
Entropi: Kırılan Bardak Neden Kendiliğinden Birleşmez?
13 Kasım 2026 · 28 dk
PlatformlardaSpotifyApple Podcasts
Evren neden düzenden düzensizliğe gidiyor ve bu, zamanın neden yalnızca ileri aktığını nasıl açıklıyor? Bu bölümde entropiyi formüllere girmeden; kırık bir bardak, bir fincan kahve ve bir iskambil destesi üzerinden konuşuyoruz.
Termodinamiğin ikinci yasasından Arthur Eddington'ın "zamanın oku" fikrine, evrenin olası sonu üzerine teorilerden kara deliklerin entropisine uzanıyoruz. Jacob Bekenstein'ın öne sürdüğü, Stephen Hawking'in önce karşı çıkıp sonra Hawking radyasyonuyla desteklediği fikri, Ludwig Boltzmann'ın entropiyi olasılıkla açıklayışını ve Claude Shannon'ın bilgi entropisini ele alıyoruz.
Bölümde bahsettiğimiz bilim insanları: Arthur Eddington, Stephen Hawking, Jacob Bekenstein, Ludwig Boltzmann, Claude Shannon
Konular: entropi, termodinamik, zamanın oku, kara delikler, Hawking radyasyonu, bilgi teorisi
Instagram hesabımıza ulaşmak için tıklayın.
Kısımlar:
(00:00) Giriş: Entropi nedir?
(01:00) Termodinamiğin ikinci yasası
(04:07) Arthur Eddington ve zamanın oku
(05:33) Evrenin sonu üzerine teoriler
(09:59) Terk edilmiş ev metaforu
(10:45) Stephen Hawking ve kara deliklerin entropisi
(14:11) Kahve ve süt
(15:11) İskambil destesi
(18:08) Boltzmann: Entropi neden artar?
(21:29) Claude Shannon ve bilgi entropisi
(25:15) Yapay zekâ çağında entropi
(26:21) Kapanış
Transkript
Herkese merhabalar.
Herkese merhaba.
Bu hafta fizikten bir konuyla aranızdayız.
Bu bölüm için çok fazla araştırma yaptık.
Çünkü aslında herkesin spesiyalitesinin olmadığı bir konu.
Heyecanlıyız çünkü bizim araştırdığımız ve gördüğümüz kaynaklarca Türkiye'de çok fazla aslında işlenmeyen bir konu.
Konu konuşulması, konuşması zor bir konu ama biz en kolay yoluyla anlatacağımıza eminiz.
Bugün konumuz entropi.
Evet, bu konu aslında hani lisede gördüğümüz, işlediğimiz bir konu ama çok da açıklanmayan bir konu.
Genellikle öğretmenler ne diyor?
Hani düzensizliğin artmasından gelen bir birim diyor.
Ama ondan sonra da pek açıklanmıyor ne olduğu.
Biz daha çok hani acaba entropi gerçekten nedir?
Hani örneklerle nasıl anlayabiliriz?
Onu öğrenmeye çalıştık ve onu okuduk ve farklı araştırmalar gerçekleştirdik.
Ama genel olarak termodinamik yasalarından bir tanesi ve hani termodinamikteki anlamı her şeyin soğuktan sıcağa doğru gitmesi demek aslında.
Bu termodinamin ikinci yasası.
Yani eminiz ki çoğu genç şu an lisede bunu görüyor.
Üniversitede mühendislik okuyan çoğu öğrenci şu an bu konuyu bir kere minimum kulak misafirliği olmuştur.
gerçekten anlatması
bu konuya biraz şöyle yaklaşmak
gerekiyor. En azından ben
fen çıkışlı biri olmayarak bunu söylüyorum.
Bir fizik bilgisinin olması
gerekiyor tabii ki rahat anlatabilmek
için ama benim en
rahat anladığım kendimi okurken
ya da araştırırken ki zevkli de bir
konu bu arada. Termodinamik zor olsa da
evreni anlamamız
için çok önemli bir konu.
Biz şu an yıldızları, güneşi,
kara delikleri ki sohbetin
ilerleyen dakikalarında konuşacağız bunları.
Bu terimleri anlamak için biraz aslında fiziğin çok temel ilkelerine inmemiz gerekiyor.
Çok komplike, karmaşık şeylerin doğasında aslında çok basit noktalar var.
