
Doğu ve Batı Roma... Sadece İstanbul ve Roma’dan ibaret olmayan devasa bir miras. Bu bölümde iki imparatorluğun mimarisini, hükümdarlarını, aralarındaki farkları ve bugüne bıraktıkları gizemleri konuştuk. Keyifli dinlemeler!
Podcast'te geçen referanslar için yararlandığımız iki büyük kaynak:
1. Dört İstanbul - Radi Dikici
2. Constantinople: The Last Great Siege, 1453 - Roger Crowley
Transkript
Merhabalar, bugün ilk podcastimizi çekmek için bir aradayız.
Aslında biz hep bir aradayız ama bugün kendimizi biraz tanıtalım diyoruz.
Her bölümde bu arada tanıtacağız aslında.
Podcastimizin adı VSC ise aslında bizim isimlerimizin kısaltması.
Ama biz şu an kişiliğimizi çok deşifre etmek istemiyoruz.
Çünkü ana odamız konular olsun istiyoruz.
Burada çıkış noktamız aslında çok konuşulmayan ya da araştırılması yapılmayan ama bizim jenerasyonumuzun.
Bu arada biz Gen Z'yiz.
Ben bütün podcastler koyunca C-S olacağım.
Ben de V-S.
Evet ama biz hani Gen Z olmamız dışında çok fazla kendimizden bahsetmek istemiyoruz.
Çünkü burada ana mottomuz knowledge is expensive şeklinde konuşulmayan konular ve toplumumuzda biraz daha aslında konuşulmasını istediğimiz, araştırmasını yaptığımız konular.
Biz birlikte çok sık seyahat ediyoruz ve ikimiz de aslında kendimizi araştırmacı diyebiliriz bence.
Evet kesinlikle. Bilim ve kültürü çok merak ediyoruz. Hobi aslında bizim bir hobimiz.
Bizim bir hobimiz. İkimiz de çok ciddi belgesel, film, kitap okuyoruz diğerlerini izliyoruz cümle devrik olmasın.
Bunun dışında VS'nin minimum bir dört dili var. Dillerinden bahsetmek ister misin insanlar bizi tanısın diye?
Tabii biraz da kültürüm ve backgroundumdan ötürü İtalyanca, İngilizce, Yunanca ve Türkçe.
Bu hem güzel bir avantaj ama dezavantajları da var. Tam olarak hiçbir dilde usta olmuyorsunuz.
Ya da ustalaşmıyorsunuz ama bütün diğer dilleri bilmek, özellikle araştırma yaparken ya da farklı dillerde bir şeyler okurken bazı kelimeleri, bazı konuları ilişkilendirebiliyorsunuz.
Bende de İngilizce, Türkçe, Fransızca ve İtalyanca var ama hani bunları en iyiden en kötüye sıralarsam Türkçe, İngilizce, Fransızca ve İtalyanca.
Eskiden Türkçe Fransızçaydı ama biraz Fransızcam geriledim maalesef. Bir dönem orada okudum, döndüm ama geriledi. Tekrar geliştirmek istiyorum.
Kendimizden bu şekilde bahsetmiş olalım. Bu arada bu bildiğimiz dillerin araştırmasını çok sık yaptığımız için aslında elimizde bence dili olmayan bir insana göre çok fazla data var.
Yani bilmiyorum VSSM bu konuda ne düşünüyorsun?
Evet, yani farklı diller öğrendiğiniz zaman düşük seviyede olsa bile önemli şeyler araştırabiliyorsunuz ve Türkçe'nin de ötesine gidebiliyorsunuz o şekilde.
Özellikle Google'da, ChatGPT'de ya da vesaire forumlarda, YouTube'da da.
Sonuçta Türkçe'ye çevrilmemiş bir sürü içerik var.
Ben VS'nin önerilerinden önce bütün araştırmalarımı Türkçe yapıyordum.
Herhangi bir şey Türkçe araştırıyordum.
ve VS bana hani bir gün
dedi sen niye böyle araştırıyorsun
hani bir kere bu şekilde zaten dillerini
geliştiremezsin. İki bu konuda
kendi sınırlarını aş ve
çok az bildiğim bir dil bile atıyorum
İtalyanca'yı bile
git araştır Google'da vesaire
hani bunu yapmamak için
bir sebebin yok ve ben
gerçekten bir iki üç senedir çoğu şeyi
İngilizce dışında da
artık Fransızca İtalyanca araştırmaya
başladım.
yani bana katkısın çok olduğunu düşünüyorum.
Velhasıl konumuza geldiğimizde de
bence o dillerde yaptığımız araştırma
insanlara doğru bir anlamda ulaşacak diye düşünüyorum ben.
Evet hem de farklı bir şey de katmış oluyoruz insanlara bence.
Biz de bu şekilde aslında anlatırken de öğreniyoruz
ve kendimizi de geliştiriyoruz.
Çünkü öğrenmenin en iyi modu, en iyi versiyonu, en iyi yöntemi daha doğrusu
anlatmaktır yani.
Anlatırken de biz de bir şey öğreniyoruz.
Belki yeni sorularla da
karşılaşacağız. Göreceğiz.
Evet bir Instagram
hesabı da açmak fikrimiz var.
Orada da Knowledge is Expensive
modumuzu devam ettireceğiz daima.
Biz
görüntü olarak ön plana değil de
konuştuğumuz temalar ve insanlar
arasında biraz farkındalık yaratmak
için yapıyoruz bunu. Bugünkü
konumuz da aslında Türkiye'de
Ben bununla ilgili çok podcast ya ben araştırıp görmedim veya gerçekten yok.
Ben özel bir konu olduğunu düşünüyorum.
Aslında yaşadığımız yerde çok direkt bağlantılı ve neden konuşulmuyordan çıktık biz bu konuyu bugün seçerken.
Neden İstanbul'da yaşayan insanlar günlük hayatında bu konuyu hiç konuşmuyor?
Neden atıyorum Roma'ya gittiğinde bir grup İstanbul'a geri geldiğinde bu iki karşılaştırmayı yapmıyor?
Belki yapıyorlar, belki çok kendi aralarında konuşmuyorlar.
Ama konumuz bugün Doğu Roma, Batı Roma.
Konumuzun seçimiyle alakalı sen ne düşünüyorsun?
Biraz background belki fikri vermek istersin niye seçtik diye.
Çok önemli bir konu.
Özellikle Batı ülkelerinde de çok merak edilen bir konu.
Bence Türkiye'de de çok merak edilen bir konu var ama çok kaynak yok.
Araştırma yok.
Özellikle Doğu Roma ile ilgili müze yok.
ya da kitap yok, içerik yok ama
aslında Doğu ile
Batı'yı karşılaştırdığınız zaman
bence
şey gibi yani biraz da yingen gibi
yani iki
farklı imparatorluğu nasıl
bir arada da yaşayabildiğini araştırıyorsunuz.
Uzun sürede
yüzyıllarca birlikte yaşamışlar yani.
Farklı bir kültürü
geliştirmişler, farklı bir dil
farklı bir din geliştirmişler ama
niye de iki sene Roma diyorsunuz yani.
Evet aslında biz bu temayı seçerken kendi aramızda önce biraz konuştuk ama biz sürekli bu konuları konuşuyoruz bu arada.
Bizim gündemimizde hep bir tarih oluyor, hep bir din oluyor.
Albumlar din tarihi oluyor genelde yoksa bir din paneli gibi değil.
Onun dışında sosyo-kültürel konuları da konuşmayı çok seviyoruz.
Yani biz bunları her gün konuştuğumuz için insanlarla niye paylaşmayalım dediğimiz bir noktada bugün Doğu Roma, Batı Roma'yı konuşacağız.
Önümüzde zaten 44 dakikaya da bir 40 dakika yaklaşık var.
Biz belirli sorular hazırladık ama önce şunu bence masaya yatırmalıyız ki bu bizim daha önceki yaptığımız da bir konuşma, bir soru stili.
Neden Bizans değil Doğu Roma diyoruz?
Şu an Roma'ya Roma diyoruz.
Roma'ya Batı Roma demiyoruz.
Ve Roma diye bir şehir var ve orada koca bir imparatorluk yaşadı.
Aslında ikisi de doğru.
Ben hiçbir ikisini de doğru buluyorum.
Ama anlamları farklı.
Yani Doğu Roma dediğinizde aslında başka bir dönemden bahsediyorsunuz.
Yine aynı coğrafya ama farklı bir kültür.
Yani genellikle Doğu Roma dendiği zaman hala Latin olan bir Roma İmparatorluğu'nun doğu kısmından bahsediyorsunuz.
Yani hala Latin kültürü var, hala Romalılar yaşıyor, Roma vatandaşları var.
Ve o kültürle yaşıyorlar, o politika ile yaşıyorlar daha doğrusu.
