
Doğaya verdiğimiz zararı konuşurken hikâyeyi hep felaketlerle mi bitirmek zorundayız?
Bu bölümde izlediğimiz “How to Live on Earth” belgeselinden yola çıkarak, dünyanın farklı noktalarında doğayla kurduğumuz ilişkiyi ve hâlâ mümkün olan çözümleri konuşuyoruz. Meksika’daki madenciliğin su kaynaklarına etkisinden Çad’da filleri koruyan topluluklara, Amazonların geleceğinden Klamath Nehri’nde geri dönen somonlara, mercan resiflerinin yeniden canlandırılmasından Singapur’un doğayla bütünleşen şehirlerine uzanıyoruz.
Belki de mesele doğadan daha fazlasını almak değil; kendimizi yeniden onun bir parçası olarak hatırlamak. Dünyayı tüketen değil, onu koruyan bir tür olmayı öğrenebilir miyiz?
Transkript
Herkese merhaba.
Herkese merhaba.
Bugün farklı bir bölümle sizlerleyiz.
Aslında izlediğimiz bir konudan bahsedeceğiz ama
bence anlatılan şeylerin içeriği çok daha önemli.
O yüzden biz ne izliyoruz değil de
bir belgeselde ne kadar insanlığın görmediği konular işlenebilir.
Biraz bunları masaya yatıracağız.
Bizi çok etkileyen belgesel izledik.
Aynen öyle.
Yani normalde hani çoğunlukla bildiğimiz konuların daha böyle detaylı anlatımını yaptık açıkçası onu izledik.
Daha çok böyle hani doğayla ilgili yani geleceğimizle ilgili ve gelecekteki çözümlerimiz nedir hani?
Şey küresel ısınmaya ve doğanın zarar görmesiyle ilgili.
Onunla ilgili yeni bir belgesel izledik.
Belgeselin adı da How to Live on Earth.
Yani aslında Türkçesi dünyada nasıl yaşanır?
Bu birkaç tane YouTube kanalı iş birliğiyle üretilmiş.
Biraz aslında arkasında United Nations desteği de var.
United Nations'ın bir development programı var bilmeyenler için.
Burada bahsedelim.
Bu programda aslında çevrecilik konuları, işte dünyayla ilgili genel sıkıntılar, göçler vs. de bunlarla alakalı bütün sorunlar masa yatırılıyor.
Ve bir insanlığın gelişimiyle alakalı buna çözümler üretiliyor.
Farklı departmanlar var, farklı ülkeler var bunun içerisinde.
O yüzden bu belgesele destek olan programlardan biri de UN olmuş.
Onun dışında How to Live on Earth diye ayrı bir educational kanal var.
Open Planet var ve Communication International hesapları.
Totalde dört hesabın iş birliğiyle oluşturulmuş.
Aslında biraz bence alternatif bir belgesel.
Yani bu Netflix'te, Amazon'da ya da Disney'de izleyebileceğiniz tarz bir belgesel değil.
Tamamen hani böyle dünyanın acı gerçekleriyle birebir orada gidip bulunan insanların.
hani onlar için o sorunlara çözüm üreten insanların hikayelerini dinliyorsunuz.
Ve 1 saat 20 dakika gibi YouTube'da bulabilirsiniz.
Biz YouTube'dan izledik.
Aynen.
Ve burada işte bahsedilen konular işte genel hani bildiğimiz şeyler ilk başta hani genel olarak.
Amazon ormanları olur, resifler olur, işte hayvancılık sektörü olur.
Normalde hani daha çok dünyaya zarar verdiğimizi düşündüğümüz alanların
Aslında o konularla ilgili bazı çözümler sunuluyor bize bu belgeselde.
Aynı zamanda da zannettiğimiz kadar karamsal olmamamızın gerektiğini bize anlatıyor.
Ama bu şekilde gidersek de işlerin kötüye gideceğini de anlatıyor.
Hayvanların sayısı, çeşitliliği açısından, fillerden bahsediliyor, fil dişinden bahsediliyor.
Konulara geleceğiz tek tek aslında. Biraz hepsinden değinmek istiyoruz.
Konular genel ama o konulara indiğiniz zaman daha detaylı anlatımlar var.
ve bizim de daha önce bilmediğimiz konular ve anlatımlar oldu yani.
Evet, ben kendimi izlerken bu dünyada, bu dünyanın bir ucundaki olaylarla ilgili
ne kadar aslında habersiz ve ne kadar kendi kabuğunda yaşadığımı fark ettim.
Bu arada belgesel, çok böyle karamsar bir belgesel değil, çok iyi olmuş ve
ekosistemi düzeltmiş olan konulardan da bahsediyor.
Yani hoşuma giden tarafı hani tam olumsuz bunlar bunlar var ama olumlu da insanlar
Şunu şunu da yaptı bakın hani bazı şeylerin bir çözüme ulaştığını görebiliyoruz tadında hikayeler de var.