O yüzden entropide onları daha kolay anlayabilmemiz için,
içinde bulunduğumuz bu evrenin temel noktalarını anlayabilmemiz için bence çok gerekli bir konu.
Zaten biz de bu konuyu şu şekilde seçtik aslında.
bir önceki bölümümüzde en çok dinlediğimiz, izlediğimiz videolar bölümünde
bir YouTube kanalının videosuna denk geldik entropiyi anlatan.
Çok basit anlatıyordu ama halbuki anlatan kişi,
yani o bölümümüze dönüp izleyebilirsiniz,
bir PhD yani bir doktor öğrencisiydi.
Bir bilim adamı aynı zamanda tabii ki.
Çok basit endirgeyerek, doğanın içinden anlatarak böyle
konuyu çok öz ve kısa bir şekilde anlattı.
Zaten Einstein ne der?
Yani bir şeyi gerçekten anlamış olmak için onu rahat bir şekilde özetleyebilmeniz gerekiyor.
Kısa kelimelerle anlatabilmeniz gerekiyor.
O yüzden hani aslında biz böyle karmaşık formüllere dalsak çok da anlamadığımızı gösteriyor olabilir yani entropiyi.
Ama entropiyi kısacası hani başlamak için şey diyebiliriz.
Hani ne demiştik?
Her şey soğuktan sıcağa doğru gidiyor.
Yani bunun tersini yapmak için ne demek oluyor entropiyi?
Sıcaktan soğuğa gitmek için sizin enerjiyi sarf etmek.
bir sisteme enerji
koymanız gerekiyor ki siz zorla
sıcağı soğuya doğru götüresiniz diye.
Yani mesela örneğin en basiti klima.
Yani siz evinizi soğutmak için
sürekli enerji harcamanız gerek. Bu da
neden önemli? Çünkü
entropi yasasını biz hiçbir zaman çiğneyemeyiz.
Bu evreni oluşturan
çok temel yasalardan biri çünkü.
Evet yani siz diyor ki yani
ileride başlayacağınız bilim adamı
hani siz herhangi bir yasayı
belki bu farklı yasaları mesela Maxwell
yasalarını bile karşı çıkabilirsiniz
belki. Ama entropi yasasına
karşı çıkamazsınız. Herhangi bir
elektrik olabilir,
farklı bir fizik dalında da olabilir.
Siz her zaman entropi karşınıza çıkıyor
diyor. Ve her şey de düşük, her şey
evrende, evrende dahil
düşük entropiden yüksek entropi
durumuna doğru gidiyor. Yani yüksek düzensizlik
seviyesine doğru gidiyor. Bence burada da
aslında ilk bilim insanından
bahsetmeye başlayabiliriz.
O da Arthur Eddington aslında.
Evet. Yani Arthur Eddington şu anlamda çok önemli.
Kendisi aslında bir zaman okundan bahsediyor.
Bu zaman oku bizim entropi anlamımız için çok önemli.
Çünkü zamanı daima ileriye doğru yaşayabiliriz.
İleriye doğru yaşadığımız zamanı geriye çeviremeyiz.
Yani aslında burada bir elinizde kumanda olduğunda şu an Netflix'teki bir diziyi geriye sarabiliyorsunuz.
İzlediğiniz şeylerde zamanla oynayabiliyorsunuz ama
komik ve tuhaf olan yaşadığımız zaman çizelgesi üstünde bunu yapamadığımız için
kendisi bunun entropiyle bir alakası olduğunu vurguluyor ve entropiye bir zamansallık kazandırıyor.
Bunu da yine şu şekilde daha rahat bir şekilde izah ediyor.
Siz diyor bir bardak kırıldığında parçaların dağıldığını görüyorsunuz.
Kırık parçalar kendiliğinden birleşip bardağı tekrar oluşturamaz.
Çünkü o bardak kırılmıştır.
Zamanın akış yönünü belirleyen şey entropinin ta kendisidir diyor.
Evet.
Yani siz o kırılan bardağı nasıl eski haline, o minik taneleri birleştirerek nasıl tekrar bardak yapamazsanız o sırada
aslında onun bahsettiği zaman çizelgesinde de yaşanmış olan şeylerin geriye alınamayacağından bahsediyor.
Aynı zamanda da çok enteresan bir teoriden bahsediyor evrenle alakalı.
Biz hep şeyi merak ettiririz mesela evren nasıl başladı?
Hani Big Bang'den önce ne vardı?