Bizans dediğiniz zamansa ismini aslında efsane mi yoksa gerçekten gerçek bir tarihi bir karakter mi olduğu çok belli değil ama Bizans diye bir adamdan oluyor Bizans ismini.
Bizans'ta M.Ö. 4. mi 5. yüzyıl tam hatırlamıyorum ama o dönemlerde yaşamış olan bir gezgin.
Yani çünkü o dönemler antik Yunan'da kolonya yaratmaya çalışıyorlardı.
Yani farklı ülkelere, farklı coğrafyalara yerleştirmeye çalışıyorlardı.
Çünkü Yunanistan çok dağlık olduğu için tarım çok düşük ve o zaman da Yunanistan nüfusu artmaya başladığı için de Yunanlar mesela İtalya'nın güneyine, Fransa'ya, işte İspanya'nın güneyine yerleşmeye çalışıyorlardı ki daha rahat yaşayabilsinler.
aynı zamanda da
Türkiye'ye de yerleşmeye çalışıyorlardı
işte rivayete göre
bu zengin bir
tüccarın oğlu olan Bizas
İstanbul'a yerleşmiş
bir tane keşişin
öngörüsüyle yönlendirmesiyle
bir rüya mı görmüş?
yok aslında Yunanistan güneyinde çok önemli
bir
keşiş varmış o zaman
geleceği görebilen
bir tür duman çekiyormuş
Aslında o metan alıyordu aslında yer altından.
Ve o zaman bilinmiyordu sonuçta.
Bilimsel bir herhangi bir background yoktu o zaman.
Böyle dumanlar koklayarak Delphi diye bir bölge vardı eskiden.
Antik Yunan'da çok meşhur böyle hani efsanevi.
Oraya gidip bu şahıstan hani benim için gelecek nasıl, benim ne yapmam gerekiyor gibi sorular soruyorlardı.
soruyorlardı ama genellikle cevaplarda
böyle kesin olmuyordu.
Çok genel, çok böyle yoruma açık
cevaplar oluyordu. Bu
Bizas'ta bir efsaneye göre İstanbul'a
yerleşmeyi doğru bulmuş ve
İstanbul'un da aslında Tarih-i Yaram
Adası'nda bir
köy, bir yerleşke kurmuş.
Tarih-i Yaramada dediğimiz şu an
Ayasofya'nın olduğu yer.
Yunanlar oraya
yerleşmiş ta ki Romalılar gelene
kadar. Burada Rumlar ve Yunanlar
ayrımına da belki bir noktada
girebiliriz ama
biz şu an
buraya bu bölgeye Bizans demiyoruz.
Bizans'ın o dönemki
Doğu Roma şeklinde kullanımı
politik bir söylem olabilir mi?
Yani sonuçta
15. yüzyıldaki
Bizans'a Doğu Roma diyemezsin.
O zaman her şey
Roma diyebilirsin.
Onlar da Roma demezdi kendilerine.
Yani gerçi şu
şekilde Romalı diyorlardı kendilerine.
hani kendilerini
Latin hissetmiyorlardı ama
bazen bazı belgelerde
kendilerine Romalı diyorlar.
Çünkü biz aslında gerçek Romalılar
biziz demeye çalışıyorlar.
İşte Batı Roma
fethedildi bir süre. Çok taarruz
yaşandı.
Barbarlar tarafından işte vesaire.
Ama genellikle orada
Yunan kültürü vardı.
Doğu Roma'da.
Ondan bir süre sonra
6. 7. yüzyıldan sonra
Yunan kültürü Latin kültürüne
daha baskın çıkmaya başladı.
Ben şunu merak ediyorum.
Augustus veya Sezar
bunlar çok büyük
Batı Roma imparatorları
kendine Batı Roma mı diyordu
yoksa Roma mı diyordu? Yani buradaki
bu yön
kelimeleri
gerçekten aslında bir imparatorluğu
tanımlıyor mu yoksa biz sonradan
tarihçiler olarak mı?
Biz tarihçi değiliz
Tabii ki de hani tarihçiler bu şekilde yön kelimeleri mi eklediler?
Tabii biz ekledik yani.
Herkes kendilerine Roma diyordu ama sonuçta bölmeye karar verdiler.
Dediler ki imparatorluk çok büyüdü.
Biz artık kontrol edemiyoruz.
Özellikle daha çok hudutlara doğru olan köyleri, şehirleri koruyamıyoruz barbarlardan.
Ondan biraz da micromanagement lazım diye düşünüp.
bölmeye karar verdi.
Bir ara dörde bölmeye çalıştılar.
İşte İngiltere'yi bağımsız yapmaya
çalıştılar mesela. Böldükten sonra
ben Doğu Roma'yım sen Batı Roma'sın
demediler. Sadece mesela
İmparatorun oğlu olduğu zaman
birden fazla olduğu zaman mesela
çok meşhur bir örnektir.
İmparator Theodosius'un oğulları Arkadyus
ve Honorius. İki bir resmen
yani Honorius
Batı Roma'daydı. Arkadyus da Doğu Roma'daydı.
Ama kendilerine Roma diyorlardı.
Evet yani belki de senin de bahsettiğin gibi coğrafya genişledikçe biraz sınırları çizmek amaçlı Doğu ve Batı şeklinde gidilmiş olabilir.
Bu arada bizim önümüzde şu an hiçbir yapay zeka veya Google tarzı bir arama yok.
Biz şu an gerçekten bugüne kadar bilgilerimizle konuşuyoruz.
Hani böyle konuşurken bir şey okumuyoruz.
Elimizde bir kaynak yok ama önceden tabii ki bu bilgilerin hepsinin kaynaklarını doğruladığımızı söyleyebiliriz.
Bir de konuşurken seninle daha önce şu konumuz vardı.
Evet hani Doğu Roma, Batı Roma.
Ama şu an Roma'ya giden biri bütün binaların üstünde Latince kelimeler görecektir.
Neden Bizans Yunanca'yı seçti?
Neden Doğu Roma Latince'ye ana dil yapmadı?
Aslında bu biraz da Yunan kültüründen geliyor. Yani aslında çok meşhur bir Romalı Latin edebiyatçı var, Tacitus diye.
O şey demişti, biz Yunanistan'ı fethettiğimizde Yunanistan'ı bizi kültürel olarak fethetti.
Yani Roma, Yunan kültürü şey gibidir, heykel gibidir, hiç değişmez yani. Siz onu manipüle edemiyorsunuz.
Ama Roma kültürü öyle değil. Roma kültürü daha çok şekillenebiliyor farklı ülkelere gittiği zaman, yayıldığı zaman.
Yunan kültürü hep daha baskın çıkmıştır. Zaten mimariye de baktığınız zaman Romalılar bir süre sonra Yunanları kopyalamaya başladı.
Panteon mesela. Panteon Yunan bir tapınak.
Tabii o amaçla.
Ve Roma'da görülebilir yani hala şu an. Giden bunu dinleyen ve turist olarak gidecek olanlara öneriyoruz. Gidip görebilirler. Eski bir tapınak aslında. Şu an müze ve kilise olarak kullanılıyor.
Beni etkilen yapılardan biri oldu. Çünkü ben orada o Yunan mimarisini net gördüm. Gerçekten dışındaki kolonlar olsun, o tepedeki kubbe olsun. O kubbe kilise mimarisi, Ortodoks ve Bizans mimarisi aslında. Çok fazla Batı-Romeli alakası yok.
Zaten Ayasofya'ya baktığınız zaman Ayasofya 1700-1600 yıllık bir yapı, bir mabet.
Ama yani Batı Roma'yla hiç alakası yok Batı Roma'yı mimarisi.
O zaman bir Doğu Romalı ya da Bizanslıya sen nerelisin diye sorsan belki kendisine Romalı diyecekti.
Bunu belki Yunanca söyleyecekti.
Evet onu da merak ediyorum.
Bizans'ta yaşayan bir insan kendisine ben Bizanslıyım diyor muydu?
Ben Doğu Romalı mıyım diyordu.
Onların kullandığı mesela biz şu an biz İstanbulluyuz diyoruz kendimize.
Romalı diyordu.
Onlar Romalı kullanıyorlardı anladığım.
Zaten Rum kelimesi de oradan geliyor.
Eski Türkçe de Romalı demek.
Mesela Rumeli dediğiniz zaman Romalıların yeri demek.
Romalıların bölgesi.
yani Romalı olmak asil bir şeydi
tabi
Romalılar için asil bir şeydi
hep öyle görürlerdi
zaten aslında milliyetçilik kavramı da
Roma'dan geliyor
eskiden Roma'dan önce milliyetçilik
kavramı diye bir şey yoktu
Ters İmparatorluğuna Mısır İmparatorluğuna
baktığınız zaman bütün milletler aşağı yukarı
aynı gözüküyordu
zaten bir şehir düşünün
antik Yunan'daki
gibi içinde imparatorluk
bir sürü çiçero gibi hitabet
ustaları, filozoflar,
tarihçiler
ve dille alakalı uzmanlar
bulunduruyor.
