Şiddeti Neden İzliyoruz? | Müge Anlı ve Toplumsal Çürüme

Sizinle hangi anda denk geldiysek, oradan merhaba, Cansu ben.

Bugün Müge Anlı'nın arkasından konuşacağız.

Yanlış anlaşılmasın ama Müge Anlı'nın kendisini falan değil.

Çünkü gerçekten biraz araştırdım.

Yani kadını hakkında öyle vay işte karanlık sır falan çıkaramadım.

Hatta yani onunla ilgili hiçbir şey göremedim diyebilir içerik olarak.

Eşim şöyle dedi, dikkatli konuş bak kadının emniyet müzürünün eşi dedi.

Tamam dedim bugün ifade vermeyelim sebepsiz yere.

Ya işin şakası bir yana bugün aslında o stüdyodaki sarışın kadını ya da oraya çıkan insanları değil.

Ya tam olarak o ekran karşısındaki kendimizi yani hepimizi konuşacağız.

Hazırsanız başlayalım.

Bir düşünelim

mi arkadaşlar? Saat sabahın onu.

Çoğumuz için günün en sıradan, en telaşsız zamanları.

Çayımızı demliyoruz, ekmeğimize biraz peynir sürüyoruz.

Dışarıda güneş falan var yani hayat normal ritminde akıp gidiyor diyelim.

Ama tam karşımızda salonun baş köşesinde ekranda üzerinde jilet gibi takımıyla bir adam karısını nasıl zehirlediğini, cesedini nasıl parçalayıp yaktığını falan anlatıyor.

Peki biz o an ne yapıyoruz?

Hani dehşete kapılıp çığlık falan mı atıyoruz?

Ya da midemiz bulanıp kanalı mı değiştiriyoruz?

Hayır, hayır izlemeye devam ediyoruz.

Hatta çayımızdan bir yudum daha alıp ekrana kilitleniyoruz.

Nasıl bu kadar soğukkanlı yalan söyleyebilir yahu diyerek bu kan donduran vahşeti sabah kahvaltımızda kelimenin tam anlamıyla meze yapıyoruz.

İnanılır gibi değil değil mi?

İşte bugün burada bu büyük akıl tutulmasını masaya yatırmak istiyorum.

Yani dışarıda son derece hani medeniyiz ya hani eğitimli, şiddete karşı duyarlı insanlar olduğumuzu savunuyoruz ya.

Neden o stüdyodaki insanın ruhunu daraltan hikayelerin içine çekilmekten kendimizi alamıyoruz?

Önce işin mutfağına ve şu kafamızın içindeki o tekinsiz odaya girelim istiyorum.

Neden beynimiz bu vahşeti bir çekirdek çitler gibi rahatça hatta iştahla tüketebiliyor?

Bunun araştırdığım psikolojide çok net bir karşılığı var.

Düşük zihinsel yük.

Hepimiz biliyoruz hayat yeterince yorucu.

Faturalar, iş yerindeki baskı, bitmek bilmeyen geçim sıkıntımız.

Yani zihnimiz sürekli bir alarm halinde.

Akşam eve geldiğimizde ya da gün içinde karmaşık bir sanat filmi izlemek ya da derin bir belgesele odaklanmak ekstra bir zihinsel enerji istiyor değil mi?

Ancak gündüz kuşağı öyle mi?

O stüdyo dünyası öyle mi?

Her şey o kadar basitleştirilmiş, o kadar siyah ve beyaz ki.

İyi kadın belli, kötü adam belli, mağdur belli, canavar belli.

Yani aptala anlatır gibi bir senaryo var karşımızda.

Beynimiz adeta rolantide çalışırken bile, yani ev süpürürken, ütü yaparken bile bu hikayeyi arka planda tıkır tıkır takip edebiliyor.

Ama bizi o ekrana çivileyen asıl duygu inanın bana bu zihinsel tembelliğimiz falan değil.

Evet yani işin içinde çok daha karanlık.

Çok daha insani bir damar var arkadaşlar.

Almanların psikolojiye hediye ettiği, insan doğasının o iki yüzü tarafını özetleyen muazzam bir kelime var.

Schadenfreude. Başkalarının talihsizliğinden, mutsuzluğundan duyulan o gizli, utanç verici sevinç.

Dürüst olalım mı birbirimize?

Hadi. Kendi hayatımızda yolunda gitmeyen onlarca şey var.

Boktan bir hayat yaşıyor olabiliriz.

Demin de dediğimiz gibi. Ama o ekranı bir açıyoruz.

Karşımızda kendi öz çocuğunu sobada yakanlar.

Mirası için annesine zehirli iğne falan yapanlar.

Aklı hayale sığmayacak ihanetler uçuşuyor.

O an beynimiz ne yapıyor?

Çok sinsi şekilde şunu söylüyor bize.

Senin hayatın zor olabilir.