Aslında Arthur Eddington da şey sorusuna cevap bulmaya çalışmış.
Evren nasıl bitecek?
Normalde birkaç farklı teori vardır.
İşte evren küçülecek diyen var.
Evren genişliyor ve çok genişlediği için işte sorunlar çıkacak diyen var.
Evren suyacak diyen var.
Aynı zamanda da işte kara maddenin ötürü o yüzden diyen var.
Aynı zamanda da Arthur Eddington aslında şey teorisini savunuyor.
Sıcak evren teorisini savunuyor.
Yani sıcak ölüm.
Diyor ki entropi sonuçta sürekli yükseldiği için demek ki eskiden düşük entropi durumu vardı diyor.
Eskiden entropi çok düşüktü.
Sıfıra yakındı yani Big Bang'dan önce.
Big Bang döneminde yani 13.8 milyar yıl önce entropi çok düşüktü ama entropi yavaş yavaş yükselmeye başladı.
Yani her şey soğuktan sıcağa doğru gitmeye başladı.
Ve şu anda biz de o entropinin düşükten yükseğe doğru gittiği dönemde yaşıyoruz diyor.
Demek ki ileride yani artık zamanını bilemeyiz ama entropi o kadar yüksek olacak ki maksimum seviyesine gelmiş olacak ve her şeyin sıcaklığı aynı olacak.
Yani her şey sıcak olacak.
Soğuk bir şey kalmayacak.
Bu yüzden diyor ki evrenin her noktasında sıcaklık eşit olursa evrenin aslında bir farklılığı olmayacak.
Yani yıldızlar olmayacak, gezegenler olmayacak.
İnsanlar olamaz, yaşam olamaz.
Yani Big Bang'deki gibi.
Big Bang'deki gibi aynen.
Hatta zaten aslında şeyi de savunuyor yani önemli olan düşük entropi ya da yüksek entropi durumunda olmak değil.
Entropinin değiştiği taraflarda yaşadığınız zaman o zaman siz farklı yaşamı işte yıldızlar ve gezegenler o yüzden oluşuyordunuz.
Yani bütün bu bizim gördüğümüz işte evren ve oluşumları entropinin değiştiği için oluşan şeylerdi.
Evet yani örneğin.
Onlar bir mecra aslında.
Örneğin bir yıldız bile patladığında kara deliğin oluştuğunda orada bir enerji açığı çıkıyor.
Yani aslında bütün bu patlamalar ve bütün bu yıldızların bir başka şeye dönüşmesi
ya da atıyorum işte gezegenlerin birbirine yakınlaşması teorisi de var işte.
Andromeda ile Samanyolu'nun mörcülenip birbiri içine yaklaştığı şey de aslında bir noktada
entropinin
gerçekten düşeceğini bize
yani şu an yükseliyor yükseliyor yükseliyor ama
her şey kolaps olup
her şey bir araya geldiğinde ve
sıfırlandığında Big Bang'daki gibi düşük
bir entropi görmüş olacağız.
Daha doğrusu düşük farklılık
seviyesi yani sıfır entropiyle
%100 entropi arasında
aslında neredeyse hiç fark yok diyor.
Yine iki durumda da aslında
evren bir tabiri caizse çorba
gibi oluyor. Yani ya çok soğuk oluyor ya çok
sıcak oluyor. O yüzden işlevi olmuyor.
Ve şu an biz ara dönemde olduğumuz için de
aslında onun değinmeye çalıştığı
nokta da bizim mesela
dediğin gibi güneş patlamaları,
yaşam, su gibi
bizim anlam veremediğimiz şeyler,
nedenini bilmediğimiz şeyler diyor.
Aslında entropiyi daha kolay
arttırmak için bir mecra diyor.
Bir enstrüman diyor.
Mesela polen taşıyan
bir arı aslında entropinin artmasını,
düzensizliğin artmasını
kolaylaştırmak için var.
Uzaydaki taşları kendine doğru çeken Jüpiter.
Bu da entropi düzensizliğini dengelemek için yapıyor aslında bir noktada.
Eddington şu anlamda özel biri.
Çok önemli bir scholarship yani bursu kazanıyor ve Trinity College'a gidiyor.
İlk araştırmalarını astronomi olarak başlıyor.
Yani direkt bir fizikçi olarak başlamıyor.
Astronomiye çok ilgi duyuyor.