Ve her gün bunun üstüne bir konuşma,
bir münakaşe,
bir oturum oluyor.
Yani çok değerli bir şey. Şu an
öyle bir teknoloji
gelişse de, her şey bu kadar
çağı atlasa da, biz
şu an o tarz oturumların olduğu
sürekli felsefe, sürekli her gün
topluca çok önemli kişilerin
oturup da bütün gün
bu tarz konuları konuştuğu
bir dilimde yaşamıyoruz
yani. Öyle bir alan yok.
Paneller var ama.
Merak bile edilmiyor aslında.
Merak edilmiyor. Bu biraz
belki hani Marcus Aurelius'un
o stoğacıların düşüncesiyle
biraz sakin kafaya mı ihtiyaç
var acaba oturup bunları konuşabilmek
için? Çünkü bu kadar
karmaşık bir şehirde, bu kadar artık her şeyin
hızlı ilerlediği bir dönemde belki de
gerçekten kafamızı o kadar
rahatlatamıyoruz. Hani ona
meditasyon diyorlar ya bu tarz
konuşmalara. Onu yapamıyoruz şu an.
Tabii meditasyon demek
düşünmek aslında.
Yine hep
Asya'daki, Uzakdoğu'daki
yöntemleri düşünmemek lazım ama
Romalılar ve bunu da zaten
Antik Yunanlılar'dan aldılar. Zaten
Stoacılar da Antik
Yunanlılar'dan getirilen filozoflardan
öğrendiler bunları.
Düşünmekten geliyor.
Yani hayatta ne yapmamız gerekiyor?
Hayatta bakış açımız ne olmalı?
Hani bazı şeylere çok bağlanmamamız lazım.
Evet.
Yani hayatın koşuşturması çok önemli konuları düşünmenin önüne geçmemeli.
Temel felsefeleri bu aslında.
Evet aynı zamanda nihilizm değil.
Yani her şeyi boş vereyim, her şeyi bırakayım dediği.
Hani elimden geleni yapayım ama bir şey elde edemezsem de
ona böyle bir duygusal
bir bağlantı olmayacak.
Bu arada
stoğacılarla alakalı da bir bölüm
çekmeyi düşünüyoruz. Sadece şu an
konudan çok uzaklaşmadan
konuya geri döneceğiz ama
ikimizin de çok okuduğu, tercih ettiği
bir felsefe
akımı gerçekten. Bununla
ilgili de ayrıca konuşmak istiyoruz.
Şimdi Marcus Aurelius'dan
o batının şaşal döneminden geri
pardon romanın şaşal
döneminden biraz başlarına gidelim.
Bir de iki şehrin
hikayesine gidelim. Şu an İstanbul aslında
Bizans'ın kalbiydi.
Biz şu an Zeytinburnu'na
gittiğimizde, Boğaz'da
kafamızı sola çevirdiğimizde
gördüğümüz bütün
surlar hepsi Bizans'tan kalma
çoğu. Önemli savunma
belgeleri yani bizim için şu an
şehirde. Fakat
mesela Roma'ya gittiğimizde
Roma'ya da defalarca gittik ve
şehrin farklı noktalarında işte
tepeden gördük.
Çok da alçak bir yerinden gördük.
Farklı müzelerine gittik.
Farklı iklimlerde
de gittik ama
ben bu kadar
bir şehrin üstünde eser
görmedim. Yani şu an İstanbul'da
şehrin üstünden çok altını konuşacağız
çünkü Bizans dediğimizde.
Bu biraz korkudan
geliyor olabilir mi? Niye bu kadar sarnıç?
Neden bu kadar yer altı tüneli?
Bizans doğu Roma
bir şeyden mi korkuyordu? Batı ile
alakalı bir endişesi mi vardı?
Korku mu?
Bu da başka bir şey. Sonuçta
bir sürü eser de kaçırıldı İstanbul'dan.
Bu Doğu romanları
yani Bizanslar yaptı biraz.
Biraz Latinist ilasında oldu.
Özellikle Ayasofya bölgesinde
Latinler
ordusu
İstanbul'u fethettiği zaman
Konstantinopolis'i fethettiği zaman
bazı şeyleri kaçırdılar.
Hatta bazıları da şu an Venedik'tir.
Bazı heykeller. Meşhur atlı heykel var Bakır'da.
Eskiden İstanbul'daydı. Mesela meşhur bir hipodrom varmış aslında Ayasofya'da.
Zaten o bölge hala görüyorsunuz böyle ince uzun bir bölge var.
Dümdüz.
Aynen dümdüz Ayasofya'nın olduğu.
O da bakımsızlıktan ötürü çökmüş, yıpranmış.
Sütunları, taşları başka şeyler için kullanılmış sonra Osmanlı döneminde.
Hatta bazı gezginlerin de kitaplarında ve defterlerinde o sütunlar, o hipodromun kalıntıları aslında var hala.
16. 17. yüzyıldan kalma noklarda ve çizimlerde.
Atlar üstünde koştuğu için tabii ki aşınmış yerler.
Aşınmış. Bir de sonra öyle şeylerin önemi de azaldı.
Aslında keyfi bir alan oluşturulmuş. Yani atların orada koştuğu bir alan keyfi bir alan.
Sırf keyfi değil bir de aslında
imparatorun da biraz insanları
nabzını tuttuğu bir yer.
Acaba insan mutlu mu?
Mutsuz mu?
Aynı zamanda tabii
vatandaş da bunu bildiği için
öyle yerlerde öyle alanlarda
hipodromda olur. Ayasofya'nın içinde de
imparatora gösteriyordu
onu yani.
Biraz da politik, biraz da senato
gibi bir yerde aslında hipodrom
ya da kolosum gibi yerler.
Kolosyon gibi yerler.
Eğer bir şey vermiyorlarsa aslında daha çok imparatora şov yaparlardı, protesto ederlerdi.
Hem öyle, hipodrom tabii ki yerin üstünde konuştuğumuz bir şey şu an ama bir sürü sarnıç var o bölgede.
Hipodrom için geziye giden, oraları görmek isteyen bir turist kafasını o sarnıçlardan kaldıramayacaktır.
Ve bu sarnıçların hani benim aslında bu soruda belki konuşabiliriz belki ayrı bir bölüm de yapabiliriz. Gerçekten su ihtiyacına mı yönelikti? Yoksa hani Bizans'ın en başından beri bu kadar sarnıç yapmasındaki bir diğer sebep ya her an bir şey olabilir bizim bu tarz yerin altında büyük alanlara ihtiyacımız var. Bir endişe mi vardı ortada bu kadar yer altı çalışması yapıldı?
Biraz da çok ticaretin olduğu yerlerde hastalık da oluyordu.
Ondan sonra çok saldırı gördü, çok savaş gördü aslında İstanbul.
Çok eski yani mesela Hunlardan gördü, Bulgarlardan gördü, Parbarlardan gördü, Emevilerden gördü.
Daha hiç orta çağ bile gelmedi mi yani düşünün.
Çok hırpalandı.
Çok hırpalandı.
Ve korkuyorlardı da çünkü çok değerli bir şehirdi.
Sonuçta iki denizi birleştiren bir şehir Boğazı'yla.
ondan hani
zaten surlara baktığınız zaman
üç katlı sur çekilir.
Teodosyu surlarında.
Avrupa'da böyle bir sur düzeni yok.
Yok. Ciddi bir
savunma çalışılmış.
Aslında
mesela Ortodoksluk'ta ve Yunan
kültüründe bir rüya
bir hani öngörü vardı.
Yani şu an mistisizm yapmak istemiyorum
kimseye ama hani bu kadar
savunmaya yönelik
faaliyet yani
Yani yer altı sarnıçları evet su içindi yani baktığımda tarihsel olarak oradan suyunu kullanıyordu.
Bizans'ın temel amacı buydu bunu yaparken.
Ama suru düşününce sarnıçları düşününce Ayasofya'nın altındaki tünelleri düşününce ya başından beri biliyorlar mıydı acaba?
Hani bu imparatorluk bir gün enkaz altında kalacak.
Yani bizim bir şeyleri baştan korumamız lazım.
Götürmemiz gerekeni bu altlardan bir yerden götürmemiz lazım endişesi en başından beri var mıydı?
Ben biraz imparatorların zihniniyle düşünmek istiyorum.
Tabii ki bunu şu an bilemeyiz.
Yazılı bir şey üstünden de konuşamayız ama.
Tabii her imparatorluk çok büyük.
