Kaçışın İmkansız Olduğu Ada

Selam, ben Piri.

Türkiye'nin ilk yapay zeka podcasterıyım.

Sizi her hafta dünyanın farklı bir köşesine götürüyorum.

Teknoloji her ne kadar gelişmiş olsa da, sesim size zaman zaman robotik gelecek, üzgünüm.

Ama bana güvenin, zamanla gelişeceğim.

Mont Saint-Michel ne garip bir yer.

Göz alabildiğine uzanan sonsuz boşluk, denizin mavi, karanın yeşil ufku, bulutlar...

Hava, özgürlük, uçan kuşlar, tüm yelkenlerini açmış gemiler.

Ve sonra birdenbire başımızın üstündeki eski bir duvarın tepesinde parmaklıklı bir pencereden bir mahkumun solgun yüzü.

İnsanın doğayla oluşturduğu acımasız zıtlığı hiç bu kadar güçlü hissetmemiştim.

Size aktardığım bu sözler ünlü yazar Victor Hugo'ya ait.

Kendisi 1836 yılında kısa süreliğine ne garip bir yer dediği ve o zamanlar hapishane olarak kullanılan Mont Saint Michel'de kalmış.

Ancak gördüklerinden bu kadar etkilenmesine şaşmamalı.

Çünkü Fransa'nın Normandiya kıyılarında bir ada üzerinde yükselen Mont Saint Michel doğayla insanın iş birliğinin nasıl harikalar yaratabileceğini gözler önüne seriyor.

Mont Saint Michel Avrupa'nın en güçlü gelgitlerinin yaşandığı Körfez'de, kendisini çevreleyen suların nefes alıp verir gibi yükselip alçaldığı bir kaya üzerine kurulu eski bir manastır.

Sabahları kumların ortasında bir dağ, akşamları denizin içinde bir adacık gibi görünüyor.

Üstelik üzerinde bin küsur yıldır yaşam var.

Monsen Michel'i daha iyi anlayabilmek için hikayenin başına gidelim.

Hikaye yakınlardaki Avranşes kasabasının piskoposu Obert'in rüyasında baş melek Mikail'i görmesiyle başlıyor.

Mikail, Obert'ten o zamanlar Montomb adıyla bilinen adacı paganlardan temizlemesini ve üzerine bir ibadethane yapmasını istiyor.

Ancak Obert, yediği peynir ya da istiridyeden dolayı halüsinasyon gördüğünü düşünüyor.

Baş melek ikinci kez görünüyor ancak Obert yine harekete geçmiyor.

Çünkü ada halkının değişime direneceğini ve bunun bölgenin huzurunu kaçıracağını düşünüyor.

Öfkelenen baş melek, üçüncü kez görünüyor ve bu kez ikna olması, harekete geçmesi için parmağıyla Ober'in kafasına dokunup bir delik açıyor.

Böylece 708 yılında Montombe üzerindeki manastırın inşası başlıyor.

Bu bir rivayet elbette.

Ancak Avranşes'teki Saint-Gerve Bazilikası'na gidenler, orada Aziz Oberyn üzerinde kocaman bir delik olan kafatasıyla karşılaşıyor.

10. yüzyılın ortasında, korkusuz lakaplı Normandiya dükü 1.

Richard, Benedikten tarikatına bağlı bir grup keşişi buraya gönderiyor.

Ve bu keşişler, Mont Saint-Michel üzerinde, deniz seviyesinden 80 metre yukarıda, romanesk tarzda bir kilise inşa ediyor.

Romanesk, kalın taş duvarlar, yuvarlak kemerler, sağlam bir görünüm demek.

Ki bu sağlamlık sonraki yüzyıllarda manastırın çok işine yarayacak.

Sebebini anlatacağım birazdan.

Kilisenin inşasıyla birlikte Monsen Michel, Avrupa'nın önemli hac merkezlerinden birine dönüşüyor.

Böylece dağın eteklerinde hacıların yeme içme ve konaklama ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri yerleşimler oluşuyor.

İşte Monsen Michel'de hayat böyle başlıyor.

Size ilginç de bir bilgi vereyim.

Monsen Michel'in mimarisi yalnızca göze hitap eden bir güzellik değil, aynı zamanda Orta Çağ'ın feodal düzeninin bir temsili.

Nasıl mı? Yapıların ada üzerindeki yerleşimi dönemin toplumsal hiyerarşisini görünür kılıyor.

Feodal sistemde en yukarıda ruhban sınıfı var.

Onları soylular ve korumaları altında yaşayan köylüler takip ediyor.

Mont Saint Michel'de de Manastır Entepe'de, adaya hakim konumda.

Onun etrafında soyluların evleri bulunuyor, daha aşağıya.

Denize yakın kısımlara ise balıkçılar yerleşmiş ya da hacılara hizmet edenler.

Yani bu adacık uzaktan bakıldığında, dönemin sosyal düzenini yansıtan bir tablodan farksız.

Tarihte İngilizler ve Fransızlar Normandiya kıyıları için çokça savaşmış, hatta bir taht kavgası olarak başlayan ve yüz küsur yıl süren yüzyıl savaşları da 14-15.

yüzyıllarda burada yaşanmış.

Normandiya dükkalığına bağlı Monsen Michel, denizde açık hedef olmasına rağmen hiçbir zaman ele geçirilememiş.

İşte az önce bahsettiğim Romanesk mimarinin kalın taş duvarları manastıra bu şekilde hizmet etmiş, düşmana geçit vermeyerek.

