarafı da dinlemeden asla yorum yapma.

O zamanlar bunun sadece adaletle ilgili bir cümle olduğunu sanıyordum.

Ama büyüdükçe başka bir şey fark ettim.

Bu cümle bana şunu öğretti.

Hiçbir hikaye tek yüzlü değildir.

Bir olayın görünen tarafı vardır.

Bir de görünmeyen tarafı.

Birinin anlattığı vardır.

Bir de yaşadığı ama anlatamadığı.

Ya da anlatmayı tercih etmediği belki.

Eğer sadece görünen yerden bakarsan hüküm vermek çok kolay.

Ama biraz geri çekilip bu tüne bakarsan anlamak başlıyor orada.

Yıllar sonra şunu fark ettin.

Belki kader dediğimiz şey de biraz böyledir.

Bir olaya sadece başıma gelen yerden bakarsan kader gibi görünür.

Ama biraz geriye çekilip tekrar eden desenlere baktığında onun öğrenilmiş bir hikaye olduğunu fark edebilirsin.

Çünkü çoğu zaman insanlar kötü oldukları için değil bildikleri kadar davrandıkları için hata yaparlar.

Birinin duygusal kapasitesi ne kadarsa ancak o kadar derin sevebilir.

Birinin anlayışı ne kadarsa ancak o kadar empati yapabilir.

Ve bazen bir insanın veremediği şeyi vermeyi bilmediği için veremediğini fark etmek öfkeyi yumuşatıyor.

Affetmek zorunda değilsin ama anlamak yükü hafifletiyor.

Bugün tam olarak bunu konuşmak istiyorum işte.

Kader sandığımız donguları.

Bu teoriyi bir roman üzerinde somutlaştıralım önce.

Masumiyet Müzesi son dönemlerde baya popüler aslında.

Ama eğer okumadıysan ya da izlemediysen kısaca şunu söyleyebilirim.

Bu hikaye nişanlı bir adamın genç bir kadına duyduğu yıllara yayılan bir tırnak içerisinde aşkı anlatıyor.

Ama sadece aşkla değil.

Bir bekleyiş, takıntı, bir yaraya tutunma biçimi gibi.

Ve herkesin kendi geçmişinden getirdiği bir yük.

Üç karakter var başrolde.

Kemal, Füsun ve Sibel.

İlk bakışta çok basit bir aşk üçgeni gibi.

Ama biraz yakınlaştığında başka bir şey daha görüyorsun.

Bu bir aşk hikayesinden çok tekrar eden bir duygunun hikayesi.

Kemal yıllarca bekliyor bir gün seçileceği umuduyla.

Ama şunu fark ediyorsun. Kemal aslında Füsun'a değil Füsun'un onda uyandırdığı duyguya tutunuyor.

Bir gün tamamlanacağım.

Bir gün seçileceğim.

Ve burada kritik soru geliyor.

Bu aşk mı? Yoksa bir insanın kendi içindeki eksik parçayı tamamlama çabası mı?

Bir insan bazen birine değil o kişinin hissettiği şeye aşık olur.

Ve o hissi kaybetmemek için kendisinden bile vazgeçebilir.

Çünkü bazıları için sevilmek var olduğunun tek kanıtı gibi.

Kemal'in asıl trajedisi Füsun'un seçmesi değil kendini hiç seçmemesi.

Bazı insanlar başkalarına sadık kalırken kendilerine ihanet ederler.

Füsun'a bakalım mesela.

Füsun kötü, şeytan, plan yapan bir karakter değil.

Çok genç, çok toy.

Sadece 18 yaşında.

Görülmek isteyen bir kız.

Belki de onun en büyük harcısı şöhret de değil.

Birinin hayatında merkez olmak.

Seçilen olmak. İkinci değil, ilk olmak.

Bunu hiç yaşayamıyor.

Ne Kemal'de ne sonraki eşinde.

En önemlisi ailesinde de yaşamıyor.

Ama bazen bir insanın hayatını mahveden şey kötü niyetli kararlar değil henüz olgunlaşmamışken verilen masum gibi görünen kararlardır.

Kimse bilerek hayatını mahvetmez.

Herkes bildiği kadarıyla yaşıyor.

Sibel'e dönüp baktığımızda yani Kemal'in nişanlısına aslında bu hikayedeki en sağlıklı kişi diyebilirim.

Sibel'in mükemmel oluşu tek başına bir güzellik değil aslında.

Sibel mükemmel bir sistemi de temsil ediyor.

Düzen, uygunluk, statü, kontrol.

Sibel ilişki kuruyor, konuşuyor, çözüyor, plan yapıyor.

Onun ilişki dili buradayım, ikimiz varız, çözebiliriz, yürüyebiliriz gibi.

