Linç Kültürü: Bir İnsan Nasıl Kalabalığın Önünde Yok Edilir?

Herkese selamlar.

Bundan Bahsedelim mi? podcastinin yeni bölümüne hoş geldiniz.

Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Bir insan nasıl kalabalığın önünde yok edilir?

Bugün biraz sert bir konudan konuşacağız.

Çünkü artık insanlar sadece hata yapmaktan korkmuyor.

Yanlışı anlaşılmaktan da korkuyor.

Bir cümleden, bir görüntüden, bir yorumdan sonra toplu şekilde cezalandırılmaktan korkuyor.

Bugün dinç kültüründen konuşacağız.

Neden insanlar birini topluca aşağılamaya bu kadar hızlı katılıyor?

Neden sosyal medyada öfke bu kadar bulaşıcı?

Neden bazen insanlar bir insanı düzeltmek değil de yok etmek istiyor?

Ve en önemlisi bir insan neden hiç tanımadığı birine acımasızca saldırabiliyor?

Hazırsanız Bundan Bahsedelim mi??

Peki linç nedir?

Eskiden linç dediğimiz şey daha fiziksel bir şeydi.

Kalabalığın bir kişiye saldırması ama bugün işler değişti.

Artık insanlar birini dokunmadan da yok edebiliyor.

Bir tweetle, bir ekran görüntüsüyle, bir video kesitiyle.

Ve birkaç saat içinde binlerce insan aynı kişiye yöneliyor.

Hakaretler, aşağılamalar, tehditler, işini kaybetmesi için çağrılar.

Ve bazen bütün bunlar olayın tamamı bilinmeden oluyor.

Çünkü artık internet çağında insanlar bilgiye değil hıza tepki vermeye başlıyor.

İlk öfkelenen kazanıyor gibi adeta.

En sert tepki en ahlaklı tepki gibi algılanmaya başlıyor.

Ve böylece insanlar düşünmeden taraf seçmeye başlıyorlar.

Ve önemli bir soruyla devam etmek istiyorum.

Neden kalabalık içindeyken daha acımasızız?

Bu çok önemli bir soru çünkü tek başınayken söyleyemeyeceğin şeyi kalabalığın içindeyken çok rahat söyleyebiliyorsun.

Peki neden? Çünkü kalabalık bireysel sorumluluk hissini azaltıyor.

İnsan şunu düşünüyor, herkes yazıyor zaten.

Benim yorumumdan ne olacak ki?

Hak etmiş zaten gibi.

Ve böylece vicdan dağılmaya başlıyor.

Tek başına bakınca ağır olan şey toplu yapıldığında normalleşiyor.

Bu yüzden sosyal medya bazen insanların en karanlık tarafını görünür hale getiriyor.

Çünkü anonimlik cesaret veriyor insanoğluna ve bazı insanlar gerçek hayatta bastırdığı öfkeyi internette kusuyor.

Peki insanlar gerçekten adalet mi istiyor bu yaptıklarıyla?

Bu bölüm biraz rahatsız edici olabilir çünkü bazen insanlar adalet istediğini söylüyor ama aslında tatmin arıyor.

Birini cezalandırırken üstün hissetmek, ben daha doğruyum hissi yaratıyor.

Bu yüzden linç kültürü bazen ahlaki görünürken saldırganlığı meşrulaştırıyor adeta.

İnsanlar öfkelerini duyarlılık adı altında boşaltabiliyorlar.

Ve burada çok ince bir çizgi var.

Çünkü elbette yanlış davranışlar eleştirilebilir, insanlar hesap verebilir.

Ama linç başka bir şey.

Linçte amaç düzeltmek değildir çoğu zaman.

Amaç aşağılamak, dışlamak ve yok etmektir.

Ve bazen insanlar özür dilese bile yetmez.

Çünkü kalabalık sakinleşmek istemez.

Devam etmek ister o davranışa.

Peki insanlar neden linçe katılıyor diye soracak olursak.

Bence bunun birkaç sebebi var.

Birincisi aidiyet. İnsanlar bir gruba ait hissetmek istiyor.

Ve sosyal medyada aynı kişiye öfkelenmek insanlara ortak bir kimlik duygusu veriyor.

Hepimiz aynı taraftayız hissi.

Bu çok güçlü bir his.

İkincisi bastırılmış bir öfke var.

Hayatında güçsüz hisseden biri internette saldırgan bir halde kendisini daha güçlü hissedebilir.

Çünkü orada sonuç yok gibi yüz yüze değilsin.

Karşındakini ağlamıyor, sesi titremiyor.

Ekran empatiyi azaltıyor o anda.

Ve üçüncüsü insan bazen kendi karanlığını başkasını yargılayarak gizlemeye çalışıyor.

Birini kötü insanın ilan etmek insanın kendini temiz hissetmesini sağlıyor bu aşamalarda.

Bir de bunun karşı tarafı var.

Bir insan linç edildiğinde ne yaşar, ne hisseder, nasıl bir psikolojik yapıdadır?

Bence bunu yeterince konuşmuyoruz.

Çünkü insanlar ekranın diğer tarafında gerçek bir sinir sistemi olduğunu unutuyor.

Bir anda binlerce mesaj almak, hakaret görmek, aşağılanmak.

İnsan zihni buna göre evrimleşmedi.

Bazı insanlar günlerce evden çıkamıyor, uyuyamıyor, panik ataklar geçiriyor ve en kötüsü de şu.

İnsan kendini savunmaya çalıştıkça daha fazla saldırı alabiliyor.

Çünkü kalabalık çoğu zaman açıklama değil, suçlu görmek istiyor orada.

