Şarkıların Ardındaki Gerçek Hikâyeler | Mihriban’dan Tamirci Çırağı’na

Sizinle hangi anda denk geldiysek oradan merhaba, Cansu ben.

Arkadaşlar bugün yıllardır dinlediğimiz, sözlerini ezbere bildiğimiz bazı şarkıların, türkülerin gerçek hikayelerini konuşacağız.

Eminim bazılarının hikayesini duyunca ben bunu yıllardır nasıl böyle dinlemişim diyeceksiniz.

Lafı hiç uzatmayalım, hazırsanız başlayalım.

O çok sevdiğimiz Mihriban türküsünün hikayesiyle başlamak istiyorum.

Çukur izleyenler hatırlar, Vartolu'nun Mihriban sahnesi vardı, o çok etkileyici sahne.

Vartolu'nun zayıf noktasını bulmaya çalışıyorlar, Mihriban çalmaya başlayınca adamın bütün ayarı kaçıyordu.

Dizide sonra bunun annesiyle bağlantısı olduğunu falan öğreniyoruz.

O sahne de döneminde bayağı konuşulmuştu hatırlarsanız.

Mihriban'ı daha önce hiç dinlemeyen bir kuşak bile bu sahneyle türküyü öğrendi.

Ama gerçek Mihriban'a gelirsek...

Arkadaşlar önce şunu söylemeliyim ki kadının adı Mihriban değil.

Evet. Bir de şiirdeki o meşhur sarı saç meselesi var ya.

Saçları da sarı değil.

Bunu Abdurrahim Karakoç'un kendisi söylüyor.

Karakoç Mihriban'ı 1960 yılında yazıyor.

Yıllarca herkes doğal olarak soruyor.

Kim bu Mihriban?

O da gençliğinde gerçekten yaşadığı bir aşk olduğunu söylüyor.

Ama kadının gerçek adını açıklamıyor.

Mihriban onun verdiği bir isim.

Hatta yıllar sonra hala kadının kim olduğu sorulunca şimdi adını açıklayamam, ayıp olur deyip konuyu kapatıyor.

Naifliğe bakar mısınız?

Şimdi bugünün dünyasından bakınca bu kısmı bana çok acayip geliyor.

Bence size de öyle geliyordur.

Ya iki kişi üç hafta konuşuyor, iş bozuluyor, ertesi gün Instagram'da e-mail story, arkadaş grubunda ekran görüntüsü.

Herkes bütün ilişkiyi biliyor arkadaşlar.

Adam ise ülkenin en bilinen aşk şiirlerinden birini yazıyor ama kadının adını söylemiyor.

İnternette tabii hikayenin kırk ayrı versiyonu var.

Şu köyde görmüş, kızın adı gerçekte şuymuş, ailesi şöyle karşı çıkmış diye.

Ama Karakut'un kendi ağzından bildiğimiz şey daha net.

Gerçekten birini seviyor ve kavuşamıyorlar.

Kadının adı Mihriban değil, saçları da sarı değil.

Ve gerçek adını hayatı boyunca açıklamıyor.

Bir de şiiri yazdığı dönemde evlerinde elektrik yok, lamba ışığında yazıyor.

Lambanın alevindeki titreme bile şiirin içine giriyor.

Ama benim bu hikayede en sevdiğim yer asıl burası değil, mektuplar kısmı arkadaşlar.

Çünkü mesele sevdiler, kavuşamadılar, şiir yazıldı ve herkes hayatına devam etti diye bitmiyor.

Daha sonra aralarında mektuplaşma oluyor.

Karakoç bir mektup gönderiyor.

Karşı taraftan cevap geliyor.

Mektubun başlığı sadece şu.

Unutmak kolay mı?

Bu kadar arkadaşlar. Bence bazen bir hikayeyi anlatmak için gerçekten üç sayfa cümleye gerek yok değil mi?

Şu soru zaten her şeyi söylüyor.

