Kendi Masalının Başrolü Ol: Külkedisi Sendromu

Merhabalar, Kadın Dediğin'e hoş geldiniz.

Ben Gökçe. Bugün sizinle çocukluğumuzdan beri dinlediğimiz, belki de farkında olmadan zihnimize kazıdığımız çok tanıdık bir masalın kapısını aralayacağız.

Ama bu kez masalı pembe gözlüklerimizi çıkarıp böyle bir hatırlayacağız, anlatacağız.

Konumuz Cinderella. Aslında daha doğrusu psikolojik adıyla kül kedisi sendromu.

Düşünsenize ismi bize çocukluğumuzun tatlı hatıralarını, baloları, cam ayakkabıları hatırlatan bir kavramdan ne kadar zarar gelebilir ki?

Ne anlatabilirsin Gökçe bununla ilgili?

Alt üstü bir çocuk masalı deyip geçebilirsiniz.

Ama Cinderella karakterinin o teslimiyetçi ruh haline, o sessiz bekleyişine biraz daha yakından baktığımızda aslında adım adım psikolojik bir bağımlılığa doğru sürüklendiğini

görmek hiç de zor değil.

Peki nedir bu kül kedisi sendromu?

Gerçekten sadece masallarda mı kaldı?

Yoksa bugün en güçlü, en başarılı kadınların bile zihninde sessizce böyle fısıldıyor mu?

En önemlisi de bu gizli korkudan nasıl özgürleşebiliriz?

Kulaklığınızı taktıysanız, sesi biraz aştıysanız gelin bu soruların yanıtlarını birlikte hep beraber keşfedelim.

Başlıyoruz. Şimdi

sindirella işte ya da kül kedisi masalını hepimiz ezberebiliriz değil mi?

İlk öğrendiğimiz masallardandır.

İşte üvey anne ve çekilmez iki kız kardeş.

Bir de o çok çirkinlerdir.

O kadar güzel bir üvey anneden o kadar çirkin.

Üvey kardeşler nasıl çıkmış?

İki tane kız daha doğrusu nasıl çıkmış?

O da böyle bir soru işareti.

İşte bu üçlünün eziyetlerine uysalca katlanan, işte mutfakta küllerin arasında yaşayan bir genç kızdır.

Cinderella, kül kedisidir hatta.

Derken kaçak katıldığı bir balo, gece yarısı merdivende unutulan bir cam ayakkabı ve ülkenin altını üstüne getirip...

İşte o ayakkabının sahibini arayan bir prens sonuç, sonsuza dek mutlu yaşadılar.

Ama durup kendimize şu soruyu sorma zamanı geldi bence.

Cinderella mutlu olmak için neden illa bir erkeğin gelip onu bulmasını beklemek zorundaydı?

Kendi hayatının, kendi özgürlüğünün sorumluluğunu neden eline alamadı?

Neden olumsuzluklara tam bir teslimiyetle boyun eğdi?

İşte çok eski zamanlardı Gökçe falan diyebilirsiniz ama...

Küçük yaşlardan itibaren bu masalları dinlediğimiz için bizim de bilinçaltımızda, bilinçüstümüzde bir yerlerde bu kodlamalar olmuş olabilir mi acaba diye düşünmeden edemedim.

İşte tam bu noktada masaldan çıkıp psikolojinin gerçekliğine adım atacağız şimdi.

Kül kedisi sendromu temelinde kadınların yaşadığı gizli bağımsızlık korkusunu ifade eden psikolojik bir kavram.

Şimdi başarılı, eğitimli, donanımlı olsalar bile...

Kadınların içsel olarak kendilerini değersiz veya yetersiz hissetmeleri, yaşadıkları zorluklardan ancak böyle güçlü bir eş, partner, bir kurtarıcı sayesinde sıyrılabileceklerine

inanmaları durumudur bu.

Buradaki kritik nokta aslında şu, psikolojik bağımlılık.

Yani bir başkası olmadan yapamayacağına inanma.

Ne bileyim karar alma yetkisini tamamen birine, bir figüre devretme.

Ve kendi hayatının direksiyonuna geçmekten çekinme hali aslında.

Şimdi kül kedisi kompleksi diye bir şey varmış.

