Gezegenlerin İsimleri: Dünya'nın Adı Neden Dünya'dır?

En azından öyle umuyoruz.

Eğer emin değilseniz sırası şöyle.

Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve son olarak Neptün.

Ancak bu gezegenlere neden bu isimlerin verildiğini çoğu insan tam olarak bilmiyor.

Biz de bu sorunu çözerek gezegenlerin isimlerinden kısaca bahsetmek istedik.

Öncelikle genel bir kuraldan bahsedelim.

Teleskop tam olarak icat edilene kadar bilinen 5 gezegene, Yani Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn'e Romalılar hep kendi tanrılarının isimlerini vermişlerdir.

Sonradan keşfedilen gezegenlerden olan Neptüne de Roma tanrısının adı verilmiştir.

Tabi günümüzde bu tanrılara artık inanan pek kimse kalmadığı için onlara mitolojik tanrılar adı verilmektedir.

Bu tür isimlendirmenin yalnızca iki adet istisnası vardır.

Dünya ve Uranüs.

Bunların hepsini sırasıyla izah edeceğiz.

Şimdi isimlerin nereden geldiğine tek tek bakalım.

Merkür, güneş sisteminin ilk gezegeni olduğundan ötürü fizik yasaları çerçevesinde güneş etrafındaki bir turunu diğer gezegenlere göre en erken tamamlayan gezegendir.

Her ne kadar yörüngesi diğerlerine göre kısa olsa da astronomik boyutlar söz konusu olduğunda kısa diye bir şey yoktur.

Hele Merkür gibi ufak bir gezegen için.

Merkür yörüngesinde saatte 173.300 km hızla ilerler.

Bu durum gökyüzümüzden de hızla geçmesine neden olmaktadır.

Ve Merkür gezegeni ismini muhtemelen bu nedenle Roma tanrısı Merkür'den almıştır.

Tanrı Merkür'ün en kurnaz ve en hızlı tanrı olduğuna inanılırdı.

Bu tanrı aynı zamanda para, seyahat ve hırsızlık tanrısı olarak da bilinir.

Bu tanrının Yunan mitolojisindeki karşılığı ise Tanrı Hermes'tir.

Merkür, M.Ö.

3. Milanyum'da Sümerler tarafından bile bilinmekteydi.

Güneş sisteminde Dünya ile Merkür arasında yer alan Venüs, gökyüzünde parlayan bir mücevher gibi göründüğü için adını Aşk ve Güzellik Koruyucusu Tanrısı Venüs'ten almıştır.

Venüs bir Roma tanrıçasıdır ve Yunan mitolojisindeki karşılığı Afrodittir.

Babil mitolojisindeki karşılığı ise İştardır.

İsimlendirme konusundaki ilk istisnamıza geldik.

Kendi soluk mavi noktamız Dünya.

Dünya adını Roma ya da Yunan mitolojisinden almayan tek gezegendir.

İngilizcedeki Dünya anlamına gelen Earth sözcüğünün tam olarak nereden geldiği bilinmemektedir.

Ancak kökenlerinin eski İngilizce ve Germence'ye dayandığı düşünülmektedir.

Earth, İngilizce'de aynı zamanda toprak anlamına da gelmektedir.

Fakat Roma mitolojisinde toprak tanrısı Tellus'tur.

Yunan mitolojisinde ise Gaia.

Bu nedenle Roma mitolojisinden türetilen bazı sözcüklerde dünya Terra olarak da anılmaktadır.

Keza bazı dillerde ve inanışlarda dünyadan Gaia olarak da bahsedilmektedir.

Örneğin toprak ana olarak dilimize geçen kalıbın orijinali Terra Mater olarak bilinir.

Bu karmaşıklıktan ötürü dünyanın ismi birçok dilde birçok farklı şekilde anılmaktadır.

Dünyanın sıradan bir gezegen olduğunu bilimsel olarak ispatlamayı ilk başaran kişi 16.

yüzyılda yaşamış olan Kopernik'tir.

Böyle bir keşfin ilk başta ne kadar şaşırtıcı olduğunu hayal edebilirsiniz.

Mars. Rengi kızıl olduğundan ve kanı andırdığından dolayı adını Roma mitolojisindeki savaş tanrısı Mars'tan almıştır.

Bu tanrının Yunan mitolojisindeki karşılığı Ares'tir.

Hoş bir yan bilgi.

Tanrı Mars, savaş ile ilişkilendirilmeden önce tarım tanrısı olarak bilinmekteydi.

Mars, tarımı götürerek iklimlendirmeyi planladığımız ilk gezegen olarak, hoş bir tesadüfünde başrolünü oynayabilir.

Ayrıca Mart ayının ismi de Mars sözcüğünden gelmektedir.

Jüpiter Jüpiter ise güneş sistemindeki en büyük gezegen olduğu için adını en güçlü tanrı olan Zeus ile denk olan Jüpiter'den almıştır.