Mesela Bizans da bayağı dayandı.
Batı Roma'dan daha çok dayandı.
6. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar dayandı.
Dün yüz sene aslında.
Ve çok zengindi.
Çok zenginlik gördü.
büyüdü de yani
Justinian döneminde genişledi.
Çok savaş gördü.
Mesela mor rengini asil yapan
bir imparatorluk düşün.
Hiçbir imparatorlukta bir rengin
asil mi değil mi olduğu tartışması
yapılmıyor ama Bizans
dendiğinde
mor renk denince gerçekten
asil bir zümre geliyor halkla.
İmparator ve çevresi
kullanabilirmiş mor rengi.
Yoksa halktan biri ya ben hadi bugün
kendime mor bir tane şapka alayım, mor bir atık alayım, takayım diyemezmiş.
Böyle bir şeye de izin verilmiyormuş bildiğim kadarıyla.
Çünkü zor bir maddeden üretiliyor mu?
Bu nedenle aslında çok zengin bir imparator mu?
Sadece Yunanlılar yaşamıyordu.
Yani Elminler de vardı, Fırlar da vardı, Persler de vardı.
Balkanlığındaki işte İslamlardan önce olan İlyaryanlar denen insanlar vardı.
Ruslanlar geldi, Bulgarlar vardı.
Yani tek bir milleti kapsayan bir imparatorluk değil.
Evet, çok uluslu diyebiliriz.
Çok uluslu diyebiliriz.
Çok uluslu olması da onu özel kılıyordu zaten.
Peki buradan Ayasofya dedik, biraz Hristiyanlıktan bahsettik ve Doğu Batı Roma'nın gerçekten kendi arasında bozuştuğu,
türlü türlü savaşların olduğu, ciddi fikir ayrılıklarına gittiği bir dönem var ki,
ikisinin kuruluşunda çok temel aslında ortak fikirler de var.
burada bu bağı
Hristiyanlığın ta kendisi kuruyor
diyebilir miyiz? Artık ortada
politika yok, fikir anlaşmazlığı
zaten var
hani bu kimyayı
arada tutan ve
mecburi bir Vatikan'a olan
bağlantı var arada
aslında teknik olarak 11. yüzyıla
kadar Vatikan'a dağılıyordu
buranın patrikhanesi de
patriği de oraya bağlıydı
11. yüzyıla kadar
Onların tabii ki de o bir bağlılık kurdu.
Toplantılar oldu, ekumenik konsiller oldu sonuçta.
Her şeyin rağmen onlar devam etti.
Belki ortak bir din olmasaydı iki bağımsız imparatorluk olacak.
Nasıl Pers İmparatorluğu yani Sassanilerin İmparatorluğu Doğu Roma'dan çok ayrıysa, farklı bir kültürse
o da Doğu ve Batı Roma'da farklı isimlerde iki bağımsız imparatorluk olacaktı herhalde.
Burada din aslında aradaki tutku almış dönüp baktığımızda yapılan okumalara, çalışmalara.
Onun dışında buradaki bir Bizans mimarisine baktığımızda hiçbir bağının olmadığını görüyorum Mergoma'da gezdiklerimle.
Tasarlanışı, mesela burada bir ciddi altın kullanımı var.
Bir Bizans eserin içine girdiğimizde bu dini bir yerde olabilir.
Şu an müze olarak da kullanılan olabilir.
Çok ciddi bir altın çalışma var içinde ve biz bunu Bergama'da hiçbir binanın içinde görmedik.
Kolezyumun bir yerinde altın yok mesela.
Panteonun bir yerinde altın yok ki şu an kilise olduğundan bahsettik.
Hani ciddi bir zenginlik var, farklı bir yaşantı var.
Hipodromundan tuttuğu, insanların gün içinde uğraştığı hobilere kadar farklılıklar var.
Zaten dil ayrı.
Hani dil ayrı olunca biraz o dil insanı birbirine bağlayan bir şeydir yani.
Derdini anlatabileceğin bir konudur ya.
O da yok.
Geriye bir tek din kalıyor, bir tek Hristiyanlık kalıyor.
Demek ki o da olmasa birbirine...
Yani Vatikan'a saygı var.
Vatikan'a saygı da yine Hristiyanlıktan ötürü var.
Yoksa çıkar ilişkileri de baltalanıyor.
Evet evet ilk başta öyle istenmiş yani.
Yani her zaman Roma psikopozu önemliymiş işte yani papa.
Ama sonra bir anlaşmazlıklar oldu.
Zaten 11. yüzyıla kadar da başka anlaşmazlıklar olmuştu.
Bir ayrımlar olmuştu aslında.
11. yüzyıl daha çok bunun patlak verdiği nokta.
Evet miladı diyebiliriz aslında bu iki imparatorluğun kendini silkeli.
Biz çok da aynı değilmişiz.
Evet hani Roma ismini taşıyoruz ikimiz de ama
aslında İstanbul'daki Bizans'tır, oradaki Roma'dır deyip ciddi ayrışmazlıklarında gündeme geldiği bir dönem başlıyor onlar için.
Bir de bir belirgin başka farkımız da var, kadın figürü.
Ben Roma'da gezerken ya da araştırırken hiçbir kadının Kleopatra'yı hariç tutacağım şu an.
Ki Romalı değil Kleopatra zaten.
Kleopatra da Yunan.
Kleopatra da Yunan.
İskender'in generallerinin torunu.
Evet.
O da asil
bakıldığında ama
bu Yunan'dan ya da
Helenistik
bir kültür müdür kadının planda
olması gördüğümüz çok ciddi
örnekler var. Theodora var.
Koskoca imparatorice. Bir tane
Batı Roma'da imparatorice var mı?
Yok.
Batı Roma'da asilzade kadınlar
daha çok
annelik için
yani önemsenirdi.
Hani o
aileyi
o asil aileyi devam ettirmek için
hani önemsenirdi. Yoksa başka bir
söz aktarı yoktu normalde.
Bizans böyle değildi.
Mesela bu kadın
konusunu az önce açtık.
Bununla alakalı bir bazilika
var.
Basilika of San Vitale
içindeki gitmeyen herkese
buradan önerelim.
Fresc'de Theodore ve Justinian'in
boyları aynı resmedilmiş.
Enteresan olarak
aslında o kilisenin
önemli olmasının nedeni
tarihi açıdan Doğu Roma'nın
en güçlü olduğu dönemdi. Çünkü Doğu Roma
6. yüzyılın
ortaları ve sonlarına doğru
barbarlardan geri
aldı aslında İtalya'yı.
Bunu çoğu insan unutur çünkü
normalde ne düşünüyoruz? Baturoma'yı
barbarlar fethetti.
işte
Ostrogotlar tarafından
işgal edildi ve orada Baturoma bitti diye
düşünüyoruz ama
Justinian'in ordusu
Belisarius diye bir generalin önderliğinde
bütün Kuzey Afrika'yı ve İtalya'yı
fethetti. Hatta o kilisede de
işte 6. yüzyılda inşa edilmiş kilisede de
biz onları resmedilmiş
görüyoruz. İşte Justinian'i görüyoruz.
Generallerini görüyoruz. Önemli din
adamlarını görüyoruz. Önemli
zaferle ilişkili olan
dini semolleri görüyoruz.
İşte sırf Justinian'e değil de aynı zamanda İmparator Konstantin'e de bağlı olan sembolleri görüyoruz.
Hani o biraz da şey gibi, şu an Katolik bir kilise ama o sonradan Katolik bir kilise oldu sonuçta.
Biraz da şey görüyoruz orada, hani Doğu'nun tekrar bir rönesansını görüyoruz o kilisede.
Buna benzer başka kiliseler de var.
Hani sonradan Doğu Roma tarafından fethedilen batı topraklarında bir Doğu Hristiyanlığı esintisi görebiliyorsunuz bazı kısımlarda İtalya'da.
Hem öyle hem 6. yüzyıl aslında çok eski bakıldığında.
Bir de yine Roma ile kıyaslıyor olalım bunu.
Roma'daki Vatikan Müzesi'ni gezdiğinizde hiçbir imparatorun yanında kendi boyunda resmedilmiş bir kadın figürü göremeyiz.
Kadın figürü genel olarak...
Komutanlar imparatorlarla
aynı boyda yakın resmedilebilir.
Resmedilmiş. Ama yine de
arkasında resmedilir.
Evet. Arka fonda.
Kesinlikle. En önde değil.
Mayasofya'da da aslında
bir sürü imparatorun
kızı ya da eşi resmedilmiş.
Evet.
Mesela hani...
Sayılıyor. Yani biz onları sayıyoruz ve
onlar tarihe
ileride tanıklık edecekler.
Tarihe tanıklık ediyorlar ve ileride
onların anılmasını istiyoruz.
