Huzurun 2000 Yıllık Sırrı Epiktetos’tan Hayat Dersleri

Akıl ver. Bölüme

bu güzel stoğa duasıyla başlamak istedim.

Herkese merhaba, Ben Saati'ne, hoş geldiniz.

Ben Elif. 2000 yıl önce yaşamış bir köleye kulak vereceğiz bu bölümde.

Konuğumuz Epiktetos.

Huzurlu ve özgür bir yaşam için bize söyleyecekleri var.

Zincirlerle yaşamış biri nasıl oluyor da özgürlükten, huzurdan, mutluktan bahsedecek bize ne anlatacak ki demeyin bilenler elbette vardır ki o bir filozof.

Köle zamanlarında sarayda entelektüellerin etrafında büyümüş ve iyi hocalardan ders almış, Roma'dan sürülüp Yunanistan taraflarına göçünce bir felsefe okulu da kurmuş Epiktetos

ve ta 2000 yıl öncesinden bizlere sesini duyuruyor.

Yaşama dair sade ama güçlü hayat dersleriyle rehberlik ediyor bize.

Epiktetos felsefesine göre ilk yaşam dersi olarak şunu söyler.

Kontrol edebildiklerinle ilgilen.

Kontrol edemediklerini bırak.

Hava yağmurluysa şikayet etme, şemsiye al.

Biri seni eleştiriyorsa haklı mı diye düşün.

Değilse rüzgar gibi geçip gitsin.

Geçmişte bir hata mı yaptın?

Onu düzeltmen mümkünse düzelt.

Değilse dersini al ve yola devam et.

Takılma. Kontrol edemediklerin için üzülme.

Enerjini sadece kontrol edebildiklerine harca.

Bize ne söylendi, ne yapıldı, başımıza ne geldi.

Bunların çoğu bizim kontrolümüzde olan şeyler değil.

Ama nasıl karşılık verdiğimiz, nasıl düşündüğümüz, nasıl davrandığımız işte bu tamamen bize ait.

Bunun üzerine şunu söylüyor.

Bir insanın huzuru...

Onun düşüncelerine bağlıdır.

Bazı günler havadan bile nem kaparız, öyle değil mi?

Otobüs son anda burnumuzun ucundan kaçar, yolda yürürken biri bize omuz atar, bir mesaj atıyoruzdur, görüldü atılıp cevap gelmez.

Sevdiğimiz insanlar belki bizimle ilgilenmez, istediğimiz şekilde ilgilenmez.

Ve içimizde bir öfke, bir kırgınlık yükselir.

İşte Epiktetos tam bu noktada devreye giriyor ve bize diyor ki bizi rahatsız eden şey olayın kendisi değil.

O olaya yüklediğimiz anlamdır.

Yani hayatı zorlaştıran aslında başımıza gelenler değil onlara yüklediğimiz anlamlar.

O halde anlamı değiştirmek bizim elimizde.

Öyle değil mi? Yani mesaj gelmedi diye önemsizin mi dedin?

Omuz atan kişiyi saygısız mı ilan ettin?

İşte burada kontrolü başkasına veriyoruz.

Oysa Epiktetos'a göre huzur kontrolü doğru yere koymakla başlar.

Yani gücünü karşıdaki insana veriyorsun böyle düşünerek.

Her konuda bu meseleyi ele alabiliriz bence sevgili dostlar.

Başarısız olduğumuz alanları mesela ele alabiliriz.

İnsanlar en ufak bir unutkanlıklarında hemen kendilerine dikkat eksikliği tanısı koyuyor.

Kendini tembel ya da erteleme hastalığına yakalanmış addediyor.

Bir kere başarısız olunca hemen negatifi genelliyoruz.

Gelişimimize kendimiz ket varıyoruz.

Aslında düşünce şeklimizi ve anlam yükleme mekanizmamızı gözden geçirmeliyiz.

Kendimizi karalarken neyi referans alıyoruz?

Çok çabuk karar veriyoruz sanki.

Kötü sözlerin ya da davranışların hiçbiri aslında kötü değildir.

Onları kötü yapan sizin onları nasıl anladığınız ve yargıladığınızdır.

Yani size aslında kendi düşüncelerini sinirlendirdiğinin farkına varın.

Düşüncelerinizin sizi alıp götürmesine izin vermeyin.

