
Disclosure Day ve Interstellar filmlerinden ilham alarak yaptığımız araştırmalarla bu hafta Michio Kaku'nun Fiziğin Geleceği kitabını masaya yatırdık. Uygarlık olarak bizi gelecekte neler bekliyor? Uzayda yalnız mıyız? Her şeyin teorisine ulaşmaya yakın mıyız?
Modern fiziğin temel soruları üzerine yoğunlaştık.
Yukarıdaki soruların cevabını merak ediyorsanız sizi podcasti dinlemeye davet ediyoruz.
Not: Türkçe karşılığını bulamadığımız "quantum entanglement" kelimesi Türkçe'de "Kuantum Dolanıklığı" olarak kullanılmaktadır.
Kaynaklar:
- Physics of the Future - Michio Kaku
- Schrödinger's Cat - John Gribbin
- Einstein's Cosmos - Michio Kaku
Transkript
Acaba bu uzayın fomaşını komple delebiliyor mu?
Karadeliğin yapısının nasıl çalıştığını anlamak için biraz aslında bizim kendi güneş sistemimizde Jüpiter'in nasıl çalıştığını anlamak doğru olabilir.
Kuantum probabilite denklemi vardır. Çok enteresandır.
Çünkü bu kuantum fiziğiyle ilgili neredeyse her şeyi açıklayan tek bir denklem.
Merhaba herkese. Bugün yeni bir bölümle bir aradayız.
Bugünün konusu bambaşka.
Daha önceki bölümlerde tarih konuştuk.
Ve çok yakın tarih dediğin eski bir tarih konuştuk.
Ama bugün böyle biraz gelecekten konuşacağız.
Yani tarih geride kaldı.
Şimdi önümüze bakma zamanı diyoruz.
Aslında bu bölümü de Disclosure yani ifşa filminden ilham alarak biz çekmek istedik.
Şu an gündemde uzay, uzayın ötesi, insan teknolojisi ve aslında bilinmeyenin ötesinde ne var?
Hepimizin içindeki bu merak duygusunun ortaya çıkışı söz konusu biz de bunu masa yatıranlığı.
Aynen bugün aslında ilgilendiğimiz konu daha çok sci-fi konular gibi değil.
Aslında fiziken imkanı olan gerçekten yapabileceğimiz ve kat edilebileceğimiz yolu anlamaya çalışıyoruz.
Şu an teknolojimiz buna yetmiyor ama teorik fizikte ihtimaller nelerdir ve neler yapılabilir, nelere ulaşabiliriz onu araştıracağız.
Evet ve modern fiziğin aslında şu an üstadı Amerika'da hala yaşayan Michio Kaku'dan bahsedeceğiz.
Böyle biraz Michio Kaku'ya değinelim.
Onu seçmek istediğimizin sebebi aslında gerçekten kuantum fiziği denince,
sicim teorisi denince ve kara madde yani dark matter veya black hole yani kara delikle ilgili bütün teoremler aslında şu an kendisinden çıkmaz.
Stephen Hawking'i kaybettik ama
günümüzde hala yaşayan
ve quantum için saçını süpürge
etmiş bir bilim insanı var.
Çok da uzakta değil.
Kendisi Japon. Çok enteresan da
bir hikayesi var aslında.
Biraz ona değinelim. Annesi ve babasının
garajında bir laboratuvar
yapıyor aslında. Yani fiziğe
çok küçük yaşlarda meraklı.
Ve Einstein'ın
aslında her şeyin teorisi. Yani
Theory of Everything'i
anlamak istiyor ve bütün
çalışmalarını da aslında bunun için gerçekleştirecek
daha sonra. Harvard'da
çok özel bir
scholarship yani bursla
giriyor. Bu elde edilmesi
zor bir burs. Bu bursu aldıktan
sonra da kendini çok iddialı
bir şekilde ortaya koyuyor.
Ve günümüz modern
fiziğinin kendisi iyi bir temsilcisi.
Aynen öyle.
Aslında onun ilgilendiği konu daha çok
fiziğin bazı dallarını
birleştirdiği tek bir kural bulmak.
ve onu bu şekilde açıklamak fiziği ve gerçekliği.
Yani aslında kuantum fiziğinde daha çok küçük şeylerin, küçük cisimlerin
nasıl davrandığına ve nasıl hareket ettiğine bakılıyor.
Kuantum fiziğinden ince akla ne geliyor?
Atomun ve elektronun hareketleri, fotonların ve nötrinoların nasıl davrandığı
ve nerede bulunabilecekleri, hangi olasılıklarla hangi hızda gidebilecekleri.
Ama genel relatifitede daha çok büyük cisimlerin nasıl davrandığı,
Yani özellikle yer çekimi olur, kara delikler olur, kara madde olur.
Işık hızına yaklaştığımızda neler oluyor onu araştırır.
Ve bu iki konuda, bu iki kavram da doğru olduğuna göre ve kanıtlandığına göre ikisi arasında da bir bağlantı var aslında.
Bu iki kuralı ve yasayı bağlayan arada şu an bir formül ya da bir teori yok.
Aslında şu an fizikçiler onu bulmaya çalışıyor.
Yani tek bir formülle ya da tek bir teoriyle bütün gerçekliğin ve bütün evrenin dinamiği açıklanabiliyor mu?
Aslında bunu yaparken de kardeşler ölçeğini kullanıyor Kaku.
Bu aslında kendi bahsedeceğimiz kitabında da detaylı anlatıyor ama medeniyetlerin belirli segmentlerle evrilmesi aslında.
Bunu dörde ayırıyor ve bu sınıflandırmayı da kardeşler ölçeğine göre yapıyor.
Zaten o geleceğin fiziği yani Future of Physics kitabında da biraz değineceğiz.
Ama hani biraz kendisini daha iyi tanıyalım.
Yani bu bilim insanı niye seçtik?
Filmle de bunun bağlantısını kuracağız elbet ama kendisi aslında sicim alan teorisi üstüne çalışıyor.
Ve senin teminde açıkladığın gibi her şeyin teorisine bağlamaya çalışıyor bunu.
Yani evet relativite bir tarafta, kuantum fiziği bir tarafta ama tek bir denklemle anlaşılmak istenilen de bir galaksiler arası bir uzay fiziği yani her şeyi çalan bir fizik var aslında.
Bunu tek bir teoriye oturtmaya çalışıyor.
Çünkü fizik dünyası da bu farklı araştırmalarla aslında bir aha mumut yaşamak istiyorlar biraz.
seneler geçti yani Einstein'ı
kaybedişimizin kaçıncı senesiydi
bilmiyoruz ama artık
2026'da insanlar
farklı bir şey görmek istiyorlar önlerinde ve
ifşa filminde de
bizi şaşırtan nokta
o istihbarat alanı
mesela iletişimleri
işte buldukları hard diskler
buldukları uzaylılarla aralarındaki
iletişim ve onların teknolojisini
anlama çabası ve
bu şimdi birazdan kitapta da değineceğiz
Biz çok geride kalmış bir medeniyetiz.
Yani bu teknolojiyle bizim anlamlandıramamamız bazı şeyleri çok normal.
Fizikçilerimiz de bunun için uğraşıyor.
Biraz kitaba da gelecek olursak ki sicim teorisini de bu şekilde biraz açıklayacağız aslında.
Dört farklı tip uygarlık seviyesi var.
İstersen sen şimdi içinde olduğumuzdan biraz bahset.
Sonra kalanına zaten deneyelim.
Yani biz şu an aslında sıfırın daha çok sonlarına doğru bir yerde bulunuyoruz.
Neden yani? Aslında tam olarak neden tam sıfırız, sıfır değiliz?
Çünkü aslında aranımızda bir iletişim var, internet var.
Aramızda biz aslında orta çağdaki gibi bağımsız devletlerden oluşmuyoruz.
Aslında ekonomi ve iletişime haberleşmeye baktığımız zaman ve ticarete baktığımız zaman
aslında bugün dünyada herkes birbirine bağlı ve birbirine aslında bağımlı.
Bu yüzden de daha çok sıfırın bir tık üstündeyiz.
Ama neden bir değiliz?
Çünkü Michio Kaku'ya göre bir aslında bütün gezegenin doğal afetlerine hüküm sürebilen ve onları kontrol edebilen uygarlıklara deniyor.
Mesela şu anda evet teknoloji baya ilerledi son 100 senede elektronikle, bilgisayarla ve yazılımlarla vs.
Ama hala mesela depremlere, fırtınalara, tsunami'lere engel olamıyoruz ve bunları öngöremiyoruz. Bunları kontrol edebildiğimiz zaman, bunlardan enerji, komple bütün enerjimizi onlardan sağlayabildiğimiz zaman, bir hatırlayın şu an hala bazı ülkeler kümür kullanıyor, şu an hala genellikle petrol kullanıyoruz enerjimiz için.
bunu
giderebildiğimiz zaman yani kendi kendimize
bağımsız olduğumuz zaman ve dünyanın her şeyine
faydalanabildiğimiz zaman
dünyaya da bu zarar vermeden tabii ki
biz aslında birinci seviye
olmuş olacağız.
Michio Kaku'ya göre bu büyük ihtimalle
2100 civarı bir
zaman aralığında olacak.
