Füruğ Ferruhzad: Ateşle Yazılmış Bir Kadın Hikayesi

Merhabalar, Bundan Bahsedelim mi? podcastına hoş geldiniz.

Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Bugün sizlerle hem edebiyatın hem de kadın tarihinin unutulmaz isimlerinden biri üzerine konuşacağız.

Firu Ferruhzat.

İlk olarak aslında biz onu Kuş Ölür Sen Uçuşu Hatırla dizeleriyle tanıyoruz.

Fakat ben konuya girmeden önce yine birkaç örneğiyle başlamak istiyorum.

Ne tuhaf bir dünya, kimsenin işine karışmıyorum.

Kimseyi incitmiyorum. Ve her an kendimleyim.

Böyle olunca herkes beni kurcalıyor diyor bir dizesinde.

Ve bir diğerinde bize umudu anlatıyor.

Bana gururlu şeyler söyle.

Mutlu eden hikayeler.

Huzurlu güzellikler.

Ya bilirsin işte böyle şeyler.

Umudu anlat. İnancı anlat bana.

Firu sadece bir şair değildi.

Bir dönemin sessizliğini delen, bir çığlık İran toplumunun kadınlara biçtiği rolleri sorgulayan bir zihin.

ve varoluşuna sahip çıkma cesareti gösteren döneminin bir kadını.

Onun hikayesi sadece İran'ın değil bütün kadınların hikayesiydi.

Bugün hem onun yaşamını hem de şiirleri aracılığıyla bize bıraktığı duygusal mirası konuşacağız.

Hazırsanız Bundan Bahsedelim mi??

Firouz Ferruzzat 1935 yılında Tahran'da geleneksel ama eğitimli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Babası subaydı.

Disiplinli, katı bir figür olarak tanımlanıyordu.

Annesi ise o dönemin kadınlarına, toplumun getirdiği getirilere özgü olarak sessiz, edilgen, kabullenmiş bir kadındı aslında.

Firou, küçük yaşlardan itibaren bu iki uçlu dünyanın arasında büyüdü.

Bir yanda otoritenin baskısı, diğer yanda kadının sessizliği.

Henüz 16 yaşındayken evlendi ve kısa süre sonra bir oğlu oldu.

Ama evlilik onun içindeki özgürlük arzusunu bastıramadı.

Bir kadının iyi anne ve sadık eş kalıplarının dışına çıkması İran toplumunda kabul edilemezdi.

Oysa Firouz da tam o kalıpları yıkmak istiyordu.

Bir süre sonra eşinden boşandı.

Tabi bu karar hem oğlunu kaybetmesine hem de toplumdan dışlanmasına yol açtı.

Boşanmanın ardından Firouz Bütün acısını ve yalnızlığını şiirle ifade etmeye başladı.

İlk kitabı Asir ismiyle yani Esir 1955'te yayımlandı.

Bu kitapta genç bir kadının evlilik ve toplumsal rolleri arasında sıkışmış ruh halini yalın ama çarpıcı bir dille anlatıyordu bizlere.

Şiirlerinde aşkı, bedeni ve arzuyu bir kadının dilinden anlatması İran'da büyük bir skandala yol açtı adeta.

Kadınlar susmalıydı.

Duygularını bastırmalıydı ama Firouz ben kadın olarak arzuluyorum dedi.

Yani düşünsenize o dönemin İran'ında daha kadının varlığı, sesi duyulmuyorken, duyulmamalı iken Firouz arzulardan bahsediyor yazdığı eserlerde.

Tabii ki de tepki çeken bir pozisyon alıyor bu da İran'da.

İran edebiyatında daha önce hiçbir kadın bu kadar belki cesurca hareket edemedi.

Hiçbir kadın bu kadar doğrudan, bu kadar dürüst olmamıştı.

Bu yüzden hem hayranlıkla hem de nefretle karşılandı toplumda.

1950'lerin İran'ı modernleşmeye çalışan ama kökleriyle çelişen bir ülkeydi.

Kadınlar eğitim alabiliyorlardı ama hala görünmez bir taraftaydı.

Ahlak, din ve gelenek her alanda kadının sınırlarını belirliyordu.

Firouz sesi bu yüzden tehlikeliydi.

Çünkü kadınlara sessiz kalmayın çağrısında bulunuyordu yazdıklarıyla.

