Cinsel Yamyamlık Nedir? Hangi Canlılar Partnerini Yiyor?

Cinsel yamyamlık, bir canlının çiftleşme sırasında öncesinde veya sonrasında partnerinin yemesi davranışıdır.

Canlılar arasında nadir bir davranıştır ve genellikle dişi örümce imsilerde görülür.

Genel olarak nadir görülmesine rağmen birçok örümcek ve akrep ailesinde yaygın görülen bir davranıştır.

Canlının kendisiyle çiftleşmek isteyen partnerini öldürüp tüketmesine sebep olan bu davranış cinsel çatışmanın zirvelerinden biridir.

Cinsel yamyamlık genel olarak dişilere avantaj sağladığı için dişi ve erkek bireyler arasında bir cinsel çatışmaya yol açar.

Eşeğler arası bu çatışma evrimsel süreçte farklı hayatta kalma ve üreme stratejilerinin gelişmesine sebep olmuştur.

Cinsel yamyamlığın dişilere avantaj sağladığını söylemek kolaydır.

Çünkü genellikle karşı cinsi tüketen birey dişi, tüketilen birey ise erkektir.

Dişi partnerini tüketerek hem kendini hem de ileride oluşacak yavrularını besleyebilir.

Fakat bu davranışın erkekler için avantaj sağladığını söylemek zordur.

Genellikle erkek olan kurban, yamyamlığa kurban giderse ileride çıkabilecek çiftleşme fırsatlarını kaybeler.

Bu da kurbanın soyunun devamlılığı için tehdit oluşturur.

Yamyamlığın yavru sayısını ve hayatta kalma şansını artırdığı türlerde bile erkekler dişilere temkinli yaklaşır.

ve çiftleşmeden sonra hızla geri çekilir.

Bu da erkeğin yamyamlık konusunda dişi kadar istekli olmadığını göstermektedir.

Cinsel yamyamlık neticesinde tüketilen bireyler gelmemek için farklı stratejiler geliştirebilirler.

Gariptir ki birçok türde cinsel yamyamlık sperm dişiye aktarılmadan önce gerçekleşir.

Bu durumda cinsel yamyamlık erkeğe herhangi bir avantaj sağlayamaz.

Bu durum cinsel yamyamlığın evrimi konusunda uzun süren tartışmalara sebep olmuştur.

Peki eşeğler arasındaki bu çelişkilere rağmen cinsel yamyamlık evrimsel süreçte nasıl ortaya çıktı?

Cinsel yamyamlığın evrimsel nedenleri Cinsel yamyamlık farklı türlerde farklı şekillerde evrimleşebilir.

Bu sebeple tek bir genel model cinsel yamyamlığı açıklamak için yetersizdir.

Farklı canlı türlerindeki cinsel yamyamlık davranışını açıklamak için farklı modeller geliştirilmesi bu davranışın altında yatan evrimsel sebebin Ve eşeğler arasındaki avantaj, dezavantaj

dengesinin anlaşılması açısından büyük öneme sahiptir.

Cinsel yamyamlığın evrimini açıklamak açısından ortaya atılan dört ana hipotez vardır.

Adaptif yiyecek arama hipotezi Adaptif yiyecek arama hipotezi en azından tartışmalı hipotezlerden biridir.

Bir canlı yiyecek arama kaygısıyla partnerini yiyebilir ve bu baz durumlarda hem erkek hem de dişinin yararını olduğu için cinsiyetler arasında bir çatışma gözlemlenmez.

Fakat bazı durumlarda dişi veya erkeğin tüketilmeye karşı olan direnci, eşeller arasında bir çatışmaya sebep olabilir.

Babalık yatırımı ile ortaya çıkan cinsel yamyamlık, cinsel çatışmanın önüne geçebilir.

Babalık yatırımı durumunda erkek birey, yavru kalitesini artırmak amacıyla kendi zamanından ve enerjisinden harcama yapabilir.

Hatta bazı aşırı durumlarda erkek birey, Kendini yavruların kalitesini artırmak amacıyla dişiye kurban olarak sunabilir.

Bu türde bir cinsel yamyamlığa örnek olarak bir peygamber devesi türü olan Tenodera sinensis verilebilir.

Sinensis türü babalık yatırımı denilen erkek fedakarlığının aşırı bir versiyonu olarak kendini dişiye ve ileride oluşacak yavrularına besin olarak sunabilir.

Erkeğin kendi rızasıyla kurban edilmesi, bir cinsel çatışmanın oluşmasını engeller.

Erkeğin kendini besin olarak dişiye ve yavrulara sunması, dişinin ve yavruların hayatta kalma ihtimalini artırdığı akademik bir çalışmada doğrulanmıştır.

Erkeğini tüketen dişilerin yumurtaları ve üreme dokularının, erkeğini tüketmemiş olan dişilere göre daha fazla erkek kaynaklı aminoasit içerdiği gözlemlenmiştir.