Evet biz şu an 0.7'deyiz
tam olarak. Michio Kaku'nun
açıkladığı bir sayı yani
0.5 diye
biz bunu uydurmuyoruz. Yani şu an
bire doğru yaklaştık.
Fakat neden bir değiliz
sorusu. Yani bu dörde
ayırdık. Zaten işte
üçüncüsünden de bahsedeceğiz ama
hala sıfıra yakın yani
hala sıfırda olup
bir rahatlayamamızın en büyük sebebi
hala fosil yakıt kullanmamız.
Neden olan
tüketilebilir şeyleri
kullanıyoruz? Zaten bir güneş enerjisiyle
bütün enerjiyi
elde edemiyoruz. Ya da neden
atıyorum deniz sularını aratıp
su sorununu çözemiyoruz gibi gibi.
Yani aslında kuraklık gibi
depremler gibi
volkanik patlamalar gibi
doğanın kontrolünü
tam sağlayamamış durumdayız.
Ki bu doğayla uyumlu olmamamızdan da
kaynaklı. Michio Kaku'nun yine
değindiği noktalardan biri.
Tip 1 yani sıfırın
üstündeki bir gelişmişlik seviyesinde
ki bu 100 yıl içerisinde olacak.
Evet bunu da farkındayız.
Her doğal kaynağı kontrol edebiliyor olacağız ama bu kontrol edebiliyor derken sömürmek anlamında değil.
Hava durumu mu var bir yerde yağmur mu yağması gerekiyor yağmur yağacak belki öyle bir teknoloji olacak veya bir yerde kuraklık mı var o kuraklığın önüne geçilebilecek.
Ki bu da aslında tarımı ve şu anki gıda enflasyona sebep olan şeylerden de biri.
Özellikle ülkemizde çokça yaşadığımız bir sıkıntı.
Bunun sebebi hala 0.7 uygarlığında olmamız.
Temin bahsettiğim gibi 2 ve 3 aslında biraz daha güneş sistemi ve tüm galaksinin enerjisini kontrol edebilmeyle alakalı.
İkideki bir medeniyet yani tip 2 bir uygarlık yıldızın yani güneşin enerjisini kullanabiliyor ve buna Dyson küresi diyor Kaku.
Bu Dyson küresiyle güneşin bütün faydalarını aslında kendi yaşam döngüsünün içine harmonize edebiliyor.
Evet Amerika'da kullanılan güneş panelleri var.
Buradan çok daha uygun fiyata.
Mesela Kaliforniya'da görüyoruz yani bu biraz daha işlevsel ve günlük hayatta indirgenmiş şekilde.
Ama ülkemize çok fazla bunu atıyorum.
İç Anadolu'da vesaire göremiyoruz.
Neden? Pahalı.
Yüksekli teknoloji kullanılıyor üstünde de.
Ve pahalı olduğu için yaygın değil.
Tip 3'de ise kendi galaksilerin enerjilerini kontrol edebiliyorlar.
Yani burada filme bir referans yapacağız.
Zaten amacımız Interstellar ve Disclosure filmlerine de göndermeler yapmak.
Buradan esinlenerek bu podcast'ı çekiyoruz.
Ama hala Mars ve yayın ötesine insanlık olarak gidebilmiş değiliz.
Yani kendi güneş sistemimizin dışına çıkabilmiş değiliz.
Neden? Çünkü pahalı.
Teknolojik olarak ya çok mümkün değil ya insan sağlığı için mümkün değil.
Hayli araştırmalar yapılıyor. Mesela NASA'da bir
Artemis projesi var. İkincisi,
üçüncüsü planlanıyor
ve yapılıyor ama
galaksiler arası
hiçbir bilgimiz yok.
Bu da neden aslında? Çünkü hala aslında fosil yakıt
kullandığımız için, uzaya gitmek için de
katı yakıt kullandığımız için
aslında oraya
işimize yarar
bir şekilde de gidemiyoruz. Pratik bir şekilde
gidemiyoruz ve gittiğimiz zaman da
limsel nedenlerle örtülü
gidiyoruz. O gezegenlerin
de
enerjisini nasıl kullanacağımızı
bilmediğimiz için de aslında gitmek
için de bir neden de bulmuyoruz.
Sıfırıncı seviye bir müdarlık olduğumuz için
öyle oluyor.
Dyson küresiyle alakalı da aslında düşünürseniz
şu an
teknolojimiz yeterli.
Güneşmenli inşa etme
ve yüksek sayılarda da bunu yapabiliriz.
Ama hala bunu kendi gezegenimizde
yapıyoruz. Dyson küresinin mantığı
eğer siz güneşe yaklaşırsanız ne kadar
yaklaşırsanız o kadar fazla enerji
yaymış oluyor güneş size.
Mesafeniz azalıyor.
Çünkü düşünün siz güneşten
uzaklaştıkça
size düşen
o ışın
alanı aslında azalıyor.
Mesela ben Plüto'da
bulunuyorsam bana çok az güneş çarpıyor.
Atıyorum.
Venüs'teysem güneşe daha yakın olduğum için
daha çok güneş enerjisi geliyor bana.
Ama siz güneşin çok yakınına gidebilirsiniz
ve oraya güneşi
güneş panelleri küresiyle
sarabilirseniz siz o güneşin
bütün enerjisini bir şekilde
kullanabilirsiniz. Ama tabii
buradaki teknolojik sınır
aslında o enerjiyi o panellerden alıp
başka bir yere taşımak.
Evet bir lojistik sınır var.
Lojistik sınır. Çünkü bizim
neden kendi gezegenimizde, çöllerde,
Arizona'da ya da Amerikalarda
güneş panelleri düşüyoruz?
Çünkü orada bir
sistem var. Elektronik sistem var
bir altyapı var ve o enerji oraya gidiyor.
Şu an onu
kavrayamadığınız taraf mesela
o Dyson küresindeki enerji nereye gidecek?
Ve nasıl
işlevsel
bir şekilde taşınabilecek?
Enerjiyi taşımak çok zor bir şeydir.
Şu an fizikte. Zaten düşünürseniz
mesela pilin de teknolojisi
çok eski bir teknoloji ve
Alessandro Volta'dan sonra hiç değişmedi.
Hala kimyasal piller kullanıyoruz.
Belki
Dyson küresi ve onun
türevi teknolojilerini
erişebilmek için de
o pilin önüne geçmemiz
gerekir. Yani farklı tür
elektriği ve farklı
enerji kaynaklarını
nasıl
taşıyabileceğimize ve nerede
kullanabileceğimiz
o şekilde karar verebiliriz.
Ancak. Evet, burada
Kaku'nun demeye çalıştığı şey
kendi kendine yetebilen bir
civilization olmak aslında.
Yani bu kendi kendine yetebilme burada sahip olduğumuz enerji kaynaklarını doğru şekilde kullanabilme.
Halbuki tükettilen bir enerji kaynağının sonu geleceğini bilerek biz şu an kullanmaya devam ediyoruz.
Ama güneş bunlardan biri değil.
Onu doğru kullanmayı bildiğimiz noktada kendi güneş sistemimizin belki en iyi team player haline geleceğiz.
En iyi oyuncusu haline geleceğiz.
Çünkü neden? Diğer gezegenlere baktığımızda dünya içlerinde en yaşanılabilir. Doğru kullandığımız koşullarda da aslında diğer galaksilerle irtibatımızın olacağı bir noktaya evrileceğiz biyokakul.
burada tabii ki dördüncü tip
uygarlık da var
bu en böyle
insan hakkının algılamakta zorlandığı
tip çünkü kara delikleri
yönetebiliyor yani kara delik
normalde hani burada fiziğini de
biraz açıklamış oldum dinleyenlere
aslında ışığı
yansıtıyor
ve siyah
olarak görmemizin sebebi de bu
ve aslında
içine giren bir maddenin
Geri çıkma olasılığını da olmadığını ama nereye gittiğini de araştırıldığı, hakkında türlü türlü fiziksel açıklamaların olduğu bir konu ve büyük bir yıldız patladığında oluyor bu.
Yani güneşimizin de bir black hole yani kara deliğe dönüşüp dönüşmeyeceği konusunda hala tam net bir bilgimiz yok.
Bu yüzden kara deliğe hükmedebilen bir uygarlık ne demek oluyor bu? İçinden seyahat edebilmek.
Aslında buradan sicim teorisine de bağlayacağız belki bunu.
Çünkü kara deliğin yapısı sicim teorisiyle de çok adakalı.
Bunu anlamak için evrendeki en küçük maddeyi anlamak gerekiyor.
aslında şöyle kara deliğin mantığı
hani neden kara delikte
bir solucan deliğinin
oluştuğuna inanılıyor onu düşünelim.
Aynı şeyden diyor ki
güneş gibi çok büyük yüksek kütlelerde
bulunan bir sinir
aslında uzayın
kumaşını büktükleri için
yerçekimi oluşturuyorlar. Biz aslında
bir çukurun içine giriyormuşuz gibi oluyor.
Ondan aslında güneşe doğru
çekildiğimizi hissediyoruz.
Sonrasında bir çukurun içine
girdiğimizi düşünüyoruz aslında.
