Sylvia Plath: Zihnin Derinlikleri, Kırılganlık ve İncir Ağacının Altında Beklemek

Merhabalar, Bundan Bahsedelim mi? podcastinin yeni bölümüne hoş geldiniz.

Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Hiç hayatında bir noktada çok fazla seçenek olduğu için hiçbirini seçemediğin oldu mu?

Yani aslında problem seçenek yokluğu değil, tam tersine fazlalığı.

Bir şeyleri kaçırma korkusu, yanlış karar verme ihtimali ve en sonunda hiçbir şey yapamamak.

Bugün sana tam olarak bu hissi yıllar önce tarif etmiş birinden bahsedeceğim.

Sylvia Plath. Ama bu bölüm sadece bir yazarın hayatı değil.

Bu bölüm biraz zihnin karanlık tarafı, biraz mükemmelliyetçilik, biraz kadın olmanın yükü ve biraz da kendi hayatını seçememe üzerine.

Hazırsan Bundan Bahsedelim mi??

Sylvia Plath 1932 yılında Boston'da doğuyor.

Dışarıdan bakıldığında oldukça düzenli bir aile ama 8 yaşında babasını kaybediyor.

Şimdi biraz burada duralım.

Çocuklukta yaşanan kayıplar, özellikle de bu kadar erken yaşta olanlar sadece bir üzüntü yaratmaz, bir yapı oluşturur kimliğimizde.

Bir çocuk için bir baba figürü sadece bir ebeveyn değildir.

Güven, otorite, dünya ile kurulan bağdır.

Ve bu bağ bir anda koptuğunda çocuk şunu öğrenebilir.

Güvendiğim bir şeyler bir anda yok olabilir hayatımda.

Bu duygu yetişkinlikte çok farklı şekillerde çıkar.

Terk edilme korkusu, aşırı bağlanma ya da tam tersi duygusal mesafe.

Lulat'ın yazılarında bu kaybın izlerini çok net görürüz.

Ve sonrasında ergenlik ve başarı görünen ve görünmeyen hayatının taraflarını ele alacak olduğumuzda Sylvia Plath çok başarılı bir öğrenciydi.

Erken yaşta yazmaya başladı, ödüller aldı, dikkat çekti.

Ama burada çok kritik bir psikolojik nokta var.

Yüksek başarı her zaman yüksek iyi oluş anlamına gelmez.

Bazen tam tersi başarı bir baş etme mekanizmasıdır adeta.

Yani kişi şunu hisseder.

Yeterince iyi olursam kabul edilirim.

Bu da bizi mükemmelliyetçiliğe götürür ve mükemmelliyetçilik dışarıdan disiplin gibi görünür.

Ama içeride çok sert bir ses vardır.

Silvia'nın iç sesi oldukça acımasızdır kendine.

Üniversite yılları ile ilk çöküşü yaşamaya başlar Silvia.

Simit Koleji yıllarında Platt hem akademik olarak çok başarılı hem de içeride giderek zorlanan bir tarafı vardır ve 20 yaşında ciddi bir depresif çöküş yaşar.

Bugün bunu majör depresif bozukluk çerçevesinde değerlendiriyoruz.

Burada çok önemli bir yerdeyiz ve küçük bir şey eklemek istiyorum aslında bu bölüme.

Sylvia Platt'ın yaşadığı süreçleri anlatırken az önce bahsettiğimiz kavram majör depresif bozukluk.

Bunu biraz daha anlaşılır hale getirmek istiyorum.

Çünkü çoğu zaman bu kavram yanlış biliniyor.

Şimdi dürüst olalım.

Hepimiz zaman zaman kendimizi kötü hissederiz.

Motivasyonumuz düşer, hiçbir şey yapmak istemeyiz.

Ama sonra bir şey olur.

Bir arkadaşla konuşuruz, biraz zaman geçer ve yavaş yavaş toparlarız.

İşte bu insan olmanın bir parçasıdır.

Ama Silvia'nın yaşadığı majör depresyon böyle bir şey değildir.

Bu kötü bir gün değildir.

Bu biraz üzgün olmak değildir.

Bu kişinin zihninin kendi aleyhine çalışmaya başladığı bir durumdur.

Şöyle düşünmeni istiyorum beni dinlerken.

Sabah uyanıyorsun ama dinlenmiş hissetmiyorsun.

Gün başlıyor ama hiçbir şey anlamlı gelmiyor.

Eskiden seni mutlu eden şeyler artık hiçbir şey hissettirmiyor sana.

Ve en zoru şu.

Zihnin içinde bir ses var ve o ses sana sürekli şunu söylüyor.

Yetersizsin, hiçbir şey değişmeyecek, zaten değmez.

Ve bu sadece düşünce değil, bedeni de etkilemeye başlıyor.

Uyku bozuluyor ve çok uyursun ya da hiç uyumazsın bir hale dönüşüyor günlük yaşantı.

İştah değişir, enerji düşer.

Yani bu durum sadece duygusal değil, tüm sistemi etkileyen bir durum haline gelir.

Bu aşamada şunu özellikle vurgulamak istiyorum.

Bu bir irade meselesi değildir.

Yani kişi isterse çıkabileceği bir yer değildir her zaman.

O yüzden dışarıdan gelen şu cümleler olabilir hayatınızda.

Çoğu zaman bu cümleler işe yaramaz ama biraz gezsen iyi gelir, pozitif düşün.

Çünkü problem yüzeyde değildir.

Sylvia Plath'ın yazdıklarına baktığımızda da bunu görürüz.