Yıllar geçmiş, hayat devam etmiş, iki taraf da başka yerlere gitmiş.

Ama karşıdan gelen cümle, unutmak kolay mı?

Kara Koç daha sonra ikinci Mihriban şiirini yazıyor.

Yıllar sonra kendisine bu aşk sorulduğunda da bazen hala aklına düştüğünü, İnsanın bazı şeyleri aslında tamamen unutamadığını anlatıyor.

Bir de şu detay var.

Karakoç daha sonra Pakize Hanım'la evleniyor.

1967 yılında bir kızları oluyor.

Kızın adı ne oldu dersiniz?

Evet, Mihriban.

Gerçek kadının adı Mihriban değil ama yıllar sonra bu isim dönüp kendi evinin içine giriyor.

Bir röportajında gerçek Mihriban'ı yeniden görmek isteyip istemediğini de soruyorlar.

İstemediğini söylüyor.

Çünkü yıllar geçmiş, ikisi de değişmiş, hafızasında kalan halin bozulmasını istemiyor.

Bunu çok iyi anlıyorum.

Bazen yıllar önce sevdiğin biriyle yeniden karşılaşmak kafada çok romantik geliyor evet.

Ama aslında karşındaki artık senin hatırladığın insan değil, sen de aynı insan değilsin zaten.

Bazı şeylerin gerçekten hatırada kalması daha iyi olabiliyor tabii ki.

Mihriban türküsünü dinlemeyi ben Cem Adrian'dan da çok seviyorum, harika söylüyor.

Şimdi romantizmi burada bırakıp Muğla'ya geçelim arkadaşlar.

Çünkü Ormancı'nın hikayesi çok karanlık.

Ormancı türküsünü bilip hikayesini bilmeyen biri doğal olarak şöyle düşünüyor olabilir.

Herhalde Ormancı'yı öldürdüler.

Hayır, ölen kişi Ormancı değil.

Yıl 1946, Temmuz ayı.

Muğla'nın o dönem Gevenez, bugünkü adıyla Çaybükü Köyü.

Mustafa Şah Budak ile köyün muhtarı Tevfik Cezayir çok yakın iki arkadaş.

Belen kahvesinde neredeyse her akşam buluşup dama oynuyorlar.

Hatta oyunları kahvedeki insanlar tarafından da izleniyor.

Yine böyle bir akşam oturmuş dama oynuyorlar.

Kahveye köyde Sarı Mehmet diye bilinen orman memuru Mehmet İn geliyor.

Bir gün önce bölgede orman yangını çıkmış.

Mehmet İn, yangınla ilgili bazı evrakların köy bekçisiyle acilen yatağına gönderilmesini istiyor.

Muhtar Tevfik ise o günlerde 1946 seçimlerinin evraklarının da gönderilmesi gerektiğini söylüyor.

Önce seçim evrakları gidecek diyor ve dama oynamaya devam ediyor.

Şimdi olayın başladığı yere bakın arkadaşlar, tamamen evrak sırası.

Mehmet İn sinirleniyor, dama masasını deviriyor.

Mustafa Şahbudak yakın arkadaşına yapılan bu harekete kızıp ormancıya tokat atıyor.

Mehmet İn bu kez kamasını çıkarıp Mustafa'yı kolundan yaralıyor.

Mustafa silahını çekiyor.

Ama anlatıma göre amacı ormancıyı vurmak falan değil.

Korkutmak için yer ateş ediyor.

Ve ne oluyor? Kurşun yerden sekip araya girmeye çalışan Tevfik Cezayir'e geliyor.

En yakın arkadaşına.

Tevfik hastaneye götürülüyor ama kurtarılamıyor.

Şimdi Mustafa'yı bir düşünün.

O akşam arkadaşınla dama oynamaya gidiyorsun.

Kavga ettiğin kişi arkadaşın bile değil.

Tam tersine arkadaşını savunmak için olaya giriyorsun.

Ve birkaç dakika sonra kendi silahından çıkan kurşun yüzünden o adam ölmüş durumda.