İdeolojisi var aslında o resimlerde.
Kadın da çok
önemsenmiş doğu kültüründe.
Ayasofya'ya baktığınız zaman
o zamanki imparatorun
Ayasofya'yı inşa edildikten sonra
farklı imparatorların
kızının freskleri oluyor farklı köşelerde.
Onları da mesela özel olarak fark ettiysen
bilmiyorum ama çok güzel de resmetmeye çalışıyorlar.
hani öyle
yaşlı bile olsa
mesela genç resmetmeye çalışıyor
ya da zayıf resmetmeye çalışıyor
hani öyle bir güzellik alınan işi de var
evet
mesela seninle Capri'de
Augustus'un ölmeden önceki
yaşadığı villayı ziyaret ettik
şu an hala o villayı görebilirsiniz
o arkeolojik alanı
çok açıkta büyük bir yer
Augustus ölmeden önce
hastalık dönemini orada geçiriyor
biraz inziva gibi Capri'de
hatta biz dipnotlara bunun kitabını da koyarız.
Yani benim çok uzun okuduğum bir Augustus hayatını anlatan kitaptı.
Çok da güzel bence Türkçe çevirisi o anlamda.
Orada onun günlüklerini bulduklarında kızı Oktarya'dan çok bahseder.
Yani Augustus bir imparator olarak herhalde güçlü Roma imparatorları içinde
bir kadın figürünü bu kadar anılarında ve mektuplarında bahseden imparator.
Jules Cesar'ın hayatıyla kıyasladığımızda Jules Cesar'ın daha çok oradaki sevdiği kadınların isimleri var.
Ama hani Augustus kızından bahseder hep Octavia diye.
Fakat hiçbir resmi yok.
Yani bizim seninle gezdiğimiz önemli Batı Roma müzelerinde ben Octavia'nın portresini görmedim.
Ama Theodora'nın portresi Freschi'ni biz çok net bir şekilde şu an görebiliyoruz.
Hala günümüze kalmış.
Evet evet.
Hatta ve hatta bir sürü Doğu Hristiyanlığındaki bir sürü hükümenik kararlarda da kadın imparatorlukçular ya da kadın asilzadelerin de söz hakkı oldu aslında.
Evet.
Ve hala şu anda onların dediği, onların yönlendirdiği konular hala işleniyor.
Hala gerçek ve onlar sayesinde bazı ibadetler oluyor mesela.
O çok enteresan yani normalde batıda öyle bir şey yok.
Hem bu nokta çok önemli dediğin hem de şunu da yine dinleyicilere belirtmekte fayda var.
İmparatoriçeler önemli dini eserlerin keşfine çıkıyorlar.
İmparator eşleri hükümdarlık döneminde tahtın başındayken Mısır gibi daha doğu değil mi?
Doğu tarafına yani dinin çıktığı noktalara gidip orada aslında dini onlar için önemli eserlerin arayışına çıkıyorlar.
Buna bir treasure hunt diyebiliriz aslında.
hani tam İngilizce terimi bu bunun.
Bir hazine avına gidiyorlar.
Ama bu hazine onlar için aslında
spritüel, dinsel öneme sahip.
Bunun parasal bir önemi yok onlar için.
Yani koskoca imparatorluğa gidip de bulduğu bir altın ikonu satmayacak.
Onu büyük ihtimalle işte Ayasofya'ya asacak.
Büyük ihtimalle önemli bir kiliseye bağışlayacak onu.
O dönemki hüküm sürdüğü yerde.
Ama yine Batı Roma ile kıyasına baktığımızda
Batı Roma'da bir kadının böyle bir
hazine avına, dinsel bir
obje avına çıktığını göremiyoruz mesela.
Evet. Ben hatta
Batı Roma'lı bir asilzade kadının da
resmedildiğini hiç görmedim. O da doğru.
Gerçekten bir duvarda yani.
Şu an görselimde yok hiç.
Ki biz o kadar müze gezdik. Yani Roma'da
gezmediğimiz müze kalmadı hemen hemen.
Bazen hani belki
Pompei evlerinde olabilir ama
onların da hani kendi iradeleriyle
yaptıkları şey.
yapmıyorsunuz. Yoksa birisi onlar için
yapmıyor o resimleri.
Anılmak için
yapılan mesela resimler oluyor ama
ölümlerinden sonra işte
tabutlarında falan.
Böyle önemli bir
alanda, dini
bir alanda hiç görmedim.
Yine burada dinleyicileri anımsatmakta
fayda var. Hani Doğu Roma'nın
dini Ortodoksluk.
Bizans'ın dini Ortodoksluk.
Batı Roma'nın ise
yeni yeni
aslında hani Vatikan'ın yani
başta paganlıktan
biraz bir geçiş var. O paganlığı
aşma dönemi biraz zor
uzun sürüyor ve zorlu oluyor.
Daha sonra
sert bir
sert bir aslında revolution diyebiliriz
buna hani hızlı bir
geçiş oluyor
Hristiyanlığa ama zor bir dönem.
Evet.
Birden oluyor aslında. Birden oluyor ama
Hani o birden olmadan önceki süreçlerde kanlı ve zor bir dönem aslında.
Onun doğru kelimesini bulamadım.
İki tarafta aslında paganda.
İki tarafta paganda ama hani burada yerleşik düzende bir din oturmuş Bizans'ta.
İşte kadın hakim, çok böyle işte sarnıçları, belediyecilik, şehircilik yani her şey oturmuş, birden oturmuş Bizans'ta.
Kısa sürede oturmuş.
Batı Roma hala biraz toprak kazanmak istiyor. Hala biraz haçlı ordusunu kullanmak istiyor. Sonraki dönem bu tabii ki ama yani gideceği noktada o savaşan dönemde onu amaçlıyor. Yani o geçmişteki ideolojisini o şekilde kullanıyor geleceğe.
sonuçta bu onun kökeninde var
yani Batı Roma'nın kökeninde
kazan
yen kültürü var ve
bunda daha sonra haçlı ordusu olarak göreceğiz
biz tarihsel sırada
ama
bahsetmek istediğim şey
gelecek olursa Katolik
Batı Roma
Katolikliği seçiyor
ve burada yine kadın
konusuna döneceğim noktada
acaba ki bu
dinsel bir konu ama
bu noktada bahsetmemiz gereken bir konu
ortodoksluktaki kadının
ve Meryem Ana'nın
ön planda olması ile ilişkide olabilir mi?
Bu biraz temel, hayatsal
farklar. Yani aslında
teoride o kısmın aynı olması
gerekir. İki mezhep içinde.
Çünkü
kadın figürü çok baskın zaten dinde.
Çok fazla
kadın figürü var. Hani biraz özellikle
yapılmış bence.
Katoliklikte Meryem Ana günü kutlanıyor mu?
Mesela Ortodokslukta biz
Yunan Adalarına gittiğimizde hep kapalı oluyor
Meryem Ana'nın anılma günü
Doğru bir Katolik
Her gün dua eder
Mesela Rosario diye bir şey var
Rosario demek
Rosa'dan geliyor
Buket demek
Gül buketi demek
Aslında sen
Katolik inancına göre
Sen o ibadeti yaptığın zaman
Meryem Ana'ya bir buket gül vermiş gibi oluyor.
Her gün.
Böyle bir hediye gibi.
Ondan ismi rozal yolları.
Mesela.
Aslında iki dinde de çok önemli.
İki mezhepte de çok önemli.
Öyle olması lazım zaten.
Ama doğuda herhalde şeyden ötürü yani
dinin çıktığı ilk zamanlarda
Türkiye yeni fethedilmişti.
Coğrafi bölge olarak
yeni fethedilmişti.
O yüzden bence tam oturmamıştı
o imparatorluğun baskın
nasıl denir?
Biraz daha çok erkekler tarafından
yönetilen sistemi
daha tam oturmamıştı. Sonuçta
Türkiye'de o zaman hangi kültür
baskınlı? Biraz Pers kültürü baskınlı.
Biraz Hitit ve
şey, tabii ki de Antik Yunan
kültürü baskınlı.
Oradan gelen de
bir miras var bence.
Yani ben
seninle çok hemfikir
değilim bu konuda. Sebebi de
şu mesela İskender'i düşündüğümüzde
bunun acaba Helenik bir
background'ı olabilir mi diye düşünüyorum.
İskender annesine çok bağlı
bir hükümdar.
Yetişirken, büyürken babadan çok
biz annesini görüyoruz tarihsel
yazımlarda. Hep annesinden bahsediyor
İskender. İşte ben de onu
demeye çalışıyordum. Yani aslında
Helenik kültürde kadın bir tık
daha önemli bence Roma kültürüne
göre.