Onun şiirleri yalnızca bir bireyin değil bütün bir kadın kuşağının bastırılmış arzularını dile getiriyordu.

Kadınlar onun dizelerinde kendilerini bulmaya başladılar.

Firou hem özgürlüğün hem de günahın sembolü haline geldi İran'da.

Ve yine Firou sadece bir şair değildi.

Aynı zamanda sinemayla da ilgilendi edebiyatın yanında.

1958'de yönetmen Ebrahim Golestan'la tanıştı.

Bu ilişki hem duygusal hem de sanatsal olarak hayatında bir dönüm noktasıydı.

1962'de çektiği Ev Siyahdır, The House is Black adlı belgesel İran sinemasında büyük bir milat sayıldı.

Film cüzdan hastalarının yaşadığı bir köydeki yaşamı anlatıyordu bizlere.

Ama aslında o sadece hastalığı değil, insanın o yüzündeki acıyı, yalnızlığı ve umudu da anlatmıştı.

Füruh'un kamerası yalnızca dış dünyaya değil, iç dünyanın karanlıklarını da gösteriyordu seyirciye.

Ve hemen ardından 1964'te yayımladığı Yeniden Doğuş orijinal ismiyle Tavallu di Digar, Füruh'un olgunluk dönemi şiirlerini bir araya getirdi.

Artık romantik isyanın ötesine geçmişti yazdıklarında.

İnsanın anlam arayışına yönelmişti.

Bu kitabın her dizesinde hem kırılgam, Hem bir bilge ses duymaya başladık bizler.

Ve bir dizesinde şöyle söyledi.

Ben günahkar bir kadınım ama insan olmanın yükünü taşıyorum dedi.

Yani Yeniden Doğuş sadece bir şiir kitabı değildi onun için.

Füruh'un ruhsal dönüşümünün de bir belgesiydi aslında.

Füruh, Feruzdat 1967 yılında henüz 32 yaşındayken bir trafik kazasında hayatını kaybetti.

Yaşamı gibi ölümü de ani, sarsıcı ve derin izler bırakan bir sondu onun için.

Ama geride İran edebiyatının en güçlü kadın seslerinden birini bıraktı bizlere.

Bugün onun şiirleri hala okunuyor, sesi hala duyuluyor.

Füruh İran'da kadın olmanın, yalnız olmanın ama yine de kendin olmanın sembolünü bizlere sunmaya çalıştı yaşamı boyunca.

Ve hala da devam ediyor bu çağrışımlar.

Bir klinik psikolog olarak Füruh'un hayatına baktığımda onun bütün şiirlerinde benlik mücadelesi görüyorum.

Toplumun dayattığı itaatkar kadın kimliğine karşı kendi içsel bütünlüğünü korumaya çalışan bir figür aslında bizler için.

Füruh'un şiirleri bastırılmış benliğin bir sesi, yani Freud'un deyimiyle bilinç dışının fısıltısı, Jung'un deyimiyle gölgeyle bitemez.

Kadının bastırılmış yönlerini, arzuyu, öfkeyi, kırılganlığı açıkça görünür bir halde bizlere sunuyor eserinde ve yaşadığını aslında aktarmaya çalışıyor edebiyatta da.

Ve belki de bu yüzden onun şiirleri hala güncel, hala rahatsız edici derecede de gerçek aynı zamanda.

Çünkü Flü sadece kadınların değil, herkesin içinde yankılanan o kadim soruyu sordu bizlere.

Ben kimim? Füruh Feruzat yaşadığı çağda yalnız bir kadındı ama bugün onun kelimeleriyle konuşan, onun cesaretiyle yazan binlerce kadın var.

O kendi zamanına sığmadı ve belki de tam bu yüzden zamanı aştı.

Bu bölümde onun hikayesinden, şiirlerinden ve içsel mücadelesinden bahsetmeye çalıştım.

Şimdi bu bölümü onun kaleminden, umutla biten dizeleriyle kapatmak istiyorum.

Şöyle diyor o dizesinde.

Ve ben yeniden doğdum.

Çünkü birinin beni çağıran sesini duydum.

Kalk ve yürü diyor bizlere.

Bir dahaki bölümde yine konuşulmayan bir konuyu birlikte ele alalım.

O zamana kadar kendinizle konuşmayı unutmayın.

Çünkü bazen en önemli sohbet kendi içimizde başlar.

Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Görüşmek dileğiyle. Sevgilerle.