Ondan diyor ki acaba
kendi yoğunluk kat sayısı
çok yüksek olan cisimler
acaba bu uzayın kumaşını
komple delebiliyor mu? Bükmek yerine
komple delip başka bir yere
mi çıkan yollar oluşturabiliyorlar?
Sonuçta
o kara deliklere büyük şeyler
giriyor. Yani taşlar,
meteorlar, astrolojikler hatta
bazı zamanlarda yıldızlar
emiliyor bu kara delikler tarafından.
Ama sonuçta uzayda da kütle korunduğu için, kütle ve enerji hiçbir yere gitmediği için, kaybolmadığı için birden acaba bu kütle ve bu enerji nereye gidiyor?
Ona cevap vermeye çalışıyoruz.
Stephen Hawking diyordu ki Hawking radyasyonu diye bir şey var.
Aslında biz bunu fark edemiyoruz ama bu kara deliğin içine giren bir şey yok.
Kara delikten emilen şeyler bir süre sonra enerji olarak uzaya tekrar püskürtülüyorlar.
diyordu.
Mesela Michio Kaku gibi insan ve Einstein gibi insan
biraz da şey inanıyor. Acaba
bunlar farklı noktalara mı
çıkan kapılar oluşturuyorlar?
Bu neden önemli ve neden
buna ihtiyacımız var? Çünkü uzayın
aslında bir hız sınırı var. O da ışığın
hızı. Yani uzayda hiçbir
cisim A noktasından
B noktasına giderken ışık
hızını geçemiyor.
Bu da aslında ışık hızı da uzayın boyutlarına
göre çok yavaş.
Yani şöyle düşünün. Eğer
ışık hızına giderseniz
güneşten en yakın yıldıza bile
ancak 7 senede gidersiniz.
Işık hızında. Işık hızı evet.
Ve bu en yakın yıldız.
Ve galaksiyi düşünün. Bizim
galaksimiz yaklaşık 100 bin ışık
yılı boyutlarında.
100 bin ışık yılı demek
yani çapı olarak
100 bin ışık yılını düşünürseniz
bir noktadan öbür noktasına gitmek
100 bin yıl alıyor demek.
Yani bizim ömrümüzü
bin kat aşıyor mesela.
Yani siz pratik bir şekilde arabaya binip gibi o şekilde mesela düşünüyorsanız hiçbir zaman aslında uzayı o şekilde kat edemezsiniz.
Böyle bir sınır var.
Demek ki siz hızlanmak yerine B noktasını kendinize getirmeniz gerekiyor.
Yani resmen halı gibi halıyı bükmeniz gerekiyor ki o nokta sizin gitmeye çalıştığınız nokta size gelsin diye.
Bu da sonuçta siz yol kat etmediğiniz için bu sefer de bu ışık hızı sınırı da aslında aşılmış oluyor.
Aslında ışık hızından da daha hızlı gidebilirsiniz demek.
Çünkü aslında siz bir yol kat etmiyorsunuz o yol size geliyor.
Solucan deliğinin mantığı bu.
Solucan deliğinin mantığı hemen.
Hemen bu da iki farklı şey söylemek istiyorum.
Bir burada hiçbir şeyin kaybolmadığı ya da hani kara deliğin yapısının nasıl çalıştığını anlamak için
biraz aslında bizim kendi güneş sistemimizde Jüpiter'in nasıl çalıştığını anlamak doğru olabilir.
Çünkü güneşten sonra kütlesi en büyük olan şey Jüpiter bizim güneş sistemimizde.
Dünyaya çarpma riski olan bir asteroit neden Jüpiter'e doğru gidiyor
ya da Jüpiter neden onu bir kaleci gibi tutmaya çalışıyor dünyadan koruyor gibi görüyoruz aslında.
Ama çünkü kütlesi daha büyük o yüzden kopan asteroitler ilk ona çarpıyor.
Yani hani biz burada bir koruyucu, hani işte dünyanın önündeki bir kaleci gibi düşünüyoruz ama bu tamamen aslında uzayın fiziğiyle alakalı bir konu.
En büyük gezegen, en büyük gezegen Jüpiter.
Burada aynı konuda yine kara deliğe bakacak olursak, kara deliğin aslında çok büyük bir kütlesi var.
Yani bizim onu görmememiz, gözümüzde orada bir gezegen ya da bir yıldız olarak görmememiz onun eşittir.
Kütlesi sıfır anlamına gelmiyor.
O patlamış bir yıldız.
Kütlesini koruyor.
Sadece yapısını değiştiriyor.
Yani o kaybolan yıldızı biz ışık, gözümüzün ışık yanılmasından ötürü diyelim.
Siyah bir delik olarak yani siyah bir kara çukur gibi görüyoruz.
Ki bunun fotoğrafları da çekildi yakın zamanda.
Yani NASA'nın fotoğrafladığı bakın işte kara delik böyle gözüküyor aslında dediği çok güzel görüntüler var ilgilenenler açıp bakabilir.
İkinci demek istediğim nokta bu ışık hızı muhabbetiyle alakalı.
Yani şu an biz evet hani dünya dışı varlıkların yaşadığına inandığımız ya da belgelerle ya da psikoloji filmlerindeki gibi işte Amerika'da şöyle bir belge var burada böyle bir belge var.
Bunlar dünyaya geldi ve uzay araçları işte şu çöle buraya bu sahraya düştü konusunda.
Güneş sistemi NASA tarafına araştırıldı ve Plüton'a kadar gidildi.
Ve gönderilen Voyager 1 ve 2'ler var.
Bu güneş sisteminde bir canlı görmediysek daha büyük ihtimalle zaten farklı sistemlerden geliyorlar.
E farklı sistemlerden geldiklerini düşündüğümüz senaryoda ışık hızından hızlı geliyor bu varlıklar.
Başka bir yolunu bulmuşlar demek ki.
Çünkü aslında bize yakın olsaydı biz de onları görülmüştük.
Ya tabii ki.
Teleskopla ya da radyasyonla radyo sinyalleri de bir şekilde yakalardık.
Ama uzaktan gelen bir varlık farklı yollar bulmuş olması gerekiyor.
Bir ışınlanma gibi, solucan dediği gibi sonuçta bir roketle gelemez mi bu?
Aynı mantıkla biz de bir roketin içine astronotları koyup
hadi bakalım işte şu Milky Way'in Samayol'un yanındaki galaksiye gidiyorsunuz.
Hadi bakalım binin içine.
Üç yılda zaten varacaksınız.
Görüntü atın diyebilirdik.
Diyemiyoruz.
Çünkü oraya gidebilecek bir insan ömrü yok.
Bunu sağlayamadığımız için kendi güneş sistemimizin dışına çok fazla çıkamıyoruz.
Yani biz aslında çok minik bir kümenin içinde dönüp dolaşıp
el ele tutuşup aslında o çemberin etrafında dönüyoruz.
bilmiyoruz dış tarafı keşfedemiyoruz bu Tabii ki kara delikleri kullanamamızdan kaynaklanıyor
mi çok akıllı çok güzel bir şey söylüyor yani bunları kullanılabilme teknolojimiz Aslında biz
uygarlık dört olduğumuzda olacak ki time Travel olsun işte zaman yolculuğu olsun ışınlanma olsun
ama giren kütle formunu kaybetmesin ya bu da bir fizik bu uzayın fiziği zaten şu bitene
çektiği göktaşları meselesi gibi.
Bunu sağlayabilecek
koşulları oluşturamadık.
O yüzden hala 0.7'deyiz.
Ama
uzay bilimi ya da işte
fizik bu konularını çok daha fazla
araştırma ve çok daha fazla belki
bütçeye ihtiyacımız var.
Bunun da altını çizelim
hani CERN ve
MIT laboratuvarları dışında
çok fazla bu araştırmaları
yapabilen laboratuvarımız da yok
dünya üstünde yani Amerika'da
ağırlıklı olmak üzere
İsviçre'de de belli
başlı noktalarda
ama bu anlamda çok gerideyiz
ve yani
yüzde
sıfır bir kaçını keşfettik bilmiyorum
hani Yüce Okaku tam bu arada
tam bu noktada aslında doğru bir şey
söylemeye çalışıyor.
Aynen öyle. Aslında şu an
neden uzayı keşfetmedik ya da
keşfedemedik? Çünkü aslında kendimize
bir neden de bulamıyoruz. Sonuçta biz her şeyi
nasıl bakıyoruz? Para kazandıran,
toprak kazandıran
ya da
şan şöhret kazandıran şeyler aradığımız için
hala daha hani
uzayı keşfetmek için de bir neden bulamadık
bence. İşte neden Ay'a gittik?
Politik nedenlerden ötürü aslında Amerikalı Ay'a gittik.
Evet. O yüzden.
Belki şu an
daha önemli bir neden bulursak, belki o tür
araştırmalar aslında hızlanacak
ve güneş sisteminin ötesine
geçebileceğiz. Çünkü aslında teorik, fizik olarak
Bu nasıl yapılabileceğini az çok biliyoruz. Sadece daha teknolojimiz o noktaya varmadı. Varmak için de bir neden bulamadı aslında. O yüzden kendimizi de, yani bize işe yarayacak nokta aslında nedir?