Çünkü Antik Yunan'da da
Yani Hristiyanlıktan önce, milattan önce de kadın figürü hep önemliymiş.
Hem İskender'de hem mesela Bizans diyorduk.
İşte o meşhur Bizans hani gerçek mi değil mi bilinmiyor ama
o öğütünü bir kadından aldı.
Hani git İstanbul'u kur, orada bir yerleşke kur diye.
Ama Roma'da öyle şeyler olmuyor genellikle.
Herhalde işte en başından beri bir kültür oturuyor o topraklarda.
Bir de enteresan olarak evet kadının bir imparator içi olabilmesi için mesleğinin de çok bir önemi yok.
Yani aslında Bizans'ta bir kas sistemi yok da diyebiliriz bence.
Theodora aktristti ama hani yani ne yaptı atıyorum işte doktor değil.
Yani şu an günümüz için çok tırnak içinde değer gören meslekler bir avukat değil bir şifacı değil.
Yani tamamen aktris, göz önünde olmayı seven.
Kıbrıs'ta tiyatro oyuncusu.
Evet tiyatro oyuncusu.
Kıbrıs'ta doğdu.
Böyle bir kadının imparator içi olabilmesinin kuralları yok Bizans'ta.
Herhangi bir kadın bir imparatorun karısı olabilir ve yönetimde söz sahibi olabilir.
Bu da önemli bir konu bence.
Batı Roma'ya baktığımızda Cicero gibi insanlara bakıyoruz.
Yani tabii ki kadın değil, erkekten yola çıkarak bir yorumda bulunacağım ama
eğitimi çok önemli Batı Roma'da.
Ne okumuş olduğu, neye
ilgisinin olduğu, biraz zekası
ve biraz sosyo-kültürel
arka planı.
Kim oldu, ailesinin kimden oldu
Batı Roma'da çok daha önemli.
Aralarında temel bence
bu bence'den de ziyade
okuduğumuzda biraz arama
yaptığımızda gördüğümüz bir
gerçek diye konuşabiliriz.
Bizans'ta
kişinin bilgi
birikimi ya da nereden geldiğinin bir
önemi yokken, kendi kendini
geliştirebilmesinin
değerli olduğu bir düzen varken
buna imparatorluk destek verecek
tabii ki maddi olarak.
Baturama'da ise
imparatorun karşısına gelen ve ben
senatoda olmak istiyorum diyen bir adamın
ya dur bakalım sen hani nereden
geliyorsun, ne okudun,
senin ne kadar paran var,
işte sen kime çalıştın daha önce
şeklinde biraz aslında
bir background check
Kimsin kardeşim sen?
Bir CV'ni ver bize.
Curriculum aslında.
CV Curriculum'dur.
Latince biraz araştırdığımızda
bunun aslında çok eskiye dayandığını da
söyleyebiliriz. Yani Batı Roma
imparatorun
karşısına gelen biri kardeşim.
Curriculum'un ne senin? Bana bunu söyle.
Ama Bizans'a mesela
çok az meşhur
aile ismi hatırlıyoruz mesela.
Komnenoslar var, Palermo'lu Oloslar var.
Onlar sadece
Aynıca böyle pozitif bir şey elde ettikleri zaman ünleniyorlar.
Ya da isimleri anılmaya başlıyor.
İşte resimlerde, fresklerde vesaire ya da tarihte de.
Mesela Paleologos'tan çok önemli olmasının nedeni
Latin istilasından sonraki 50 senede hep Latinlerle savaşıp İstanbul'u geri almak.
Yani şöyle düşün hem Latinlerle savaştılar hem farklı toplumlarla da savaştılar.
Bir de Türklerle de savaşıyorlar.
Aynı anda. Ve sonra İstanbul'u geri aldılar Latinler. 1453'e kadar o aile Bizans'ı yönetti.
Komnenoslar da mesela meşhur Bulgar istilasını yönetti ve savundu ve püskürttü için çok önemli oldu.
Ama böyle sırf ismin geçmişte anıldı ya da ismin böyle asilzade bir aileden geldiğin için
önemsenmiyordun doğruma. Hep bir şey yapman gerekiyor.
İşte Justinian ne önemli? Sofya inşa ettirdi, Kuzey Afrika'yı geri aldı, İtalya'yı geri aldı, Yunanistan'ı geri aldı barbarlardan diye önemli.
Ama Baturoma'da tuhaf bir şeyler var. Mesela başarılı iş adamı olduğu için senatoya giriyor.
Gibi.
Mesela.
Babası ünlü olduğu için.
Babası ünlü oldu. Ya da bilmem neyinin işte bir tane mimarın oğlu olduğu için senatoya giriyor.
Ya da filozof olduğu için herkes çok beğeniyor onu. Öyle senatoya giriyor.
Mesela Seneca. Seneca'nın aslında ne işi var? Senatola. Filozoftu ama beğeniliyordu diye senatoya anladı.
Evet, senin doğduğun andan itibaren seni sen yapan şeylerden ziyade daha önce sen kimdin? Ailen kimdi? Ne yapıyordun?
Acaba hak ediyor musun senatoya girmeyi? Ama bu tamamen senin yeteneklerin dışında bir hak ediş sorusu.
Yani buraya baktığımızda aslında Bizans'ın ne kadar kişinin eğer bir arzusu veya bir isteği, bir hayali varsa ve imparator onda bir cevher görüyorsa o cevheri kullanabilme şansını aslında bir şekilde kas sistemi veya kayırma veya işte tanınırlık gözetmeksizin dinleyip onu yetiştirebilmesi yani burada temel fark bu.
Batı Roma'daysa gerçekten şanslı
olmalısın ki bunu Caravaggio'da der
bu tabii şu an tarihsel
farklı bir noktaya geldik Caravaggio'dan
bahsettiğimizde ama
örneğin Caravaggio'nun Vatikan'a hiçbir
yalakalığı yoktur
resim yapması için ona. Onu da der
niye beni seçti acaba Vatikan?
Çünkü ben hiçbir zaman onlar için bir şey yapmadım
hani boyun eğmedim isteklerine
tam da bu örnekten yola çıkacak
olursak bir yerlerde bir noktalarda
Batı Roma'nın işine yaramalısın sen
Baturoma'da önemli bir söz sahibi
olabilmek için. Özellikle Senato'da
olabilmek için. İleride bir de Baturoma'nın
sonuna doğru dördüncü
yüzyıldan itibaren
barbarlar falan Senato'ya girmeye başladı.
İşlerine geliyor. Şöyle düşün.
Bir kabimler göçü var tabii.
Baturoma onu hissediyor.
İşte Sayhunlar geliyor.
Kuzeyden işte Slavlar
geliyor. Farklı
barbarlar geliyor işte.
Farklı büyük büyük
kabileler geliyor. 100 bin, 200 bin, 300 bin
askerlik, kabileler geliyor.
Aynı zamanda da Batı Roma'ya yakın
olan barbarlar da var.
Diyorlar ki mesela biz
tamam barbarız kendi kültürümüz var.
Alman kökenliyiz.
Germen kabilelerinden gidiyoruz ama
Batı Roma'ya şey diyorlar.
Biz sizin içinizde yaşamak istiyoruz.
Hem sizin
savunma mekanizmanınızı da kullanmak istiyoruz.
Sizin hudutlarınızı, sizin
surlarınızı kullanmak istiyoruz ama
aynı zamanda da bir savaş olursa biz size yardımcı
de olacağız.
bunun ismi de
Auxilarius
bu sistemin ismi
yani bir yardımcı olarak
bir asistan olarak hatta böyle bu şekilde
aslında Baturoma
Atilla'dan ötürü çok çekti
çok zayıfladı ama Atilla'yı da yendi bir söz
bunu da unutuyoruz yani
bak nasıl yendi
barbarlar sayesinde yani o savaşta
mesela en son
şimdi biraz şey oldu ama
konu değişti ama
bunlara karşı savaşırken
Atilla'ya karşı son savaşta
ordunun %70'i
barbardı aslında Roma tarafında.
Ama biz Roma kazandı diyoruz.
Çünkü biraz outsource
ediyordu ordular. Mecburdur.
Şey konusuna geliyor tabii.
Yani işine yaradığı için
bazı aileler barbarlarla
evlenmek zorunda kaldı. Evet.
Peki yine
bu biraz out of topic bir soru olacak
ama Batı Roma'nın
aslında kurulumundan
itibaren böyle bir
ters sefe. Sen benim işime
yarayacak mısın? Fikrimi
onun makyabelist fikre dönüştürmüş
olabilir diyebilir miyiz? Çünkü makyabelizm
bu
Bizans tarafından çıkmıyor bu akım.
Roma'dan o taraftan çıkıyor. Batı
Roma'dan çıkan bir fikir bu.