Tepkilerinizi yavaşlatmayı ve geciktirmeyi bir kez öğrenirseniz bu alışkanlık haline gelir ve hep öyle yaparsınız.

Ve şunu ekliyor, üzerine tefekkür edilmeli bence.

Hiç kimse irademizi elimizden alamaz.

Kimse ona hükmedemez.

Bugün biri seni kızdırdıysa kendine şu soruyu sor.

Bu kişi benim ruh halimi belirleyecek kadar önemli mi?

Eğer cevabın hayırsa...

Bırak gitsin. Başkasının yaptığı seni mutsuz ediyorsa onu değil kendine eğitmen gerekir diyor Epictetus.

Şimdiye kadar söylediklerim hep ondan alıntılardı.

Olayları, dışarıdakilerin davranışlarını biz fazla şahsiyelleştiriyoruz.

Kişiselleştiriyoruz bana kalırsa.

Hani ben biri söz verip tutmadığında ve sonrasında ya bir affedersin kusura bakma falan demediğinde çok takılıyordum bu konuya ve kırılıyordum açıkçası.

Neden buna maruz kalıyorum diye epey düşünüyordum.

Çünkü çok kez yaşadım bunu.

Yani söz veriliyor ve sonra hani tutulmayınca tabii affedersin kusura bakma denmiyor.

Sebebini çok sorguladım ve kendi değerimi de sorguladım.

Çünkü çok nezaketsizce buluyorum bu davranışı.

Ama sonrasında bunun benimle değil o davranışı yapanlarla ilgili olduğuna karar verdim.

Kendimi üzmekten vazgeçtim, değerimi sorgulamaktan da vazgeçtim.

Bu olaya karşı pozisyonumu değiştirdim.

Beklentimi değiştirdim o kişiye ve bu duruma karşı.

Gerçekten bende de bir hal değişikliği oluştu.

Peki ya insanlar ne der korkusu?

Epiktetos bu konuda da çok net.

Kendi doğana uygun yaşa.

Başkalarının alkışına ihtiyacın var.

İhtiyaç duymadan.

Hayatı herkesin beğenisine göre değil, kendi ilkelerine göre yaşamayı öğütlüyor.

Çünkü gerçekten huzurlu bir insan başkasının bakışına göre şekil değiştirmez.

Kendi iç sesiyle yürür.

Ama bunun için de ilkin insanın kendine dönmesi...

Kendini anlaması, değerlerini bilmesi, belirlemesi gerektiğini vurguluyor.

Eben saatlerinde verdiğimiz o kısa molalarla, o tefekkür zamanlarında kendi iç sesimizi, arzularımızı, heyecanlarımızı, potansiyelimizin çağrısını daha iyi duyarız.

Bir şey yapmadan önce dur bir düşün diyor Epiktetos.

Bu sana uygun mu? Sen bu işe yatkın mısın?

Zihin süzgecinden bir geçir bakalım.

Sonuçları seni nasıl etkileyecek?

Kendine, doğana, hani oluşuna derler ya.

Eskiler öyle bir tabir vardır.

İşte oluşuna uygunsa öyle yap diyor Epictetus.

Ve bu noktada şunu ekliyor.

Seçim seninse özgürsündür ve seçim seninse başka kimseyi suçlamazsın.

Hani başkasının aklıyla bir işi yaptığımızda pişman oluruz ama kendi aklımızla o işi yaptığımızda sonucu kötü olsa bile ya bu benim kararımdı diyebiliriz.

Ama başkasının aklıyla yaptığımız zaman canımız sıkılıyor istediğimiz gibi sonuçlanmadığında.

Kendi yaşam sorumluluğumuzu almamız gerektiğini de bu şekilde belirtiyor Epiktetos.

Akışta kalmak ya da akışta yaşamak tabiri var.

Biliyorsunuz her yerde bunu duyuyoruz.

Bu tabiri ilk kullanan kişinin Epiktetos olduğu düşünülüyor.

Yani ta 2000 yıldan beri böyle bir kavram var.

Anı yaşamak. Ve şöyle söylüyor.

Anı yaşa. Detaylarına dikkat et.

Karşındaki kişiye cevap ver.

O an yapman gerekenleri yap.

Ve karşılaştığın zorluklarla mücadele et, kaçma.

Gerçekten yaşamak zamanıdır.