Gezegenimize komple hükmedebilmek, işte depremleri öndürebilmek, fırtınaları öndürebilmek, tsunamileri öngörebilmek. Bence ileride de mesela asteroidleri ve göktaşlarını öngörebilmek, onların yönünü saplayabilmek.
Ya da yönünü değiştirebilmek.
Aynen öyle.
Bu da çok önemli bir şey.
Çünkü ne zaman olacağını bilemezsiniz.
Dinazorlar örneği var önümüzde.
Ya da aya baktığımız zaman bir sürü göktaşı çarpmışlar.
Belki eskiden farklı bir yerde olabilirsiniz.
Dünyanın bu konuda kurtarıcısı Jüpiter olsa bile dünyanın artık kendi kendini kurtarmaya ihtiyacı var.
Ve bu da insanlıktan geçiyor.
Burada ahlaki söylemler dışında gerçekten fizikçilerin yorumlarını katmaya çalışıyoruz.
Yine Kaku'nun bahsettiği bir...
Jüpiter'le ilgili de enteresan bir bilgi var aslında.
Jüpiter aslında daha çok gezegen değil de yıldız olamamış bir yıldız.
Çünkü o da bir gaz.
Yıldız da bir gaz.
Güneşimizde ne var?
Hidrojen var, helyum var.
Çekirdeğinde de ağır metaller var.
şimdi güneşle
jüpiter arasındaki fark ne?
güneşli nükleer füzyon var
o yüzden yanıyor
neden nükleer füzyon var?
çünkü çok yoğun
ve çok kütlesi çok yüksek
olduğu için partiküller birbirine çok güçlü
vuruyor dediğin çarpışıyorlar
sürekli o heydinkitrojenler falan
bu çarpışmalar çok enerjiyi
yaratıyor bu enerjine ötürü de
bir adleden sonra bunun bir sınırı var
nükleer füzyon olmaya başlıyor
Ama Jüpiter bir tık daha küçük kaldığı için güneşe göre.
Böyle bir füzyon yaratıyor.
Aslında orada da partiküller birbirine çarptı.
Orada da helin ve hidrojen var.
Bunun da çekirdeği ağır metallerde dolu.
Ama bu partiküller çarptığı zaman daha tam o enerjiye ulaşamıyorlar.
Nükleer füzyon enerjisinde böyle kalıyorlar.
O yüzden aslında da...
Kaynayamayan bir çaydanlık gibi.
Kaynayamayan bir çaydanlık gibi.
Böyle gaz gibi duruyor orada.
Sonuçta devasa bir gaz bulutu gibi.
Ama sadece biz neden öyle toprak gibi görüyoruz, biz neden onun katı gibi görüyoruz?
Çünkü aslında çok yoğun bir gaz.
Çok yoğun.
Zaten o üstündeki bizim aslında böyle girdap gibi gördüğümüz o lekeler de gerçekten o gazın yoğunluğuyla alakalı.
Onlar aslında iki dünya boyutunda bir fırtına.
Çok büyük bir gezegenden bahsediyoruz.
Bir kasırga var orada.
Kaç dünya asabiliyordu için 54?
iki dünya evet iki dünya
fırtına içine iki tane o gözün içine
iki tane dünya sarıyor. Bütün Jüpiter'de
kaç dünyalık. 54 tane.
Evet.
Dünyadan ne kadar
büyük olduğu ile alakalı da güzel bir örnek.
Yine kokuya dönecek olursak
aslında şu an hala günümüzde yaptığımız
yapmış olduğumuz
ve yapmakta
iyileştirdiğimiz birkaç örnekten bahsediyor.
Mesela Avrupa
Birliği'nin ekonomik modelini
uygarlık tip 1 için
çok iyi bir simülasyon
olarak yorumluyor. Yani
Avrupa içindeki
olan koşulların
ulaşımının işte tek bir
para birliğinin o aradaki
aslında o kolay
yaşanabilirliğin
ve o birlik olmanın
o tek ruhlu duygusunu
aslında hani tip 1'de
herkes öyle olabilseydi evet
bu uygarlık birin modeli
olurdu dediği bir örneği var.
İkincisi iletişimle
alakalı internet.
Yine tip birdeki herkesin
açıp istediği her şeyi paylaşabilme.
Her konuda fikir
beyan edebilme ve
bunu özgürce yapabilmesiyle alakalı
interneti çok güçlü bir
uygarlık bir örneği olarak yorumluyor.
Ve bunun çok aslında önceden geliştiğini
söylüyor. Yani
belki insanlık 2030-2050'de
bunu yapacakken çok önce
bunda ilerlemek
adetti ve işte
internetin gelişimine bakacak olursak da
şu an siz bir mağazaya
gitmeden çok kolay alışveriş yapıp
evinizi A'dan Z'ye döşeyebilirsiniz.
Ya da istediğiniz evi bile satın
alabilirsiniz. Öyle bir
sanal gerçeklik noktasına
geçtik ve bu tamamen
Nietzsche Okup'un desteklediği, evet biz bu
konuda ilerlemeye devam etmeliyiz.
Tip 1'e giden
nokta tamamen buradan geçiyor
deyip altın çizdiği güzel bir konu.
İkinci olarak aslında yapay zeka ile ilgili söylediği tip 1'i, uygarlık 1'i iki noktaya ayıran hani iyi ve kötü olarak yorumladı ama daha çok insan duygusal zekasının altını çizdiği bir konu var.
Yani şey diyor, bu zamana kadar IQ üzerine odaklandınız ama ta ki eğer çıkana kadar diyor.
Eğer çıktıktan sonrasında insanlığı eğerden ayrıştırıp insanlığı yönlerini ortaya koyabilecek olan şeyler duygusal zekası, yaratıcılığı, empatisi ve tamamen insan ilişkileri ve network olacak diyor.
Yani biz bugüne kadar evet işte çok ünlü fizikçiler, çok iyi bilim adamları vs. bilim her zaman bizi bu noktaya getiren şey ama biraz aslında kulak arkası ettiğimiz bir insan psikolojisi ve insan iletişimi sorunu var ve bu AI ile çok aslında konuşulabilir bir hale geldi.
Bunun sebebi de evet artık önümüzde tehdit olarak algıladığımız bizi işimizden mi edecek, bizi insan ilişkilerimizden mi edecek, işte bizi flörtleşmekten mi alıkoyacak ya da yazdığımız maillerin hepsini tek bir tasdağa oturtup bizi mail yazmaktan def mi edecek dediği bir tehdit söz konusu birçok insan için.
Kaku bu noktada aslında şey diyor insanlar, siz kendi duygusal zekanızı ve kendi insan ilişkilerinizi geliştirmeye devam edin.
Yaratıcılığınızı koruduğunuz ve kendi sınırlarınızın ötesinde düşünebildiğiniz müddetçe eğer sizin için bir tehdit olmayacak diyor.
Aslında arz-tayep meselesi yani IQ'su olan varlıklar çoğaldıkça ve IQ bollaştıkça pazarda az olan şey IQ değerlenecek demek.
yani IQ'su daha yüksek olan
insan arasında kazanacak.
O daha nadir bulunan bir şey olduğu için de
onun değeri aslında artacak.
Eğer bayağı bir pazarı yani
IQ ve EQ pazarını
bayağı bir karıştıracak gibi gözüküyor.
Son günümüzdeki
10-15 senede biz hep daha çok
uzayla ilgili
buluşlar değil de bence
daha çok bilgisayar, bilişim,
yazılım ve eğer tarafında
yeni yenilikler göreceğiz.
belki gerçekten
belki gelecekte de aslında
iRobot'taki gibi, iRobot filmindeki gibi
robotlar olacak
yani evimizde. Eğer gerçekten
işimize yararsa ve hayatımızı
kolaylaştırırsa o zaman
ihtiyacımız da olacak
ve o
arz talep de ulaşacak demektir.
Evet bunu biz
belki bir 5-6 senedir konuşuyoruz
ama Kaka bunu
kitabı yazmadan önceki
fikirlerinde belirtiyor.
Böyle bir yapay zeka dönemi başlayacak. Bu insanlığın sıfırdan bir noktasına gitmeye çalıştığı dönemin ortalarından sonrası gözükecek ve önem kazanacak. Ama bu bir tehdit değil de insanlığın günlük hayattaki monoton işlerini hızlandırması için bir araç olarak göreceğiz diyor ki burada tıpla alakalı çok önemli dediği bir şey de var.
tıp için
evet hani tanı konma
ve hızlı
hızlı yol
haritası hastalığa giden kısımda
bunu aslında yapay
zeka yapacak ve ameliyatlarında
bir kısmını robotlar yapacak.
Geriye hani
hastalığın stratejisini ve hastayla olan
yakın ilişkiyi gerçekleştirecek.
Tabii ki doktorluk mesleği devam edecek.
Hani bunu doktorluğun
önündeki bir çarpı
tehlike olarak değil ama
repetitif hayatımıza tekrarlanan, monotonlaşan ne varsa bunu otomatize edebilirsiniz diyor.
Yani bunun bir noktada çok çok daha fazla hızlanacağını söylüyor ki şu an
hani bir atıyorum alt yazı mı koymak istiyorsunuz videoya?