Yani bu tür bir cinsel yamyamlık, erkeklerin yavrularına yaptığı babalık yatırımını güçlendirmektedir.

Bu cinsel yamyamlığın hem dişi hem de erkek bireyler için ortak bir çıkar sağlayabileceği anlamına gelmektedir.

Cinsel yamyamlığın cinsel çatışmaya sebep olduğu türlere örnek olarak karadul veya zıplayan örümcekler verilebilir.

Karadul erkeğinin tüketilmeye olan isteksizliği evrimsel süreçte farklı üreme stratejileri geliştirmesine sebep olmuştur.

Karadul erkeği Çiftleşmeden önce yenmemek için ipleriyle dişiyi bağladıktan sonra çiftleşme başlar.

Zıplayan örümceklerde ise durum tamamen farklıdır.

Erkek önce dişinin farklı bir avı avlayıp tüketmesini bekler.

Daha sonra ise dişiye kur yaparak çiftleşmeye başlar.

Cinsel yamyamlık sadece dişilerde gözlemlenmez.

Ne kadar nadir de olsa erkeklerde de cinsel yamyamlık gözlenebilir.

tüketen cinsiyet bakımından tersine çevrilmiş bir cinsel yamyamlık gözlenmiştir.

Sosyal bilis üzerinden yürütülen bir laboratuvar deneyinde erkek birey kendisinden oldukça yaşlı olan bir dişi bireyle çiftleşmek yerine onu tüketmeyi tercih etmiştir.

Yaşlı bireyin üreme başarısının düşük olması sebebiyle erkek birey dişi bireyle çiftleşmek yerine onu yiyecek kaynağı olarak kullanmıştır.

Agresif yayılma hipotezi cinsel yamyamlığın evrimiyle ilgili en tartışmalı hipotezlerden biridir.

Bu hipoteze göre bir dişi avına karşı ne kadar agresifse, partnerini yeme ihtimali o kadar artar.

Bu hipoteze göre dişinin erkeği tüketmesi, partnerin besin değerine veya avantajlı diğer genetik özelliklerden bağımsızdır.

Aksine dişinin partnerini yiyip yememesi tamamen kendisinin agresiflik seviyesine bağlıdır.

Bu seviye avına saldırma hızı ile ölçülebilir.

Agresif dişiler diğer dişilere göre daha büyük vücutlara sahip olabilir ve yamyamlık davranışında bulunabilir.

Eş seçimi hipotezi.

Cinsel yamyamlık bir eş seçimi mekanizması olarak karşımıza çıkabilir.

Belli avantajlı fenotipik özelliklere sahip...

Olan erkekler dişiler tarafından eş olarak seçilebilir.

Dişinin genetik olarak avantajlı olan bir erkeği seçmesi, ileride oluşacak yavruların da genetik olarak avantajlı olacağı anlamına gelmektedir.

Fakat genetik olarak dezavantajlı konumda olan bir erkek, Dişi için iyi bir eş adayı değildir.

Bu sebeple dişi kendine besin sağlayabilmek açısından dezavantajlı konumunda olan erkek ile çiftleşmeyi reddedip onu tüketmeyi seçebilir.

Bu cinsel yamyamlık türü çiftleşmeden önce yani sperm aktarılmadan gerçekleşir.

Yanlış kimlik hipotezi Bazen dişiler kendilerine çiftleşmek için kur yapan erkeklerin kimliklerini tanımlayamadığında onları yiyebilir.

Bu hipoteze göre dişi, eş seçiminde erkeğin kimliğini tam olarak tanımlayamayabilir ve bu sebeple onu eleyerek tüketebilir veya erkeğin karşı cinsi olduğunu anlayamayıp onu avsanabilir.

Bu hipotez için kesin bir kanıt bulunmamaktadır.

Çünkü yanlış kimlik ile diğer hipotezler arasında ayrım yapmak oldukça zor olabilir.

Farklı canlılarda cinsel yamyamlık ve üreme stratejileri Cinsel yamyamlığın gözlendiği türlerde erkek birey, dişi tarafından tüketilmek konusunda dişi kadar istekli olmayabilir.

Bu durumda iki eşeği arasında bir cinsel çatışma meydana gelir ve bu çatışma sonrası eşeğiler evrimsel süreçte farklı üreme stratejileri geliştirir.

Gelin bu farklı stratejileri farklı türler üzerinden inceleyelim.

Küre dokumacı örümceği Küre dokumacı örümcekleri erkek bireylerin bol olduğu bir ortamda yaşar.

Bolca erkek bireyin olduğu bir ortamda dişiler kendi kişisel çıkarları için Yani hayatta kalmak veya yavru kalitesini artırmak için bazı erkekleri tüketebilir.

Bu durumda erkek bireylerin yenmemek için dişi bireyden olabildiğince hızlı bir şekilde kaçması gerekir.

Erkek bireyler dişinin üstünde takla duruşundayken çiftleşmeye başlar ve çiftleşme sonlandıktan hemen sonra hızla takla atarak geri çekilir.