Belgesel ilk olarak Meksika'daki sulak alanlardaki bir altın rezervinin çıkarılmasıyla başlıyor aslında.
Oranın yerli halkı Meksika'nın hani özellikle sulak ve böyle hem kurak bir ülke bu arada.
Yani sulak alanları da çok az.
Ama o sulak alanların yanında yaşayan insanlar oradan banyo yapıyor, oranın suyunu içiyor, orayı tarım için kullanıyor.
Ve tabii ki yakınlarındaki bu maden işçiliği, bu altın işçiliğindeki kullanılan civanın her geçen gün suya karışmasıyla hastalıklar artmaya başlıyor.
Ve oradaki halk bu çalışmanın bitmesini istiyor.
Çünkü nehir kuruyor.
Nehir kuruyunca oradaki bütün ekosistem, oradaki bütün köy halkının aslında hayatı bundan olumsuz etkileniyor.
Ve hani oradaki United Nations'la birebir çalışan bir hanımefendi var hani izlediğinizde de göreceksiniz.
Orada şey diyor yani ben burada halkımın, ailemin hani gözümün önünde ölmesine göz yumamam.
Çünkü biz bu suyu içiyoruz, biz bu sudan yemek yapıyoruz.
Biz bu suya girip duş alıyoruz diyor.
Hayatları gerçekten hani orada az olan bir su birikintisinin etrafında geçiyor.
Bu yüzden oradaki bir ekosistemin aslında krizini görüyoruz.
Çünkü evet birkaç sene içinde yani bir iki sene içindeki farkı bile görebilirsiniz.
Oradaki sulak alanlar kurumuş ve oradaki balıkçılık faaliyetlerinden tutun.
Bütün tarıma kadar halk isyanda, acıları var ve kaybettikleri de hayvanlar olmuş.
Aslında ilk başta belgeselde onun hikayesini görüyorum.
Evet ve bu bahsettiğim kadın da aslında oradaki bir kabilenin bir üyesi.
Hala oralarda, o Amerika'da o nehirlere yakın alanlarda ve ormanların içinde yaşayan kabirlerinin olduğunu da görüyoruz belgeselde.
Onlar için sırf işte besin açısından ya da şijyan açısından önemli bir nehirde aynı zamanda onlar için de bir ruhani önemi de var.
Tarihsel bir önemi de varmış bu nehrin.
Yani nehri o şekilde görmek sanki bir aylı üyesinin acı çekmesine benzetilen bir şeymiş o kabile için.
Toprağı temizlerken de altınını bulmak için çok cıva kullanılıyormuş.
O civa da biliyorsunuz hani yıllar içinde balıklar tarafından ve başka canlılar tarafından emildiği için de bizim kanımıza da karışabiliyor.
Ve o işte uzun vadede büyük hasarlar yaratabiliyor bizde.
Ve işin de üzücü tarafı da aslında bu altını çıkaran o binlerce çalışan işte belgeselde de gösteriliyor drone çekimleriyle.
Aslında onlar da bunu pek yapmak istemiyor ama mecburlar yapmaya.
Çünkü onlar da şey diyor ben bu işte kendi ailemi doyuruyorum.
Yani bu şey konusunda da hani bu dünyanın geleceği, doğanın geleceği ve doğaya verdiğimiz zarar konusunda da
aslında hiçbir bireysel insana tam bir günah yok bu konuda.
Yani tam onların yaptığı bir kötülük yok ama topluluk olarak baktığımız zamanda da
aslında herkesin yaptığı etkiyi topladığınız zaman ne kadar fazla zarar verdiğinizde o zaman fark.
Burada bir kelebek etkisi var.
Bunun da bence en güzel örneği ikinci belgeselde gördüğümüz konu.
Aslında çattaki fil koruyucuları.
Ben bunu bilmiyordum.
Kaç yaşındayım? Böyle bir şey nasıl bilemem?
Afrika sonuçta bizim bence atan kalbimiz dünyadaki.
Bunun sebebi de gerçekten çok köklü kültürler var.
Birçok insanın çıktığı nokta.
Bizim insani tarihimizle çok alakalı.
İnsanın evrimiyle çok alakalı.
ve Afrika'daki sorunların ben yeterince çok dile getirilmediğini düşünüyorum.
Genel hani güneyinden kuzeyine.
Dünyada biraz böyle 5. 6. sırada kalıyor oradaki problemler.
Orada da aslında bir fil koruyucusunun dedesinin tarihine de değiniyoruz.
Babasının dedesinin.
Dedesinin miydi babasının mıydı?
Babasıydı.
Babasını bir fili korurken kaybediyor.
