Güçlü Kadın Sendromu: Zihinsel Yükleri ve Çözümleri

Merhabalar, Kadın Dediğim Podcast'ta hoş geldiniz.

Ben Gökçe. Bugün hemen hemen tüm kadınları etkileyen, bazen farkında bile olmadan omuzlarımıza taşıdığımız adeta görünmez bir pelerin gibi bizi hem güçlü gösteren hem

de boğan bir yükten bahsedeceğiz.

Güçlü kadın sendromu.

Bu, modern çağın kadınları biçtiği en parlak ama aynı zamanda en ağır rollerden biri maalesef.

Bu sendrom her alanda mükemmel olma.

Her işe yetişme, kimseye hayır diyememe ve yardım istemeyi bir zayıflık olarak örme durumu.

İşte en iyi olacaksın, evde harika bir eş, ilgili bir anne, sosyal hayatında aranan bir arkadaş.

Kısacası her şeye yeten o süper kahraman.

Tanıdık geldi mi? Peki, tanıdık geldiyse o zaman başlıyoruz.

Biraz geriye gidelim isterseniz.

Medya ve popüler kültür bize yıllarca güçlü kadın imajını pompaladı bu bir gerçek.

Her zorluğun üstesinden tek başına gelen, ağlamayan, duygularını göstermeyen, kontrolü asla evden bırakmayan o kadın.

Bu imaj bir yandan ilham verici gibi görünse de aslında üzerimizde ne kadar büyük bir baskı kurduğunu fark etmemizde aslında biraz zaman aldı.

İnsan olmanın doğasında olan kırgınlığı adeta yok saydı.

Özellikle 2000'ler sonrası şu girlboss gibi akımlarda bu bireysel başarı vurgusu daha da arttı.

Feminizmin ticari bir ürüne dönüşmesiyle tüm sorumluluk kadının omuzlarına yüklenmiş oldu.

Eğer yeterince çabalarsan, doğru stratejileri uygularsan her şeyi başarırsın denildi.

Bu söylem sistemsel eşitsizlikleri, cam tavanları ve engelleri görünmez kıldı ve topu tamamen biraya attı.

Aslında bu durumun akademik dünyada da bir karşılığı var.

Psikolojide buna süper kadın şeması deniyor.

Bu şema çocukluktan itibaren öğrendiğimiz, içselleştirdiğimiz ve yetişkinlikte de ne yazık ki devam ettirdiğimiz belirli davranış kalıplarını içeriyor.

Nedir bu kalıplar? Birincisi duyguları bastırmak.

Üzgün, yorgun ya da bunalmış hissetsem bile dışarıya karşı her zaman güçlü ve iyi görünmek.

İkincisi... Başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymak.

Şimdi bu biz kadınların her zaman ve çoğunlukla yaptığı bir şey gerçekten.

Her zaman önce işte eşimizin ihtiyaçları, hep önce çocuğumuzun ihtiyaçları, hep önce işteki ihtiyaçları önceliklendirmek bizim maalesef kötü bir huyumuz.

İşte bunun biraz önüne geçmemiz gerekiyor.

Üçüncüsü de tüm yükleri tek başına taşımak ve asla yardım istememek.

Ve son olarak...

Her ne pahasına olursa olsun bu güçlü imajı sürdürme zorunluluğu.

Bu şamanın bedeli ise çok ağır.

Kronik stres, tükenmişlik, anksiyete ve hatta bağışıklık sistemini zayıflatan fiziksel sağlık sorunları bile var.

Çünkü bedenimiz ve zihnimiz sürekli bir savaş modunda kalmak için tasarlanmadı.

Bu sürdürülebilir bir durum değil ve eninde sonunda bir yerden patlak veriyor.

Bu şamanın en somut yansımalarından biri de şu zihinsel yük kavramı.

Belki duymuşsunuzdur şimdi size Emma diye Fransız bir karikatüristten bahsedeceğim.

Çizimleri tüm dünyada popüler oldu.

Feminist bir çizgi roman bu çizimler aslında.

Bu Fransız çizer Emma özellikle 2017'de internette viral olan mental load, zihinsel yük ya da bana söyleseydin gibi başlıklarla çevrildi.

Bu çizginin hikayesiyle tanındı Ema.

Bu kısa çizgi romanında ev işleri ve çocuk bakımının sadece yapılmasını değil, planlanmasını ve hatırlatılmasını da çoğunlukla kadınların üstlendiğini çok net bir

dille anlatıyor.

Hep mesajı şu, bir işin yapılması yetmez, o işin kimin tarafından düşünülüp organize edildiği de bir emektir.

Erkeklerde şu vardır ya, ya bana söyleseydin yapardım derler.

Aslında asıl yükün o işin farkında olup sürekli hatırlamakta olduğunu görmezden gelirler erkekler.