Tanrılar tanrısının adı gezegenlerin gezegenine verilmiştir.

Olimpus'un efendisi Roma devletinin başı.

Ancak Jüpiter'in soy ağacındaki üstünlüğü teleskopun keşfine kadar sürdü.

Babasının adı bir sonra keşfedilen gezegene verilecekti.

Satürn Satürn Roma mitolojisinde tarım tanrısıdır.

Yunan mitolojisindeki karşılığı Kronos'tur.

Kronos, Zeus'un babasıdır.

Yani Satürn, Jüpiter'in babasıdır.

Kronos aynı zamanda Tanrı Uranüs ve Gaia'nın çocuğudur.

Yani bir sonraki gezegenimiz ile Dünya'nın evladı.

Evet, antiyle modernliğine tüm gökbilimciler oldukça eğlenceli insanlardır.

Ve modern gökbilimciler, teleskopun icadından sonra bulunan iki gezegen ve bir cüce gezegene de geçmişten gelen kuralı bozmadan Roma mitolojisinden isimler vermiştir.

Tek bir istisna ile.

Geleceğiz. Uranüs İşte şu ana kadar dünya haricindeki tek istisnaya geldik.

Uranüs Uranüs bir Roma tanrısı değil, bir Yunan tanrısıdır.

Yunan mitolojisinde cennetin tanrısı olarak bilinir.

Bilinen en eski üstün tanrılardandır.

Uranüs, Tanrı Gaia'nın hem çocuğu hem de eşidir.

Uranüs'ün renkleri, dünyamızın gökyüzü renklerini anımsattığı için adını Kozmik bir güce sahip olduğu inanılan Tanrı Uranüs'ten almıştır.

Bu arada bu gezegenin ismi İngilizce'de en çok şakaya ve espriye konu olan gezegen ismidir.

Bunun sebebi Uranüs sözcüğünün İngilizce'de Uranüs veya Uranüs şeklinde okunabilmesidir.

İlki doğru okunuşudur.

Ancak ikinci şeklinde okunduğunda fonetik olarak Uranüs ile benzeşmektedir.

Evet komik.

Neptün. Ve tekrar Roma tanrılarındayız.

Neptün, deniz tanrısıdır.

Yunan mitolojisindeki karşılığı Poseidondur.

Neptün gezegenin renkleri, suyun renklerine benzer olduğu için bu ismi almıştır.

Tamam tamam, bizim ufaklığa da yer verelim.

İçimizde kalmasın.

Plüton. Karanlık görünümünden dolayı adını Roma yeraltı tanrısı Plüton'dan almıştır.

Yunan mitolojisindeki karşılığı Hades'tir.

24 Ağustos 2006 tarihinde bir gezegen olmadığı, bir yüce gezegen olduğu kararına varılmıştır ve gezegenlik statüsünden çıkarılmıştır.

Halen yüce gezegen olarak bilinmektedir.

Dünya neden dünya?

Peki, bir soru işareti kalıyor akılda.

Başlıktaki soruya henüz cevap vermedik.

Türkçe'de gezegenimizin ismi neden dünya?

Gelelim buna. Dünya sözcüğünün etimolojik kökenleri Farsçadaki Donya, Arapçadaki Dünya'yı sözcüklerine dayanır.

Orijinali Arapça olanıdır.

Ancak sadece Persçe ve Türkçe de değil, Dari, Paşto, Bengalce, Punjabi, Ürdü, Hintçe, Yunanca, Kürtçe, Aramice ve hatta Malezya dili, Endonezya

dili ve Nepal dilinde de bu şekilde.

Ama kimi zaman başka anlamlarda kullanılmaktadır.

İslam dinine göre de birçok diğer dini inanışta olduğu gibi insanın iki hayatı vardır.

Biri ölmeden önceki hayat yani şu anda yaşadığımız hayattır, diğeri ise öldükten sonraki hayattır.

Şu anda yaşadığımız hayat bize daha yakındır.

Bu yüzden Arapçadaki daha yakın ve daha alçak anlamına gelen dena fiilinden dünya olarak geçmiştir.

Sözcük Arapçadaki dnw kökünden gelmektedir.

Nişanyan sözlüğe göre deni aşığı sıfatının kıyas hali olan etna daha aşığı sözcüğünün dişilidir.

Sözcük yazılı tarihte ilk olarak 1069 yılında yazılan Kutatko Birlik'te bu dünya yığı olan bu nafsın yığı yani bu dünya düşmandır nefsin de düşman

olarak geçmektedir.

İslam'ın kutsal kitabı Kur'an'da da dünya ve akira sözcükleri, zamansal, konumsal ve ahlaki zıtlıklardan bahsederken kullanılmaktadır.

Bize yakın olan dünya, diğer uzak cisimlerden ayırt edilebilmesi için bu ismi almıştır.