Ama çok şükür sen bu lağım çukuruna düşmedin Cansu.

Senin ailen o kadar da kötü değilmiş Cansu.

Bize bunları diyor değil mi?

İşte bu programlar bize gizli bir ahlaki üstünlük satıyor.

Biz o stüdyodaki kurbanlara ağladığımızı, onlara üzüldüğümüzü falan sanıyoruz.

Ama aslında kendi hayatımızı temize çekiyoruz farkında olmadan.

Yani şunu diyoruz.

En azından ben temizim.

En azından biz normaliz diyebilmek için.

O insanların çamurda debelenmesini izlemeye, o ahlaki çöküşü görmeye gizliden gizliye devam ediyoruz.

Yani başkalarının sefaleti üzerinden kendimize her sabah ücretsiz ruhsal bir arınma seansı düzenliyoruz.

Yalan mı? Bence değil.

Şimdi gelelim işin o ağır sosyoloji faturasına.

Yani aynadaki asıl yüzleşmemize.

Bize yıllarca nasıl bir toplum masalı anlattılar bir hatırlayalım mı?

O eski Yeşilçam filmlerini, nostaljik belgeselleri, TRT belgesellerini falan düşünün.

Şehir her zaman yozlaşmış, kötü ve tehlikeliydi.

Ama Anadolu öyle miydi?

Taşra, köy, orası saf, temiz, ahlaklı ve kutsaldı.

Kapıları kilitlenmez, komşu komşunun külüne muhtaçtır.

Yani hep Anadolu irfanı dediler buna.

Ailelerin dokunulmaz kutsallığı üzerinden koca bir mitoloji yarattı kendimize.

Sonra ne oldu?

Bu programlar çıktı.

Müge Anlı o kalın masal kitabını aldığı gözümüzün önünde canlı yayında cayır cayır yaktı.

Bir baktık ki o kapısı kilitlenmeyen köylerde o kutsal ailelerin dört duvar arasında neler oluyormuş.

Yarım metre tarla sınırı için kardeşini uykusunda baltayla doğrayanlar, kocasını amcasının oğluyla kuyuya atanlar, bütün köyün bilip de kol kırılır yan içinde kalır

diyerek üç maymunu oynadığı, Kan donduran ensest vakaları.

Narin olayını. O koca akraba ağının adalet karşısında ördüğü o beton gibi sessizlik duvarını hatırlayın ya.

Sinemada bunun çok spesifik bir alt türü vardır.

Folk horror yani halk korkusu.

O sessiz sakin yeşillikler içinde köylerin toprağını biraz kazıdığınızda altından çıkan ilkel, vahşi ve karanlık dünyaları.

İşte biz gündüz kuşağında her sabah bu ülkenin kendi canlı folk horror filmini izliyoruz.

Bu durum hepimize tarifsiz bir sarsıntı, kolektif bir travma yaratıyor evet.

Çünkü en güvenli liman sandığımız aile kurumunun aslında en tehlikeli, en karanlık cehennem olabileceği gerçeğiyle yüzleşiyoruz arkadaşlar.

O programlar bize o irfan denen şeyin aslında nasıl büyük bir riyakarlık sarmalı olduğunu gösterdi değil mi?

Ekrandan gözümüzü alamıyoruz.

Alamıyoruz ya. Çünkü o büyük yalanın patlamasını, o kutsal maskelerin birer birer yere düşüşünü izlemek insanı dehşetle karışık bir biçimde içine çekiyor.

Ya burada durup biraz nefes almalıyız bence.

Çünkü eğer sadece biz kan görmeyi seviyoruz ya ya da işte atıyorum dedikoduyu seviyoruz, işte entrikadan zevk alıyoruz.

Entrikadan zevk alıyoruz meselesi değil bu.

Hayır, meselenin en can yıkıcı, en büyük yarısını haksızlık etmiş oluruz öyle dersek.

İşin içinde çok daha büyük bir gri alan var.

Şimdi kendi kendimize açıkça soralım mı arkadaşlar?

Yani insanlar neden polise, karakola ya da savcıya gitmek yerine bir televizyon stüdyosuna çıkıp milyonların önünde en vahrem sırlarını, en büyük utançlarını ortaya dökmeye göze alır ki?

Bu insanlar manyak mı?

Teşhirci mi? Hayır.

Bu insanlar sadece ve sadece çaresiz.

Buna literatürde taşeron adalet diyorlar.

Evet, devletin hukuk sisteminin, sosyal hizmetlerin ve o çok güvendiğimiz toplumsal dayanışma ağının çökerek geride bıraktığı o korkunç boşluğu konuşmak zorundayız.

O stüdyodaki acılı anne şöhret olmak için mi çıkıyor oraya?

Karakola gidip kızım kayıp dediğinde kocaya kaçmıştır teyze.

döner bekle diyen bürokrasinin o soğuk, ruhsuz duvarına çarptığı için çıkıyor.

