Problem Çözme Nedir? Karşılaştığımız Problemleri Çözmek İçin Nasıl Düşünmemiz Gerekir?

Bu içerik Bionluk sponsorluğunda, Bionluk seslendirmelerinden İrem Öznur Kılıç tarafından seslendirilmiştir.

Problem çözme nedir?

karşılaştığımız problemleri çözmek için nasıl düşünmemiz gerekir?

Üst düzey düşünme becerilerini problem çözme, yaratıcı problem çözme, eleştirel düşünme, bilimsel yaratıcı düşünme, tüme varımsal ve tümden gelimsel mantıklı düşünme,

karar verme, hata analizi yapma, araştırma, özetleme, üst bilişsel düşünme ve yaratıcı düşünme olarak sıralamak mümkündür.

öğrenilen ve tekrar edilen davranışlar yerine anlamlandırıcı ve üretici davranışlar sergileme olarak açıklamıştır.

Bokart ise tüm üst düzey düşünme becerilerinin üst olarak derecelendirilebilmesi ve iyi düşünce olarak adlandırılabilmesi için bireyde bir anlamlandırma eyleminin gerçekleşiyor olması

gerektiğini söylemektedir.

Lewis ve Smith, alt düzey ve üst düzey düşünme becerileri arasında sınıf ortamı, Bireyin eğitim geçmişi, konunun gerektirdiği performans düzeyi gibi faktörlere dayanarak ayrım

yapılabileceğini, fakat bireyin davranışlarında iki düzeyin birlikte de bulunabileceğini vurgulamaktadır.

Üst düzey düşünme becerilerinin en önemlilerinden bir tanesi problem çözmedir.

Problem çözmeyi anlamak için kendi hayatımıza, geçmiş tecrübelerimize kısa bir bakış atmamız işimizi kolaylaştırabilir.

keşfettiğimiz ya da yarattığımız problemlerin arkasında yaşamaktayız.

Çözerek, çözmeyi deneyerek ya da çözemeyerek bilgi dağarcığımıza problemleri farklı şekillerde kodlamaktayız.

Bu problemleri çözerken onu farklı bir alana alır, çözme sürecinde alternatif durumları, düşünceleri irdeleyerek incelemeye başlarız.

Bu alana problem alanı denmektedir.

Bu alanı ilk kez Nivel ve Simon tanımlamıştır.

Problem çözmenin adımları Peki problemi çözerken nasıl hareket ederiz?

Problem çözme hayatın birçok farklı bölümünde yer aldığı için, çözümünde de birçok farklı çözüm yöntemi ve bireysel farklılıklara dayanan yaklaşımlar vardır.

Fakat Jones'e göre problemleri çözerken içinde bulunulan durumla ulaşılmak istenen durum arasındaki farkı kapatarak ilerleriz.

Bu hedefe yönelik hareketler nasıl ilerler?

Örneğin akademik ya da akademik olmayan problemlerin çözümünde genelde neden sonuç analizi yapılarak ilerlenir.

Neden sonuç analizi, sürükleyici, sürekli ve bir sonraki aşama için farklı bilgilerin farklı kombinasyonlarla harekete geçmesiyle kurgulanır.

Dilerseniz bunu bir örnekle açıklayalım.

Evrim hakkında bir kitaba ihtiyacım var.

Nereden almalıyım?

Bir kitapçıda bulabilirim.

En yakın kitapçı nerede?

Haritaya bakmalıyım.

Haritayı nereden bulacağım?

Telefonda harita uygulaması vardı.

Onu açayım. Kitapçıyı bu uygulamada bulabilmek için arama sekmesine ne yazmam gerekiyor?

Bulduğum sonuçlara göre yakında bir kitapçı yok.

Çevrim içi bir mağazadan sipariş verebilirim.

Böylelikle adresime gelebilir.

İşte bu basit döngü problem çözücünün ulaşmak istediği noktayla bulunduğu noktayı sürekli ölçerek alt amaçlar üzerinden hedefine ulaşmaya çalıştığı bir süreç olarak devam eder.

Çoğu zaman hedefe odaklı ilerleyen çözüm, hedeften tamamen bağımsız alt amaçlar üzerinden gelişebilir.

Problem çözmenin her zaman problemin bu şekilde açık bir durumdan yola çıkarak başladığını söyleyemeyiz.

Bu döngüye giren bir problem çözücünün düşünceleri şu genel görüşe göre şekillenir.

1. Problemi tanıma ya da tanımlama Bir kitaba ihtiyacım var.

Bu kitabın evrim hakkında olması gerekiyor.

2. Problemi zihinsel olarak açıklama.

Eğer bir kitaba ihtiyacım varsa, ona ulaşmak için harekete geçmeliyim.

3. Çözüm stratejisi geliştirme.

Kitapçıdan veya çevrim içi bir mağazadan alabilirim.

4. Problemle ilgili bilgileri organize etme.

Kitaplar nerede satılır, hangi yayın evleri daha iyi kitap basar, çevremdeki kitapçıların konumları ve benzeri.

5. Problem çözümü için mental ve fiziki kaynakları işe koşma.

Telefondan harita sekmesinden kitapçıları aratmak veya çevrim içi kitapçıların internet sitelerine giriş yaparak arayacağım kitabı girmek.

6. Sonuca yönelik ilerlemesindeki durumu kontrol edebilme.

Doğru adrese mi gidiyorum?

Bu çevrim içi sitede ihtiyacım olan kitap var mı?

Kitabı alabilmem için adresimi doğru girdim mi?

7. Çözümü tutarlılığı için değerlendirme.

Zihinsel ve fiziksel kaynakları işe koşmak.

