ÇOCUKLARIMIZ GÜVENDE DEĞİLSE… Güven,Şiddet,Cezasızlık,Alışmak,Annelerin Korkusu

Sizinle hangi anda denk geldiysek oradan merhaba Cansu ben.

Bugün tek tek olayları değil, çocukların, kadınların ve en savunmasızların nasıl güvensiz bir dünyada bırakıldığını ve bizim buna nasıl alıştığımızı konuşacağız.

Bu bölümde haber anlatmayacağım.

Çünkü haber dediğimiz şey artık bir bilgi değil, bir uyuşturucu, bizi sersemleten.

Kısa süreli sarsan ve sonra hiçbir şey olmamış gibi hayatımıza devam etmemizi sağlayan bir band de.

Haber artık vicdanı uyandırmıyor arkadaşlar.

Haber sadece bildirim sesi oldu.

Telefon titriyor, bakıyoruz, içimiz sıkılıyor, sonra ekranı aşağı kaydırıyoruz.

Bir çocuk daha, bir bebek daha, bir kadın daha, bir küfür daha ve bir darbe daha.

Biz buna gündem diyoruz.

Oysa bunun adı gündem değil.

Bunun adı çürüme.

Bugün burada bir şey yapacağız.

Bu bölümde hızlıca geçmeyeceğiz.

Bu bölümde kaydırma yapmayacağız.

Yani bu bölüm kaçma refleksini iptal eden bir bölüm.

Çünkü şu cümleyi artık sakince söylemenin bir anlamı yok.

Bu ülkede çocuklar güvende değil.

Ve çocuk güvende değilse kimse güvende değildir.

Hazırsanız başlıyorum.

Bu bir metafor değil.

Politik bir slogan değil.

Bu duygusal bir abartı hiç değil.

Bu işin matematiği.

Bir toplumda en savunmasız olan korunmuyorsa, en güçlü olanın güvende olduğunu düşünmesi bir yanılsamadır.

Çocuk korunmuyorsa, kadın korunmuyordur.

Hasta korunmuyordur.

Yaşlı korunmuyordur.

Hiç kimse korunmuyordur.

Ve biz buna hayat demiyoruz.

Biz buna alışma diyoruz.

Alışmak, insanın kendine yapabileceği en büyük ihanettir.

Bugün konuşacağımız şey bir kreş, hastane, sokak kavgası, bir video, bir hakaret ya da bir isim listesi değil.

Bugün konuşacağımız şey bu ülkede güven duygusu nasıl sistematik olarak parçalandı ve biz buna nasıl sessizce tanıklık ettik.

Şimdi sana bir kelime soracağım.

Emanet. Emanet ne demek biliyor musun?

Bir şeyi birine verirken onun senden daha iyi korunacağına inanmak demek.

Bir anne çocuğunu kreşe bırakırken sadece kapıdan içeri sokmuyor, kalbini de orada bırakıyor.

Bir baba akşam alırım derken sağ salim alacağına inanıyor.

Ve işte o inanç bu toplumda kırıldı.

Çünkü emanet edilen yerde emanet edilen zarar gördü.

Ama mesele tek bir kurum değil, tek bir kişi, tek bir olay değil.

Mesele bir çocuk zarar gördüğünde sistemin refleksi çocuğu korumak olmuyor.

Sistemin refleksi...

hasar kontrolü yapmak oluyor.

İlk soru şu olmuyor.

Bu nasıl oldu?

İlk soru bu nasıl kapanır oluyor?

Ve bir toplumun çöküşü suçu örtmeye başladığı gün başlar.

Çok net söylüyorum evet.

Bir ülkede asıl tehlike suç değildir.

Bir ülkede asıl tehlike suçtan utanılmaması halidir.

Bir ülkede çocuklara zarar veriliyorsa ve biz hala Ama kurumun itibarı, ama çalışan da mağdur, ama aile abartıyor olabilir gibi cümleler diyorsak,

orada çürüyen şey sadece sistem değildir.

Orada çürüyen şey insandır.

Ve insan çürüdüğünde yasa sadece kağıt olur.

Şimdi gözünün önüne bir hastane getir.

Işıkları beyaz, duvarları steril.

İnsan hayatı orada korunur diye düşünürüz.

Bir bebek düşün. Daha dünyaya alışmamış, acıyı anlamlandırmayı bile bilmeyen.

Bir bebek için dünya dokunan ellerden ibarettir.