Artık gidip alt yazıyı kendiniz yazmıyorsunuz.
Yani çok basit, çok böyle belki detay bir örnek, bir video mu çekmek istiyorsunuz?
Videoda siz oynamazsanız bile video yapay zeka tarafından sizin istediğiniz her şeyi söyleyebiliyor.
Aynı şekilde çoğu yapay zeka deriyle ilgili bir rahatsızlığın fotoğrafını attığınızda da teşhisini yapabiliyor.
Ki bu yapay zekaların kendi içinde kendine kadar geliştirdiğini bize gösteren güzel bir detay.
Şimdi biraz daha AI konuştuk ve dedik ki hani bu kısa süre zarfında AI çok ilerledi.
İşte el elemler, farklı AI modelleri.
Daha çok el elemler ama diğerleri daha arka planla kaldı daha doğrusu.
Baya hızlı ilerledi çünkü şu an neden ilerledi? Eskiden zaten teorisini biliyorduk.
Şimdi elimizde bir de teknolojisi de olduğu için onu uygulayabildik.
Bu AI ile ilgili olan teoriler 20. yüzyılda vardı zaten.
Aslında 1950'lerde bile başlamıştık bundan araştırması.
Hani ileride böyle bir teknoloji olursa uygulanabilir açısından.
artık onu uygulayabiliyoruz ve
hayatımızda da görüyoruz ve işte
verimliliğini en azından arttırdığını düşünüyoruz.
Ama burada da eğer
el elem üzerinden devam edersek
şöyle bir sorunla karşılaşabiliriz.
İşte bu katonun da önemsediği bir konu
aslında. Sonuçta şu an
bizim kullandığımız
bilgisayarların, gpu'ların, cpu'ların
içinde bir limit var.
O da
işlemcinin boyutu
ve işlemci gücü aslında.
Orada bir sınır var. O sınır da nedir?
İşte transistörler de sonuçta her birinin içinde milyonlarca, milyarlarca küçük transistör var.
Yani on-off switch'ler var.
Yani sıfır birleri yöneten diyelim onları kaybeden ve onlarla ilgili işlemler yapan transistörler var.
Bunların da işte birkaç nanometrelik bir limiti oluyor.
Eğer transistörleri 2-3 nanometreden daha küçük yapmaya çalışırsanız
görüyorsanız şu anki fiziğe göre transistör olmayı bırakıyorlar ve doğru dürüst işlevini
kaybediyorlar. Yani on-off switchini yapamamaya başlıyorlar. Bundan sonra quantum tunneling diye
bir olaydan ötürü oluyor. Çok boyutta çok küçüldüğü için. Quantum tünelleme. Quantum tünelleme diye bir
olaydan ötürü oluyor. O yüzden de hani şu an mühendisler ve fizikçiler farklı bir çözüm
arıyor diyor ki bize daha güçlü işlemci arıyorsak artık transistörden gidemeyiz.
Yani klasik transistör tipi devrelerden ilerleyemeyiz.
Farklı bir tür işlemci lazım.
Bu da işte aslında quantum bilgisayar devreye giriyor.
Quantum bilgisayar nedir?
İşte bu on-off'u bir transistörle yapmak yerine aslında bu on-off'u daha çok tek
bir atomla yapmaya çalışıyorsunuz. Ve o atomun
o anki
quantum statü yani şeyle
ilgili, pozisyonu ile ilgili
bilgiyle sıfır mı
bir mi diye
yönetmeye çalışıyorsunuz.
O bilgi akışına.
Bu şekilde de boyutlar çok küçülüyor.
Ve küçük boyutlarda
tabii ki aynı boyuta
daha çok bilgi sıkıştırabiliyorsunuz
sonuçta. Hani şu anda
ihtiyacımız olmadı öyle bir şeye.
Ama ileride büyük ihtimalle AI'nin bu hızıyla olacak.
Farklı bir teknolojiye ihtiyacımız olacak.
Evet şu an bu yapay zekalarda mesela ciddi bir araştırma yapmak istiyorsanız, bir yazılımı yapmak istiyorsanız arka planda çok ciddi paralar da harcanıyor.
O yapay zekayı arkada işleten elelemlerin aslında maliyeti çok yüksek şu an.
Yani bunun da önüne geçilecek bir aslında gelecekten bahsediyor Kaku.
Burada sıfırdan bire giden bu doğrultuda aslında evet kuantum bilgisayarlar bire yakın olduğumuz bir tarafta.
Civilization bire yakınlıkta.
Burada listelememiz gerekirse de önceki konuştuklarımız aslında bilgisayarların bu kuantum tarzında olması birinci konu.
AI'ların artık hayatın tam ortasında olup bütün sektörlerde otomasyon sağlaması ikinci konu.
Biyoteknoloji üçüncü konu.
Nanoteknoloji bu konulardan biri.
Clean energy yani temiz enerji.
Hani artık işte bu güneş panelleri vesaire rüzgar panelleri gibi doğayı aslında doğru kullanabilmekten bahsediyor.
Bu ayrı bir konu.
Yine çok bahsettiği ve böyle tıpta bir aslında çığır açacak gibi değil de yani bunu görmeye başlayacağız.
Ve hani ameliyatları artık robotlar yapacak.
Yani o mekanik kolları vesaire bire yaklaştığımız dönemde daha çok göreceğiz.
Hani artık insanlar ameliyatta hani bir orkestra şefi gibi olacak.
Yani enstrümanı çalmayacak ve yönetecek orkestrayı yönetecek oradaki robotları gibi ondan bahsediyor.
Moleküler tedariden bahsediyor aslında.
Mesela bu geçenlerde seninle konuşmuştuk Meksika'daki kök hücre tedavisi aslında her ülkede yapılmıyor ama tıbbın geldiği çok ileri noktalardan biri yani oradaki ölen oksijenin gitmediği hani işte kendini doktorların hasarlı bu düzelmez bu işte dizden hiçbir şey olmaz denildiği noktada kök hücre tedavisi oradaki dizin eski işlevini yerine getirebiliyor.
Kaku yine bundan bahsediyor.
Bu ne? Reversing Cellular Aging
Proses. Yani aslında yaşın
geriye çevirebilme. Bu
Benjamin Button hikayesi gibi.
Aslında biz yaşlanmayacağız
bir noktada. Hala genç görüntümüzü
koruyacağız ama yani evet hani biri yaşımızı
sorduğunda belli mi, altmış mı aynı
görüntümüzde kalacağız. Hani o gençlik hücrelerimiz
kendini
gösterecek. Yaşlılık belirtisi çok
daha az olacak diyor. Bu da büyük ihtimalle
bire çok çok yaklaştığımız noktada ama
son
saydığımız 3 şeyle alakalı
aslında çok fazla faaliyet
görüyoruz. Yani tıpta bu konuda hızlı
ilerleme kat ediliyor.
Onun dışında Kaku'nun
kuantumunu biraz açacak olursak
gerçekten bu konuda Türkçe kaynak
hemen hemen hiç yok.
Özellikle Kaku'nun
sicim teorisini anlamak için aslında
kuantum fiziğini anlamak
gerekiyor. Çünkü sicim teorisi kuantum
fiziğinden geçiyor zaten.
İstersen bunu biraz konuşalım.
Tabii şimdi kuantum fiziğinde şu olay var.
Atom diyoruz, sonra atom altı parçacık diyoruz.
Atom altı parçacıktan da daha küçük ne var diye araştırıyoruz.
Sonuçta daha derine ne kadar inebiliriz diye merak ediyoruz.
Bazı fizikçilere göre, kapı da bunlardan biri, atom altı parçacıklarının varlığı aslında sicim teorisiyle açıklanabilir.
Yani şu an daha test edilemedi ve sonuçta bu teorik fizik alanında çalışılan bir şey.
Çünkü bir teorik fizik vardır, bir de normal test edilen fizik ve kanıtlanan fizik vardır.
Michio Kaku da teorik fizikçi.
Ve diyor ki aslında herhangi bir atom altı parçacının varlığı bir sicimden ve bildiğiniz hani uzayın kumaşı gibi kırnak içinde denilebilecek bir sicimle açıklanabilir.
Ve onun farklı titreşimiyle, frekansıyla oluşan bir, nasıl denir, bir kütledir diyor bu atom altı parçacının.
diyelim ki farklı bir frekansta bir frekansta park oluyor başka bir frekansta proton oluyor
başka bir frekansta neotrin oluyor diyorlar bazıları bu açıklamayı sevmiyor çünkü diyorlar
ki daha bu kanıtlanamaz bir şey bazıları da Gürçokakı gübeleri seviyor bu açıklamayı ve
diyor ki bu aslında eğer bu şekilde ilerlersek buradan aslında genel relatifiye bile belki
sonuçta çünkü uzayla ilgili de bir şey.
Evet.
En küçük maddeyi oluşturan
şeyin kendisiyle alakalı bir konu.
Kesinlikle.
Burada zaten kendi
kuantum fiziğini açıklarken
Kaku şunlardan bahsediyor.
Bir maddenin
iki yerde olabilme
durumundan bahsediyor aslında.
İlk bahsettiği, temellendirmek
istediği nokta bu.