Çünkü oradaki o fillerin dişlerine saldırmak isteyen, oradan bir ticari gelir elde etmek isteyen bir grup var çatta.
Ve seneler içinde galiba 2020'ye kadar mı ne bu fillere olan saldırıdan ötürü fillerin üremesi durmuş.
Hani hayvanlar o kadar kendilerini doğada bir tehdit olarak algılamış ki artık çocuk yapmayı bırakmışlar.
Doğum oranları düşmüş ve fillerin de ekosistemde şöyle bir önemi varmış.
Oradaki o çat çok kurak bir yer.
Neredeyse çölünçsü bir yer diyebiliriz.
Neredeyse.
Maalesef ekosistem düzelebilirse öyle olmaz ama.
O fillerin azalmasıyla birlikte oradaki o savana dedikleri toprak da gittikçe kuraklaşıyor.
Ve böylelikle filler de aslında bir kısır döngüye giriyor.
Yani fil ot bulamadığı için, sağlığını kaybediyor, sağlığını kaybetmeye başladığı için,
üreyemi üreyemediği için daha çok kuruyor o toprak ve öldürülüyor tabii ki filler.
Oradaki bu fil koruyucuları da 2-3 senedir ciddi başarı elde etmişler.
Burada güzel bir başarı hikayesine tanıklık ediyoruz.
Bu filleri de korudukları için fillerde biraz daha herhalde o stresi aşabilmişler.
Yani bu 2-3 senedir olan bir olaymış zaten.
Üremeye başlamışlar.
Minik fillerle birlikte göç etmeye başlamışlar etraftaki alanlara.
Böylelikle oradaki o ekosistem o yeşillik düzelmiş.
daha çok yağmur yağmış
daha iyi bir bitki örtüsü
görüyoruz. Ve tabii ki fillerin
de ekosistemdeki
katkısı işte vahşi hayvanların
o beslenme döngüsü için önemli
bir kriter. Ne kadar çok
yeşillik varsa işte antilop
o yeşilliği yiyecek. Kaplan ve aslan
da antilopu yiyecek gibi bir
orada döngü var. Ben bu kısmı
izlerken şey diye düşünüyorum. Yani evet
orada yaşamıyor olmam benim bu döngüyü
bu kadar unutmam anlamına gelmiyor.
Hani insan bazen şehirde yaşarken bu kadar böyle doğayla olan bu döngüsel bağımlanda kopuyor ve bir süre sonra şey oldum.
Yani yeşilliği kim yiyordu? Yeşilliği yeni kim yiyordu? Ve hani nasıl bir orada döngü vardı? Bunu unuttuğumu fark ettim.
Çok güzel bir başarı hikayesi. Oradaki grup gerçekten hayatını riske atıyor her gün.
Çünkü fillerin dişlerine saldırmak isteyen gruplar ellerinde silahlarla geliyorlar ve fillerin kulaklarına bile hatta mermi izleriyle saldırmaya çalışıyorlar.
Uzaktan ateş ediyorlar ve öldürülen askerler de oluyor bunun içinde.
Evet o konu maalesef biraz da şeye değiniyor ondan sonra yani.
Bizim aslında doğaya biçtiğimiz değer yani parasal değer açısından sonuçta biz her şeyi parayla değerlendirdiğimiz için modern dünyada aslında ölü doğaya verilen bir değer.
Yani işte biz ne yapıyoruz? Mesela ineğin eti ya da filin dişi ya da Amazon ormanının işte ağaçlardan gelen ahşap.
Hep böyle doğayı öldürdükten sonra ona bir der biçebiliyoruz.
Yaşayan doğanın hiçbir değeri yok bizim gözümüzde.
En azından büyük şirketler için böyle.
Bu hatta bir önceki kabiledeki kız da sırf bunu sormak için, soruşturmak için New York'a gidiyor.
Ve orada bir tane yatırım bankeriyle konuşuyor.
Hani biz, yatırım bankeri aslında bu konuyu anlatıyor.
Yani böyle bir konsept var aslında bizim diyor piyasa açısından.
Hep ölü doğaya bir par biçiyoruz.
İşte hayvanın derisi olur, kürkü olur.
Ama bir şekilde bizim canlı doğaya da bir değer vermemiz gerekiyor.
Hani parasal bir değer biçebilmemiz gerekiyor.
Ve o da bunun üstüne bir tane teori atıyor.
Yani diyor ki yeni bir şirket kurulabilir diyor mesela.
Hani eğer bu doğayı daha böyle uzun vadeli koruyabilmek istiyorsak.
Hani çünkü işte Amazon ormanlarının işte ona da değineceğiz zaten ileride.
İşte ağaçlarının kesilmesi olur, nehirlerin pislenmesi olur.
Sonuçta oradaki bir değere zarar verildiği için şöyle yapılabilir diyor.
Mesela siz diyor birkaç tane yıkabilirsiniz ya diyor.