Yani o içinde olduğun an tam olarak yaşaman gereken zamandır.

İnsanın bulunduğu konumdan memnuniyet duyması ve şükretmesi gerektiğini de anı yaşarken kaçırmaması gerektiğini söylüyor Epiktetos.

Şükür kavramı demek ki o zamanlarda bile öne çıkan bir...

Ne diyelim meziyet mi?

Öne çıkması gereken bir davranış mı?

Demek ki o zamanlarda bile bunun farkına varılmış.

Bir yerde yaşıyorken eskiden yaşadığın başka yerlerde olmanın hayalini kurma.

Yani bedenin neredeyse zihnin, aklın, benliğin, her şeyin orada olsun diyor.

Yani orada yaşadığın, geçmişte yaşadığın zevkleri, güzellikleri düşünme.

Nerede yaşıyorsan oranın güzelliklerine bak.

Orada nasıl yaşanır onu anlamaya bak.

Yani odak hep şimdi de şu anda.

Hani şöyle bir söz var, siz etrafınızdaki beş kişinin ortalamasısınız diye.

Buna destek olarak da Epictetus şunu söylüyor, sizin ruhunuzu aydınlatacak insanlarla arkadaşlık edin.

Başkalarının görüşleri, sıkıntıları bulaşıcı olabilir.

Onların üretken olmayan, olumsuz bakış açılarını kabullenerek kendinize kötülük yapmayın.

Ve başka bir sözünde de şöyle ifade ediyor, gerçek özgürlük iç huzurla başlar.

Modern dünyada bu düşünce yani bir devrim gibi.

Çünkü hep bize kontrolü artırmamız gerektiği öğretildi.

Daha çok çalış, daha çok para kazan, insanları etkile, görül, duyul.

Hani hiç iç huzurla ilgili kimsenin bir şey söylediği yoktu.

Yani o en çocukluktan yetişkinliğe kadar ki süreçten bahsediyorum.

Hep bir şeyleri kontrol etmek, bir şeylerin peşinde koşmak bize öğretildi.

Ama Epictetus da tam tersini söylüyor.

İyi yaşam dışsal başarıyla değil, içsel dengeyle ölçülür.

Ve ona göre... Daha az şikayet, daha çok şükür.

Daha az kontrol arzusu, daha çok kabullenme.

Daha az dış etken, daha çok iç denge.

Bunları öğütlüyor bizlere.

Aslında onun tüm bu söylediklerini uygulayabilmek için bizim geliştirmemiz gereken bir beceri var.

Bence en önemli beceri.

Esneklik. Epiktetos her şeyden önce insan zihninin esnek olması gerektiğini söylüyor.

Bir düşünceye, bir inanca saplanıp kalmak insanın ilerleyişini durdurur.

Ve şu sözü çok hoşuma gitti okuduğumda.

Her şeyi bilen bir adamın bir şeyi öğrenmesi imkansızdır.

Bunun yorumunu size bırakıyorum.

Mütevaziliği destekliyor.

İnsanın sürekli kendinden bahsetmemesini, etrafını iyi dinlemesini, gözlemlemesini öğütlüyor.

Yine anda kalma farkındalığı bu tavsiyesi bana kalırsa.

Peki ben ne yapabilirim diyorsak sevgili dinleyenlerim.

Kontrol listeni yapabilirsin.

Bir şey seni rahatsız ettiğinde sor bakalım.

Bu benim kontrolümde mi?

İkinci olarak olaylara yüklediğimiz anlamı sorgulayabiliriz.

Belki de sadece yoruldun.

Belki de karşı taraf kötü bir gün yaşıyordu.

Sana yansıttı.

Ya seninle bir ilgisi yok. Olaylara yüklediğimiz anlamı yeniden gözden geçirelim.

İş yerinde olur, evde olur, partnerimizle yaşadığımız sorunlar olur.

Üçüncü olarak da kendini başkasının davranışlarına göre tanımlama.

Bu çok önemli. Onlar kendi yolunda, sen kendi yolundan yürüyorsun.

Mutluluğa giden tek bir yol vardır.

O da hakkında hiçbir şey yapamayacağınız şeyler için endişelenmemek.

Bir sonraki Ben Saati'nde buluşana dek kendinize iyi bakın, içinizi dinleyin ve kontrol sizde olsun.

Çok sevgiler, selamlar.