Polisin tozlu raflara kaldırdığı, delil yetersizliği diyerek aylar boyu ilerletmediği o cinayet dosyaları var ya, canlı yayında bizlerin önünde, milyonların gözü önünde, sosyal

medyanın baskısıyla bir anda çözülüveriliyor.

Evet, kabul ediyorum. Bu programlar sadece çürümüş bir medyanın reyting oyunu değil.

Bu programlar o sistemsel çürümenin hem bir semptomu hem de o çaresiz insanların bulabildiği tek ilaç.

Evet arkadaşlar yan etkileri çok ağır.

Toplumumuzu zehirleyen çarpık bir ilaç ama ilaç ise yani.

Adaletin o soğuk, mermer mahkeme salonlarında değil, neon ışıklı stüdyolarda arandığı bir dönemin içindeyiz.

Biz aslında çalışmayan tıkanmış bir devlet aygıtının elinde telefon tutan bir sunucu tarafından nasıl zorla kanırta kanırta çalıştırılmak zorunda bırakıldığını izliyoruz.

Fakat bunun ruhlarımıza kestiği çok ağır bir bedel var.

Söyle ki George Gerbner'ın harika bir teorisi var.

Yetiştirme kuramı.

Evet Gerbner der ki eğer sürekli televizyondaki şiddete ve cinayete maruz kalırsanız, bir süre sonra acımasız dünya sendromuna yakalanırsınız.

Yani şöyle, dışarıdaki dünyayı olduğundan çok daha tehlikeli, çok daha korkunç bir suç mahalli gibi görmeye başlarsınız.

Eee, şimdi bu Türkiye'nin özeti değil mi?

Biz öyle değil miyiz ya?

Yan komşumuzdan, gelen kargocudan, lafım kargoculara değil, kendi akrabamızdan şüphe eder olduk.

Çocuğumuzun öğretmeninden, sokakta yürürken arkamıza döner bakar olduk.

Çünkü korktukça dışarı çıkmaktan çekiniyoruz.

Güvende hissetmek için evimizdeki koltuğa daha çok gömülüp o ekranlara daha çok sarılıyoruz.

Bu mükemmel işleyen, kendini besleyen bir esaret döngüsü gibi.

Çok konuştum sanırım.

Artık toparlayacak olursam şöyle ki neden izliyoruz bunları sorusunun tek ve basit bir cevabı yok arkadaşlar.

O stüdyo bütün o karanlık, çaresizlikler ve gri alanlarıyla birlikte tam karşımıza konulmuş.

Çok büyük bir ayna aslında.

Biz o ekranda bir annenin çocuğunun ölümünü anlatırken araya giren kireç sökücü reklamını aynı boş gözlerle, aynı hissizlikle izleyebilen, o donuklaşmış kendi

yüzümüze bakıyoruz. Şiddeti ve acıyı artık nasıl bir tüketim malzemesi haline getirdiğimizi görüyoruz.

Şu adaletin simgesi olan heykeli bilirsiniz.

Temiz. Gözleri bağlı hani elinde terazi tutan tanrıça var ya.

Biz o heykelin gözündeki bağı çoktan çıkardık.

Temiz o teraziyi bir kenara fırlattı bence.

Yani eline reyting ölçüm cihazını aldı ve şimdi dik dik hepimizin gözlerinin içine bakıyor.

Ve onun o ekranda gördüğü şey adalet arayan asil bir toplum falan değil.

başkasının günahlarıyla yıkanan, başkasının çaresizliğiyle kendi sıkıcı hayatını renklendiren büyük bir kalabalık görüyor bence.

Bu işin tek suçlusu o ekrandaki köse adamlar ya da reyting hırsıyla yanan medyada değil.

Evet arkadaşlar değil.

O kötülüğü paraya, o parayı reytinge, e o reytingi de bizim her sabahki eğlencemize çeviren bu koca çarkın en iştahlı dişlisi olan bizleriz.

Maalesef ki bizleriz.

Şimdi şöyle söyleyeyim yani bir dahaki sefere o televizyonu açtığınızda o stüdyodan yükselen alkış seslerini çok iyi dinleyin arkadaşlar.

O sesler adaletin yerini bulmasının sevinci falan değil.

Bir toplumun yavaş yavaş bağıra çağıra kendi üzerine çöküşünün, sistemin, sosyal çürümenin sesi.

Bugün o aynaya hep beraber bakmak istedim.

Gerçekten o yalanlarımızı, o hani kutsal maskelerimiz var ya, bir kenara bırakıp kendi karanlığımızla yüzleşmeye cesaretimiz var mı?

Bunun cevabını vermek hepimize kalmış.

Kendinize, vicdanınıza ve en önemlisi akıl sağlığınıza çok iyi bakın.