Yakınlık - Mesafe ve İlişkiler Üzerine Kirpi Metaforu

Merhabalar, Bundan Bahsedelim mi??

podcast'ına hoş geldiniz.

Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Bugün podcast konumuz yakınlık, mesafe ve ilişkiler üzerine ve ardından kirpi metaforu.

Bugün psikoloji literatüründe hem felsefi hem de duygusal anlamda çok özel bir yere sahip olan bir konudan bahsedeceğiz.

Kirpi metaforu.

Belki daha önce duymuşsunuzdur.

Soğuk bir kış gününde üşüyen kirpiler birbirine yaklaşır.

Ama birbirine fazla yaklaştıklarında dikenleri birbirini incitir.

Uzaklaştıklarında ise yeniden üşürler.

Sonunda hem ısınabilecekleri hem de birbirini incitmeyecekleri tam o denge noktasını bulmak zorunda kalırlar.

Bu metafor insan ilişkilerinin özünü anlatır aslında.

Yakınlık ve sınırlar arasındaki denge.

Bugün bu metaforun psikolojik kökenlerinden, günlük hayattaki yansımalarından ve ilişkilerimizdeki karşılığından bahsedeceğiz.

Hazırsanız Bundan Bahsedelim mi??

Öncelikle kirpi metaforunun kökenine baktığımızda ilk kez Arthur Schopenhauer tarafından Parerga ve Paralipomena adlı eserinde ortaya atılmıştır.

Schopenhauer, insanların tıpkı kirpiler gibi birbirine yaklaşma ihtiyacı hissettiklerini, Ama fazla yaklaştıklarında birbirlerini incittiklerini söyler.

Yani burada temel mesele yakınlık ihtiyacı ile incinme korkusu arasındaki gerilimdir.

Ve aslında bu sadece romantik ilişkiler için değil, dostluklar, aile bağları hatta teröpetik ilişkiler için bile geçerlidir.

Freud ve psikodinamik perspektiften kirpi metaforunu incelediğimizde ise Freud, Schopenhauer'ın bu metaforunu alıp İnsanı sosyal davranışlarının üzerine uyarlamıştır.

Ona göre insanın içsel dürtüleri ve savunmaları arasında sürekli bir çatışma vardır.

Yakın olmak isteriz ama bu yakınlık bizi savunmasız bırakır.

Bu yüzden çoğu zaman ilişkilerde bir yaklaş-kaç döngüsü yaşarız.

Birini çok sevdiğimizde ya da fazla bağlandığımızda içimizde bir korku beliriverir.

Ya beni terk ederse, ya incinirsem?

Ya fazla verici bir şekilde ona yakınlık kurarsam?

Ve tam o anda bir mesafe koyarız.

İşte bu noktada kirpiler birbirinden uzaklaşır.

Ve günlük hayatta kirpi metaforu devreye girdiğinde ise, şimdi biraz kendi hayatımıza bakalım.

Birini tanımaya başladığınızda önce aranızda bir mesafe vardır.

Zamanla yakınlaşırsınız, daha fazla paylaşım olur, duygusal temas başlar ama sonra bir şey oluverir.

Bir kelime, bir sessizlik, bir yanlış anlama ve birden dikenler devreye girer.

Bu dikenler bazen eleştiri, bazen suçlama, bazen de duygusal mesafe şeklinde ortaya çıkar.

İçimizdeki savunma mekanizmaları bizi korumak için devreye girer.

Ama farkında olmadan korunmaya çalışırken bir bakmışız uzaklaşıvermişiz.

Aslında bu uzaklaşma çoğu zaman sevgisizlikten değil korkudan kaynaklanır.

Yakınlığın getirdiği savunmasızlık.

Geçmişte yaşadığımız kırılmaları hatırlatır bize.

Ve biz o acıyı tekrar yaşamamak için bir diken çıkarırız ortaya.

Törepetik bağlamda da aslında kirpi metaforu çok sık karşımıza çıkıyor.

Bu metafor çok anlamlıdır terapide de.

Danışan terapistine yakınlaşmak ister.