Ama Sibel ile hayat kurmak Kemal'in kendisiyle yüzleşmesini gerektiriyor.

Yetişkinlik sorumluluğu istiyor, netlik istiyor, bedel taşımayı istiyor.

Ve yüzleşme çoğu zaman aşktan daha korkutucu gelir.

Bu yüzden insan bazen kendine iyi gelecek olanı değil tanıdık olanı seçer.

Sibel evin düzenini, Füsun ise evin dışındaki hayatı temsil ediyor.

Kemal belki de evin içinde iyi çocuk kalıp evin dışında yasaklı arzunun peşine düşüyor.

Ben bu hikayede şunu fark ediyorum.

Kemal'e kızmak kolay, Füsun'u yargılamak kolay ya da Sibel'i haklı ilan etmek kafadan.

Ama mesele kimin haklı olduğu değil.

Bu gerçekten bir aşk hikayesi mi yoksa herkesin kendi yarasını yaşattığı bir döngü mü?

Kemal Füsun'u seviyor ama sevgi dediğimiz şey ne?

Birinin mutlu olmasını istemek mi?

Yoksa o his kaybolmasın diye kendinden vazgeçmek mi?

Bir insan bazen birine değil kendi içindeki eksik parçaya aşık olur.

Ve o parçayı kimde görürse ona bağlanır.

Bu yüzden bazı bağlar mantıksız görünür ama bir o kadar da güçlüdür.

Çünkü güçlerini sevgiden değil eksiklikten alırlar.

Şimdi romanı bir kenara bırakalım.

Çok sevdiğim bir söz var.

Derler ki bir çocuğu üç kişi büyütür.

Anne baba ve anne baba arasındaki ilişki.

Bunu her zaman örnek veririm.

Arkadaş ortamlarımızda da.

Kemal'in anne baba ilişkisini konuşmadan Kemal'i tam anlayamayız.

Çünkü bir insanın aşkta neyi normal kabul ettiğini evde ne gördüğünden anlarsın.

Bazı insanlar aşkta mutluluğu değil ailede yarım kalan sahneyi tamamlamayı arar.

Kemal'in Füsun'la yaptığı şey bazen aşk yaşamak değil de babadan devralınmış bir senaryonun içinde rol almak gibi bence.

Kaçmadığın şey çoğu zaman tekrar ettiğin şeydir bilinçsizce.

Kemal babasının yaptıklarını doğru bulmuyor belki ama aslında onun yolunu tekrar ediyor.

Bilerek ya da bilmeyerek. Ve belki de hikaye nesilden nesile aktı.

Belki de Kemal'in babasının babası da böyle bir hayat yaşamıştı.

Bir yerde biri durup ben iyi değilim.

Benim ilişki kurma biçimim sağlıklı değil.

Ben yardım istiyorum. Terapiye başlamam lazım diyebilseydi eğer belki bu döngü kırılacaktı.

Ama duyulmayan hikaye tekrar eder.

İnsanın kader sandığı şey bazen tamamlayamadığı çocukluk sorusudur.

Bunu anlatan çok güçlü bir kitap var.

Seninle başlamalı.

Çok hoşuma giden bir kitap oldu.

Bu kitap şunu söylüyor.

Bazı duygular sana ait gibi hissedilir ama kökeni senden çok önceye dayanır.

Bazı korkular seninmiş gibi yaşanır ama ilk kez senin hayatında ortaya çıkmamıştır aslında.

Bazı yalnızlıklar, terk edilme yaraları, değersizlik hisleri seninle başlamamıştır.

Sadece sana doğuramıştır.

Çünkü travma sadece yaşanarak değil aktarılıp sessizce devredilerek de var olur.

Ve hisseden nesil çoğu zaman ben böyleyim sanar.

Oysa çoğu zaman gerçek, ben böyle öğrendimdir.

Kitap tam olarak şunu hatırlatıyor.

Yaşadığın her şey senin suçun değil.

Ama iyileştirmek senin sorumluluğun olabilir.

Peki bu his sadece Kemal'e mi ait?

Belki bir ilişkide sen Kemal oldun.

Bekleyen, umut eden. Bir gün seçileceğine inanan.

Belki Füsun oldun.

Kararsız, genç, ne istediğini bilmeden bir hayatın içinde sürüklenen.

Belki Sibel oldun. Hazır olan ama seçilmeyen.

Sevilmeye layık. Ama tercih edilmeye.

Ve belki hayatında bir dönem üçü birden oldu.

Tam burada kader motifi devreye giriyor.

Bir ailede bir yerde başlayan bir ilişki dili nesilden nesile aktarılıyor.