Sizin olduğunuz ağaçları bir şirket olarak yani borsaya açık, piyasalara açık bir şirket olarak görürsek
ve insanlar o şirkete yatırım yapabilirse çünkü o sonuçta alandan doğan aslında bir sürü fayda var dünyaya.
İşte oksijen olur, habitatın temizlenmesi olur, hayvanlardan gelen faydalar olur, böceklerden gelen faydalar olur.
Ve insanlar buna yatırım yapabilirse bunların da gelişmesi için aslında başka dış üçüncü şirketler o mallara, o yatırıma zarar veremez hale gelir.
İşte kimse gelip de senin yerini pisletemez o zaman diyor.
Hem bu şekilde de aslında sen de ve başka insanlarla, insanlar da dünya çapında bu doğaya işte mesela Amazon ormanına ya da başka önemli doğa alanlarına katkıda da bulunabiliyor piyasa açısından diyor.
Öyle bir konsept vardı.
Evet bu Meksika'daki sorununla alakalıydı.
Bu Meksika'daki sorun ve Amazon ormanıyla ilgiliydi.
Çünkü bundan sonra aslında Amazon ormanıyla da ilgili bir kısım var.
Enteresan olan da sonuçta bildiğimiz kadarıyla sürekli Amazon ormanının alanları temizleniyor.
Yani ağaçlar kesilip daha böyle ineklerin ve hayvanların otlanabileceği alanlar yaratılıyor.
Orada çünkü etçilik çok yaygın tabii Brezilya'da ve Meksika'da.
Öyle olduğu için de aslında bizim Amazon ormanı dediğimiz dünyanın ciğeridir.
Aslında o oksijenin büyük bir kısmının geldiği taraf.
O tarafta da bir hasar oluştuğu için de aslında bu konu şeye geliyor.
Yani hayvancılığın azalması lazım dünyada.
Çünkü zaten nüfusun bu kadar arttığı bir ortamda.
Sonuçta 8 milyar olmuşuz.
Hayvancılık aslında bir süre sonra kimseye yetmeyecek.
Ve sürekli daha çok büyümek zorunda kalacak.
Zaten bunu da beslemek için ne yapıyoruz biz?
Vahşi doğayı daha çok böyle inekler, tavuklar ve yani vahşi olmayan doğayla yerini değiştirmeye çalışıyoruz.
Yani kendimizi besleyebilmek için.
İşte bunun da aslında yani Amazon ormanları gibi alanların hasar görmemesi için hayvancılık tarafından aslında en büyük yapılabilen şey koruma opsiyonu dişe diyebiliriz.
Yani hayvancılığın azaltılıp farklı protein kaynakları bulmak.
Ben açıkçası o sahneleri izlerken yine kendime şu ormanda kızdım.
Yediğimiz hayvanların otlaması için bu kadar yeşilin tahrip edilmesi gerektiğini bilmiyordum.
Yani düşünüyorum hani o kadar ilkokulda lisede eğitim aldık yani bu bilginin bana verilmemiş olması.
Yani verildiyse bile benim zihnime girmemiş ki bence bu hani bizim eğitim sistemimizde de öğretilmesi gereken bir konu olmalı.
Bir şeyi yıkıp yerine bizim fayda sağlayacağımız bir şeyi koyarken ne kadar bir zarar veriyoruz.
Yani bunun nedeni ve sonucunun ben bize doğru şekilde öğretildiğini düşünmüyorum açıkçası.
Bu bence bizim eğitim sistemimizle ilgili bir sıkıntı.
Belki bütün dünyadaki sorun böyledir ama belgeseldeki hani hem işin aşçılığıyla ilgilenen hem de alternatif beslenme kaynakları ile ilgilenen bir uzmanı görüyor.
Mesela çocuklarına bunu anlatıyor.
Yani insanlar diyor solucan işte böcek diyorlar.
Çünkü neden? Onlar ucuz ve doğayı tahrip etmeyen bir protein kaynağı.
Tabii ki bu işin biraz ekstravagan tarafı.
Bunu böyle tek sonuç buymuş gibi anlatmıyor ama.
Çocuklarına şunu öğretmek istiyorum.
Bakın önünüze gelen hamburgerin içindeki o etin pişmesi için şu kadar ağaç katledildi.
Ve bu bilinçle yiyin bunu.
Yani evet biz etobur canlılarız.
Eti yiyerek enerji üretiyoruz.
İşte tamam spor dünyası, protein, kas vs.
Ama hani oksijenin, doğal kaynakların bizi ne kadar idare edebileceğini, ne kadar temiz bir doğada yaşayabileceğimiz gerçeğini düşünmeden sürekli bunları tüketmek istiyoruz.
O yüzden bence oradaki sonuçları hiçbir zaman kendimize tam olarak hatırlatmıyoruz.