Işınma gücünün doğal sınırı ile ilgileniyor.
Bu yine astronomiyle kendi arasında bir araya getirdiği bir alan ve ilerleyen kariyerindeki yıllarında Einstein'ın genel görevlilik kuramını İngilizce bir makaleyle yazıyor ve onu inceliyor.
Yani aslında bizim bu bahsettiğimiz konulara olan eğilim ve ilgisi Einstein'ın görevlilik kuramını incelemesiyle birlikte doğuyor.
Ve zaman çizelgesini entropiyle ilişkilendirdiği zamanlarda o yıllara denk geliyor.
Yine onu anlayabilmek için aslında şöyle bir metafor var.
Bu hem entropiyi anlayabilmemiz için hem Eddington'un dediklerini anlayabilmemiz için.
Şöyle bir örnek verdiğimizde bence çok daha aslında fiziksel böyle eline tutulabilir bir noktaya gelecektir.
Hiçbir şey yapmadan bıraktığınız bir oda düşünün diyor.
Bu odada kendi kendine oda bir düzen getiremeyecektir.
Örneğin siz kapıyı kilitlediğinizde bir daha uğramadığınız yazlık evinize bir buçuk iki sene sonra gittiğinizde
yıkık dökük, böceklenmiş, biraz daha eskimiş, kokmuş.
Yani ilk bıraktığınız halindeki yenilik ve o haliyle, o versiyonuyla bir daha bulamayacaksınız diyor.
Bu da aslında evrenin temel entropi yasasıyla çok alakalı.
Çünkü o zaman bıraktığınız şey şimdiki bıraktığınız halinden bambaşka.
Aynen. Aslında birçok bilim adamı da entropi konusunda değinmiş.
Ben de bunu daha önce bilmiyordum.
Bunlardan biri de enteresan olarak bir de hep kara deliklerden bahsediliriz ya.
Stephen Hawking. Çünkü şöyle bir olay var enteresan olan. Normalde bir şeyin enerjisi olması demek. Yani entropinin olması demek.
Yani sıcaklık demek. Sıcaklık demek de radyasyon demek. Radyasyon demek ışık saçmak demek.
Yani biz aslında hepimiz bir ışık saçıyoruz farklı frekanslarda ama onu göremiyoruz ya da yeteneci güçlü olmadığı için biz fark edemiyoruz.
Ama mesela güneşinkini tabii ki de fark edebiliyoruz. Bizim görebileceğimiz bir aralıkta olduğu için.
Stephen Hawking diyordu ki kara deliklerde entropi olamaz diyordu.
Çünkü kara deliklerde hiçbir radyasyon yaymıyor ilk bakışta.
Radyasyon yaymayan bir şey diyor ki entropisi olamaz.
Yani entropisi sıfır demek.
Bu da zaten aslında daha önce konuştuğumuz entropi yasasını çiğniyor.
Entropi kara deliğinde entropisi nasıl sıfır olabilir?
Her zaman artması gerekiyor entropi.
O yüzden sıfır olamaz.
O yüzden de Stephen Hawking'in öğrencilerinden biri diyor ki aslında kara deliklerde entropi var.
Bunu ilk başta kanıtlayamıyor bu arada.
Ama diyor ki kara deliğin boyutuyla onun entropisinin arasında bir orantı var diyor.
Stephen Hawking ilk başta inanmıyor ama bundan 3 sene sonra
kuantum mekani teorilerini kara deliğin şey noktası,
event horizon denen bir nokta var böyle evrenle kara deliğin arasındaki bir çizgi gibi
olan o limit sınırını diyebiliriz, kara deliğin sınırınına
kuantum teorisi uygulayarak aslında radyasyon yaydığını,
sadece bunun pek belli olmadığını keşfediyor.
Ve demek ki aslında da kara deliğin de bir entropisi olduğunu fark ediyor.
Burada da entropi kurallarını kullanarak aslında yani ilk başta entropi sıfırdır deyip
sonra kendisini çiğneyerek işte kuantum teorisini kullanarak aslında neyi buluyor?
Yani kara delikten de çıkan bir bilgi akışı var diyor.
Çünkü enerji çıkıyor kara delikten diyor.
Biz ilk başta şey zannediyorduk hani hiçbir enerji hiçbir bilgi kara delikten çıkamaz zannediyorduk.
Buna da Hawking radyasyonu diyoruz.