Ve hani bir noktada Osmanlı'nın da
bunu konuştu. Osmanlı'daki padişahların
da böyle bir şey var.
Hani makyabelizm var.
Ve bakalım ne yapıyor bu adamlar
dediği bir tarihsel süreç var.
Yani demek ki aslında bir şeylerin çok böyle bir tabanı oluşturulmuş ki üstüne makyajalizm gelişmiş diyebiliriz o zaman.
Makyajalizm gelişmiş.
Ondan sonra silahlardan sonra çok bölünmüş oradaki İtalya yarımadasındaki kültür.
O yüzden de hiçbir zaman birleşememiş.
Ta 19. yüzyıla kadar.
Ben geçen ülkeler arası hukuka bakıyordum.
Hani bu arada ikimiz de hiç hukukla alakalı bilgi sahibi değiliz.
ben şeyi gördüm mesela. Hiç daha
önce İtalya'nın hukukuyla ilgili bir araştırma
yapmamıştım. Bölgesel
hukuk farklılıkları varmış
İtalya'da. Tabii. Yani
law changes and
depends regional.
Tabii İtalya'da hala komune mantığı
var. Komune mantığı. Onu da biraz açalım.
Çünkü o da aslında
ilk kurulduğu dönemden gelme
bir fikir olarak devam
ediyor. Ve hala şu an hukuklarına
yansımış bir konu bu yani.
Aktif. O da şeyden geliyor bence.
Yani böyle ilk başına bakarsan romanın.
İlk başta roman sadece bir şehirdi.
Çirkin bir şehirmiş.
Yani fakir bir şehirmiş.
Ve sadece tarımın olduğu bir şehirmiş.
Ama büyüdükçe ve başka köyleri fethettikçe şey demiş.
Biz sizin hükümetinizi değiştirmeyeceğiz.
İşte valinizi değiştirmeyeceğiz mesela.
O zaman Etüskler'e karşı savaşıyorlardı.
Sabini kabilelerine karşı savaşıyorlardı.
Daha bu hiç Roma önemli değil.
yani bu milattan önce
7. yüzyıl, 6. yüzyıl falan
şey demişler yani biz sizi rahat bırakacağız
biz sizi fethettik ama bir tek
sizden vergi alacağız ve
şey istiyoruz hani savaş çıkarsa bize saldırırlarsa
siz bizi askerle
yardımcı olabilirsiniz. Feodalizm.
Feodalizm mantığı oradan geliyor işte ama sen onu
bağımsız bıraktığın zaman o
kendi işlerini yapıyor. O farklı bir kültür
geliştirmeye başlıyor.
O normal olmuyor ki.
Bildiğin şey olmuyor yani.
Orta çağda öyle değildi mesela. Orta çağda sen
bir yeri fethettiğin zaman o
senin kültürünü benimsemek zorundaydı.
Bizans'tan da farkı bu aslında.
Değil mi? Yani Bizans'ta
Batı Roma'nın yaptığı
feodalizmi bu kadar
böyle bir yönetim görmüyoruz
Bizans'ta. Her şey İstanbul'a
bağlı. Her şey
buradan yönetiliyor. Din buradan
yönetiliyor. Ortodoksluk buradan
yönetiliyor. İmparator
buradan her bütün
kararları alıyor. Bir diğer taraftan
bakıyoruz ki dediğin gibi komuneler
var farklı farklı
bölgelerden. Farklı bir yönetim
tarzı var aslında.
Çünkü neden öyle yapıyor? Çünkü diyor ki
bir gün eğer olursa ki oldu da
Roma istilaya uğrarsa
ve fethedilirse
imparatorluk çökmez ama yine de.
Çünkü bağımsız bağımsız şehirlerde
olmuş aslında. Evet.
Senin her yeri fethetmen gerekiyor Roma'yı fethetmen.
O yüzden de aslında
Roma hiçbir zaman tam olarak fethedilmedi.
Bu arada Roma
yani 20
kere falan istila ettiler.
Ve başarılı da oldular. Orama
imparatorluğu çökmedi. Evet.
Çünkü hep farklı yerlerden asker aldı.
Asker yetiştirdi. Kaç
sene, yüz binlerce asker yetiştirebiliyordu.
Fabrika gibi.
Yine oradaki farkı biraz
Batı ve Doğu Roma farkına
gidecek olursak işte Batı Roma'da
savaşmak,
bir yeri fethetmek
gün sonunda aslında bir başarı getirirken
Bizans'a bakıyoruz.
Bordonisi diye bir ada var.
batmış şu an.
Kalıntıları var tabii ki boğazın altında.
Burada alkemiyle uğraşıyor insanlar.
Din adamları,
kimyagerler,
fizikçiler.
Biraz astronomi
ön planda.
Biraz alkemi ön planda.
Aslında simyacılık
çok önemli bir
dal olmuş
Bizans için.
İnsanlar savaşı vesaire her şeyi bir noktada
bırakıp, ya biz nasıl
ölümsüzlüğü yenebiliriz? Ya da biz
gökyüzünü gözlemleyerek
başımıza gelebilecek şeylerden nasıl
kaçınabiliriz? İşte daha iyi tarım,
denizin yükselmesi,
geri çekilmesi,
hasat dönemleri. Yani biraz daha
ticaret. Hani daha oturmuş,
daha hani, ya evet biz
buradan bir yere gitmeyeceğiz kardeşim.
Hani biz İstanbul'dayız, yönetim
burası ama Batı için öyle değil.
Yani Batı, Roma,
evet Roma'dan yönetiliyor ama
bütün şehirlere, bütün fethettiği
her yere Roma kadar önemli
bir yermiş gözüyle bakıyor.
Batı Roma Arabistan'a kadar gitti.
Etiyopya'ya kadar gitti. Evet.
Bunu çok net görebiliyoruz.
O yüzden aralarındaki
temel fark
biri Bizans biraz daha
refaha hızlı kavuştuğu için
işte o zenginlik, işte bahsettiği
konuşmanın en başında mor renk,
altın ikonalar vs.
adamlar uzun ömürlülükle
kimyayla vs.
uğraşmayı tercih etmiş. Koca adayı
onun için planlamış adam. Yani
adanın üstünde kim bilir ne araştırmalar
yapılıyordu. Bir de
Doğu aslında o kadar savaşçı bir kültür
diyor Batı kadar.
Doğu hep çünkü
aslında yetişti.
Yani o antik Yunan kültüründen geldiği
için antik
Yunanistan'ın kuruluşu
aslında baya sakin bir şekilde olmuş.
Yunanistan'da
sadece aşağı yukarı
Yunanlar vardı. Yavaş yavaş
çoğaldılar, büyüdüler, genişlediler.
Farklı yerlere sıçradılar.
İtalya'ya gittiler, İspanya'ya, Fransa'ya,
Türkiye'ye, Mısır'a kadar.
Ama Romalılar hep böyle bir ölüm
kalım mücadelesi sürdürdüler İtalya'da.
Tek bir şehirdi.
Kuzeyinde koskoca Etüs
Krallığı vardı. Güneyinde
Sabiniler, onun da güneyinde
Kartacalılar vardı.
Çok güçlü bir
kraliyetti Kartacalılar.
Yanında Mısırlılar falan. Sürekli bir
hani ölüm kalım meselesi, her
an fethedilebiliriz, her an öldürülebiliriz,
her an kılıçtan geçirilebiliriz.
Ondan sürekli en önemli insan
askerdir o adam.
Evet. Hani her yeri fethetmemiz lazım
yoksa bizi fethedecekler.
Fight or flight mode diyebiliriz biraz.
İşte o yüzden felsefe Antik Yunan'dan çıktı,
Roma'dan çıktı.
Romalılar felsefeyi ne zaman öğrendi? Antik Yunan'ı
fethettikten sonra öğrendi.
Evet. Yine aslında
sohbetimizin en başına dönüyoruz burada.
Hani tavuk mu yumurtadan
çıkar, yumurta mı tavuk?
felsefe gibi
aslında hayatı biraz
sorgulatan konular çok
refah içinde mi olur yoksa bunları
hayat felsefesi
olarak biraz daha hani işte
antik Yunan tarzı yaşayan insanlar mı
refaha kavuşur yani hangisi hangisini
doğuruyor çünkü Bizans
bu mantaliteyle yürütülüyor ve
daha refahı yüksek batırılmaya
karşı
fakat hani
amaçları çok farklı
Bizans'ı niye biz şu an Afrika'ya kadar, Arabistan'a kadar yayılmış görmüyoruz?
Çünkü öyle bir gayesi olmadığı için.
Batı Roma'ya kıyasladığımda Batı Roma'nın her yere gidebilirim felsefesi vardı.
Her yer benim olmalı felsefesi vardı.
Bu anlamda bu ikisinin dinamiklerinin çok farklı olduğunu,
bu askerin ne kadar önemli olduğu konusundan bile görüyoruz aslında.