Ve o ellerden biri zarar verdiğinde dünya daha ilk günden yıkılır.

Bu dramatik bir cümle değil.

Bu nörobiyolojik bir gerçek.

Travma hafızadan önce bedene yazılır.

Beden hatırlar, saklar ve yıllarca taşır.

O yüzden bir bebekte yaşanan şiddet sadece bir anlık olay değil.

bir ömürlük harita çizer.

Şimdi size şunu sormak istiyorum.

Bir ülkede bebeklerin bile güvenliği tartışma konusuysa biz hangi güvenlikten bahsediyoruz?

Ve sonra sokaklar.

Yan baktın. Bu cümle bir toplumun çürümesinin özeti gibi.

Yan baktın.

Yan yürüdün. Yan güldün.

Yan yaşadın.

Ve bir çocuk öldü.

Bu noktada artık bireysel öfke masalını bırakmak zorundayız.

Bu öfke bireysel değil, bu öfke kültürel.

Şiddet bir dil oldu bu ülkede.

Konuşamayan vuruyor, ikna edemeyen bıçak çekiyor.

Utanan değil, öfkesini kusan kazanıyor.

Ve biz hala çocuklar neden bu halde diye soruyoruz.

Çünkü çocuklar bizi izliyor, çocuklar bizim dilimizi öğreniyor.

Çocuklar bizim adalet algımızı kopyalıyor.

Onlara hukuk var diyoruz ama hukukun işlemediğini her gün görüyorlar.

Onlara sabret diyoruz ama sabredenin ezildiğini izliyorlar.

Onlara iyi ol diyoruz ama kötü olanın korunabildiğini fark ediyorlar.

Bu noktada çocuk masum kalabilir mi?

Evet, burada duralım.

Çünkü bundan sonrası ağır.

Bundan sonrası sistemin anatomisi.

Bundan sonrası cezasızlık.

Merhamet erozyonu.

Ve nasıl bu kadar alıştık sorusu.

Kötülük tek başına olmaz arkadaşlar.

Kötülük her zaman bir sistem ister.

Kötülük kendini saklayacak boşluklar ister.

Görmezden gelinen alanlar ister.

Biri fark etmiştir denilen köşeler ister.

Bana ne denilen anlar ister.

Ve işte bir iki yayın önce konuştuğumuz konu geliyor.

Seyirci etkisi. Bir şey olur, herkes görür ama kimse hareket etmez.

Çünkü herkes bir başkasının hareket edeceğini varsayıyor.

Bu sokakta olur, apartmanda olur, hastanede, kreşte, okulda, ne bileyim mahkemede olur.

Ve sonra herkes aynı cümleyi kuruyor.

Ben tek başıma ne yapabilirim ki?

Bu cümle çok masum gibi duruyor.

Ama tarihteki bütün büyük kötülükler bu cümleyle büyüdü.

Bir kişi sustu.

Bir kişi daha sustu.

Ve bir kişi daha.

Sonunda herkes sustu.

Ve sessizlik suçun ortağı oldu.

Şimdi bir çocuğun başına bir şey geldiğinde sorulan ilk soru şu olmamalı.

Kim yaptı?

Hayır, ilk soru şu olmalı.

Kim gördü ve sustu?

Çünkü çoğu olayda fail yalnızdır.

Ama tanıklar kalabalıktır.

Ve kalabalık susuyorsa...

Suç bireysel değildir.

Biz kötü insanlar var demeyi seviyoruz.

Çünkü o zaman kendimizi iyi tarafta hissediyoruz.

Ama gerçek daha rahatsız edici.

Kötülük çoğu zaman kötü insanlardan değil, iyi insanların sessizliğinden güç alır.

Şimdi şunu düşünelim.

Bir kreşte çalışan biri bir şeyin ters gittiğini hissetti.

Belki tam görmedi, belki süpelendi, belki içinde bir huzursuzluk oldu.

Ama sonra şunu düşündü.

Yanılıyorsam başım derde girer.

İşimden olurum. Kimse bana inanmaz.

Zaten biri kesin görmüştür.

Ve sustu. İşte sistem dediğimiz şey tam burada çalışmaya başlıyor.

Çünkü sistem insanların korkularını kullanır.

Sistemin yakıtı korkudur.

İş kaybetme korkusu.

Dışlanma korkusu.

İtibar korkusu.

Yanlış anlaşılma korkusu.

Ve korku varsa hakikat konuşmaz.

Şimdi hastaneye dönelim.