Yani aslında evet kara deliğin içine giren şeyler var.
Bu enerjinin de bir kısmı diyor.
Aslında Hawking radyasyonu olarak bizim görmediğimiz bir radyasyon, bir ışık olarak aslında çıkıyor diyor kara deliklerden.
Evet bunu 1970'lerde bu arada tartışıyorlar.
Yani bu çok yeni tartışılan da bir şey değil.
Gerçekten üstünden zaman geçmiş bir konu.
Bekenstein kara deliklerin bir entropisi olması gerektiğini öne sürdüğü noktada aslında Hawking buna yöneliyor ve araştırmalarını yapıyor.
Ve senin dediğin gibi de matematiksel olarak kara deliklerin bir radyasyon yaydığı matematiksel olarak kanıtlanıyor bu yıllarda.
Az önce benim verdiğim örnekte tamamlamak istediğim bir kısım var.
Sonra ben bir başka örnek daha vereceğim entropiyi daha iyi tanımlamak için.
Bu ev metaforunu düşünmenizi tekrar istiyorum.
Bu ev metaforunu düşündüğünüzde de dağınık bırakmadığınız ama yavaş yavaş eskiyen evi kafanızda canlandırdığınızda
burada entropinin sorduğu soru size neden bir ev kendi kendine düzene giremez diyor.
Cevap tembelliğimizden veya dağınıklığımızdan bir evrenin temel yasası olan entropiden.
Yani siz kendi haline bıraktığınız o evin zamanla kusursuz bir düzene giremeyeceğini aslında bilerek, evrenin yasalarını bilerek onu orada bırakıyorsunuz ve o şekilde eskimeye devam ediyor.
Bir diğer örnekte kahve ve süt örneği.
Bu da bence bu mesajı yani entropinin ne olduğunu anlatmak için etkili örneklerden biri.
Bir üçüncü örneğimiz daha var ama bu da çok ilginç.
Bir kahveye başta bir damla bir süt damlası eklediğinizde o sütün kahveye karışması saniyeler sürüyor.
Ve siz o saniyeler sürdüğünü o süt moleküllerinin işte o beyaz lekenin kahveyle birlikte rengini açmasını bütün o saniyeleri tek tek görüyorsunuz.
Ama entropi yasalarına göre sizin eklediğiniz o sütü kahvenin içinden ayrıştırmak yani onu eski haline geri döndürmek imkansız.
İmkansız, milyonlarca yıl alır diyor entropi yasaları.
Bunun da aslında Eddington'un zaman çizelgesi dediği konuyla çok alakalı olduğunu görüyoruz.
Yani bir şey bu zaman çizelgesi içinde evrende olduğunda geriye dönmesi imkansız değil ama milyonlarca yıl alır diyor yasa.
Yine bu düzen ve düzensizlik kavramlarını daha iyi ele almamız gerektiğinde fizikçiler ve termodinamikçiler aslında şu şekilde anlatıyor öğrencilerine bu yasayı ilk açıklamak istediklerinde.
52 kartlık bir iskambili destesini düşünün diyor.
Bu kusursuz bir deste ve hiç açılmadığında yani deste hiç bozulmadığında muhteşem bir entropi durumu vardır destede diyor.
Bütün her şey arka arkaya sıralı, kartlar yerinde, ters duran bir kart yok, biri diğerinin arkasında değil.
O sıra mükemmel bir sıra yani düşük entropi durumunda.
Fakat siz desteği karıştırmaya başladığınızda, elinizle kardığınızda ilk 2-3 karıştı entropiyi bozmuş oluyorsunuz.
Yani bozmuş oluyorsunuz derken entropiyi yükseltmiş oluyorsunuz.
Çünkü desteğinin nizamı ve düzeniyle oynuyorsunuz.
Siz karmaşık desteği daha da karmaşıklaştırdığınızda ilk halindeki o düzenli desteğe sahip olabilmeniz için milyonlarca farklı yol denemelisiniz diyor.
İlk o haline döndürebilmek için.
Bu da yine aslında entropinin yükseldikten sonra ilk düzenine dönülmesi için ki bu evrenin temel mantığını da anlatan bir örnek olduğunu düşünüyorum.
Evrenin o Big Bang'taki tekrar her şeyin soğuyup tekrar ısınmasının üstünden milyarlarca yıl geçmesi gerekiyor.
Aynı düzene geçebilmesi için ama burada da bir döngü var.