Kuantum tünelleme ve duvardan
geçebilme yani maddenin o duvardan
geçebilmesiyle alakalı
araştırmalar yapmak
istiyor ve hani
kendi laboratuvarında en çok bununla alakalı
çalışıyor.
Ve kuantum dünyasında iki parçacık
aralarında kilometreler
olsa bile birbirleriyle
haberleşebilirler diyor.
Bu haberleşme olayı, kuantum entanglement
çok önemli bir şey.
Diyor ki ileride
bilgi akışı açısından ve iletişim
açısından interneti de geçebiliyor.
İnternet aşağı yukarı ışık hızında ilerleyen bir şey ya.
Siz diyelim ki bir insan ileride başka bir galakside bulunuyor.
Siz de buradasınız, dünyadasınız diyelim ve konuşmak istiyorsunuz.
İleride eğer hala internet ve radyo frekansı kullanırsa biz hiçbir zaman haberleşemeyiz.
Yüzenin yolladığın dalga öbür galakside gidene kadar yüz binlerce yıl geçmiyor.
Ölmüş olacaksınız.
yani ölmüş olacaksın. O yüzden
başka bir iletişim
türlü lazım. O da diyor ki mesela quantum entanglement
olabilir. O da şöyle
enteresan olarak diyor ki bazı
durumlarda iki atomun
quantum fiziki
dengesi ve frekansı aslında
birbirine bağlı oluyor.
Yani diyor ki ben bir tanesini biliyorsam
öbürünü otomatik olarak öngörebiliyorum
diyor. Ve bu anında oluşan
bir şey. O yüzden diyelim ki
sizin elinizde bir atom var diyelim
ve onun durumunu
ölçebiliyorsunuz. Spinini,
frekansını ve
enerjisini ölçebiliyorsunuz diyelim. Siz bunları
biliyorsanız o diğer atomunu da
hemen hesaplayabiliyorsunuz aynı anda.
Bu şekilde de
diyor çok uzak
noktalar arasında da ani bir
iletişim sağlanabilir yani.
Arada hiçbir galaksiler arası bile.
Çünkü bu mesafeliğe
alakalı olan bir şey değil.
Maddenin kendisiyle alakalı.
Maddenin kendisiyle ilgili, gerçeklikle ilgili.
Zaten aslında teleportation
yani ışınlanmanın da
bu yasadan ötürü olabileceğini
savunuyor. Yani iki madde
arasında kilometrelerce
mesafe varsa
ve o iki madde birbirleriyle haberleşebiliyorlarsa
o zaman ışınlanabilirler.
Aslında varmak istediği
nokta maddenin
çok da hani mekana
işte atıyorum burası dünya mı?
Madde için fark etmiyor.
Orası venüs mü? Fark etmiyor.
O maddenin kendi yapısıyla
alakalı durumdan ve olduğu yerden
çok fazla etkilenmiyor.
Buradan da aslında teleportation
dedik. Bu biraz kara deliklerle
da alakalı.
Çünkü neden alakalı?
Kara deliğin içine giren
bir cismin öbür
taraftan çıkması konusu. Yani solucan
deliği. Aslında kara delik
o tünelin başındaki gördüğümüz
belki de karartı ama
yani içine giren bir madde
için o bir solucan deliği. Çünkü bir yerden
çıkacak. Çünkü fizik yasaları
Der ki madde kaybolmaz. O yüzden Kaku'nun aslında bu izlediğimiz Interstellar gibi filmlerle alakalı yani bu bir ütopyadır ya da bu bir distopyadır. Zaten Kaku bunu distopya olarak asla görmüyor. Bu iyi bir şey çünkü bu sizin aslında uygarlığınızın dörde yaklaştığı anlamına geliyor diyor.
Yani biz insanlık olarak kara deliğe hükmedebiliyorsak, solucan deliğinin içinden seyahat edebiliyorsak bu zaten hani bir ütopyadır.
Bu zaten insanlığın gitmesi gereken noktadır diyor ki bunu da yine şu filmle bağlantısını kuralım.
Bunlar her ne kadar biz izlediğimizde böyle bize gerçeklik dışı gelse de aslında Disclosure filmindeki Amerika'nın kendi dosyalarında yani recorded file'larında gördüğümüz uzaylı iletişimde gelen uzaylının kullandığı teknoloji bizim uygarlığımızdan çok üstün diye buraya gelebiliyor.
Evet.
Yoksa öbür türlü gelemez.
Evet.
Kim bilir hangi galaksiden geliyor.
Tabii ki biz bunları yani yazılı bir şekilde bilmiyoruz.
işte XYZ galaksisinden
mi geliyor? ABC gezegeninden
mi geliyor? Adına o isimleri de biz verdik.
Evet. Onlar başka bir şey diyordur.
Hani biz görebildiğimiz
ve iletişim kurabildiğimiz kadarını
biliyoruz ki biz maalesef güneş sistemimizle
çok sınırlıyız. Şu an Plüton'da bile
ne olduğunu çok fazla bilmiyoruz.
En uzak gezegenlerden biri.
Burada aslında
bağlamamız gereken bir başka yer
yani biraz daha dinleyiciyi
düşündürmemiz gereken bir başka yer
Kaku'nun
Einstein'a göre neyi farklı yaptı
ve aslında
Theory of Everything yani her şeyin teorisine
ulaşırken neleri düşündü. Burada Kaku
diyor ki
Kaku'nun kuantumunda küçük
şeylerin
dünyasıyla ilgileniyor.
Bu hani bir kemanın
telleri gibi dedik. Onu bağlayan ve oradan
ses çıkmasını sağlayan. Aslında kemanın
telleriyle ilgileniyor Kaku.
Halbuki Einstein
kemanla bile değil
Orkestradan çıkan sesle ilgileniyor.
Yani büyük şeylerin dünyasıyla ilgileniyor.
O yüzden Einstein'ın göreliliği aslında kakunun kuantumunu kapsıyor.
Ama biz ikisi arasında bir bağlantı kuramıyoruz şu an.
Ama kesinlikle olmalı.
Kesinlikle olmalı.
Çünkü gezegenleri oluşturan şey, yani bizim gezegenimizi de oluşturan şey aslında maddenin en küçük haliyle alakalı.
Ve biz bunun üstüne konuşuyoruz.
Ve bütün denklem bunun üstüne yazılmaya çalışılıyor.
ya da şöyle düşünün bir partiküllere baktığın zaman
en küçük hücrede bile milyarlarca atom var.
Ve atomlar birbirlerine çok hızlı derecede çarpıyorlar, vuruyorlar.
Her birinin enerjisi farklı, her birinin kütlesi farklı.
Her biri aslında bir kaotik bir ortam var orada.
Ama makroskopik dünyaya baktığın zaman F eşittir M A.
Güç eşittir kütle çarpı İvme.
Yani o kadar komplike ve kaotik olan bir sistem.
atom sistemi. Sonuçta siz istesiniz
şu an. Ancak biz
bilgisayarlarımız aynı birkaç yüz tane
atomun
gidişatını öndürebiliriz ve hesaplayabiliriz.
Bu çok kaotik
bir sistem. O mikroskopik dünya.
Görmediğimiz bir şey. Görmediğimiz dünya.
İşte o parklar, nötrinolar,
ışık hızı vs. Ama birden
zoom out yapıp mikroskopik
dünyaya baktığınız zaman çok basit denklemler
yönetiyor. Bu kadar
komplike olan bir mikroskopik
dünya nasıl bu kadar basitleşiyor?
Belki de hani
Newton'un ağacın altında uyurken
kafasına düşen elma hikayesi gibi
belki her şeyin
teorisi gözümüzün önünde yani.
Belki bu milyonlarca farklı
yazılmış denklemlerin içinde
bir tanesi belki.
Hani biz o kadar
fazla küçük şeylerin içinde yaşıyoruz ki
yani bu küçük şeylerden kastığımız
maddenin dışında da düşünecek olursak
işte ağaç, böcek,
karınca yani yemeğimizin üstünde
köfteki küf mesela yani aslında gözümüzde göremiyoruz ama yediğimizde bizi hasta edebilecek
bir şey. Hani bir şeyin çok küçük olması onun aslında çok güçsüz olması anlamına da gelmediği
gibi o kadar küçük şeylerin içindeyiz ki çok büyük resmi de aslında göremiyoruz. Çok büyük
resmi göremediğimiz için de zaten aslında dünya, ay, Mars'ın dışına da çok çıkıp böyle hani
Amerikaların dediği gibi yani see the bigger picture.
Hani biz o büyük resmi o kadar görmekten uzağız ki yani büyük ihtimalle o denklem,
aradıkları ve hani fizikçilerin ömürlerini verip üstüne çalıştıkları denklem çok basit bir denklem büyük ihtimalle.
Çünkü biz o denklemin kurulu düzenin içinde yaşıyoruz.
Ne kadar komplike olabilir?
Yani bir kanserin tedavisinden veya bir yani atıyorum Sörn'de yapılan bir araştırmadan daha komplike nasıl olabilir?
Sonuçta böyle hareket, ivme gibi şeyleri açıklıyorsa aynı zamanda çok komplike bir şey de olamaz.