Bundan daha ağır ne anlatabilirim inanın bilmiyorum.

Olaydan sonra yaşananları pisili değirmenci Tahir Usta Türkiye dönüştürüyor.

Ve ormancı zamanla bütün Türkiye'ye yayılıyor.

Olayın yaşandığı Belen Kahvesi de 2005 yılında restore edilip ziyarete açılıyor.

Yani bugün Muğla'ya gidip o kahvede oturabiliyorsunuz arkadaşlar.

1946'da iki arkadaşın dama oynadığı ve birkaç dakika sonra birinin hayatını kaybettiği yerde.

Buraya ekstra bir hayat dersi yapıştırmaya hiç gerek yok.

Hikaye zaten kendi başına yeterince ağır.

Evet şimdi biraz başka bir tarafa geçelim.

Çünkü Kör Düğüm şarkısının hikayesinde ölüm yok, kavga yok ama olayın kendisi öyle karışık ki gerçekten Senanyo diye götürseniz biraz abartmışsın

derler. 1969'un sonlarına doğru Hümeyra henüz şarkıcılıkla tanınmıyor.

Melody Plak'ta grafik ressam olarak çalışıyor.

Hümeyra'nın yıllar sonra anlattığına göre Bir gün otomobille Kabataş'tan Üsküdar'a geçmek için araba vapurunu beklerken kitap satan genç bir kadına denk geliyor.

Arabaların arasında dolaşıp kitaplar satıyor kadın.

Hümeyra da bir tane alıyor.

Kitabın adı Kördüğüm.

Vapurun kalkmasında biraz vakit var, kitabı açıp karıştırıyor ve ilk sayfadaki Kördüğüm şiiri çok hoşuna gidiyor.

Beş altı kere okuyor, ezberliyor.

Gün boyunca da şiir ağzında dolaşıyor.

Akşam eve geliyor, gitarını alıyor ve şiiri ezberlediği için oturup hafızasından bestelemeye başlıyor.

Gece boyunca uğraşıyor ve sabah gün ışığı odaya girerken beste tamamlanıyor.

Hiç uyumadan melodi plağı gidip arkadaşlarına dinletiyor.

Bu beste Hümeyra'nın ilk plağı oluyor ve kısa sürede listelerin tepesine çıkıyor.

Buraya kadar hikaye gerçekten şahane görünüyor değil mi arkadaşlar?

Vapurda rastgele kitap alıyorsun, şiiri okuyorsun, gece besteliyorsun ve hayatın değişiyor.

Ama problem şu ki Hümeyra'nın anlattığı ve dönemin ses dergisini aktardığı kadarıyla elindeki kitapta şiirin yazarı olarak Ziya Emirhanoğlu yazıyor.

Pilada doğal olarak bu isim giriyor.

Aranjmanı yapan kişi de Arif Mardin.

Ama şiir Ziya Emirhanoğlu'nun değilmiş.

Gerçek yazar Şevket Rado.

Daha doğrusu şiiri yazdığı dönemde kullandığı adıyla Şevket Hıfzı.

Çünkü Şevket Rado 1931 ile 1937 arasında şiirlerinin soyadı kanun öncesinde babasının adı Hıfzı olduğu için Şevket Hıfzı ismiyle yayınlıyor.

Kör Düğüm de 15 Ağustos 1933'te Varlık Dergisi'nin 3.

sayısında bu isimle yayınlanıyor.

Yani arkadaşlar şiir aslında 36 yıl önce yazılmış.

E peki bütün bunlar nasıl ortaya çıkıyor dersek?

İşte olay burada kopuyor.

Dönemin ses dergisinde anlatılan hikayeye göre paylaşıyorum.

20 Nisan 1970'de Şevket Rado gazetecilerle birlikte o dönem Doğu Pakistan olan Dakka'da yani bugünkü Bangladeş'te bir otelde kalıyor.

Ertesi gün şehirden ayrılacaklar.