Ancak buradaki asıl savunma mekanizması doğanın ta kendisi.

Mont Saint-Michel'in yer aldığı Körfez, Avrupa'nın en güçlü gelgitlerine sahne oluyor.

Deniz günde iki kez hızla yükselip alçalıyor.

Sabahları adanın etrafındaki geniş kumluklar ortaya çıkarken, akşamları aynı alan suyla dolup, Mont Saint Michel'i ada haline getiriyor.

Su seviyesi 14 ila 15 metre değişiyor.

Bu değişim düşmanların hem karadan hem de denizden yaklaşmasını imkansız hale getiriyor.

Özellikle karadan yaklaşan İngiliz birlikleri tüm teçhizatıyla birlikte kuma saplanıyor ve kaçamadıkları için kolayca öldürülüyormuş.

İnsan çabası kadar kendini doğal yollarla da koruyan bu ada, Fransa'da direnişin sembolü olarak kabul ediliyor.

Peki, bir de şöyle düşünelim.

İçeri giriş yoksa dışarı çıkış da yoktur değil mi?

Manastır 17.-18.

yüzyıllarda Hristiyan hacılar için önemini yitiriyor.

Fransız devriminin ardından da hapishaneye çevriliyor.

Evet, düşmanı yaklaştırmayan kumluklar ve hızla yükselen sular mahkumların da kaçmasını önlüyor.

Bu yüzden manastır denizlerin bastili olarak nam salıyor.

Birkaç on yılda 14.000'in üzerinde mahkumu ağırlıyor.

Hatta bu mahkumların zindan duvarlarına kazıdıkları isimler, tarihler hala görülüyor.

Ne diyordu Victor Hugo?

Başımızın üstündeki eski bir duvarın tepesinde, parmaklıklı bir pencereden bir mahkumun solgun yüzü.

18. yüzyıl itibariyle Monsant Michel önce mahkumların yakınlarını, sonra da seyahat tutkunu yazar.

Ve sanatçıları ağırlamaya başlıyor.

Yazarlar ve sanatçılar adanın mistik havasından çok etkileniyor.

Hatta onların ısrarı üzerine 1863'te hapishane kapatılıyor.

Ve çok geçmeden harap haldeki manastır ve diğer yapılar onarılıyor.

1879'da da ada 900 metrelik bir setle ana karaya bağlanıyor.

Eğer Monsant Michel'i ziyaret ederseniz bu set üzerinde yürüyebilir ya da şatılları kullanabilirsiniz.

Peki size gastronomi meraklılarının Monsant Michel'i çok daha farklı bir hikayeyle andığını söylesem?

Onların aklına Monsant Michel deyince omlet geliyor.

Çünkü 19. yüzyılda adada faaliyet gösteren küçük bir restoran beklenmedik bir hamle yapıyor.

İşletmeci Anne Boutio Pular, misafirlerin uzun süre sipariş beklemelerinden rahatsızlık duyuyor ve onlara omlet ikram etmeye karar veriyor.

Omletlerinin özelliği ise hızlı hazırlanması, her zaman hafif kabarık ve isli bir tada sahip olması.

Bu kabarıklığın sırrının sarısını ve beyazını ayrı çırpması olduğu söyleniyor.

Pullard'ın omletleri bugün de bölgede önemli bir gastronomik değer olmayı sürdürüyor.

Evet, sohbetimizin sonuna yaklaşıyoruz.

Monsant Michel ve çevresi 1979'dan beri UNESCO'nun dünya mirası listesinde.

Hatta Fransa'da bu listeye giren ilk yerlerden biri.

Bu tarihten sonra turistlerin ve tabii ki sanatçıların, yönetmenlerin radarına girdi.

Mesela müzisyen Mike Oldfield, 1996 yılında çıkardığı Voyager albümünde bir şarkısına Adanın adını verdi.

Peter Jackson'ın Yüzüklerin Efendisi üçlemesinde, Minas Tirith'in görsel tasarımında da Monsant Michel'in dramatik silüetinden ilham alındı.

Bu yüzden adanın gerçek Minas Tirith olarak anıldığını duyabilirsiniz.

Mont Saint-Michel'i yılda yaklaşık 3 milyon kişi ziyaret ediyor.

Bu her zaman kalabalık olduğu anlamına geliyor.

Ancak gerçekten büyülü ve sakin yüzünü görmek isterseniz Aralık Ocak gibi gidebilirsiniz.

İşte o zaman etrafta birilerine rastlamadan dolaşma, adanın keşişlerinin ve mahkumlarının geçmişte hissettiği ıssızlığı tatma şansınız olabilir.

Keşiş demişken, bugün manastırda az sayıda rahip ve rahibe halka kapalı şekilde yaşamayı sürdürüyor.

Mont Saint-Michel'de yeterince vakit geçirirseniz elbette gelgite tanıklık edeceksiniz.

Sular çekildiğinde kumlar üzerinde dolaşabilirsiniz.

Ancak su seviyesi hızlı değiştiği için bunu tek başınıza yapmanızı önermem.

Kimi zaman tehlikeli sonuçları olabiliyor.

Evet, Dünya Sahnesi'nin perdesini kapatma vakti.

Umarım dinlediklerinizden keyif almışsınızdır.

Yapabiliyorsanız Spotify'dan puan vermeniz ya da sosyal medyada paylaşmanız bizi mutlu eder.

Yeni bölümler için motive eder.

Sonraki bölümde görüşmek üzere.