Her güzel, keyifli bir şeyin bir o kadar da kötü bir etkisi var.
Yani evet mesela bu şey örneği de olabilir.
Uçağa binip çok güzel bir seyahate gidiyorsunuz ama yani uçağın gazını ne kadar dünyaya kirlettiğini çoğu zaman hani seyahatten döndükten sonra düşünmüyoruz.
Ya da elektrikli araç değil de benzinli araçları bu kadar yaygın kullandığımızda işte bir ailede iki kişi varsa iki kişinin neden arabası var?
Avrupa'da iki kişinin arabası yok.
Bakın Avrupa'da insanlar gerçekten hani toplu taşımayla seyahat ediyor.
Amerika'da da bunun ben çok abartıldığını görüyorum.
Ailedeki her bireyin bir aracı var.
Buna gerçekten ihtiyacımız var mı?
Biz iletişime dönük bir canlıysak, birbirimizle iletişime geçerek sonuç üretebiliyorsak bir aracı gün içinde farklı saatlerde de paylaşmayı öğrenebiliriz.
Ya da kendimize alternatif yollar daima üretebiliriz.
O yüzden düşündükçe hani bunun ne kadar aslında kendimize bireyselliğe dönüp bir yaşam olduğunu da bir kez hatırlamış oldum.
Hani evet önümüze gelen o sulu güzel hamburger çok lezzetli ve işte evet Instagram'da herkes nerede hamburger yiyebiliriz çılgınlığını yaşıyor.
Ama dünyada gerçekten bize oksijen üreten ağaçların, bitkilerin birçoğunun katledilerek bunun sofranıza önünüze geldiğinde lütfen hatırlayın.
Lütfen hatırlayalım. Artık bu kitlesel bir şey. Bireysel bir şey zaten hiçbir zaman olmadı.
Biz kitlesel olarak bir şey daha iyi yapmak için nasıl uğraşıyoruz?
Bakın mesela aynı şekilde Avrupa'da sokakta kedi köpek yok, fare içinde geziyorlar.
Buradaki kedilerin topluma olan katkısı da sokakları temiz tutmak.
Onlar ekosistemde var olarak daima bir şeyi önleyerek var oluyorlar.
Biz insan olarak neyi önleyerek var olabiliriz?
Biz de felaketleri önleyerek varlığa gideliz.
Hayvandan daha akıllıysak eğer.
Bunların önüne de biz geçeceğiz.
Bizden daha büyük bir sürekli şey var ya.
Daha büyük bir güç uzayda şu bu.
Önce biz geçelim önüne.
Sonra belki bizden daha akıllı birileri varsa onlar geçebilir.
Ama önce biz kendi payımıza düşen ne yapıyoruz gerçekten.
Bu çok önemli.
Ve Amerika'da ailelerin bununla ilgili biraz çocuklarına eğitim vermeye başlaması.
En azından küçük bir örnek bile gördüğümde benim hoşuma gitti.
Yani kaç kişi olarak çocuğumuzu önümüze alıp da o etin serüvenini anlatıyoruz.
Ya üzülmesin, işte acaba vegan mı olur falan.
Yani hiçbirini düşünmüyoruz.
Bunlar artık böyle kırmızı butona basıldığında harekete geçmemiz gereken şeyler değil.
Bununla ilgili yine güzel bir örnek var Amerika'da.
Kalamak Nehri'nde.
Oradaki halkın bu Oregon sınırında bu arada.
Yani aslında Kaliforniya bölgesi olarak düşünebilirsiniz.
Bu nehrin en önemli özelliği çok soğuk gürleyen bir nehir.
Ve nehrin içinde çok büyük bu en yarı somonlar yaşıyor.
Somonlar da genellikle sürü halinde yaşıyor ve bu nehre bir baraj yapılmış zamanında değil mi?
Termoelektrik barajı.
Evet termoelektrik barajı yapılmış.
Bu balıkların en büyük özelliği duvardan sıçrayarak, atlayarak öteki tarafına geçiyorlar nehrin.
Yani çok güçlü balıklar olduğu için kendini fırlatabiliyor kayalıklardan.
Ve öteki tarafa geçtiğinde bebeklerini doğuruyor ve hani sürü halinde akıntıya karşı devam ediyor.
Hatta oranın halkı bunu her sene kutluyor o balıklar sıçradığında.
Yani böyle bir seremonileri varmış.
Hani ne kadar güzel bir şey doğada bir canlının güzel üremesini ve hani onlara besin getirmesini kutlayan bir grup var.
Yani bunu görmek bile beni çok etkiledi.
O termik santral inşa edildiğinde o balıklar bu sefer çarpıp duvara sürüler halinde ölmüşler ve nehrin bütün hepsinde ölü balıklar meydana gelmiş.
Sene hatta 2014-2015.