Linç edilen kişi bir noktadan sonra insan olmaktan çıkıyor, sembole dönüşüyor ve insanlar sembollere acımaz hale geliyor.

Tüm bunları konuşurken aslında...

Bir hata ile bir insan aynı şey değil gibi bir kavram oluşmaya başlıyor insanın kafasında.

Bence internetin en büyük problemlerinden biri şu insanlar bir davranışla bir kimliği tamamen eşitlemeye başladı.

Bir hata yapıyor biri ve anında şu geliyor.

Bu insan çöp, tamamen silinmeli, hayatı bitsin tarzı kavramlar ya da cevaplar.

Ama insan davranışları karmaşıktır.

Bir insan yanlış bir şey yapabilir.

Bu onun tamamen kötü olduğu anlamına gelmez.

Çünkü eğer insanları sadece en kötü anlarına indirgersek hiç kimse hayatta kalamaz.

Bu hataları normalleştirmek değil ama İnsanı tek bir ana sıkıştırmak da sağlıklı değil.

Peki sosyal medya neden öfkeyi besliyor?

Çünkü öfke etkileşim gerektiriyor.

Sakinlik virali olmuyor çoğu zaman ama öfke yayılıyor.

İnsanlar sinirli içeriklere daha çok yorum yapıyor.

Daha çok paylaşıyorlar.

Daha uzun süre bakıyorlar.

Ve algoritmalar şunu öğreniyor.

İnsanları kızdıran şeyleri öne çıkar.

Bu yüzden bazen internette sürekli kriz varmış gibi hissediyoruz.

Sürekli biri iptal ediliyor, sürekli biri hedefte ve insan zihni bir süre sonra sürekli tetikte yaşamaya başlıyor.

Ya sıra bana gelirse kaygısı da taşımaya başlıyor aynı zamanda.

Bir diğer basamağı da var bunun, linç kültürü ve kusursuzluk baskısı.

Bence bu çağın en yorucu taraflarından biri şu, insanların kusursuz görünmek zorunda hissetmesi.

Çünkü internet unutmuyor.

Yıllar önce yazılmış bir şey, eski bir fotoğraf, bağlamından kopmuş bir cümle bir anda önüne çıkabiliyor insanların.

Ve insanlar artık sadece hata yapmaktan değil, kayıt altına alınmış olmaktan korkuyor.

Bu yüzden birçok kişi gerçek düşüncelerini söyleyemez hale geliyor.

Çünkü yanlış anlaşılmanın bedeli çok ağır hissettiriliyor.

Linç kültürünü konuşurken empatiye es geçmek olmaz.

Empati neden kayboluyor diye soracak olursak çünkü ekran insanı soyutlaştırıyor.

Karşındaki kişinin gözünü görmüyorsun, sessizliğini duymuyorsun, kırıldığını hissetmiyorsun.

Ve insan görmediği acıya daha kolay sertleşiyor.

Bazen biri hakkında yüzlerce yorum yapılıyor ama kimse şu soruyu sormuyor.

Ben bunu yüzüne söyleyebilir miyim bu adamın ya da bu kadının?

İnternet bazı insanlara sınırsız tepki hakkı varmış hissi verdi.

Ama ifade özgürlüğüyle acımasızlık aynı şey değil.

Tüm bunları dinlerken bazı dinleyicilerimiz belki şu soruyu sorabilirler bana ya da kendilerine.

Peki hiç mi tepki vermeyelim?

Ne yapalım yani? Hayır mesele bu değil.

Yanlış davranışlar konuşulmalı.

Zarar veren şeyler eleştirilmeli.

Ama burada önemli olan şey şu.

Amacımız ne? Yani bu eleştirimiz, bu geri dönüşlerimiz neye hizmet ediyor?

Toplumsal anlamda ya da insan ilişkileri anlamında neye hizmet ediyor?

Ne oluyor? Bir şeyi düzeltmek mi amaç yoksa birini parçalamak mı?

Çünkü bazen insanlar hesap sorma adı altında sadistik bir haz yaşayabiliyor ve bunu fark etmek rahatsız acı ama önemli.

Aslında dinleyenlere doğrudan şunları paylaşmak istiyorum.

Şu an bunu dinleyen ve daha önce linç edilmiş biri varsa belki çok yalnız hissettin, belki insanlar seni tek bir ana ana indirgedi, belki kendini açıklamaya çalıştın ama

kimse dinlemedi. Bu çok ağır bir şey yani burada hemfikir olalım.

Bu gerçekten insan olduğu için ağır bir duygu ve şu an bunu dinleyen bir linçe katılmış biri varsa da belki bir anlık öfkeyle yazdın, belki herkes yazdığı için sana normal geldi

ama bazen bir yorum karşındaki insanın hayatında sandığından daha büyük bir iz bırakabiliyor olabilir.

İnsan unutur sanıyoruz ama bazı cümleler yıllarca içeride kalıyor.

Bugün linç kültüründen konuştuk.

Kalabalığın gücünden, anonimliğin cesaretinden ve insanın bazen nasıl kolayca acımasızlaşabildiğinden konuştuk.

Belki bu bölümden sonra internette bir şey yazmadan önce bir saniye bir dururuz, bir es anı verebiliriz kendimize.

Çünkü bazen medeniyet dediğimiz şey tam o durma anında başlıyor.

Buraya kadar benimle olduğun için teşekkür ederim.

Eğer bu bölüm sana iyi geldiyse podcast'ı takip edebilir, paylaşabilir ve düşüncelerini yorumlarda bana yazabilirsin.

Bir sonraki bölümde görüşmek dileğiyle.

Sevgilerle.