Beyaz önlük dediğin şey toplumda bir tür kutsallık taşır.

Doktordur, hemşiredir, sağlıkçıdır, yapmaz.

Bu yapmaz kelimesi çok tehlikelidir.

Çünkü insanı dokunulmaz yapar ve dokunulmazlık varsa denetim ölür.

Hadi net konuşalım.

Bir meslek kutsal değildir.

Bir meslek denetlenmediği anda tehlikelidir.

Bir çocuğu koruyan şey meslek ahlakına güvenmek değildir.

Bir çocuğu koruyan şey meslek ahlakını denetleyen sistemdir.

Ama biz ne yaptık?

İnsanlara kustallık yükledik.

Kurumlara dokunulmazlık verdik.

Sonra da şaşırdık.

Nasıl olur? Çünkü nasıl olur dediğimiz şey aslında nasıl olmasın sorusunun cevabıdır.

Denetim yoksa olur.

Şeffaflık yoksa olur.

Caydırıcılık yoksa olur.

Hesap sorma kültürü yoksa olur.

Şimdi sokağa dönelim.

Yan baktın meselesine.

Yan bakmak ne demek biliyor musun?

Benim vardığım seni rahatsız etti demek.

Benim sınırlarım senin sınırlarına çarptı demek.

Benim egom senin egonla çarpıştı demek.

Ve bu çarpışmayı konuşarak çözemeyen toplumlar bunu kanla çözer.

Şiddet konuşamayan toplumların dilidir.

Şiddet haklı olamayanların ikna biçimidir.

Şiddet güçsüzlerin güçlü hissetme çabasıdır.

Ve çocuklar bu dili bizden öğrenir.

Maalesef ki bizden öğrenir arkadaşlar.

Evde bağırarak, sokakta küfrederek, televizyonda linç ederek, sosyal medyada parçalayarak.

Eee sonra şaşırıyoruz.

Bu çocuklar neden bu kadar öfkeli?

Çünkü onlara biz başka bir dil öğretmedik.

Şimdi şu suça sürüklenen çocuk meselesine gelelim.

Bu hukuki bir terim, biliyorum.

Ama dil sadece tanımlamaz.

aynı zamanla yönlendirir.

Suça sürüklenen çocuk dediğinde sanki bir rüzgar esmiş de çocuk oraya savrulmuş gibi oluyor.

Fail belirsizleşiyor, sorumluluk dağılıyor, sistem görünmezleşiyor.

Oysa gerçek şu, çocuklar kendi kendine suça sürüklenmez.

Birileri iter, bir ortam iter, bir kültür iter, bir adalet boşluğu iter.

Çocuklar suç makinesi gibi doğmaz.

Çocuklar gözlem makinesi gibi doğar.

Ne görürlerse onu normal sanırlar.

Hatta ne görürlerse onu mümkün sanırlar.

Eğer bir çocuk şiddetin sonuçsuz kaldığını görüyorsa şiddet onun için mantıklı bir seçenektir.

Eğer bir çocuk suç işleyenin kurtulabildiğini görüyorsa ahlak soyut suç ise gerçek olur.

Ve burada geliyoruz cezasızlık meselesine.

Cezasızlık sadece hukuki bir problem değil.

Cezasızlık psikolojik bir iklimdir.

İnsanlar nasıl olsa diye düşünmeye başladığında hukuk çöker.

Nasıl olsa bir şey olmaz.

Nasıl olsa tutuklanmam.

Nasıl olsa birkaç yıla çıkarım.

Nasıl olsa unutur giderler.

İşte bu nasıl olsa cümlesi bir toplumun ahlaki iflas belgesidir.

Çünkü caydırıcılık insanların korkması için değil, insanların durması içindir.

Şimdi şunu düşünelim. Bir ülkede suçtan korkmak yerine cezadan korkmak gerekir değil mi?

Ama bizde çoğu zaman tam tersi oluyor.

İnsanlar suçtan değil, yakalanmaktan korkar.

Ve yakalanma ihtimali düşükse ahlak da düşer.

Bu karamsar bir tespit değil, sosyolojik bir gerçek.

Ceza sistemi sadece suçluyu değil, suçu düşünlerini de etkiler.

Şimdi başka bir yere geliyorum.

Merhametin ölümü.

Kanser hastası bir kadına kel kafa diye bağırabilen bir insan.

Bir günde olmadı bu arkadaşlar.

O insan yıllarca başkasının acısını küçük görmeye alıştı.