Yani bu çok yakın bir hikaye günümüze bu arada.
Daha çok şeyden ötürü olmuş o.
baraj yüzünden
hani sonuçta baraja gelen su yavaşladığı
için yavaşlayan su ısınmış.
Isındığı için de bir sürü bakteri
üremiş suda. Bu da hastalığa
yol açmış. O hastalıktan ötürü
de o senede de
senin bahsettiğin 2014'te de bir sürü
balık ölmüş. Bu da işte hani
işte mehir suyu da çok yosunlanmış.
Zaten yosunlar yeni yeni çözülüyormuş.
Bu da oradaki habitat'a
çok zarar veren bir şeymiş. E sonra
ne oldu? İşte o sonuçta
farklı enerji santralleri
dolduğu için artık hidroelektriğe de ihtiyacımız
olmadığı için bu kabile
epey bir uğraşmış ve o
barajın yıkılması için
ve tekrar oranın temizlenip
o nehrin kendi normaline dönmesi
için devlete başvurmuş ve
devlet de kabul etmiş ve bu baraj da
zaten yıkılmış sonra. Ve balıklar da
eski sağlığına kavuşmuş. Hatta sonra
da o en son kısımlarda da
o kabileden bir üye balık
avlıyor ve çok büyük somonlar avlayabiliyor.
Yani oradaki halkın senelerce gerçekten kahrolmasına sebep olmuş.
Çünkü halkın geçim kaynağı da oradaki o wild salmon yani vahşi somonlar.
Vahşi dememizin sebebi aslında hani doğaya zararlı olduğu için değil çok büyük çok iri çok yağlı olduğu için ismi böyle.
O halk onları yakalayıp hani etrafa satıyor.
Oradan besleniyor.
O nehirin etrafında yaşıyor ve zaten işleri aslında onları tutmak.
Hani gelir kaynakları da bu.
Baraj 3-4 sene içinde kuruyup ölünce halk işini kaybediyor, besinini kaybediyor, somonların hepsi katlediliyor.
Çünkü o mikrop vesaire nehrin akışı duyduğunda oradaki o ekosistemdeki bütün canlılar yok oluyor.
Daha sonra olan mahkemelerden alınan iyi sonuçla birlikte oradaki o santral patlatılıyor, yok ediliyor ve bu yeni 1-2 sene içinde nehir kendi kendini artık temizlemeye başlamış.
Hani o akışıyla, o somonların tekrar üremesiyle birlikte ki aslında doğa ne kadar affedici.
Doğa hani bizi ne yaparsak yapalım kendini çok çok hızlı bence toplayabiliyor.
Hani bunu fark etmek, bunu görmek bile çok değerli.
Tekrar o somonlar yürüyor ve oradaki halk tekrar eski gelirin, eski o ekonomik kapısının açılmasıyla birlikte kutlamalara başlıyor.
Ama hani tabii ki bu duyguları ve bu serüveni belgeselde canlı bir şekilde izlemeniz lazım.
Yani oradaki halkın o gözlerindeki sevinç izlemesi bambaşka bir duygu.
Bunun için de Maldiv'deki resiflerden de bahsetmemiz gerekiyor.
Maldiv gibi temiz berrak suların büyük bir kısmında da aslında balık habitatın yok olduğundan bahsediliyor.
Yani coral resif diyorlar buna İngilizce'de.
Oradaki bu balıkların üstünde yaşadığı resiflerin, balıklar oraya gelmediği için o resifler ölüyor.
O resifler olmadığı için de balıklar gelmiyor gibi yine bir kısır döngü var.
Birkaç böyle marine biyolojist yani deniz biyologları kendileri aslında resifler üretiyor, mercanlar üretiyor ve onları hep denizin dibine içine bir iki balığı koyup üstünü örterek oradaki ekosistemi canlandırmaya çalışıyorlar.
Bu böyle çok kolay bir şeymiş gibi kulağa gelse de seneler içinde bunu kendi laboratuvarlarında üretip böyle dalıp tek tek yerleştiriyorlar belirli bölgelere.
Ve yine güzel bir haber olarak bir iki sene içinde oradaki balık nüfusunun da arttığını gözlemliyorlar.
Bu da bence denizlerimizin sağlığı ve geleceği için çok güzel bir haber.
Resif konusunda da özellikle sıcaklığa dayanıklı resifleri alıp sonuçta hangi resifler kalıyor?
Hani deniz sıcaklığı arttığı zaman yaşayan o ölmeyen resifler sonuçta sıcaklığa dayanıklı olan resifler olduğu için böyle bir doğal bir seçilim olayı var orada.
Onlar özellikle o resifleri alıp çoğaltıyorlar laboratuvarda.
daha küçük parçalara kesip bir tür çiftlik yaratıyorlar onlar için.