Yani bozulan kartlar tekrar düzenlenebilir ama bunun için bunu siz denediğinizde milyonlarca yıl sonra belki o düzene kavuşturabilirsiniz onu.
Çünkü o da bir ihtimale bağlı.
Aynen. Burada sen KB örneğini vermiştin.
Aslında biraz da o sıcak evren teorisine de geri dönersek ne demiştim ben?
Entropinin sıfır olduğu noktayla, entropinin çok yüksek olduğu, maksimumda olduğu nokta arasında çok bir fark yok aslında demiştim.
Yani önemli olan arada olmak.
Arada hani yaşam, gezegen, güneş gibi şeyler oluyor demiştik.
O da örneğini aslında kahveden de anlayabiliriz.
Hani kahvede süt olmadığı zaman simsiyah bir kahve var.
Yani hiçbir çeşitlilik yok kahvenin içinde.
Simsiyah bir sıvı.
Sonra siz sütü damlattığınız zaman kahvenin içinde dalgalanmalar oluşmaya başlıyor.
Şekiller oluşuyor.
Böyle bir tür hani sanatsal bir hani şekiller oluşmaya başlıyor kahvenin içinde.
Ama sonra bu da ortadaki aşama diyebiliriz.
Sonra entropi yükselmeye başladığı zaman ve entropi maksimumuna vardığı zaman süt tamamıyla karışmış oluyor kahveye.
Yine rengi beyaza kaçan bir renk oluyor ve hiçbir farklılık olmuyor kahvede sütün karışmasından ötürü.
Aynı bu da işte entropinin düşükten yükseğe gitme aşamasında açık.
Yani her şey aslında entropi yükseltmeye çalışan bir mekanizmalar ötürü o şekiller oluşuyor.
Akışı kolaylaştırıyor çünkü o şekiller mesela.
Aynen biz mesela hep entropiyi örneklerle anlattık ama entropinin ne olduğunu tanımlayan bir bilim adamı da var.
O da aslında Boltzmann.
Boltzmann da sırf entropi için değil, termodinamikteki ve kuantum fiziği öncesi fizikte çok önemli bir bilim adamıydı.
Ama kendisi dediğimiz gibi entropiyi tanımlayan, formülle açıklayan bir adam.
Biz burada formül konuşmayacağız tabii ama bir örnekle anlatmak isterim.
Diyor ki aslında entropinin en basit nedeni yani her şeyin soğuktan sıcağa gitmesinin en basit nedeni daha olası olması.
Yani senin de anlattığın gibi.
Yani bir sistem düşünelim ve bu sistemin içinde milyonlarca atom olsun.
Her bir atomun kendi bir durumu var.
Bir kuantum fizikteki bir şey var.
İşte elektron sayısı olur, elektronların manyetizması olur vs.
Spini olur, ruma olur.
Diyor ki en basitinden atom sayısı yükseldikçe düzenle düzensizlik arasındaki oran yükseliyor.
Yani düzensizlik oranı çok daha yüksek oluyor düzenli versiyona göre.
Yani bu kart örneği gibi ya da Rubik's kübü örneği gibi mesela.
O da güzel bir örnek.
Sonunda sadece bir tane düzenli olasılık var.
Yani bütün duvarların tek bir renk olduğu olasılık var.
Diğer bütün kombinasyonlar mesela karışık ve düzensiz.
O yüzden sadece daha olası olduğu için entropi artıyor diyor.
Yani aslında entropi sihirli bir sürekli artması gereken ve nedensiz bir şekilde artan bir şey değil.
Sadece daha olası olduğu için artan bir şey.
Bir de fizikte şöyle bir yasa daha var.
Evrendeki toplam entropinin her zaman arttığı yönünde.
Bunu da belirtelim.
Boltzmann aslında biraz geriden başa gidiyor gibi olacağım kendi hayatıyla alakalı ama
anlattığı şeyler yaşadığı dönemde hiç anlaşılmamış Boltzmann'ın.
Onu anlayan insanlar ondan sonra gelen bizim bahsettiğimiz baştaki Eddington gibi ya da Halking gibi aslında termodinamik ve kuantum fiziğine yönelen insanların araştırmasını yaptığı bir kişilik.
Kendisi Avusturyalı bir fizikçi. 1844-1906 yılları arasında yaşıyor.
Fizik ve matematiği çok erken yaşlarda yeteneği olduğu fark ediliyor.