Bu formül ya da herhangi bir değil de iki üç tane formül de olabilir.
Bir formül sistemi de olabilir ama bulunduğunda acaba onu nasıl kullanacağız o da çok önemli.
İşimize nasıl yarayacak?
bence o sonuçta
quantum dünyasıyla
relativity dünyasını birleştirdiğin zaman
bence bu formülle
farklı şeyler de keşfedeceğiz.
Aa böyle bir şey de varmış.
Kara delik de var. Aa beyaz delik diye bir şey de varmış.
Evet.
Kara deliği mesela bulduk
diyoruz.
Daha kara deliğinin zıttına
yani hani
aynı şeyin dediğine göre hani kara delikten giren şeyin
çıktığı noktayı daha bulamadık ama
belki onu hesaplayabileceğiz.
Çünkü Einstein'da kara delik diye bir şey olabileceğini görmeden önce öngördü zaten.
Ondan sonra kara deliği tespit etti.
Bir de şunu da aslında bilmeyenler varsa dinleyicilerimiz arası altın çizmek lazım kara delikle alakalı.
Bütün galaksimiz aslında Sagittarius A denen bir kara deliğin kütlesel çekimine göre aslında şu an hizalı.
Yani şu an bizim içinde bulunduğumuz Milky Way'i, samanyolunu o şekilde tutan şeyin ortası bir kara delik aslında.
Evet.
Hani biz o kadar bilemediğimiz, anlamlandıramadığımız bir şeyin etrafında yaşıyoruz.
Düşününce bu da çok ilham verici bir şey.
Ve bize çok uzak aslında.
Bize çok uzak ama bizim dünyamızın asteroidlerden vesaire her şeyden korunup bu şekilde hani güneşle bu açıda, ayla bu mesafede işte Jüpiter'le şu şekilde durmasını sağlayan en büyük şey o kara delik.
Evet.
Ve biz bizi merkezde tutan, bizi bu kadar düzene getiren şeyle alakalı çok az şey biliyoruz aslında.
Çünkü onun içine bir şey atsak bile yani dediğin gibi bir uydu bir şey göndersek de daha nereden çıktığını bilmiyoruz.
Uydu göndersek bile içine girdiği zaman biz uydunan bilgi de alamayız.
Çünkü o bize gelen dalgalar da aslında kara direkt tarafından çekilecek.
Ondan giren bir şey iletişim kuramıyor.
O da var evet.
Öyle bir sorun.
Onu da çözmek lazım.
Sen ne diyeyim ki bir kara delik buldun ve bir tane uzay gemisi yolladın.
Sen ancak tek yapabileceğin şey uzaktan bu uzay mekini ya da bu test aracına ne oluyormuş diyebilirsin.
Demek ki sen bir drone yolladın içine.
O drone sana bilgi veremez.
Yolladın bitti.
Peki her şeyin teorisi bunu çözecek mi?
Çözecek büyük ihtimalle.
Belki farklı şeyler de çözecek.
belki biz bu her şeyin teorisi bulduktan sonra
bir uygulaması
olarak bilim adamları diyecek ki
mesela zamanla yolculuk da
bu şekilde mümkün.
Bu formüle göre bir bakıyoruz mümkün çıkıyor.
Tutuyor mesela.
Böyle şeyler zaten teorik fizikten çıkar.
Sonra teknoloji ilerledikçe
ve teorik fiziğin
hızına uydukça o şey de
uygulanır mesela.
Gerçek hayata uyarlanır.
Yani şu an
bazı şeyleri çok böyle karınca
misali gözlemlemek zorundayız.
Hani bunu çok büyük
düşünemiyoruz. Çünkü aranan
bir denklem var.
Ve ne ilginçtir ki yani
evet çok fazla
bu filmleri görüyoruz işte.
Tamam Disclosure çok güzel bir film. Çok iyi bir
aksiyon sahneleriyle çekti.
Interstellar gerçekten
görsel şov tadında bir film.
Hani eğer Karadelik ve Solucan
deliğiyle alakalı
meraklıysanız önereceğimiz
bir numaralı filmlerden biri. Ama
bizim üstüne
konuşmayıp yani
biraz böyle bunu es geçtiğimiz
nokta bunun bir denkleminin olması.
Ve aslında bu da bizi çok güzel bir noktaya
götürüyor. Her şey evrende
matematiksel olarak hesaplı
ve var oluyor. Oradaki
o matematiksel hesabı yapmak
tamamen insan beyninin aslında
çözdüğü,
açtığı bir kapı. O kapı
açıldığında o kapıdan içeri giren her şey
bize bambaşka bir dünyanın
bambaşka bir olasılığın
olduğunu gösterecek.
Ki şu an işte
Uygarlık 1'e doğru giden yolda tamamen
yapılması istenen nokta bu.
Bir de bunun dışında
sicim teorisi matematiğin
doğru çalışabilmesi için
Kaku diyor ki
4 dil 11 boyutlu olması
gerekiyor diyor. 11 farklı
boyuttan bahsediyor.
Daha önceki yapılan araştırmalarda
bunun dört boyutlu olduğu ile alakalı
bir
eski hikaye var, eski araştırma var.
Ama Kaku diyor ki hayır on bir boyutlu
olmalı diyor. Bu boyutlarla ilgili olan
enteresan hikaye de
sonuçta
biz gözümüzde on bir boyutu canlandıramayız.
Çünkü üç boyutlu bir bazıları.
X, Y, Z.
Dördüncü, beşinci boyutta düşünemiyoruz ama
Kaku diyor ki mesela
ve başka fizikçiler de böyle diyor.
Mesela diyoruz ki biz
Foton, elektron gibi partiküller kontum fiziğine göre hem partikül, yani kütlesi olan top gibi tırnak içinde bir parçacık ama aynı zamanda dalga gibi de davranıyor.
Bazı durumlarda dalga gibi, bazı durumlarda normal partikül gibi davranıyoruz.
Ve aslında şey diyemiyoruz, mesela fotona biz ne %100 dalgadır, yani radyo dalgası gibi ya da ne de %100 partiküldür diyemiyoruz.
Çünkü farklı ortamlarda farklı davranıyor.
Bu da hani sonuçta çok da düşünemediğimiz, anlamadığımız bir şey.
Hani bir şey nasıl hem dalga hem partikül olabilir?
Nasıl iki şekilde davranabilir?
Nasıl iki şekilde davranabilir?
Kalko diyor ki bu aslında farklı bir boyuttaki bir olayın bize yansıması diyor.
Yani diyor ki mesela belki 5. 6. boyutta bu aslında bir partikül ama o boyuttaki şey 3. boyuta böyle yansıyor.
O yüzden biz anlamı vermiyoruz.
Sonuçta diyor ki mesela hatta geometri örneği veriyor.
Diyor ki 4-5 boyutlu bir dünyada, 11 boyuta bile gelmiyorum ama 4-5 boyutlu bir dünyada aslında geometri de tutmuyor yani.
Üçgen de yok, küp de yok.
Çok enteresan figürler var diyor.
Tetrayedron diye bir figür var diyor.
Her bir yüzük küp diyor mesela.
Nasıl her bir yüzük küp olabilir?
ve kaç açıdan bakıyoruz ona
bunu da şey örneği veriyor
diyor ki düşünün
siz aslında iki boyutlu bir varlık
olduğunuzu düşünün balık gibi
mesela balıklar iki boyutlu görüyor
sonuçta dünyayı
siz şimdi dış dünyadan
üç boyutlu bir varlık gördüğünüz zaman
siz de tam ne
gördüğünüzü anlayamazsınız diyor
sonuçta o havuza bir insan
girerse bir üç boyutlu varlık girerse
siz de bir sence o
balık seni insan
olarak mı tanımlayacak yoksa nasıl tanımlayacak?
Çok güzel bir soru. Böyle düşünmek lazım.
Şimdi biz 3 boyutlu yuvarlayız.
Biz daha yüksek boyutlardaki
olayları nasıl tanımlıyoruz?
Foton olarak, nötrin olarak.
Bu şekilde davranıyor ama
mantığımıza da sığmıyor.
Mesela Schrödinger'in
şey vardır, kuantum
probabilite denkliği vardır.
Çok enteresandır.
Çünkü bu kuantum fiziği ile ilgili neredeyse her şeyi açıklayan tek bir denklem.
Çünkü bu denklemle aslında elektronun pozisyonunu ve olası pozisyonunu ve Heisenberg'in denklemini ile birleştirdiğiniz zaman hızını da ölçebiliyorsunuz.
Ama bunu kanıtlayamıyorsunuz.
Çok enteresan. Çünkü genellikle mesela Pisagor teoremini kanıtlayabiliyorsun.
Newton formülünü kanıtlayabiliyorsun. Çoğu formülü kanıtlayabiliyorsun teorik, matematikten.
Şu şu denklemi çıkararak
işte F eşittir M A çıkıyor mesela.
Ya da bir topun
ivmesi çıkıyor. İşte 45 derecelik
attığın bir topun ivmesi çıkıyor.
Ama ben de bununla ilgili ders almıştım.
Üniversitede çok enteresan olmuştu.
Ben demiştim ki bu formülü kanıtlayabilir miyiz?