Otelin gece kulübünde oturuyorlar.

Sahnede İspanyol bir şarkıcı var.

Cumhuriyet gazetesinden Alaattin Bilgi Bu kadından bir Türk şarkısı istesek söyler mi diye konuşuyor ve örnek olarak kör düğümü söylüyor.

Şevket Rado şarkıyı bilmiyor.

Nasıl bir şey diye soruyor.

Alaaddin Bilgi sözleri hatırlamaya çalışıp söylemeye başlıyor.

Rado bir noktada duruyor.

Çünkü sözler tanıdık.

Sonra fark ediyor ki bu kendi şiiri.

Arkadaşlar adam kendi şiirinin Türkiye'de aylardır çaldığını, bir şarkıcıyı meşhur ettiğini Türkiye'de öğrenmiyor.

Pakistan'da bir otelin gece kulübünde öğreniyor.

Yani şu hikayeyi biri kurgu diye anlatsa hadi oradan dersin.

Şevket Rado orada şiirin devamını kendi tamamlıyor ve gazetecilere yazıyor.

Sonra ses saygısı işin peşine düşüyor arkadaşlar.

1933 tarihli varlık nüshasını buluyor ve şiirin gerçekten Şevket Rado'ya ait olduğu ortaya çıkıyor.

Tamam ama bir tuhaflık daha var.

Ses dergisinin yaptığı karşılaştırmaya göre.

Ziya Emirhanoğlu'nun kitabında şiirin bir dizesi eksik.

Yani normalde Hümeyra şiiri o kitaptan ezberlediğine göre eksik versiyonu söylemesi gerekiyor.

Ama plakta Şevket Radu'nun 1933'te yayımlanan orijinal versiyonunu söylüyor.

Yani ses dergisi iki metni Hümeyra'nın önüne koyuyor.

Hümeyra da bunun nasıl olduğunu bilmiyor.

Zaten kitabı o gün kaybetmiş ve şiiri tamamen hafızasından bestelemiş.

Şimdi baştan alınca gerçekten çok komik.

Yani 1933'te şiir yazılıyor.

36 yıl sonra başka birinin adıyla kitap çıkıyor.

Hümeyra kitabı vapurda tesadüfen satın alıyor.

Sonra kitabı kaybediyor.

Şiiri de ezberden besteliyor.

Şarkı liste başı oluyor.

Yani gerçek şair de bütün olayı Pakistan'da öğreniyor ve üstüne yanlış kitaptan doğru metni söylemiş oluyor.

Ya adı kördüğüm şarkının farkındasınız değil mi?

Gerçekten bundan daha uygun isim bulunamazmış.

Şimdi Zahidem'e geçelim.

Zahidem deyince çoğumuzun aklına direkt tabii ki de Neşet Ertaş geliyor.

Neşet Ertaş daha 13-14 yaşlarında Kırşehir'in Çiçekdağ tarafında bir köylüğünde çalıp söylüyor.

Birisi gelip eline üzerinde şiir yazan bir kağıt veriyor.

Neşet Ertaş sonradan öğreniyor ki şiiri yazan kişi öksüz bir genç.

Başka bir aile onu yanına almış ve genç zamanla o evin kızına aşık olmuş.

Sonra askere gitmiş.

Askere gidince de kızı başkasına vermişler.

Neşet Ertaş yıllar sonra bu dörtlükleri düzenleyip plağı okuyor.

Buraya kadar olan kısmı Neşet Ertaş'ın kendi anlatımından biliyoruz.

Bundan sonrası ise daha çok yörede yapılan derlemelerde ve yerel kaynaklarda geçen hikaye arkadaşlar.

Bu gencin yöresel kaynaklarda geçen adı Arap Mustafa yani Mustafa Öztürk.

Yerel kaynaklarda 1901 yılında Çiçek Dağı'nın Orta Hacı Ahmetli Köyü'nde doğduğu ve küçük yaşta anne babasını kaybettiği anlatılıyor.