Ve yine çok genç yaşta bir profesör ünvanı alıyor.
Çok büyük şehirlerde de Vianna, Graz, Mni, Lipsing gibi üniversitelerde dersler veriyor.
Atom teorisi ve istatistik alanında aslında ismini çokça duyduğumuz bir kişi.
atomların gerçekte var olmadığını, maddelerin sürekli bir yapıya sahip olduğunu savunuyor.
Ve termodinamik yasaların atomların ve moleküllerin rastgale hareketlerinin istatistiksel bir sonucu olduğunu savunuyor.
Tıpkı senin dediğin gibi.
Evet çünkü o dönemde atomlar inanmayan bir taraf vardı.
Ama Boltzmann aslında bu şekilde yani entropiyi anlatırken aslında atomların da varlığını kanıtlamış oldu.
Maalesef Boltzmann atomlar kanıtlanmadan önce hatta kanıtlarından biraz önce vefat etti.
O yüzden hiçbir zaman atomların kanıtlandığını göremedi.
Atomun varlığının kanıtlandığını göremedi.
Bu biraz şeye geliyor.
Entropi gibi aslında ilk başta çok derinliği olmayan bir konu gibi duran bir konu aslında.
Bir yasa diyelim entropi ama bundan işte atomu bulmuşuz.
Zamanı açıklamışız, evreni açıklamışız.
Bir de evrenin geleceğini öngörmek çalışıyoruz entropiyle.
Evet entropinin en önemli amaçlarından biri dünyayı bu gelişen teknolojiyle bizi bundan sonra ne bekliyor?
Aslında sohbeti biz şuraya çekmek için bu konuyu açtık.
Entropinin günümüzde kullandığımız en büyük yapay zekalardan biri Cloud'in ismini alan.
Cloud'e Shannon, Shannon ya da Shannon, Shannon diye okunuyor yanlış telaffuz etmeyeyim.
iletişimin matematiksel teorisini literatüre kazandırıyor
ve bu teoride zaten entropiyi kullanıyor.
Ve şu şekilde aslında bize bilgiler bıraktı günümüze
ki ona biraz sonra geleceğiz.
Konuyu şuraya bağlamak istiyorum.
İlk internetin çıkışındaki web siteleri, karışık her şey
yani internetin ilk çıktığı dönem bir düzen vardı.
Entropi düşün.
İnternetin çıktığı dönemden sonra ki bunu Shannon da kendi akademiksel yazılarında değiniyor, Cloud Shannon.
404'e giden siteler, errore düşen siteler, internetin deep web'i karmaşıklaşmasıyla birlikte bilgi enformasyonunun ve internetin de yüksek entropiye gittiğini söylüyor.
Yani aslında biz burada bir örüntü görüyoruz. Her şey ilk var olduğunda bir düzene sahipken o gelişme, büyüme ve yükselme döneminde yüksek bir entropiye gidiyor.
Bunun dünyamızla olan ilgisinin en önemli noktaları da biz şu an çok fazla deprem yaşıyoruz, çok fazla tsunami, fırtınalar.
Yani evet dediğim gibi dünya nereye gidiyor? Bunu anlamak için şu an fiziğin gündemine oturmuş ve tekrar bilim adamlarının konuşmaya yeltendiği bir konu entropi.
Çünkü enerji sıkıntılarıyla mücadele ediliyor, enerjilerin korunması ve alternatifleri masaya yatırılıyor.
Bu kadar enerji konuşulurken, bu kadar insan hayatının önemi bu kadar yüksekken,
entropinin devleti maalesef, maalesef demeyelim iyi ki bu bilim çünkü, konuşuldu ama maalesef biraz geç anlaşıldığı bir konu olarak
bilim adamları şu an bu sismik hareketlerin neden bu kadar arttığını,
bu fırtınaların neden bu kadar fazlalaştığını,
örneğin Arabistan biraz daha soğurken çok soğuk ülkelerin neden ısındığını,
yani şu an bu olan düzensizlik, bu küresel ısınma da yüksek entropinin getirisi.
Hatta bunlar CloudShare'nin bilgi teknolojisi.
Yani bunu bilgiyle harmanladığında şu şekilde diyor.
Siz 365 günün 300 günü hava durumunu açtığınızda bir yeri güneşli görüyorsanız 301. günde hava durumuna baktığınızda yine güneşli görmeniz sizin için entropisi düşük yani sıfıra yakın.