Emma da bu çalışmasıyla zehirsel yük kavramını popüler kültüre taşıdı ve feminist tartışmaları geniş kitlelere de ulaştırdı.

Bakarsınız çizimleri çok basit, mizahi ama çarpıcı, günlük hayattan sahnelerle herkesin kendini bulabileceği bir anlatım kullanıyor.

Hatta sonraki çalışmalarında da toplumsal cinsiyet, bakım emeği, annelik, iş yaşamı gibi konuları benzer şekilde işlerken de hep aynı bakış açısını sürdürmüş görünmez emeği görünür kılmak

ve paylaşımın adil olması gerektiğini göstermek.

Gerçekten de bu görünmez...

Yük nasıl diyeyim size hani kimsenin farkında olmayan bizimle yaparken farkına varmadığımız bir durum aslında.

İşte bu bizim süper güçlü kadın sendromumuzdan kaynaklanıyor.

Yani kimiler için çok basit bir şekilde anlatılan hatta bizim bile anlatırken çok basit bir şekilde bir cümlede anlattığımız şeyler aslında görünmeyen yükler.

Diyor ya Ema'da çizimlerinde söylemiş hani bir işin sadece yapılması değil.

Yani ne yaptın ki falan derler.

Halbuki o işi takip ettim, düşündüm, tasarladım, planladım.

Sana hazır bir şekilde getirdim.

Ey eşim, ey çocuğum, ey patronum artık her kimse bu karşımızdaki kişi.

Nasıl yapıldığına kimse bakmıyor.

Ne kadar zaman harcadığınız, kafanızda ne kadar...

Mental olarak o planı taşıdığınızla kimse ilgilenmiyor.

İşte bu görünmezlükler de bizim omuzlarımızda maalesef birikiyor.

Her bölümde söylediğim bir şey var.

Gerçekten anlatıyorum bölümlerde.

Peki bunun bize yansımaları nasıl oluyor diyorum.

Genelde işte anksiyete, ondan sonra psikolojik bir takım ortaya çıkan durumlar, işte mental yük hep bunlardan bahsediyorum.

Aslında kendimize ne kadar acımasız davrandığımızın da bir göstergesi.

Yani güçlü kadın olmak zorunda değiliz.

Ama yok biz öyle olmayız.

Bu zihinsel yükü taşımaya hep devam ederiz.

İşte evin ve ailenin görünmez ama bitmeyen planlama ve organizasyon işleridir aslında bu görünmezlik.

Demin de söylediğim gibi. Aneta bir proje yöneticisi gibi çalışmaktadır yani.

İşte akşam ne yemek yapılacak?

Çocuğun okul alışveriş listesi hazır mı?

Faturalar ödendi mi?

Doktor randevusu alınacak mı?

Bayramda kim ziyaret edilecek?

Buzdolabında ne eksiklikler var?

Neler var? Falan gibi bu liste uzar gider.

Fiziksel olarak bir şey yapmıyor olsam bile zihin sürekli meşgul.

Ve araştırmalar bu yükün orantısız bir şekilde kadınların omuzlarında olduğunu gösteriyor.

Erkekler kendini bir şekilde sıyırmış.

Bunda bizim de payımız var tabii ki.

Ve bu durum iş hayatına da doğrudan yansıyor.

Yakın zamanda yapılan küresel bir araştırma kadın çalışanlar arasındaki stres ve tükenmişlik oranlarının çok erkekler oranında çok daha yüksek olduğunu gözler önüne sermiş durumda.

Esnek çalışma imkanlarına erişimin kısıtlı olması, evdeki bakım yükümlülüklerinin ağırlığı ve iş yerinde kendini sürekli ispat etme çabası kadınları adeta bir cendereye sıkıştırıyor.

Türkiye'ye baktığımızda ise manzara daha da net.

Ülkemizde kadınlar hem istihdamda dezavantajlı konumda hem de ücretsiz bakım ve emişi yükünü ciddi bir farkla erkekleri oranla üstlenmiş durumda.

Yapılan çalışmalar, Çalışan kadınların bile evde her gün saatlerce bakım ve ev işi yaptığını ortaya koymuş durumda.

Bu aslında adeta bitmeyen bir ikinci mesai.

Özellikle evlilik ve çocuk sahibi olma sonrası bu zihinsel yük katlanarak artıyor.

Bu durum pek çok kadının kariyerinde ya duraklamasına, örneğin gelen bir terfi reddetmesine ya da iş hayatından tamamen çekilmesine neden oluyor.

Çünkü maalesef iki cephede birden savaşmak...

imkansız hale geliyor ve sistem onlara başka bir seçenek sunmuyor.