Kadınların gizli bağımsızlık korkusuymuş bu kül kedisi kompleksi kavramı.

Kadınlar eğitilme tarzları gereği koruma ve sevgi arayışıyla kendi yeteneklerini ve bağımsızlıklarını bastırma eğilimi gösterirlermiş.

Bunu da Dowling diye bir psikolog hatta söylemiş, terapist daha doğrusu.

1981 yılında yazdığı bir yayında ya da kitabında bahsetmiş bundan.

Şimdi bu kül kedisi kompleksi kavramı edebiyatta da ilk kez Agatha Christie'nin Noel'de cinayet romanında geçse de işte bu psikoloji dünyasında popülerleşmesini

sağlayan kişi demin de söylediğim gibi terapist ve yazar Dowling'miş.

Şimdi Dowling 80'lerde kaleme alıyor bu Cinderella kompleksi hatta Kadınların Gizli Bağımsızlık Korkusu kitabını yazmış 80'lerde.

Kadınların kendi ayakları üzerinde durmaktan duydukları o derin, üstü örtülü bir korku var.

Onu harika bir şekilde anlatmış.

Ben tabii ki yapay zeka desteğiyle böyle çok çok özetine bakarak bu sonuca vardım.

O yüzden bulabilirseniz bu kitabı merak edenler, bunu daha derinden incelemek isteyenler kitaba ulaşıp okuyabilirler.

Tabii şimdi bu 1980'lerden falan bahsediyoruz.

Cinderella dediğiniz bir masal kahramanı zaten.

Hani gerçek bile olsa diyelim işte ne zamanlar 1400-1500 yıllar mı artık o zamanlarda yaşadığını varsayıyoruz.

O yüzden şimdi içinizden canım yani Cinderella bin yıllık masal.

İşte bu Dowling midir nedir terapiste 80'lerde yazmış.

İşte şimdinin dünyasında 21.

yüzyılda kaldı mı canım böyle şeyler falan diye olabilirsiniz.

Biliyor musunuz? Kaldı.

Hiç de düşündüğünüz gibi değil.

Şimdi bugün etrafınıza şöyle bir bakın.

Yüksek yüksek eğitimler yapmış işte masterlar doktorlar bitirmiş işte harika kariyerleri olan kendi parasını kazanan öyle kadınlar var ki sıra hayatlarıyla ilgili böyle kararlar almaya geldiğinde

bir anda böyle far görmüş tavşan gibi kalıyorlar.

İşte ben bir eşime sorayım ben bir Ahmet'e sorayım bir Ömer'le konuşmam lazım falan.

Yok mu etrafınızda böyle kadınlar ya var ya bazen yani.

Sanki kendimiz yapmıyormuşuz gibi düşünüyorum ama bende de oluyor yani böyle bir şey bir durumda falan yani bir eşime sorayım o sanki daha iyi bilir falan gibi bir hisse kapılıyorum ben.

Halbuki ne alaka yani değil mi?

E şimdi New York'ta ünlü bir psikiyatrist bu durumu şöyle açıklıyor.

Dışarıdan son derece güçlü ve başarılı görünen kadınların bile kendilerini bir başkasının egemenliğine bırakmaya, bağımlı olmaya ve enerjilerini mücadele etmek yerine

Korunma ve onay arayışına harcamaya meyilli olduklarını gözlemlemiş ve bununla ilgili yayınlar da yazmış daha sonra.

Hatta şöyle bunu araştırırken bu kül kedisi sendromunu falan yakın zamanda biliyorsunuz bir dizi vardı bahar diye.

Geçen kış yoktu herhalde ama ondan önceki sezonlarda falan vardı.

İşte ne kadar yetenekli, ne kadar potansiyelli bir kadındı değil mi Bahar?

Tabii bizim diziler bölüm iki buçuk saat sezonlarca sürsün diye o kadın bambaşka bir forma birinde.

Daha sonra ben izlemeyi de bırakmıştım ama beni ilk başta yakalayan hikaye gerçekten oydu.

Kendisini ancak kırklı yaşlarından sonra keşfetmeye başlamıştı.

Yıllarca eşine olan bağımlılığında aslında uyum sanmış değil mi?

Biz de uyum sanıyoruz belki bazen.