Yıllarca öfkesini kontrol etmek yerine kusmaya teşvik edildi.

Yıllarca hakaretin sonuçsuz kaldığını gördü.

Ve sonunda merhamet lüks bir davranış gibi algılanmaya başladı.

Oysa merhamet bir lüks değildir.

Merhamet toplumun bağışıklık sistemidir.

Bağışıklık sistemi çökerse en küçük mikrop bile öldürücü olur.

Şimdi fark ediyor musunuz?

Kreş, hastane, sokak, sosyal medya, apartman balkonu hepsi aynı yerden besleniyor.

Denetimsizlik, cezasızlık, empati kaybı ve sessizlik.

Peki biz bu kadar şeye nasıl alıştık?

Çünkü alışmak suçun en güçlü müttefikidir.

Biz bu kadar şeye nasıl alıştık?

Çok basit bir soru gibi duruyor ama cevabı korkunç.

İnsan zihni hayatta kalmak için tasarlanmıştır.

Sürekli acı görürse kendini kapatır.

Sürekli korku görürse uyuşur.

Sürekli şiddet görürse onu normal saymaya başlar.

İşte buna psikolojide duyarsızlaşma diyorlar.

Başta irkilirsin sonra üzülürsün.

Sonra sadece iç çekersin.

Sonra yine mi dersin?

Ve sonra kaydırırsın.

Ve bir gün bir şey fark edersin.

Artık hiçbir şey seni gerçekten sarsmıyor.

İnsan kalbinin sessizce kapanmasıdır bu.

Bu bir karakter zayıflığı değil.

Bu bir savunma mekanizması.

Ama savunma mekanizması toplum ölçeğinde çalışmaya başlarsa adı çürüme olur.

Çünkü birey kendini korur, toplum kendini kaybeder.

Şimdi bir düşünelim. Eskiden bir çocuk öldürüldüğünde ülke ayağa kalkardı.

Şimdi ise kaçıncı sayfaya düştüğüne bakıyoruz.

Eskiden bir bebek zarar gördüğünde insanlar günlerce konuşurdu.

Şimdi bir sürü olay var zaten diyoruz.

Eskiden bir kadına hakaret edildiğinde ayıp sayılırdı.

Şimdi herkes herkese söylüyor diyoruz.

Bu cümle çok tehlikeli.

Normal. Hayır, normal değil.

Biz alıştık ve alışmak kötülüğe verilmiş en sessiz onaydır.

Şimdi daha başka bir yere geleceğim.

Daha karanlık bir yere.

Kurumlar neden önce kendini korur?

Çünkü kurum dediğin şey insanlardan oluşur.

Ama insan gibi utanmaz.

Bir insan suç işler, utanır.

Bir kurum suç işler, basın bülteni yazar.

Bir insan hata yapar, pişman olur.

Bir kurum hata yapar, iletişim stratejisi kurar.

Kurumların refleksi şudur.

İtibar gitsin mi?

Hukuki sorumluluk büyür mü?

Üst yönetim zarar görür mü?

Medya ne der? Çocuk ne oldu sorusu genellikle 5.

sıraya düşer. Ve işte burada devlet dediğimiz şeyin rolü başlar.

Devlet, kurumdan güçlü olmalıdır.

Vatandaş yapıdan değerli olmalıdır.

Çocuk, sistemden önce gelmelidir.

Ama eğer denetleyenle denetlenen aynı masadaysa, eğer soruşturma geciktirilebilir bir şeyse, Eğer ceza pazarlık konusu olabiliyorsa o zaman sistem çocukları değil kendini

büyütür. Ve şimdi rahatsız edici bir şey daha söyleyeceğim.

Bir toplumda çocuklara yönelik şiddetin artması tesadüf değil.

Bu beş şeyin birlikte çökmesiyle oluyor.

Eğitim, aile yapısı, adalet sistemi, sosyal destek mekanizmaları ve toplumsal vicdan.

Biri çökerse tamir edersin evet.

İkisi çökerse zorlanırsın biraz.

Beşi birden çökerse çocuklar düşer ve çocuklar düştüğünde onların yerine bir şey yükselir.

Öfke, boşluk, kimliksizlik ve şiddet.

Şiddet sadece yoksullukla açıklanmaz.

İstismar sadece cehaletle açıklanamaz.

Zorbalık sadece eğitimsizlikle açıklanmaz.

Bunlar sadece etken olabilir ama sebep değildir.

