Başarı Fetişizmi: Neden Hep Yetersiz Hissediyoruz?

Sizinle hangi

anda denk geldiysek oradan merhaba Cansu ben.

Mikrofonun başından geçmeden önce derin bir nefes aldım.

Çünkü bugün hem sizi hem de kendimi rahatlatmaya geldim.

Şu an bu sesi nerede duyuyorsun inan bilmiyorum.

Belki sabahın köründe trafiğe sıkışmışken, belki iş yerinde müdürün görmesin diye kulaklığın tekini takmışken, belki de gece yatağında.

Bugün de yeterince bir şey başaramadığım hissiyle tabanı izlerken.

Modern dünyanın bize taktığı o görünmez kırbaçları elinden alacağız bugün.

Daha iyi, daha hızlı, daha zengin olmayı değil, sadece olmayı konuşacağız.

Başarı fetişizminin ruhumuzu nasıl bir performans makinesine dönüştürdüğünü ve o çok korktuğumuz vasatlık kavramının aslında sığınılacak.

En güvenli liban olduğunu konuşacağız.

Kemerlerinizi bağlamayın arkadaşlar.

Tam tersine gevşetin.

Çünkü hiçbir yere yetişmeye çalışmıyoruz.

Hiç düşündünüz mü?

Neden hepimiz sanki birileri bizi kovalıyormuş gibi yaşıyoruz?

Sabah uyanır uyanmaz o telefona uzandığımızda aslında dünyaya şunu diyoruz.

Hadi bakalım bugün beni kiminle kıyaslayacaksın?

Kim benden daha iyi tatil yapmış?

Kim benden daha çok kitap okumuş?

Kim benden daha fit?

Sosyal medyaya girdiğimizde karşımıza çıkan o 22 yaşındaki, kendi imparatorluğunu kurmuş gençleri gördüğümüzde hissettiğimiz o mide bulantısı var ya, işte o mide bulantısı

vücudumuzun bize verdiği bir alarm.

Vücudumuz diyor ki, bu doğal değil.

Doğadaki hiçbir canlı.

Kapasitesinin %110'uyla 7-24 çalışmaz.

Bir aslan karnı toksa uyur.

Bir ağaç kışın yapraklarını döker ve dinlenir.

Ama biz insanlara dinlenmenin bile verimli olması gerektiği öğretildi.

Dinlen ki yarın daha çok çalışasın mantığı.

Bu dinlenmek değil dostlarım.

Bu bakıma girmektir.

Arabada bakıma girer ama o bir makinedir.

Sen, ben, bizler makine değiliz.

Aradığı sırada hiçbir şey yapmadan duvara bakma hakkı olan bir canlıyız.

Gelin şimdi şu meşhur potansiyel meselesine girelim.

Öğretmenlerimiz demiştir, ailemiz demiştir.

Zekâma çalışmıyor, potansiyeline harcıyor.

Bu cümle kadar insanın üzerine yük bindiren başka bir şey az bulunur.

Potansiyel nedir biliyor musunuz?

Potansiyel bir ihtimaldir.

Ve her ihtimal gerçekleşmek zorunda değildir.

Bir tohumun devasa bir çınar olma potansiyeli vardır evet.

Ama o tohumun bir kayanın arasına düşmüşse ve sadece küçük bir çalı olabilmişse o çalı başarısız mıdır?

Hayır, o çalı o kayanın içinden çıkabildiği için mucizenin ta kendisidir.

Bizim hayatımız da böyle.

Şartlarımız, coğrafyamız, genetiğimiz, ailemiz.

Tüm bunlar bizim sınırımızken birilerinin gelip bize sen neden Elon Musk değilsin diye sorması düpedüz tacizdir.

Bugün bu potansiyeline harcama yükünü omuzlarından indirmeni istiyorum.

Belki senin potansiyelin iyi bir arkadaş olmak, harika bir çorba yapmak ve akşamları huzurla uyumaktır.

Yani bu yetmiyor mu?

Bu neden başarısızlık sayılıyor?

Şimdi biraz vasatlık kelimesinin nasıl bir hakarete dönüştürüldüğünü konuşalım bence.

Yani aslında hepimizin ortalama olmaktan kaçarken mutsuzluğun kalbine düştüğümüzü konuşalım.

Sözü açıp baksanız vasat kelimesinin karşısında ortalama, orta seviyede yazar.