Bir de Arap lakabının tenringinden falan gelmediği, babasının yörede oynanan koca oyunundan Arap rolünü oynamasından hale kaldığı söyleniyor.

Yine yörede anlatılanlara göre Mustafa daha sonra yukarı Hacı Ahmetli'de yaşayan Hacı Bürozade Mehmet Ağa'nın yanında çalışmaya başlıyor.

Ve Mehmet Ağa'nın kızı Zahide'ye aşık oluyor.

Burada işler zaten Mustafa'nın lehine değil arkadaşlar.

Hani Mustafa fakir, kimsesiz.

Zahide ise Ağa'nın kızı.

Yerel anlatımlara göre Mustafa Zahide'yi istiyor ama aile bu evliliği kabul etmiyor.

Tipik Yeşilçam. Sonra Mustafa askere gidiyor ve oradayken Zahide'nin başka biriyle evlendirildiğini öğreniyor.

Bazı yerel kaynaklarda evlendirildiği kişinin adı Molla Hasan olarak geçiyor.

Mustafa da yaşadığı şeyi şiirlere döküyor.

Bir de yerel derlemelerde Zahide'nin de Mustafa'ya karşı duyguları olduğu ve yakın arkadaşı Fatih üzerinden Zahide'ye atfedilen bazı şiirlerin derlendiği de anlatılıyor.

Bunu özellikle yerel anlatı diye ayırıyorum.

Çünkü Neşet Ertaş'ın anlattığı kısım kadar kesin belgeli bir şey yok.

Ama bölgedeki anlatıda aşkın tek taraflı olmadığı söyleniyormuş.

Benim burada en çok takıldığım şey ise Neşet Ertaş'ın hikayeye giriş şekli.

Düşünsenize arkadaşlar, 13-14 yaşında çocuksunuz, bir düğünde çalıyorsunuz.

Biri geliyor, elinize bir kağıt veriyor.

O kağıtta başka bir adamın yaşadığı aşk acısı var.

Sonra o çocuk büyüyor ve Neşet Ertaş oluyor.

Yıllar sonra o dörtlükleri bütün Türkiye dinliyor.

Bugün milyonlar Zahide'nin adını biliyor ama Arap Mustafa'nın adını çok daha az insan biliyor.

Dinlediğimiz türkü bazen hikayeyi yaşayan insandan daha meşhur oluyor.

Ve şimdi son şarkımıza gelelim.

Tamirci Çırağı.

Tamirci Çırağı'ndan önce şarkının içindeki hikayeyi hatırlatmam lazım.

Bir tamirhanede çalışan genç bir çırak var.

Bir gün dükkan arabasıyla genç bir kadın geliyor ve çocuk daha ilk görüşte kıza tutuluyor.

Yani ama kadın onun dünyasından değil, şık, varlıklı, başka bir hayatın içinden geliyor.

Çırak ise tamirhanede çalışan genç bir işçi.

Kadın arabasını bıraktıktan sonra çocuk onun tekrar geleceği günü bekliyor.

O gün yaklaşınca da bayağı hazırlanıyor falan.

Puslu bir aynada saçını tarıyor.

Ustasına o gün iş tulumlarını giymese olur mu diye soruyor.

Çünkü kızın karşısına yağlı iş kıyafetiyle çıkmak istemiyor.

Bu detay çok tanıdık değil mi arkadaşlar?

Havşanınız biri gelecek diye normalde hiç umrunda olmayan şey bir anda dünyanın en büyük meselesi oluyor.

Çocuk da tam o halde.

Hayal edin. Sonra kız arabasını almaya geliyor.

Çırak koşup kapıyı açıyor.

Ama çocuğun kafasında günlerdir dönen filmin kız tarafında tabii ki de hiçbir karşılığı yok.

Kız onu yalnızca tamirhanedeki çalışan olarak görüyor, rahatsız oluyor ve gidiyor.