Bir çocuk evde gördüğü ilişkiyi normal sanır.

Sonra büyüdüğünde o normali tekrar eder.

Fark etmeden yapar bunu.

Kemal ve babasının benzer şekilde ölmesi de hikayenin psikolojik okumasında çok güçlü bir sembol aslında.

Çünkü bu kader motifini sadece ilişkide değil hayatın sonuna kadar taşıyan bir çizgi gibi gösteriyor.

Bunu şöyle kurabilirsin. Bazen bir insan babasına benzediğini hayatta küçük seçimlerle fark eder.

Bazen de romanlar bize şunu söyler.

Benzerlik sadece seçimlerde değil sonlarda bile tekrar edebilir.

Bu benzer ölüm şunu gösteriyor.

Kemal babasının hikayesinden kaçmadı.

Kemal o hikayeyi kendi bedeniyle yeniden yazdı adeta.

Ve bu noktada bizlere şu soru geliyor.

Benim hayatımda tekrar eden şey ne?

Benim babama benzemem ya da anneme benzemem.

Dediğimler neresi? Bu bölümün en sert ama en iyileştirici cümlesi şu olabilir.

Bazı hikayeler seninle başlamadı.

Evet. Ama sen fark etmezsen seninle tamamlanabilir.

Ve fark etmek işte bu yüzden bir son değil bir başlangıç.

Bazı hikayeler seninle başlamadı.

Evet. Ama bu senin onları sonsuza kadar taşımak zorunda olduğunun anlamına gelmez.

Fark etmek zinciri kırmanın ilk adımıdır.

Belki bugün şunu fark ediyorsun.

Ben aslında hep aynı hikayeyi yaşıyorum.

Bu farkındalık bir son değil, bu bir başlangıç.

Kendi hikayeni ilk kez gerçekten yazmaya başlaman için.

Ve burada en sert ama en iyileştirici gerçek de şu.

Yaşadıklarının hepsi senin suçun olmayabilir ama onları sürdürmek senin sorumluluğunda.

Şimdi kendine dürüstçe sor.

Ben gerçekten kimi seviyorum?

Karşımdaki insanı mı? Yoksa onun bende uyandırdığı tanıdık boşluğu mu?

Ben bu ilişkide büyüyor muyum?

Küçülüyor muyum? Seçiliyor muyum?

Yoksa bekliyor muyum? Çünkü sevgi seni askıda bırakan değil, seni seçen olmalı.

Seni küçülten değil, büyüten olmalı.

Belirsizlikle tutan değil, sana yer açan olmalı.

Çok sevdiğim bir animasyondan bahsetmek istiyorum.

İzlemediysen mutlaka izlemeni öneririm.

Coco. Coco'da bir sahne vardır.

Aile yıllarca müziği yasaklar.

Çünkü geçmişte biri gitmiştir, bir hayal kırıklığı yaşanmıştır, bir terk edilme duygusu olmuştur.

Ama o acı hiç konuşulmaz.

Sadece bir kural olur artık.

Bu konuşulmayacak. Bizim ailemiz müzik yapmaz.

Ve yeni nesil o yasağın içinde büyür.

Sebebini bile bilmeden.

Sorun müzik değildir.

Sorun yüzleşirmeyen hikayedir aslında.

Gerçek ortaya çıktığında, hikaye tamamlandığında yasak kalkar.

Çünkü mesele hiçbir zaman gitar değildi.

Mesele yaraydı. Tıpkı ilişkilerde olduğu gibi.

Belki senin ailen de müzik yasak değildi ama duygu yasaktı.

Belki zayıflık yasaktı.

Belki ben mutsuzum demek yasaktı.

Ayrılmak yasaktı.

Belki seçilmemek çok tanıdıktı.

Ve sen büyüdüğünde sebebini bilmeden o dili konuşmaya devam ettin.

İşte kadar dediğimiz şey bazen budur.

Senden önce yazılmış bir hikayeyi bilmeden oynamak.

Ama Coco'nun söylediği çok önemli bir şey var.

Geçmişi silerek özgürleşemezsin.

Ama geçmişi görerek yönünü değiştirebilirsin.

Bazı hikayeler seninle başlamadı, evet.

Ama sen fark etmezsen seninle tamamlanabilir.

Ve belki bugün gerçekten şunu soruyorsundur.

Bu gerçekten bana mı ait?

İşte o soru. Zincirin kırıldığı yer.

Kader dediğin şey belki de çocukken öğrendiğin bir ilişki dilidir.

Ama öğrenilen her şey yeniden öğrenilebilir.

Ve belki de ilk kez bugün şunu fark ediyorsundur.

Bu hikaye benimle başlamadı ama benimle bitebilir.

Hoşçakal.