Yani kötü değildir, yetersiz değildir.

Sadece ortadadır.

Ama bugün birine sen vasat mı yazarsın veya sen vasat bir çalışansın dersek muhtemelen bize dava açar.

Neden? Çünkü modern dünya bizi uçlara aşık etti.

Ya en tepede, podyumda, alkışlar altında olmalısın ya da en dipte dramatik bir başarısızlık hikayesinin kahramanı.

Ortası yok, ortamız yok.

Oysa doğada her şey ortalama bir denge üzerine kuruludur.

Kalbimiz çok hızlı atarsa ölürüz.

Çok yavaş atarsa yine ölürüz.

Yaşamınız için kalbinizin vasat bir ritimde atması gerekiyor.

Eskiden antik Yunan'da İslam felsefesine kadar altın orta veya vasat yol bir bilgelik göstergesiydi.

Aristo der ki Erdem iki uç arasındaki dengedir.

Cesaret korkaklık ile delici atılganlık arasındaki o vasat noktadır.

Peki ne oldu da biz bu dengeyi kaybettik?

Ben size söyleyeyim.

Kapitalizm dengeli insanı sevmez.

Çünkü dengeli insan tatmin olmuş insandır.

E tatmin olmuş insan ise daha fazlasını satın almaz.

Daha çok çalışmak için kendini paralamaz.

Bizim vasat olmamız sistemin en büyük kabusudur.

Şimdi bir düşünelim. İlkokuldan beri bize ne dendi?

Sen çok özelsin, sen her şeyi yapabilirsin, sen dünyayı değiştirebilirsin.

Evet bu kulağa motivasyon gibi geliyor ama aslında zehirli bir yılan arkadaşlar.

Eğer herkes özel ise aslında kimse özel değildir.

Bu özel olma baskısı yüzünden sıradan bir hayat yaşamak bize bir ceza gibi gelmeye başladı.

Akşam evine gidip mütevazi bir yemek yiyip sevdiğim bir dizi izlemek neden başarısızlık olsun ki?

Neden her akşam bir start-up kurmuyor ya da her hafta sonu bir zirveye tırmanmıyorsun diye kendini suçluyorsun?

Size bir gerçeği söyleyeyim.

Dünyadaki insanların %95'i ortalamadır.

Ben ortalamayım, sen ortalamasın.

Ve bu muazzam bir özgürlük.

Çünkü ortalama olduğunda kanıtlama zorunluluğun bitiyor.

Masken düşüyor.

Ben buyum diyorsun. Birilerinin seni alkışlaması için taklalar atmayı bırakıyorsun.

Sıradanlığın o devasa konforuna yerleştiğinde gerçek mutluluğun zirvede değil, yolda olduğunu anlıyorsun.

Şimdi bir hobi edindiğimizi hayal edelim.

Diyelim ki seramik yapmaya başladık.

Çamurla oynamak bize iyi geliyor.

Hemen bir arkadaşımız gelip ne diyor?

Vay canına bunlar çok güzel.

Neden bir Instagram hesabı açıp da bunları satmıyorsun?

Ve işte o an o hobi ölüyor.

O an o çamur artık senin ruhunu iyileştiren bir araç değil.

Kargo takip numarası, müşteri şikayeti, maliyet hesabı haline geliyor.

Biz artık sadece eğlenmek için bir şey yapma yeteneğimizi kaybettik.

Her şeyin bir çıktısı olmak zorunda gibi.

Eğer bir kitap okuyorsan ondan bir özet çıkarmalısın.

Eğer bir film izliyorsan bir eleştiri yazısı yazmalısın.

Dostlarım, verimlilik azı altında ruhumuzu parsel parsel sattık.

Bir şeyi kötü yapma hakkımızı elimizden aldılar.

Ben berbat bir resim yapmak istiyorum.

Perspektifi bozuk, renkleri birbirine girmiş bir tablo yapmak ve ona bakıp ne kadar da iğrenç oldu ama gerçekten de çok eğlendim demek istiyorum.

Bu lüksü ne zaman kaybettik?

Artık yaşamıyoruz.

Yaşadığımızın provasını yapıyoruz.

Bir konsere gidiyoruz.

Önümüzdeki 500 kişi konseri izlemiyor.

Konseri izlediğini başkalarına kanıtlamak için telefon ekranına bakıyor.

Yani hayatımız bir performans haline geldi.