Ustası da durumu anlayıp çırağı tekrar işine döndürüyor.

Şimdi insan bunu dinleyince bu kesin gerçekten yaşanmış diyor ama aşk hikayesi işte kurgu.

Gerçek olan şey çırak.

Cem Karaca'nın anlattığına göre 1973-74 yıllarında bir deniz motoru var ve bu motor sürekli bozuluyor.

O yüzden sık sık tamircilere gidiyor.

Bu dükkanlardan birinde genç bir çırak dikkatini çekiyor çünkü çocuk sürekli horlanıyor, azarlanıyor falan.

Cem Karaca o çocuğu unutmuyor.

Sonra bizim yeşil çağımdan çok iyi bildiğimiz fakir oğlan zengin kız hikayesini bu gerçek çocukla birleştiriyor ve ortaya tam bir çırağı çıkıyor.

Cem Karaca 1975'te verdiği röportajda Gencebay'ın şarkılarındaki gariban temasından etkilendiğini söylüyor.

Ama araya çok önemli bir fark koyuyor.

Onun derdi sadece bu adam gariban demek değil.

Bu adam neden gariban?

Onu kurcalıyor.

Şarkının sınıf tarafı da buradan geliyor arkadaşlar.

Çocuk yalnızca fakir değil.

Kendisinin o kızla aynı dünyadan olmadığını da biliyor.

Daha kız hiçbir şey söylemeden biliyor.

Cem Karaca bu fikri kafasında yaklaşık bir yıl taşıyor ama yazmaya oturduğunda sözleri yaklaşık beş dakikada bitiyor.

İlk başta şiir gibi yazıyor, sonra yüksek ses okuyunca bunun bestelenmesi gerektiğini düşünüyor.

Ve şarkıyı ilk dinlettiği kişilerden birisi de babası Mehmet Karaca.

Mehmet Karaca dinliyor ve ne oluyor?

Beğenmiyor. Cem Karaca nedenini soruyor.

Babasının yaklaşımı kabaca şu.

Milletin zaten bin tane derdi var.

Sen niye bir de şarkıyla insanları üzüyorsun?

Biraz güzel şeylerden bahset, aşk anlat, saz anlat, insanları eğlendir diyor.

Bayağı evde, oğlum mille zaten yeterince dertli tepkisi geliyor yani.

Cem Karaca ise aynı fikirde değil.

Gerçek buysa niye anlatmayayım diyor.

Ve babasını dinlemiyor, şarkıyı çıkarıyor.

İyi ki de çıkarıyor.

Çünkü tamirci çırağı kısa sürede çok güçlü bir karşılık buluyor.

Ben burada en çok gerçek çırağı düşünüyorum.

Adını bilmiyoruz, sonra ne oldu bilmiyoruz tabii ki.

Cem Karaca'nın kendisini izlediğinden haberi oldu mu onu da bilmiyoruz.

Muhtemelen o gün yine tamirhanede işine devam etti.

Ama Cem Karaca o çocuğu gördü, kafasına yazdı ve yıllar sonra Türkiye'nin en bilinen şarkı karakterlerinden birine dönüştü.

Arkadaşlar bugün benden bu kadar.

Bu hikayelerden hangisini ilk kez duyduysanız ya da şunun hikayesini de anlatacağınız dediğiniz bir hikaye, bir şarkı varsa mutlaka bana yazın.

Arkandan konuştuğu Instagram sayfasından takip etmeyi, Spotify Podcast'ı takip etmeyi ve Apple Podcast üzerinden yorumlarınızı bırakmayı da unutmayın.

Çünkü yorumlarınız hem bana neyin karşılık bulduğunu gösteriyor, hem de podcast'ın daha fazla insana ulaşmasına gerçekten yardımcı oluyor.

Kulağınıza takılan şarkıları biraz daha dikkatli dinleyin.

Bazen asıl hikaye şarkı bittikten sonra başlıyor.

Arkandan Konuştuk.

Arkandan Konuştuk.