Onları o laboratuvar ortamına büyütüp tekrar sonra denize yerleştiriyorlar.
Ve bu sefer de oradaki büyüyen resif daha sıcaklığa dayanıklı.
Yani bu değişen koşullara daha dayanıklı resifler oluyor.
Şeyde gelirsek hani bu resiflerin ölmeye yakın olduğunu nereden anlıyorlar diye.
Sonuçta bir resif dediğiniz bir hayvan değil daha çok bir ekosistem.
O deniz biyologları resmen akustik analizler yapıyorlar.
Evet ondan bahsetmiyorum.
Denizden o taraftan gelen yani resifin olduğu kısımdan gelen bir tür bazı sesler varmış.
Balıklar ses iletişimi kuruyormuş kendi aralarında vuku gibi böyle bir hani.
Evet o resiflerde azalma olduğu zaman o akustik seslerde de azalma oluyor.
O yüzden o tarafta resiflerin tekrar canlandırılması gerektiğini anlıyorlar.
Ve işe koyuluyorlarmış.
Aslında bir tür bikini batım yaratmaya çalışıyorlar aşağıda.
O resif ekosistemini ölmemesi için çok uğraşıyorlar şu an.
Ama dediğimiz gibi %100 karamsar bir belgeselliğin bazı iyi sonuçları da anlatan bir belgesel aslında.
Yine iyilerle alakalı çok iyi iki örnekten bahsediyor belgesel.
Bir tanesi Güney Kore'deki devlet destekli aslında doğanın içinde çocuklara yapılan doğa aktiviteleri.
Bir hocadan bahsediyor orada.
Kendini bu işe adamış.
Okullardaki gruplar veya emekli olan insanların da katıldığı doğa içi terapi ve doğa oyunları yapıyor aslında.
Oradaki Güney Kore'nin en büyük ormanlarının içinde.
Ve devlet destekli olduğu için çocuklar okul süresinde de gidip böyle bir aktiviteyi yaparak aslında o şehirdeki stresi nasıl azaltabileceklerini,
doğanın gerçek bir antidepresan olduğunu, doğadan hiçbir zaman kopmadan yaşamamız gerektiğiyle ilgili dönemsel gidip aktiviteler yapıyorlar.
Ve belgesel şey diyor, bütün ülkelere uyarlanabilir.
Bu güzel bir program, bu yeni başlamış bir program.
Ve yani Güney Kore gibi bir ülke üretimin, çalışmaların, hayatın temposunun çok yüksek olduğu ülkelerden biri olduğu için aslında oradaki örnek benim hoşuma gitti.
Yani bu kadar şehrin içinde urban life'ı yaşayıp deneyimleyip sonra nasıl o kadar hızlı modumuzu değiştirebiliriz ve nasıl hızlı bir şekilde rahatlayıp doğanın yeşilliğin etkisiyle aslında bir araya gelebiliriz.
Güzel bir örnekti.
İkinci örnekte Singapur'du.
Daha böyle havalimanından çıkıldığı anda aslında anlatıcı şey diyor.
Bakın havalimanı aslında ormanın kendisi.
Havalimanı normalde insanı stres eden,
işte uçağı kaçırdım, indim şehir merkezine nasıl gideceğim,
telefonumu nasıl internete bağlayacağım gibi stresin yüksek olduğu bir alanken
Singapur bunu nasıl doğal bir ekosisteme dönüştürmüş
ve nasıl insanı daha rahat hissettirebileceği bir ortama dönüştürmüş bunu gösteriyor.
Yine en büyük devlet hastanesi gerçekten susamurları dolu etrafında.
Böyle kaplumbağası kurbağası var.
Şey diyor hani anlatıcı evet hastane böyle olmalı çünkü siz ancak bu şekilde iyileşebilirsiniz.
Hasta iken bile dışarı çıkıp yeşilliğin ortasında oturduğunuzda doğayla bütünleştiğinizde hızlı bir iyileşme görebilirsiniz diyor.
Ve Singapur çok doğru güzel bir örnekti bence belgesel için.
görüntüler de çok gerçekten
hani böyle ilgi çekici ve hani
yarın atlayıp Singapur'a gitmek isteyebilirsiniz.
O kadar şehir
yenileşi ve tamamen
insanı doğadan koparmamaya
sürekli doğanın içinde hissettirmeye
göre dizayn edilmiş. Bu iki
örnekle birlikte ben açıkçası daha umut
dolu yaklaştım. Hani
başta kötü örnekler gördük işte ama
belgeselin sonunda
daima bir çözüm yolu olduğundan
bahsediyor. Yani insan isterse
birlik olursa gerek community'siyle gerek işte yaşadığı yerde harmonik bir şekilde var olursa
çevresine bile yapabileceği küçük bir şey domino etkisiyle her yeri güzelleştirebilir.