Ama aynı zamanda içini açamamanın yarattığı savunmasızlıkla baş etmeye çalışır, zorlanır.

Terapinin ilk zamanlarında bu çok yaşadığımız durumlardan biridir.

Terapist ise o dikenleri fark edip danışanın ısınabileceği ama incinmeyeceği bir güvenli mesafeyi oluşturmak zorundadır.

Buna psikoterapide optimal mesafe denir.

Ne çok yakın ne çok uzak.

Yani ne danışanı bunaltacak kadar iç içe ne de uzaklaştıracak kadar soğuk bir mesafe içermemelidir.

Bu denge aslında tüm ilişkilerimizde aradığımız şeydir.

Modern ilişkilerde de kirpi metaforunun yansımaları günümüz dünyasında özellikle dijital çağda bu metafor daha da karmaşık hale geldi.

Sosyal medyada herkes birbirine çok yakınmış gibi görünüyor ama aslında ilişkilerimiz giderek daha yüzeysel hale geliyor.

Birine mesaj atmak kolay ama duygusal olarak bağlanmak zor.

Bir paylaşım beğenmek kolay ama içten bir sohbet kurmak oldukça zor.

Çünkü artık insanlar sadece reddedilmekten değil fazla görünür olmaktan da korkar hale geldi.

Ya çok içimi açarsam ve yanlış anlaşılırsam?

Sorularını sormaya başladı insanlar kendine.

Ya da ya biri beni kırarsa, ya bu kadar paylaşmak, bu kadar kendimi dışarıya aktarmak fazla gelirse.

İşte modern çağın kirpileri sanal bir alanın ortasında birbirine hem yakın hem uzak bir şekilde yaşamaya çalışıyor.

Bu hem yakınlık ve hem uzaklık konusundan bahsetmişken kirpi metaforu sınırlar konusunun içerisinde de yer alıyor aslında.

Yani kirpi metaforu aynı zamanda kişisel sınırları anlamak için de mükemmel bir örnek bizler için.

Sınır koymak bazen bencillik gibi algılansa da aslında bir öz şefkat davranışıdır.

Kendi sınırlarını bilen bir insan hem kendini hem de karşısındakini korur.

Çünkü incitmemek kadar incinmemeyi seçmek de bir sorumluluktur günümüzde.

Bazen en sağlıklı ilişki biçimi biraz mesafe barındıran ilişkidir.

Yani seni seviyorum ama kendimi de koruyorum diyebilmek.

Bu kirpilerin o dengede noktasını bulduğu andır.

Sonuç olarak aslında kirpi metaforu bize şunu öğretir.

İlişkilerde tamamen incinmeden sevmek, tamamen güvenmeden bağlanmak mümkün değildir.

Yakınlık her zaman bir miktar risk taşır.

Ama bu risk insan olmanın bir parçasıdır.

Kimi zaman dikenlerimizi fark etmek, onları geri çekmek değil ama bilinçli kullanmayı öğrenmek gerekir.

Çünkü bazen koruyucu olan o dikenler aşırıya kaçtığında ise bizleri yalnızlaştırabilir.

İlişkilerde asıl amaç incinmemek değil, anlaşılmak ve bağ kurmak olmalıdır.

Ve bu bağ kusursuz bir uyumdan değil, iki tarafında birbirinin kırılganlıklarına saygı duymasından doğmalıdır.

Belki de sevgi tam olarak kirpilerin bulduğu o noktadır.

Ne çok yakın ne çok uzak.

Sadece ısınabileceğimiz kadar yakın.

Bugün kirpi metaforuyla insan ilişkilerindeki o hassas dengeyi konuştuk.

Eğer siz de bu dengeyi kendi hayatınızda düşünmek isterseniz kendinize şu soruyu sorabilirsiniz.

Ben ilişkilerimde hangi durumda dikenlerimi çıkarıyorum ve neden?

Bu farkındalık hem kendimize hem de sevdiklerimize karşı daha şefkatli olmamızı sağlar.

Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Bundan Bahsedelim mi? podcast'inin bir sonraki bölümünde görüşmek dileğiyle.

Sevgilerle.