Asıl sebep insan hayatının değersizleşmesi.

Bir ülkede insan hayatı ucuzlarsa çocuk hayatı bedava olur.

Bir ülkede bir kişi daha ölse ne olur denirse bir çocuk ölünce sadece sayı olur.

Bir ülkede acı reyting getiriyorsa acı tüketilir ve tüketilen acı bir süre sonra eğlenceye dönüşür.

Sosyal medyaya bakalım.

Dövülen çocuk videosu, ağlayan anne videosu, kanlı sokak görüntüsü, altında bir sürü yorum.

Yazık, Allah belasını versin ya da Allah sabır versin.

İnsanlık bitmiş.

Sonra bir sonraki video.

Acı artık içerik oldu ve içerik olan şey kutsallığını kaybetti.

Şimdi dönüp kendimize dürüst bir soru soralım.

Biz gerçekten çocukları seviyor muyuz?

Yoksa sadece çocuk fikrini mi seviyoruz?

Çocuk ağladığında sabrımız bitiyor, çocuk zor olduğunda görmezden geliyoruz.

Ya da çocuk sorun çıkarttığında susturuyoruz.

Ve en kötüsü çocuk zarar gördüğünde aman olay büyümesin diyoruz.

Bu cümle bir çocuğun kaderini mühürleyebilir.

Aman büyümesin.

Ne büyümesin?

Acı mı? Travma mı?

Adalet mi? Hayır.

Skandal büyümesin.

İtibar büyümesin.

Dosya büyümesin.

Ve işte tam burada şunu söylüyorum.

Bir ülkede skandal çocuktan daha değerliyse orada gelecek yoktur.

Şimdi bir duralım.

Derin bir nefes alalım.

Bu bölüm ağır.

Evet bilerek ağır.

Çünkü hafif anlatılan kötülük hafif ciddiye alınıyor.

Peki ne yapacağız?

Her şey güzel olacak demeyeceğim.

Ama şunu yapacağım.

Gerçekçi olacağım.

Bir toplum bir gecede düzelmez.

Ama bir toplum bir gecede daha kötü olabilir.

O yüzden çözüm dediğimiz şey afiş cümlesi değil arkadaşlar.

Uzun bir yorgunluktur.

Gerçek çözüm acıtır.

Çünkü gerçek çözüm yanında şunları getiriyor.

Güçlü olanın sınırlandırılmasını, kurumların hesap vermesini, hakimin gerçekten bağımsız olmasını, ihbar edenin korunmasını, mağdurun yalnız bırakılmamasını.

Ve evet, bunların hepsi birilerini rahatsız eder.

Çünkü düzen dediğimiz şey birilerinin rahatıdır.

Çocukları gerçekten korumak istiyorsan birilerinin konforunu bozman gerekir.

Şimdi küçük bir şey daha söylemek istiyorum.

Bir çocuğu kurtarmak için kahraman olmaya gerek yok.

Ama şunları yapmak cesaret ister.

Görmezden gelmemek.

Bana ne dememek.

Şüphelendiğinde susmamak.

yanlışsa da olur diyebilmek, yalnız kalmayı göze almak.

Çünkü çoğu insan kötülük yapmaz ama çoğu insan kötülük yapanla uğraşmak istemez.

Ve işte bu istememe hali en büyük suç ortağıdır.

Bir gün bir çocuk sana bakacak, belki senin çocuğun, belki kardeşinin çocuğu, belki sokakta tanımadığın biri ve sana güvenecek hiçbir şey söylemeden, hiçbir şey

istemeden, sadece varlığıyla.

Ve sen o gün şunu bilmek isteyeceksin.

Ben bu dünyayı onun için birazcık daha güvenli hale getirebildim mi?

Bu sorunun cevabı hangi partiye oy verdiğinle ilgili değil.

Ne kadar iyi biri olduğunu düşündüğünle ilgili de değil.

Ne paylaştığınla ilgili de değil.

Bu sorunun cevabı bir kötülük gördüğünde ne yaptığınla ilgili.

Sustun mu? Kaydırdın mı?

Yoksa bir bedel ödemeyi göze aldın mı?

Çünkü çocuklar nutuklardan korunmaz, sistemlerden korunur.

Ve sistemler ancak insanlar rahatsız olmaya razıysa değişir.

Bir toplumun gerçek ahlakı en güçsüzüne nasıl davrandığıyla ölçülür.

Ve biz maalesef ki henüz bu sınavı geçemedik.