Ve bu insanın aslında çok küçük de olsa kendi etrafındaki çevresiyle başlıyor.
Bundan bahsediyor.
Her şehir her ülke bir Singapur olabilir.
Hani bunun için ben hiçbir şekilde umutsuz bakmıyorum olaya.
Önemli olan insanların oradaki o kooperatif yaklaşımı, bir şeyleri elin altına koyma hissi.
Sonuçta kendi evimizde, kendi balkonumuzda da bunları yetiştirip işte sokaktan geçen bir insan için ne kadar güzel bir yeşillik var balkonda dedirtebiliriz.
Bu çok da zor bir şey değil yapması.
Bu yüzden ben genel olarak olumlu düşünüyorum.
Beni pozitif etkileyen bir belgesel oldu.
Ben de çok beğendim belgeseli.
Hani bu belgeselin sonuna doğru daha çok şeyden bahsediliyor.
Yani biz homo sapiensiz evet hani akıllı varlıklarız, akıllı hayvanlarız aslında diğerlerine göre ama şu anda daha çok akıldan bilge insanlara dönüşmemiz gerekiyor ve dünyanın gardiyanları olmamız gerekiyor diyor.
Dünyayı sömüren bir canlı değil de ya da onu avantajımıza kullanmak değil de daha çok dünyanın değerlerini savunan gardiyanlar olmamız gerektiğini söylüyor.
Yani böyle belgesellerin bu tarzda görüntü kalitesi ve bu tarz bir senaryo akışıyla olması çok böyle son zamanlarda rastladığımız bir özellik değildi.
Gerçekten büyük emek verilmiş.
Dünyanın farklı noktalarına gidilmiş.
Yani Brezilya nerede, Singapur nerede, Çat nerede.
Hani buralarda çekimler yapılmış.
Birebir oradaki insanlara ulaşılmış.
O insanlardan tanıklıklar alınmış.
ve oradaki hikayenin o gerçekliğini, o duygusal yoğunluğunu izlerken çok iyi bize taşıyabilmişler.
Çünkü oradaki yerli halkı görmek bence en büyük ikna unsurlarından biri.
Yani belgeseli ben izledikten sonra bir çıkayım daha fazla eşiği göreyim duygusuna kapıldım.
Ki bu bizim hani şehirlerin içinde yaşayıp iş ev yaptığımız dünyada gerçekten en çok ihtiyacımız olan da şey.
Yani doğanın bir parçası olduğumuzu nasıl bu kadar hızlı unutuyoruz
ve doğaya nasıl tekrar adapte olarak dönebiliriz?
Bunların hepsi bence birçok konu geri planda tutulup tartışılması gereken konular.
Bunları biz düşünüp bunları üstünden ilerlemeliyiz.
Çünkü bizi hem mental olarak hem fiziksel olarak daha çok oksijen ve daha doğadan gelen rahatlamalar kurtaracak.
Bunu da en iyi bize yüzyıllardır içinde yaşadığımız, bizi destekleyen doğanın kendisi öğretebilir.
Burada yine insanın kendi egolarını ve kendi hırslarını bir tarafa bırakıp da doğayla bütünleşmesi konusunda altı çiziliyor.
Çünkü hani siz şunu da kazanayım, bunu da kazanayım, böyle de yapayım, şu konutu da inşa edeyim derken örneğin.
Oradaki o doğanın kendi güzelliklerini ekarte etmiş oluyorsunuz.
Yani siz siz siz siz olmuş oluyorsunuz.
Doğan'ın kendisine dönüp hani o bize ne demek istiyor diye bir sakin bir yerde biraz girdelersek bence doğru sonuçlar cevaplarda gelecektir.
Sadece biraz daha yeşilin içinde olmaya ihtiyacımız var.
Bu belgeseli de Benedict Cumberbatch sunuyor.
Gerçekten güzel bir işbirliği olmuş.
Profesyonel bir sunum ve o da büyük ihtimalle British Museum'un içinde mi?
Yani böyle İngiltere'de içerisi dolu bir, şu an bilmeyerek bunu söylüyorum ama dolu güzel bir müzenin içinden aslında anlatım yapıyor.
Oradaki o hani bizim eski, o müzenin içindeki eski objelerle eski insan, işte balina, fosili vs. günümüz insanı gibi o kıyaslama da hoşuma gitti.
Bence doğru bir mekan seçimi olmuş onun tanıtımı içinde.
Biz zaten linki aşağıya bırakacağız.
Bizim çok severek izlediğimiz bir belgesel oldu.
Gerçekten bizi düşündürttü.
Sizlerle de düşüncelerimizi paylaşmak istedik.
Bizi dinlediğiniz için çok teşekkür ederiz.
Umarım siz de bu belgeseli izlemek istersiniz.
Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.
Bir sonraki bölümde görüşmek üzere. İyi haftalar.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