Onun kanıtı yok demişlerdi.
Nasıl bir
formül doğru olup da ve sen
doğru sonucu veriyorsun sürekli.
Hiçbir zaman yanlış sonucu vermiyor.
Ama sen o formülü kanıtlayamıyorsun.
Gerçekliğini.
doğruluğunu. Öyle bir şey yok.
Evet.
Mesela siz
bu formülü, phi x
formülü yani Schrödinger'ın formülünün
mutlak değerinin
karesini aldığınız zaman
işte sana dediğim o
pozisyon
olasılığını buluyorsun. Diyorsun ki mesela
%90 olasılıkla masanın üstünde bulunacak
elektron diyorsun. Bunu da
kanıtlayamadılar da. Şu an
hiçbir matematikçi neden
mutlak verenin karısını aldığım zaman
ben pozisyonun olasılığını hesaplayabiliyorum
onu bilmiyor. Ama
doğru. Test edildi ve
tanıtlandı.
Yani evet biz
senin dediğin gibi üç boyutlu bir varlık
olarak her şeyi üç boyuta indirgemeye
çalışıyoruz. Aslında bizim bu
indirgemeci halimiz
fizikteki
bazı denklemlerin
veya işte Schrödinger'in o denklerini
bulmaya çalıştığı şeyle alakalı
bizim için büyük bir soru işaretine dönüyor.
Ama bu demek değil ki dediğin gibi o denklem.
Doğada ya da evrende o denklemin bir karşılığı var.
Bunu sadece o balık misali biz göremiyoruz.
Biz anlamlandıramıyoruz.
Burada bizim yine ekstra terrestri aslında dünya dışı konulara baktığımızda
göremediğimiz, anlamlandıramadığımız şeylere yok diyoruz ya mesela.
Kardeşim işte uzay gemisi yok.
Evet yok ama sen işte 3 boyutlu bir varlıksın.
Yani sen X, Y, Z görebiliyorsun.
11. boyuttan geliyorsa ne olacak peki?
Yani 11 boyutlu bir şeyi sen gördüğünde belki sadece gökyüzündeki bir ışık olarak göreceksin.
Ya da belki sadece bir radyo frekansında zızıt sesi olarak göreceksin.
Yani senin oradaki duyduğun ve gördüğün şeyin aslında senin gözünde ışık ya da bir dıt sesi olması onun 11 boyutlu değil de 3 boyutlu olması anlamına gelmiyor.
Ya da senin için ışık, sen ona yorumun ışık oluyor.
Tıpkı işte aslında bu güzel bir Platon mağara alegorisine de giriyor.
Dışarıdan gelen o ışıklar neyin simgesi? Ateşin mi simgesi?
Belki bir göktaşının simgesiydi o ışık. Belki bir göktaşı düştü o mağaranın yanına.
İlla ateş olmak zorunda mı? Yani bizim göremediğimiz şeylerin karşılığı sadece kendi bildiğimiz şeylerden mi ibaret?
Öyleyse isimlendiremediğimiz, anlamlandıramadığımız her şey için biz üçüncü boyutta bir isim takabiliriz buna.
İşte ışık, işte ses. Ama ışığın ötesinde ne var?
Yani ışığın ötesinde, ışık hızının ötesinde bu varlıklar bilmem kaç bin tane dosya içinde raporlanıyor, isimleri geçiyor, geliyorlar, gidiyorlar.
Işık ötesinde ne var o zaman?
Biz hala ona ışık ötesi demeye devam ediyoruz.
Çünkü bilmiyoruz onun ötesinde ne olduğunu.
Belki onların kullandıkları atıyorum Z-gam mı bir şey kuşağı yani atıyorum şu an.
belki adam onu kullanarak geliyor buraya.
Onun denklemi, onun orada çalışıyor.
Ve sen onu tespit edemiyorsun.
O antenle tespit edilebilecek bir şey değil.
Ve 3 boyutta da değil.
O yüzden görmüyorsun.
Ama o seni büyük ihtimalle
hissediyor, görüyor.
Tespit ediyor bir şekilde.
Biz nasıl balığı görüp balık
diyebiliyorsak onlar da bizi görüp
3 boyutta insan diyebiliyorlar.
Çünkü onlar zaten 11. boyut
3. boyutu kapsıyor. 3. boyut 11'i
kapsamıyor. Yani biz
kümenin çok küçük çok ortasında bir yerdeyiz aslında ve etrafımızda çok çemberli başka daha
7-8 tane halka var. Sonuçta ileri geri giden bir kanka sadece ayakkabımızı görür. Yani bizim ne
olduğumuzu bilmez. Aynı mantıktan da yani biz çoğu şeyi de açıklayamıyoruz aslında fiziklerden.
Hesaplayabiliyoruz ve onunla ilgili işlem yapabiliyoruz ama anlamıyoruz ne olduğunu.
Fotoğrafın ne olduğunu anlamıyoruz.
Kimse bilmiyor fotoğrafın ne olduğunu.
Şu an çok bambaşka bir dünya meta diye adlandırdığımız, sosyal medya diye adlandırdığımız bir şey.
Aslında biz telefondan Amerika'daki olan şeyleri gördüğümüzde biz onu mekansız olarak tanık olmuyoruz o şeye.
Sadece burada bu oluyormuş diyoruz.
Mesela bu da bizim aslında üçüncü boyutumuzun çok farklı bir noktasındaki.
Yani dokunamıyoruz, gözümüzle göremiyoruz, orada bulunamıyoruz, koklayamıyoruz, hissedemiyoruz ama ekrandan gördüğümüzde ya burada böyle bir şey varmış deyip bunu birbirimize anlatıyoruz.
Ama Amerika'da oradaki o olay da yoktu.
Aynen öyle.
Hani burada medya, sosyal medya bile biz aslında göremediğimiz, dokunamadığımız şey, birinci göz göremediğimiz şeylerin olabilirliğini kanıtladı bize.
İşte her yerden her saniye haber alabilirsin ve bunu ücretsiz yapabilirsin ve nerede olduğunu bir önemi olmadan yapabilirsin.
Aslında mekanın üstü çiziliyor, zamanın üstü çiziliyor.
Amerika'da gece dörtte olan bir olayı biz işte burada sekiz saat farkla gördüğümüzde orası için dörtte oluyor.
Biz kendi zaman aralığımızda görüyoruz o olayı.
eskiden gazeteler varken işte
gazete basılırken bir 24 saat sonra
görüyorduk o haber yazılacak
baskıdan çıkacak gelecek
orada kaybolan aslında bir süre zarfı
vardı hani tıpkı o uzaydaki
işte bir sesin bir sese bir yere
ulaşma durumu gibi
sosyal medya
o aradaki zamanı
ne yaptı sildi
nerede ne oluyorsa sen ona haberdar
oluyorsun
bu kesinlikle
uzay ve dünya temaları
içinde geçerdi. Uzayda
ne olduğunu arada
o işte ışık hızı muhabbeti
olmadan bilebileceğimiz bir yere geleceğinizi
söylüyor Kaku.
Bilmem ne galaksisinde bir şey mi
patladı, bilmem ne galaksisine
bir asteroid bir şey mi
çarptı ve bir gezegene zarar verdi.
Bizim bundan hemen haberimiz
olmalı ve bu dördüncü
seviye uygarlıklar için
olabilir diyor. Çünkü neden?
sen aslında kendi galaksinin dışında bütün
galaksilere hakim olabiliyorsun.
Haberdar olabiliyorsun. Onları takip
edebiliyorsun. Farklı bir teknoloji kullanarak.
Evet. Genel
hatlarıyla bugün Kaku'dan aslında
bahsettik. 11
boyuttan bahsettik. Sicim teorisi,
her şeyin teorisi.
Onun dışında İngilizce'ye kullandığımız
bir kelime vardı. Entanglement.
Entanglement. Onu da yazacağız
Türkçesine. Hani olabildiğince her şeyi Türkçe
açıklamak istiyoruz. Çünkü kaynaklar
çok çok çok az.
Bu tarz okumaları özellikle kuantum okumaları Alman ve Amerikalı İngiliz ya da İngiliz bilim adamları tarafından geliştirildiği için Türkçe kaynak bulmak maalesef çok zor.
Biz genel olarak aslında Future of Physics yani geleceğin fiziği kitabını konuştuk.
Geleceğin fiziği kitabında Kaku'nun insanlığa söylemek istediği çoğu şeyin üstünden geçtik.
gelecekte yine bir aslında
başka bir kitabıyla alakalı bir bölüm
çekmeyi düşünüyoruz.
Sadece doğru Türkçe ile
doğru bir şekilde size iletmek istiyoruz ki
yani buradaki kavramların
doğru anlaşılması çok önemli çünkü
aslında hepsi
gerçekten bir denkleme, bir teoriye bağlı.
Kavram karmaşası yaşatmak
istemiyoruz size. Bir sonraki
bölümde görüşmek üzere.
Yararlandığımız kitapların ve
kaynakların linklerini her zaman
postcase açıklamasına koyuyoruz.
Okumalarını yapmak isterseniz oradan
yararlanabilirsiniz. Hepinize görüşmek
üzere. Teşekkürler. Teşekkürler.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