Başarılı görünmek, başarılı olmaktan daha önemli hale geldi.

Ve bu başarı fetişizmi bizi öyle bir noktaya getirdi ki kendimizde bir insan olarak değil, Bir marka olarak yönetiyoruz.

Kişisel markanı yarat.

Hayır abi ben bir marka değilim.

Ben etten, kemikten, hatalardan, çelişkilerden ve bazen de hiçbir şey yapmama isteğinden oluşan bir insanım.

Bir marka hata yaparsa değeri düşer.

Bir insan hata yaparsa büyür.

Hata yapma hakkımızı, vasat kalma hakkımızı bence geri almalıyız.

Şimdi yayının bu noktasına kadar gelmişken nelerin bizi mahvettiğini konuştuk da elimizde ne var?

Yani çözüm ne? Çözüm o meşhur FOMO yani bir şeyleri kaçırma korkusunun tam zıttında yatıyor.

Yani JOMO.

Kaçırmanın keyfi.

Düşünsenize, cumartesi gecesi herkes dışarıda, herkes bir yerde eğleniyor gibi görünürken Evde pijamalarımızla oturup telefonumuzu uçan moduna alıp sadece çayımızı yudumlamamız.

İşte bu modern dünyada yapabileceğimiz en büyük şey.

Ben şu an hiçbir trende binmiyorum.

Hiçbir şeye yetişmiyorum.

Ve hiçbir şey kaybetmiyorum diyebilmek.

Çünkü dostlarım hayat maalesef ki açık büfe değil.

Her şeyi tadamazsınız.

Her şeyi tadan hiçbir şeyin tadını alamaz.

Bazı kapıları bilerek kapatmak, bazı başarıları bilerek reddetmek sizi eksik kılmaz.

Aksine sizi seçici kılar.

Ve seçici insan ise özgürdür.

Bugün kendinize bir hayır hediye edin.

Yapmanız gereken bir şeye sırf başkaları bekliyor diye hayır deyin ve o boşlukta oluşan huzuru koklayın.

Bir sanat eseri düşünelim.

Michelangelo'nun Davut heykeli mi daha değerlidir yoksa sizin her gün titizlikle hazırladığınız o mütevazi akşam sofrası mı?

Eğer o sofrada sevgi varsa ya da o sofrada anda kalabiliyorsanız bence o sofra en büyük sanat eseri.

Başarı fetişizmi bize sonuca aşık olmayı öğretti ama hayat sonuç değil.

Hayatın sonu ölüm.

Kimse ölüme başarıyla ulaşmak istemez.

Hayat o aradaki vasat, gri, sıradan anların toplamıdır.

Sabah içtiğin kahvenin kokusu, sevdiğin birinin sana gülümsemesi, yağmurdan sonraki o toprak kokusu.

Evet bunlar vasat detaylardır ama hayatın özü bunlardır.

Zirvedeki o yüzde birlik dilime girmek için...

Ruhumuzu satmaya ya da zirveye çıktığımızda orada kimsenin olmadığını ve rüzgarın çok sert estiğini görmemize gerek yok.

Biz burada yamaçlarda birbirimize yakın ve güvende kalabiliriz.

Yeterince iyi olmanın tadına çıkaracağız.

Çünkü yeterince iyi mükemmelin en büyük düşmanı ama mutluluğun en yakın dostu.

Belki bu yayın süresi içinde size nasıl daha zengin olursunuzu anlatmadım.

ya da size nasıl daha verimli çalışırsınızın formülünde vermedim.

Hatta aksine planladığınız o büyük projelerden sizi soğutmuş olabilirim.

Ama umuyorum ki şu an omuzlarınız biraz daha aşağıdadır ve umuyorum ki aynaya baktığınızda neden daha fazlası değilim sorusu yerine ben bu halimle de kıymetliyim cümlesi

geçiyordur aklınızdan. Modern dünyanın kırbaç seslerini susturun.

Biz bir performans sergilemek için burada değiliz.

Sadece yaşamak için buradayız ve bugün sadece hayatta kaldığımız için bile başarılıyız bence.

Bu yayın bittikten sonra yayını kapatır kapatmaz faydalı bir şey yapmayın.

Sadece gidip camdan dışarı bakın.

Bir kedi sevin ya da öylece oturun.

Çünkü bizler hiçbir şey başarmadan da değerli insanlarız.