Uyumlu bir eşim ben işte onun da fikrini alıyorum ne var falan.

Bir teslimiyet yapıyoruz. Onun da fikrini almıyoruz.

Belki de onun fikrini kendi fikrimizmiş gibi hayata geçiriyoruz çoğu zaman.

Ve o bağımlılık zincirini kırmak, Bahar için söylüyorum gene, kendi gücünün farkına varmak onun için de böyle hiç kolay olmuyor.

Böyle derin gelgitler falan yaşıyordu diziyi çok hatırlarsanız.

Belki siz de hatta ben de adını koyamadığımız ama hayatımızda hissettiğimiz...

Bazı ipuçları yakalıyorsunuzdur.

Şimdi bu bölümü dinlerken de belki böyle bir takım flashlar çakmaya başlamıştır.

Şimdi nasıl yakalayabiliriz henüz aklınıza gelmediyse şimdi size bu sendromun en belirgin böyle işaretlerine ve günlük hayattaki karşılıklarına götürmek istiyorum.

Mesela bir tanesi hayatının sorumluluğunu ve kararlarını partnere devretmek.

Yani bu sendromu yaşayan kadınlar kendi özelliklerinden vazgeçerek yaşamlarıyla ilgili kritik kararları...

tamamen eşlerinin, partnerlerinin onayına ve iradesine bırakırlar.

Hani bu kadarını yapıyor musunuz?

Bir düşünün bakalım. İkincisi şu, bu sendromu gösteren işaretlerden ikincisi.

En çok da bence kadınlar diyerek ki Türkiye'de ya da benzer coğrafyalarda en çok da bu var bence.

Yalnız kalma korkusu ve finansal ve duygusal teslimiyet.

Yani tek başına var olamama kaygısı, kadının kendi ekonomik ve duygusal özgürlüğünü inşa etmesini engelliyor aslında bu kaygı ve dolayısıyla kadına bağımlı bir yaşam modeline de itiyor.

İşte mesela çalışma imkanı ve yetkinliği olmasına rağmen sırf bir işte koruyucuya ya da hani bir an önce evlensin işte bir kocası olsun gibi bir zihniyetle büyüdüyse eğer buna ihtiyaç duyduğu için iş

hayatından çekilip Tüm bütçe yönetiminin, tüm geçim sorumluluğunu partnerine bırakması gibi kadınların böyleyi örneklendirebiliriz.

Bir diğer işaret aşırı uyum göstermeye ve kendi ihtiyaçlarını yok sayma.

İşte biz kadınların en büyük problemlerinden bir tanesi bu.

Önce o, önce çocuk, önce eş, önce annemiz, önce babamız falan kendimize çok sonra sıra geliyor gerçekten ya.

Hatta bu böyle terk edilme ve yalnız kalma korkusuyla da geliştirilen bir durum olabiliyormuş.

Kişinin kendi sınırlarını ve isteklerini başkalarını memnun etmek adına feda etmesidir.

Zaten feda etmek eşittir kadın.

Yani gerçekten bu herhalde yetiştirilmeye tarzımızdan da kaynaklanıyor.

Çünkü dönüp annelerimize bakalım.

Onlar da feda etmişler.

Ama bu fedakarlık şey artık fedakar olmak tabii ki kötü bir şey değil ama artık kendi ihtiyaçlarını yok sayacak kadar fedakar olmak o biraz artık şey salaklığa giriyor gerçekten.

Bunu kendim için de söylüyorum bu arada.

Bir diğer işaret şey oluyormuş, başarıyı içselleştirememek.

Şöyle bir durum var, kadınlar elde ettiği büyük başarıları kendi zekası ve emeğiyle değil de dış etkenler ve şansla açıklama eğilimliler.

Ya işte o ekipler olmasaydı ben bunu başaramazdım.

İşte çocuklar olmasaydı ben bunu yapamazdım.

Ya yaptın işte yani belki biri sana tarif etmiş, bir yön göstermiş, fikir vermiş olabilir ama sen yapmışsın o başarıyı.

Sen elde etmişsin yani. İçselleştir kardeşim şu başarıyı artık ya gerçekten.

Ay bizim sendromlarımıza.