Aslında bu sadece Türkiye'ye özgü bir durum da değil ama uluslararası raporlarda Türkiye'nin kadınların erkeklere oranla çok daha fazla karşılıksız ev

ve bakım işi yaptığı ülkeler arasında üst sıralarda yer aldığını gösteriyor.

Bu çok övünecek bir şey değil.

Maalesef çok övünmeyeceğimiz şeyler de Son yıllarda hep üst sıralarda yer alıyoruz.

Ücretli ve ücretsiz iş arasındaki bu dengesizlik aslında küresel de bir eşitsizlik sorunu ama Türkiye'de biz daha fazla hissediyoruz.

Peki tüm bunları bilmemize rağmen neden bu süper kadın pelerini çıkarmakta zorlanıyoruz?

Bunun derinlerde yatan sebepleri var.

Bunlardan biri güvenlik ve saygı arayışı.

Özellikle kamusal alanda güçlü görünmek.

tacize uğramamak, ciddiye alınmak ve küçümsenmemek için geliştirilen bir kendini koruma kalkanı olabiliyor.

Zayıf görünürsen savunmasız kalırsın inancı var bunun altında.

Bir diğeri o meşhur çifte vardiyanın getirdiği yorgunluk.

Hem iş hem de ev hayatını koordine etmeye zorunluluğu düşmemek için her zaman güçlü kalmalıyım inancını da pekiştiriyor.

Bir an gardını indirirsen her şeyin tüma kurduğun düzenin çökeceğinden korkuyorsun.

Bu da tükenmişliğe giden en kestirme yoluna yazık.

Ve son olarak günümüzün neoliberal başarı anlayışı, kendi hayatının CEO'su ol kültürü, mükemmel yetkiliği, durmaksızın üretken olmayı ve yardım istememeyi ödüllendiren

bir kültür. Bu kültür yapısal sorunları, bireysel başarısızlıkları indirgiyor ve bizi sürekli daha fazlasını yapmaya, daha verimli olmaya, kendimizin en iyi versiyonu

olmaya itiyor. Ama bu en iyi versiyon genellikle tükenmiş bir versiyon olarak karşımıza çıkıyor.

Bu kendinin en iyi versiyonu ol.

Artık bu iş hayatındaki koçların yönlendirmesi mi nedir bilmiyorum.

Yani iş hayatında da karşıma çok çıkıyor bu söylem.

İşte bu güçlü kadın sendromu güçlü durmak zorundasın.

Ayaklar üstüne duran kadın hep kendinin en iyisi ol.

Kendinin CEO'su ol falan.

Ya biz böyle olmak zorunda değiliz.

Yani sadece... İyi birer insan olmak istiyoruz.

Erkeklerle kadınların işlerini hem evde hem sosyal hayattaki tüm işlerini eşit şekilde paylaşmasını istiyoruz.

Bu kadar. Kendimizin en iyi versiyonuyuz zaten.

Olduğumuz halimiz kendimizin en iyi versiyonu.

Maalesef bu kişisel gelişim kitaplarından mıdır?

İşte bu iş hayatında koçların yarattığı bir söylem midir?

İşte bu kapitalizmin getirdiği bir durum mudur bilmiyorum ama.

Kendinin en iyi versiyonu ol durumu ve kendimizi de buna kaptırmış olmamız işte bizi bu bölümde de anlattığım sendromlara, daha önce anlattığım bölümlerdeki sendromların da içine çekmiş

oluyor. Peki bu kadar anlattım, teşhisi koyduk da tedami ne?

Yani çıkış yolu nerede?

Bu döngüyü nasıl kırabiliriz?

Aslında cevap bunların tam tersinde yatıyor.

Bir defa kırılganlığı ve hassasiyeti bir güç olarak kabul etmekte.

Mükemmel olmamanın, her şeye yetişememenin ne kadar insani ve normal olduğunu kabullenmekten geçiyor.

Son yıllarda bu baskıya karşı yükselen çok değerli bir takım akımlar var.

Mesela yavaş kariyer gibi ya da konforlu hayat gibi trendler aslında bir pes etme değil, tam tersine birinçli bir direniş.

Tükenmişliğe karşı sürdürülebilir bir esenlik, sürekli üretkenlik yerine sınırlar koyma ve bireysel başarı yerine topluluk ve destek arayışını temsil ediyorlar bu kavramlar.

Bu kendi değerlerini sistemi dayattıklarının önüne koymaktır aslında.

Mesela ben de kendi hayatım için özellikle iş hayatım, kariyer hayatımla ilgili yavaş kariyer kısmını tercih edenlerdenim.

Yaklaşık 20-22 yıldır iş hayatı içerisindeyim.

İşte bir pozisyondan başladım yıllar içerisinde işte kendimi geliştirmemle, kendimi kanıtlamamla, işte kendimin en iyi versiyonunu sürekli göstermekle aslında bir noktaya kadar gelmiştim ama artık bunun beni gerçekten

tükettiğini fark ettim ve kariyerimle ilgili bir karar aldım.