Özellikle sırça fanusta geçen cam fanus metaforu buna birebir örneklerden biridir.

Bunu çok iyi anlatır.

Sanki bir fanusun içindesin, dış dünya orada.

Ama sen onunla temas edemiyorsun hissiyatı.

Bunu neden anlatıyorum?

Çünkü bazen bir yazarın hayatını dinlerken onu romantize etmek çok kolay.

Ama burada romantize edilecek bir şey yok.

Burada anlaşılması gereken bir zihin ve yapısı var.

Ve belki bu bölümü dinleyen birileri için bu anlatılanlar tanıdık geliyor olabilir.

Eğer öyleyse şunu bilmek çok kıymetli ve önemli.

Bu yalnız yaşanan bir şey değil.

Bu anlaşılabilen bir şey değil.

Şimdi burada tekrar Platt'ın hikayesine dönelim.

Çünkü onun yazdıkları tam da bu zihinsel durumun içinden çıkıyor.

Ama o dönemde bu kadar anlaşılır değildi.

Bu kadar konuşulmazdı ve en kritik nokta şu.

Depresyon yaşayan birçok kişi, Platt da aynı şekilde dışarıdan iyi görünüyordu.

İşte bu yüzden depresyon çoğu zaman fark edilemez bir hal alıyordu.

Ve sonrasında Platt'ın bir intihar girişimi meydana geliyor.

Burada bunu romantize etmeden ama gerçekliğiyle konuşmak önemli.

İntihar düşüncesi çoğu zaman ölmek istemek değildir.

Daha çok şudur, bu şekilde yaşamaya devam edemiyorum tarzında bir düşünce yapısıdır.

Zihin daralır, alternatifler görünmez olur, acı tek gerçeklik haline gelir.

Ve yaşamın ilerleyen zamanında ise İngiltere'deki yaşam süreci, evlilik ve ilişki dinamiklerine bakacak olduğumuzda hayatında daha sonra University of Cambridge

'e gider ve orada Ted Huggs ile tanışır.

İlişkileri yoğun, tutkulu ama aynı zamanda oldukça dalgalıdır.

Burada şunu görmek önemli.

Yoğun duygusal bağlar özellikle kırılgan psikolojik yapıda olan kişiler için hem iyileştirici hem de yani istikrarsız değişkenlik gösterici bir hal alabilir.

Ve sonrasında eşi Hux'un sadakatsizliğine uğrar Platt ve Platt'ın zaten var olan terk edilme yarasını daha da derinleştirir.

Peki tüm bunlar yaşanırken yazı ve eserleri, kalemi onun için teröpetik bir alan mı diye sorduğumuzdaysa, Sadece edebi değil aynı zamanda psikolojik olarak çok çıplak

özellikle sırça fanus da bu kitapta geçen can fanus metaforuyla da birlikte depresyonu yaşayan birçok insanın çok iyi anladığı bir şeydir.

Dış dünya oradadır ama sen onun içerisinde değildir'i tekrar tekrar vurgular ve bu kitapta bahsettiği günümüzde de hala kullanılan değinilen incir ağacı metaforu vardır.

Ve şimdi incir ağacın metaforuna gelecek olduğumuzda ise Bu sahne sadece edebi değil, psikolojik olarak da inanılmaz güçlü.

Bir ağaç düşün ve her dalında bir hayat.

Birinde kariyer, birinde aşk, birinde özgürlük, birinde annelik, birinde sanat.

Ve sen hepsini istiyorsun.

Ama birini seçtiğinde diğerinden vazgeçmek zorundasın.

Ve bu fikir o kadar zor geliyor ki hiçbirini seçemiyorsun.

Ve zaman geçiyor, incirler çürüyor.

Bu metaforun altında çok katmanlı süreçler var aslında.

Birincisi mükemmelliyetçilik.

En doğru kararı vermeliyim kavramı yatıyor bunun altında.

İkincisi kimlik karmaşası.

Ben kimim sorusunun net olamamasıyla beraber karar verme sürecinde de devreye karar alamama giriyor.

Üçüncüsü kaçırma korkusu FOMO.

Ya diğer hayat daha iyiyse sorusu peşini bırakmıyor insanın.

Ve dördüncüsü anksiyete, kaygı.

Seçimin getirdiği belirsizlikle baş edememe.

Gelelim modern dünya ile bağlantısına.

Bugün bu metafor daha da güçlü.

Çünkü artık sadece kendi seçeneklerimizi görmüyoruz.

Herkesin seçeneklerini görüyoruz.

Sosyal medyada herkes kendi incirini sergiliyor ve biz sürekli karşılaştırıyoruz hayatımızda.

Şunu fark etmeni istiyorum bunları dinlerken.

Belki sen de şu an bir incir ağacının altındasın.

Bir karar veremiyorsun.

Bir şeyi seçersen diğerinden vazgeçeceksin diye korkuyorsun.

Ama şunu söylemem gerekiyor, seçmemek de bir seçimdir.

Ve çoğu zaman en ağır sonuçları olan seçimdir kendisi.

Ve Sylvia Platt'ın hayatı sadece bir trajedi değil, aynı zamanda bir aynadır.

Bize şunu gösterir, zihin çok derin bir yer ve bazen en büyük savaşlarımız kimse görmeden orada yaşanır.

Ve belki de asıl soru şu, biz o incir ağacının altında daha ne kadar bekleyeceğiz?

Bugün biraz bundan bahsedelim istedim.

Bir sonraki bölümde görüşmek dileğiyle.

Sevgilerle.