Bir diğer işareti aşırı mükemmelliyetçilik ve hata yapma korkusu.

Buna bizde çok var gerçekten.

Kendi değerimizi dış onayda arıyorsak hata yaptığımız an tüm sevgiyi ve korumayı...

Kaybedeceğimiz kaygısıyla kusursuz olmaya çalışıyoruz biz gerçekten.

İşte hem işte hem evde mükemmel olma baskısıyla tükenmişlik yaşayan ama hata yaparsam yetersiz görünürüm korkusuyla yardım istemekten kaçınan bir kadının durumudur bu gerçekten.

Ya şu beş tane işaret saydım.

Beşi de tam kadınları anlatıyor ya.

Biz niye böyleyiz ben anlamadım.

Şimdi asıl can alıcı konuya gelmek istiyorum.

Nasıl oluyor da? Eğitimli, güçlü, yetenekli kadınlar bile bu kapana kısılabiliyor.

Yanıt ne biliyor musunuz?

Yanıt ne yazık ki doğuştan getirdiğimiz bir özellik değil.

Tamamen öğrendiğimiz ve bize öğretilen dinamiklerde gizli.

Şimdi bir tanesi zaten toplumsal cinsiyet rolleri değil mi?

Çocukluktan başlayan koşullanmalar.

İşte biz daha küçük birer kız çocuğuyken okuduğumuz masalları hatırlayın.

İşte kız çocuklarını hep böyle uslu, uysal, kurtarılmayı bekleyen pasif roller biçilirken.

Erkek çocuklarına güçlü, maceracı, karar verici olmaları öğretildi.

İşte kızım sen dur abin yapsın.

Ondan sonra sana bakan biri olur nasıl olsa işte ama onu da kocan düşünsün falan söylemleriyle farkında olmadan bilinçaltımıza bir kurtarıcı ihtiyacı kazındı.

İkincisi yani neden biz şehirli kadınlar bu çağda bile bu sendromla uğraşmak zorundayız?

İkinci neden şu aşırı koruyucu yetiştirilme tarzı demin de biraz bahsettim.

Kız çocukları...

Büyütülürken genellikle hata yapmalarına, risk almalarına, düşüp kendi başlarına kalkmalarına pek izin verilmez.

Dur kızım sen yapma boşver işte başına bir şey gelir şimdi falan kaygısıyla büyüyen bir kadın yetişkin olduğunda da kendi kararlarının arkasında duracak özgüveni geliştirmekte zorlanıyor tabii ki yani.

Bir de görünmez toplumsal baskı var yani uslu kız yanılsaması da diyebilirim buna.

Şimdi toplum... Kendi ayakları üzerinde duran, sınır çizen ve itiraz eden kadını çoğu zaman zor, uyumsuz veya hırslı olarak etiketler.

Buna karşın itaatkar ve bağımlı kadını çok makbul ve makul görerek ödüllendirir.

İşte bu toplumsal onay arayışı, kadının bağımsızlaşma arzusu ile yalnız kalma korkusu arasında sıkışıp kalmasına neden olur.

Peki sevgili Kadın Dediğin dinleyicileri, bizi kurtaracak bir prens gelmeyecekse ki gelmesine de gerek yok.

Bölümün başından beri bunu anlatıyorum zaten.

Biz kendi masalımızın kahramanı nasıl olacağız?

Şimdi size adım adım kendi özgürlüğümüzü ilan etme.

Yani bu kül kedisi sendromundan çıkma rehberini madde madde veriyorum.

Yazın. Bir. Yaz.

Birinci madde yaz. Fark etme yaz.

Ya yazmak kendimizle yüzleşmek için o kadar güzel bir...

Yöntem ki gerçekten her gün düşüncelerinizi, korkularınızı kaleme alın yazın.

Zihninizdeki ben yapamam, bana göre değil, işte ne bileyim eşime sorayım, eşime sorayım, eşime sorayım dediğin şeyler böyle 1, 3, 5, 7 oluyorsa bunları bir kağıtta görünce ne kadar temelsiz

olduklarını bir defa anlayacaksınız.

İkincisi gene yaz.

Başarı günlüğü tutun.

Küçük ya da büyük fark etmez.

Bugün, o gün başardığınız her şeyi yazın.