Tabii ki bu kararı almamda...

Eşimin de bana destek olması çok önemliydi.

Çünkü ortak bir kurum içerisinde yaşıyoruz.

Bir aile kurumu içerisinde yaşıyoruz.

Ve böyle ben artık böyle olacağım deme lüksümüz maalesef yok.

Hele ki Türkiye gibi ekonomik koşulların çok zor olduğu bir ülkede yaşıyorsanız.

Ama bu tip tercihler yapma fırsatınız ve şansınız varsa bunu deneyebilirsiniz gerçekten.

Evet mevkiler yükseldikçe kazandığınız paralar paketleriniz çok artıyor.

Ama bir tükenmişliğin içine de gidiyorsanız eğer.

O zaman bir durup düşünüp ya ben aslında bu hayattan ne istiyorum?

Ben kendime ne yapmak istiyorum?

Kendimin nasıl bir versiyonunu yaşamak istiyorum?

O düşünüp karar vermek gerekiyor.

Ben de kariyerimde mesela o kariyeri bir durdurup...

Şu anki tercih ettiğim bu görevimde belki de devam etsem kazanacağım çok büyük paralardan vazgeçerek ama ona göre yaşayarak bu yavaş kariyeri tercih ettim

ve devam ediyorum. İnanın eskiden çalıştığım o tempolu çok yoğun döneme göre şu anda daha iyiyim.

Kendimi daha sağlıklı hissediyorum.

İşte podcastlerime vakit ayırabiliyorum.

Kendi sevdiğim şeylere vakit ayırabiliyorum mesela.

O yüzden... Bunu tercih edebilirsiniz eğer böyle bir fırsatınız.

Peki tedaviyi konuşuyorduk.

Neler yapacağız peki bu durumdan kurtulmak için?

Bir defa ilk adım olarak şu güçlü kadın sendromu pelerinini yavaşça çıkartın lütfen.

Her şeyi kontrol edemeyeceğimizi kabul etmemiz gerekiyor.

Yardım istemeli bir zayıflık değil.

Aksine bir öz farkındalık ve güç göstergesi olduğunu anlamamız şart.

İş yerinde bir projede desteğe mi ihtiyacın var?

İste, iste ya.

Evde sorumluluk altında eziliyor musun?

Konuş, paylaş, delege et ve mutlaka hayır demeyi öğrenmemiz gerekiyor.

Başkalarının beklentileri uğruna kendi enerjimizi ve zamanımızı feda etmek zorunda değiliz.

Sınırlarımızı çizmek, kendimize duyduğumuz saygının bir işareti.

Ya şunu unutmamamız gerekiyor.

Bardağımız dolu değilse kimseye bir şey veremeyiz.

Kendimizi önceliklendirmek bencillik değil, hayatta kalmaktır.

Önce kendimize karşı şefkatli olmamız gerekiyor.

Hata yaptığımızda, bir şeye yetişemediğimizde kendimizi acımasızca eleştirmek yerine en yakın arkadaşımıza göstereceğimiz anlayışı kendimize göstermemiz gerekiyor.

Mükemmel olmak zorunda değiliz.

Sadece insan olmamıza izin vermemiz gerekiyor.

Ve en önemlisi belki başarıyı kendimiz için yeniden tanımlamamız gerekiyor.

Başarı her zaman daha yüksek bir mevki, daha büyük ev ya da kusursuz bir aile tablosu demek değil.

Bazen başarı kendine ayırdığın o bir saatlik mola.

Bazen ya bugün yapmayacağım ya diyebilmek.

Bazen sadece nefes almak.

Kendi başarımızın tanımını kendimiz yapacağız.

Başkalarının yapmasına izin vermeyeceğiz.

Süper kadın olmak zorunda değiliz.

Sadece yeterince iyi bir insan olmamız hatta bazen sadece insan olmamız bile yeterli.

Unutmamamız lazım en büyük güç pelerinimizde değil insanlığımızda gizli.

Kendimize karşı her zaman şefkatli olmamız gerekiyor.

Evet sevgili kadın dediğim podcast dinleyicileri güçlü kadın sendromunu süper kadın şemasını konuştuk sizlerle.

Neler bize neler yaptığını ama çıkış yolunun neler olduğunu da konuştuk.

Eğer sizin de...

Bu konuyla ilgili fikriniz, önerileriniz, yorumlarınız varsa Kadın Dediğim Podcast Instagram sayfasına veya Kadın Dediğim Podcast YouTube kanalının yorumlarına her zaman mesajlarınızı ve yorumlarınızı bekliyorum.

Yeni bir bölümde tekrar görüşmek üzere.

Kendinize çok çok iyi bakın.

Görüşmek üzere. Bay bay.