Çiftleştikten sonra yenmemek için kendilerini o kadar hızlı fırlatırlar ki Bu anları kameraya çekmek için normalden daha hassas bir kameraya ihtiyaç duyulmaktadır.

Ortalama 3 mm uzunluğunda olan örümcekler kendilerini saniyede 88 metreye yaklaşan hızlarda fırlatabilmektedirler.

Erkek küre dokumacı örümceklerinin cinsel organları genellikle çiftleştikten sonra dişinin cinsel organının içinde kalır ve kopar.

Ancak erkek bireyler cinsel yamyamlık sebebiyle çiftleştikten sonra muhtemelen tüketileceklerinden Bu genitel sakatlığı kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilirler.

Erkekler kendi genitel organlarını dişinin genitel organlarına bir tür tıkaç olarak kullanabilirler.

Bu sayede başka erkeklerin dişiyi en azından uzun bir süre boyunca döllemesini engelleyebilirler.

Ayrıca genitel organlarının kopmasına rağmen koptuktan sonra bile belli bir süre boyunca dişiyi dölleyebilirler.

Bu sayede çiftleşme süresini uzatmış olurlar.

Ayrıca kullandıkları tıkaç sayesinde sperm rekabetini ortadan kaldırıp daha fazla yumurtayı dölleyebilirler.

Bu durum uzaktan çiftleşme olarak adlandırılır.

Çöl otu örümceği Cinsel yamyamlığın görüldüğü örümcek türlerinden biri olan çöl otu örümceğinde gözlemlenen bir başka üreme stratejisi ise erkek kaynaklı kataliptik pasif durumdur.

Bu stratejide erkek birey Dişi davranışsal olarak inaktif iken çiftleşmeye başlar.

Erkek birey dişiyi pasif hale getirebilmek için ağın üzerinde titreşimli bir sinyal gönderir.

Daha sonra erkek birey dişiye yaklaşır.

Üzerine çıkar ve dişiyi pasif hale getirebilmek için karnını okşar.

Yani bir nevi masaj yapar.

Dişi bu süreçten sonra erkek kaynaklı kur davranışı ile pasifleşir.

Erkek bu sayede dişiyi pasif hale getirerek saldırganlık ihtimalini azaltır.

Dişi zıplayan örümcekler tek bir defa çiftleşir ve bu sebeple çok seçicilerdir.

Erkeğin dişiyi etkileyebilmek için iyi bir dans yeteneğine sahip olması gerekir.

Erkek dans etmek için zıplar, uzuvlarını sallar ve vücudun bazı kısımlarını birbirine vurup müzik yaparak dişinin algılayabileceği titreşimler gönderir.

Erkeğin yaptığı bu kurdan sonra dişi etkilenir ise erkek ile çiftleşir.

Etkilenmez ise erkeği besin kaynağı olarak tüketir.

Yeşil anakondalar Dişi yeşil anakondalar kişisel çıkarları doğrultusunda bir veya birden fazla erkek biriyi yiyebilir.

Dişi yeşil anakondalar çok eşli canlılardır ve bu nedenle birden fazla çiftleşme partilerine sahiptirler.

Bazı durumlarda bu partner sayısı ondan fazla olabilmektedir.

Birden fazla erkek Dişinin etrafında toplanır ve rekabet ederek dişinin üreme organını bulup onunla çiftleşmeye çalışırlar.

Bu çiftleşme süreci 4 haftaya kadar sürebilir.

Dişi yeşil anakondalarda tıpkı cinsel yamyamlığın görüldüğü örümcek türlerinde de olduğu gibi dişi bireyler erkek bireylerden daha büyük ve güçlüdür.

Dişiler döllendiklerinde oluşan yavru nedeniyle uzun süre boyunca hareketleri önemli ölçüde kısıtlanır.

Bu nedenle dişiler Erkek bireyleri hem kendileri hem de oluşacak yavruları için besin kaynağı olarak kullanırlar.

Sonuç olarak yeterli seçilim baskısı olduğu durumlarda avantajsız gibi görünen cinsel yamyamlık davranışı evrimleşebilir.

Cinsel yamyamlık farklı seçilim baskıları altında farklı canlı türlerinde birbirinden bağımsız olarak evrimleşebilir.

Bu durumda cinsel yamyamlığın evrimine dair tek bir genel hipotezin geliştirilmesi doğru olmaz.

Her canlı türü için farklı hipotezlerin geliştirilmesi açıklanabilirlik açısından daha doğrudur.

Cinsel yamyamlık davranışı bazı durumlarda her iki eşeğe de fayda sağlayabilir.

Fakat erkek ve dişi bireylerin çıkarları birbiriyle çakışır ise ortaya bir cinsel çatışma çıkabilir.

Bu çatışmanın sonucunda her iki eşeği de birbirini alt etmek adına farklı üreme stratejileri geliştirebilir.

Cinsel yamyamlık, diğer birçok doğa olayı gibi popülasyonların evrimine yön vermektedir.