Sürprizi olmayan bir durumdur diyor.
Ne zaman ki diyor siz Arabistan gibi örneğin çok sıcak bir yerde bir açıyorsunuz hava durumunu yarın eksi 5 derece.
Bu diyor yüksek entropili bir bilgidir diyor.
Çünkü neden?
bir sürpriz, bir bilinmeyen, bir olanın dışında bir durum.
Bunu kendisi bilgi entropisiyle aktarmak istediğinde
eğer bir bilgi %100 tahmin edilebilir ise
oradan alacağınız veri sıfır bilgidir diyor.
Güneş doğudan doğduğunda bu bizim için sıfır bir bilgi.
Çünkü güneş hep doğudan doğuyor ve bunun entropisi sıfır.
Yarın bir gün işte Andromeda-Samanyolu birleştiğinde
Birleştiğinde biz güneşin eğer bambaşka bir düzende batıdan doğduğunu görürsek bu entropisi çok yüksek bir bilgidir diyor.
Aynen bilginin de entropisi var aslında.
Kendisi gerçekten iletişimin matematiksel teorisine çok kafa yormuş.
İstatistikle de haşır neşir olmuş ve bilim dünyasına günümüz eğerlerine de çok önemli bilgiler bırakmış bir kişi.
Evet ben bu kadar fazla bilim adamının entropiyle ilgili konuştuğunu bilmiyordum açıkçası.
Yani Lick'de sadece termodinamikte kısa süreli bahsedilen bir konu olduğunu zannediyordum.
Ama özellikle bu AI'larla ve iletişimin ve bilginin akışını hızlanmasıyla
bence entropinin çok hızlı yükseldiğini göreceğiz.
Belki de zaten bunları mümkün kılan entropinin kendisidir.
Yani entropiyi hızlandırmak için var olan araçlardır belki de sadece.
Yani evet şöyle düşün.
AI'ların olmadan önceki dönemde biz nereye soruyorduk sorularımızı?
Google. Bir düzen vardı.
insanların kafasında bir soru olduğunda sordukları medya Google'du.
Şu an o kadar fazla sorumuzu sorabildiğimiz artık araçlar türedi ki
ChatGPT, Gemini, Cloud, Google, Yandex hani o kadar farklı yerler var ki
özellikle yapay zekalar kendi arasında çok yarışırken
hani şu an bunun entropisinin yükseldiğini ve bir noktada bizi yeni çıkan yapay zekaların şaşırtmadığı
sundukları şeylerin de aslında bir noktadan sonra çok farklılaşmadığını belki de göreceğiz.
Ama o eğri çıkana kadar da çok farklı şeyler de göreceğimize eminim.
Evet, entropiyle ilgili bayağı bir tartıştık bence.
Araştırmalarımız da bence entropi konusunu daha güzel açıklamamıza yardımcı oldu.
Hiç formülden bahsetmek istemedik ya da onu zaten okulda görebilirsiniz.
Ama bu örneklerle entropinin kaçınılmaz olduğunu ve sürekli arttığını ama aynı zamanda hayatımızı da kolaylaştırdığını fark ettik.
Evet entropi bence yaşadığımız gezegeni, içinde bulunduğumuz o rutin işlerimizi, dünyanın nereye doğru gittiğini anlamamız için çok önemli temel bir fizik konusu.
termodinamiğin konusu gibi olup
bizi biraz korkutsa da
vermek istediği şeyle
gerçekten YouTube'a yazdığınızda
biraz araştırma okuma yaptığınızda
böyle çok örnekleriyle birlikte
kolay anlayabileceğiniz bir konu.
Biz bunu böyle çok güzel örneklerle
birkaç önemli
bilim adamının da isimine
değinerek size açıklamak istedik.
Daha çok konuşulduğunu duyacağımıza eminim.
Bence bu başlangıç
entropi artık temel
bilimin ve fiziğin tekrar gündemine oturacak.
Biz bu konuyu daha çok duymaya devam edeceğiz.
Çünkü farklı olasılıkların her gün dünyamız, ülkemiz ve gezegenimiz için yaşandığını görüyoruz.
Bu sebeple sizlerle bu konuyu paylaşmak istedik.
Yeni bilimsel, kültürel bölümlerle tekrar aranızda olacağız.
Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz.
Teşekkür ederiz. Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