Kendi yetkinliğinizin somut kanıtlarını kendi ellerinizle toplayın.

Ya bir görelim ya neleri başardığımızı falan.

Bir de başkalarına mal etmeyelim.

Ya işte sevgilim öyle yapmasaydı ben bunu başaramazdım falan.

Hayır, sen başardın. Yaz bunu, gözünle gör.

Yazdıkça anlayacaksın ya ben neler yapmışım diyeceksin.

Üçüncüsü, yine yaz.

Sen de yaz, yaz, yaz.

Hayır. Küçük, kendi kendine yetme hedefleri koyun.

Ama bunu da yazabilirsiniz. Bakın bu hedefler de yazılabilir.

O zaman kağıdı kalemi alın.

Size bayağı yazdıracağım.

Mesela tek başınıza bir seyahat planlayın.

İşte ne bileyim finansal okurlu yazarlığınızı arttırın.

Kendi bütçenizi yönetin.

Yani birine bağımlı olabileceğiniz özellikle böyle hani bütçe, finans gibi şeyler varsa ya da işte bir tatil programı yapamam işte bizde her şeyi Mehmet yapar falan gibi bir tavırdaysanız eğer işte bunları bir...

Hedef olarak kendinize koyun, ben yapacağım deyin yani.

Küçük adımlar böyle büyük özgüven patlamaları yaratıyor arkadaşlar.

Dördüncüsü, kendi kendimizle konuşma dilimizi bir değiştireceğiz.

Yazmıyoruz, bu sefer konuşuyoruz.

İç sesiniz size bir düşman gibi değil, böyle şefkatli bir dost gibi yaklaşsın.

Yani mükemmel olmak zorunda değiliz.

Denemek ve yolda olmak yeterli.

Yani bir şey de...

Eşinize, sevginize sormadan yapın mesela.

Aa bana hiç haber vermedin.

Evet gerek duymadım. Çünkü bu seninle ortak karar vermemiz gereken bir şey değildi.

Ben de yaptım mesela. Ve kendinize de şunu yapmayın işte kavga çıkacak öyle olacak keşke böyle yapmasaydım falan demeyin.

Kendinizle konuşma dilinizi değiştirin.

Ve beşincisi güçlü bir dayanışma ağı kurun.

Ki biz kadın dediğim podcast'ta bunu kurduk takipçilerimle beraber.

Ve hobilerinize yatırım yapın.

Sizi yücelten...

Kendi ayaklarınız üzerinde durmanızı destekleyen dostlar edinin.

Biz burada böyle bir grubuz ama kendi çevrenizde de böyle dostlarınız olsun.

Böyle insanlarla daha fazla vakit geçirin.

Sadece size ait olan, kendinizi gerçekleştirdiğiniz alanlar yaratın.

İşte hobilerinize yatırım yapmakla ilgili dediğim şey de buydu aslında.

Yazdınız mı her şeyi? Süper.

O zaman beş maddemiz var elimizde.

Hemen yarın başlıyorsunuz.

Evet bölümün sonuna geliyorum.

Unutmayın sevgili Kadın Dediğin dinleyicilerim.

Sevgili dostlarım, hayat bir masal değil ve hiçbirimiz kurtarılmayı bekleyen çaresiz prensesler değiliz elhamdülillah.

Kendi cam ayakkabımızı kendimiz giyebilir, kendi yolumuzu kendimiz çizebiliriz.

Şimdi bugün kendinize bir söz verin.

Beş madde yazdık zaten. Kendi hayatınızın figüranı değil, başrolü olun.

Bunu da büyük puntolarla o beş maddenin üstüne yazın.

Hayatımın figüranı değil, başrolü olun.

Bir sonraki Kadın Dediğin bölümünde yeniden görüşünceye kadar kendinize çok çok iyi bakın ve kendi gücünüze inanmaktan asla vazgeçmeyin.

Kadın Dediğin podcast'ını Spotify'dan takip etmeyi, bildirimleri açmayı unutmayın.

Ve tabii ki Instagram, bizim aslında küçük grubumuz, buluşma noktamız.

Oradan da yorumlarınızı, mesajlarınızı bekliyorum.

Kendinize çok çok iyi bakın.

Hoşçakalın.