4. Problemle ilgili hangi bilgileri kullanacağına karar vermek.

5. Problemin süreci için çözüm adımları oluşturmak.

6. Problemi çözerken sürece içten ve dıştan bakabilmek.

7. Problemin sonucunu değerlendirebilmek.

Bu üst bileşenlerin çizdiği şema bize daha anlaşılır bir problem çözme becerisi tanımı sağlamaktadır.

Bireyler bu zihinsel süreçleri oluştururken farklı kaynaklardan faydalanır.

Akademik bilgi geçmişi ve tecrübeler bunlardan iki tanesidir.

Problemlerin tanımlanma kalitesi Problemleri çözmede izleyeceğimiz yollar, problemin doğasına yönelik değişiklik göstermektedir.

Bu yaklaşımlardan yola çıkan yapılara baktığımızda, karşımıza iyi tanımlanmış ya da iyi tanımlanmamış muğlak olarak keşfedilen, yaratılan ya da sunulan

problemler çıkmaktadır.

Az önce bahsettiğimiz neden-sonuç analizi adımlarında olduğu gibi, iyi tanımlanmış problemler alt amaçlara, daha küçük adımlara ayrılabilir.

Örneğin bir matematik sorusu gibi, iyi tanımlanmış problemlerin adımları net, içeriğindeki değişkenleri belirgin ve açıktır.

Süreci bu şekilde alt amaçlara ayırabilme seçeneği, İyi tanımlanmamış problemler için her zaman mevcut olmayabilir.

Örneğin, küresel ısınma problemini nasıl çözeceğiz?

Bu problemin adımları, çözüm aşamaları net değildir.

İyi tanımlanmamış problemin açık olmayışı ve çözümünde izlenebilecek yolların farklılığı bu problemlerin karakteristik özellikleridir.

İyi tanımlanmış olsun veya olmasın problemin çözüm süreci, kişiden kişiye farklılaşmaktadır.

Öyle ki kitap almak isteyen bir lise öğrencisiyle bir profesörün geçireceği zihinsel çözme süreçleri farklı olacaktır.

Bu sürece sosyal, kültürel veya tarihi birçok alt faktör etki edecektir.

Aynı zamanda motivasyon, bilgi düzeyi, tecrübe gibi etkenler de olacaktır.

Problem çözmeyle ilgili kavramlar Problem çözmeyle ilgili bazı terimler vardır.

Problem çözerken bazen çözdüğümüz eski problemlerin temel bilgilerinden yola çıkarak hareket ederiz.

Problem hakkında ya da benzer bir problem hakkında daha önceden uygunluğunu bizim için ispatlamış olan bir çözüm varsa bunu yeni problemlere transfer etme eğiliminde oluruz.

Buna analojik transfer adı verilir.

Bir diğer terim bıraksak düşünmedir.

Bu terim konunun özünden ayrılmadan problem hakkında birbirinden farklı çözümler üretmeyi ifade eder.

Yakınsak düşünme, elimizdeki problem hakkında farklı çözümleri aralarından uygun bir tanesini seçinceye kadar azaltmaktır.

Kuluçka ise, problem çözümünde ani bir içgörü oluşuncaya kadar problem çözümünün bilinçli olarak düşünülmediği, arka plana atıldığı bir durumdur.

Problem çözmeyi zorlaştıran bazı durumlar vardır.

Saplanma, farklı seçenekler düşünmeden bir şey hakkındaki düşünme şeklini değiştirmemektir.

İşleve takılma ise problem çözerken kullanılması mümkün bir seçeneğin mevcut kullanımından farklı kullanmayı düşünmemektir.

Örneğin sürekli kendiliğinden kapanan pencereyi açık durumda tutabilmek için bir çay kaşığı kullanabiliriz.

Fakat çay kaşığının işlevine takılırsak bu seçeneği düşünemeyiz.

Problem kategorileri Problemleri özelliklerine göre bazı sınıflara ayırabiliriz.

John Essen'in yaptığı problem sınıfları için birkaç örnek verelim.

1. Mantıksal problemler.

Bir çubuğa sıralanmış 3 halkayı en az hamle ile büyüklük sırasını değiştirmeden nasıl farklı bir çubuğa takabilirim?

2. Algoritmik problemler.

Pound ölçü birimini kilograma çevirmek.

3. Hikaye problemleri.

Farklı taşıtlar kullanarak Ankara'dan Japonya'ya kaç farklı şekilde gidilebilir?

4. Kural kullanılan problemler.

Yaptığı satış başına belirli bir prim alan mağaza çalışanının ay sonu alacağı maaşına ek alacağı ücreti hesaplamak.

5. Karar vermeyi gerektiren problemler.

Hem yaz aylarında hem kış aylarında etkili ve verimli bir şekilde kullanılabilecek bir kamp çadırı satın almak.

6. Sorun gidermeyi gerektiren problemler.

Bilgisayarın neden çalışmıyor?

7. Teşhis edici çözüm gerektiren problemler.

Farklı kaynaklar kullanarak olabildiğince kapsamlı, uygun ve en doğru şekilde vize ödevimi nasıl yaparım?

8. Stratejik performans problemleri.

Bir tiyatro oyunu yönetmek.

9. Durum analizi gerektiren problemler.

Psikolojinin alt dallarının yeniden düzenlenmesi gerekse hangi alt dalları ayrılabilir?

10. Tasarım gerektiren problemler.

Mantıksal bir bütünlük sağlayarak bir makale ortaya çıkarmak.

11. İkilemler.

Mahkum ikilemi üzerine fikir yürütmek.

Bir podcast

fikriniz var ama nereden başlayacağınızı bilmiyor musunuz?