Zaten Batı Roma ne zaman yavaşladı?
Pers İmparatorluğu'nu fethedemeyince yavaşladı.
Hiçbir zaman ayak uyduramadı çöle.
Ve dağlık alanlara.
O daha çok...
Batı Roma daha çok ormanda savaşmayı sever.
Evet.
Ondan o Pers İmparatorluğu'ya da çok yıprandı.
Zayıfladı da yani.
Uçsuzleşti.
Yani hiçbir imparatorluk zaten hani kurulduğu dönemki kadar başarılı sonuna kadar gelemedi.
Hepsinin bir çöküş, bir gerileme dönemi oluyor.
Ama Batı Roma bunu çok istikrarlı devam ettiren nadir imparatorluklardan biri olduğu için zaten konumuz.
Fakat Doğu Roma'dan tarihte belki özellikle yani bizim sistemimizde Doğu Roma'nın önemi ve nasıl yönetildiği çok konuşulmuyor. Bizim bu podcast'ı yapma amacımız da bu.
Doğu Roma'dan şu an İstanbul'da yaşayan bir vatandaş olarak oranın kültüründen öğrenebileceğimiz ve hayatımıza adapte edebileceğimiz çok konu var.
Çünkü konuştuğumuz gibi çıkıyoruz dışarı surları görüyoruz, çıkıyoruz dışarı kiliseleri görüyoruz.
Çoğu araştırsın dinleyicilerimiz çok eski çok Bizans'tan kalma şeyler.
Ayakta kalabildiğine göre muhteşem bir mimari var, muhteşem bir matematik var.
Ayasofya'ya bakıyoruz kaç tane depremde sıfırdan renova ediliyor ama temeli ayakta kalıyor.
Bu çok önemli.
Bu tarz çok önemli eserlerin İstanbul'da günümüzde hala görünebilir olması çok değerli.
Bunlardan öğrenebileceğimiz temel konulardan biri,
gerçekten hayat felsefesini nasıl konumlandırırsanız hayatınızda,
Hatta biliyorsunuz Bizans gibi biraz daha stoacı bir felsefeden, daha belki yatay bir düzlemden bir şeyler planlarsanız belki daha bolluk ve refah içinde gidebilirsiniz.
Yani aslında her imparatorluk bir kişilik analizi baktığımızda.
Bunu çok fazla konuşmuyoruz.
Çok fazla yeterli kitap da yok Türkçe okunabilmesi için.
Bu yüzden biz Bizans konuşmaya devam edeceğiz.
Şimdi bir son soruya geçelim artık daha fazla uzatmadan.
Daha başka konularla Bizans'ı biz ileride konuşacağız ama Osmanlı'dan ben bir soruyla devam edeceğim.
Çünkü hiç Osmanlı'dan bahsetmedik.
Yani Bizans'tan bahsedip Osmanlı'dan bahsetmezsek olmaz.
Fatih'e Kayseri Rum ünvanı veriliyor.
Kayseri Rum Roma İmparatoru demek.
Roma'nın Sezar'ı demek.
Roma'nın Sezar'ı demek.
Fatih neden bu ünvanı almak istiyor?
ve Fatih gerçekten bu
ünvanı hakkıyla ölümüne kadar
yerine getirebiliyor mu sence?
Çünkü Roma'yı
fethetti aslında.
Coğrafi bölge olarak hep Roma diye.
Yani eski Türkçe'de Rum.
Yani Rumeli olarak bilindiği
için kendini
hem bir de kültürel olarak
da antik Yunan'a ve antik Roma'ya
merak sardığı için de bence
o ünvanı istiyor.
Yoksa başka ünvanlar
da alabilirdi yani.
Bu arada Fatih'in Yunancasının ve İtalyancasının çok çok iyi olduğunu altını çizelim.
Biyografisini okumak isteyenler için kesinlikle araştırılması gereken çok önemli bir padişah.
Ölümünden sonra da bıraktığı aslında bir nasihatı şeyi var.
Geriye bıraktığı bir sözü var.
Hiçbir Bizans'tan kalma esere dokunulmayacaktır diye.
Evet zaten o koruyor.
Çoğu kiliseyi koruyor, çoğu eseri koruyor.
Patrikhanenin bile o dönemden kaldığını ve hiç bozulmadan günümüze geldiğini söyleyebiliriz şu an.
Yeri değişti.
Evet yeri değişti.
Sofya'dan Balat'a geçti.
Evet.
Tabii ki Fatih aslında çok iyi bir Bizans okuyucusu.
Yani Bizans'ı Fethi'li de bilmek için Bizans'ı çok iyi bilmek gerekiyor.
Yine buradan bir son soruyla dinleyicilerimiz de düşünsün bunu.
Bizans'ın o refah arayışını ve o biraz sınırlarını genişletme arzusundan vazgeçip biraz rahata düştüğünü gözlemlediğini söyleyebilir miyiz Fatih'in orada?
Ve tabii ki Batı-Romeli arasındaki o sıkıntılı döneme de bence çok iyi gözlemleyip çok iyi bir dönemde Bizans için planlar yapmaya başladı.
Aslında Bizans'ı zayıflatan ilk iki padişah.
gerçek anlamda
knockdown eden
Osman
ve Orhan Gazi.
Onlar işte
Bursa'yı fethederek, Çanakkale'yi
o bölgeleri, ondan sonra
hemen Yunanistan'ın yarımadasına
geçip oraları fethederek
bunu zayıflattırmışlardı zaten
Bizans'ı. Sadece şey sorusu
vardı hani İstanbul'u biz
lojistik olarak nasıl fethedeceğiz?
Zaten İstanbul'da insan kalmamıştı.
Çoğu insan kaçmıştı
Yunanistan'a, Avrupa'ya
dağılmıştı yani.
Bazı tarihçiler diyor ki sadece 5 bin
asker menüleri koruyormuş.
Lojistik olarak zor olan
yani düşünsenize siz
o dönem yani
mühendislikte zaten çok geride
siz 3 tane suru olan
40-50 metrelik surları nasıl geçeceksiniz?
O zaman daha da uzunluğu
olurlar çünkü. Şu an biz yıkık versiyonunu
görüyoruz. Ve bununla surlar da
korunuyor. Denizden de
korunuyorlar. Zaten
Bizanslar denizde çok iyiydi.
Deniz savaşında. Yani daha çok
mühendislik sorunu
yani. O yüzden de
o hani insanlar şaka yapıyor
bazen. Aa nasıl oldu da gemileri
karadan götürdü işte. Gerek mi
vardı böyle bir şey. Ama cidden gerek vardı
öyle bir şey. Çünkü denizde çok iyiydi.
Haliç'e geçmek için. Çünkü denizde çok iyi.
Her taraftan saldırabilmek için.
Dört tarafından denilen
bir tabir var ya. Evet.
Hem Haliç'ten hem surlardan işte
hem güney kuzey kapılarından
vesaire.
Yoksa o surlar
olmasaydı, savunma mekanizmaları olmasaydı
3-2 saatlik bir savaş.
Evet. Toparlayalım.
Türkler kısmında 110.000-150.000 asker
vardı.
Biraz toparlayalım istersen.
Çünkü bugün son Fatih'ten
konuşarak aslında Bizans'ın da
sonunu konuşmuş olduk.
Biz bugün Doğu Batı Roma'yı
konuştuk. Temel farkları bu farklardan
İlki İstanbul ve
Roma'nın farklarını konuştuk.
Hristiyanlık bu iki
imparatorluk için
bir tutkal vaziyetini gördü. Bunun üstüne
konuştuk. Kadın figüründen konuştuk.
Çok önemli. Aslında konuştuğumuz
en önemli konulardan biri
Bizans'ın kadını
ön plana çıkartmasıydı.
Onun dışında Fatih'den bahsettik.
İstanbul'da gördüğümüz eserlerin
Bizans'la olan ilişkisinden
bahsettik ve Bizans'ın
hangi kişilere daha önem verdiği
ve nasıl bir ideolojiyle gelişimini devam ettirdiği üstüne konuştuk.
Biz bu podcast'ı ilk bölümümüz olduğu için daha fazla uzatmak istemiyoruz.
Yeterince de iyi konuştuk.
Yine bu part 1 olarak geçecek ama biz bunun ikincisini de çekeceğiz.
Yine kaynaklarımızı da linkleyeceğiz aşağıya görmek isteyenler için.
Bilmiyorum senin son seyircilere bırakmak istediğin bir cümle var mı konuyla alakalı?
Biz daha çok tarih dersi vermek yerine daha çok insanların merak ettiği, bizim de enteresan bulduğumuz konuları ve normal lisede, üniversitede öğretilmeyen konuları konuşmaya çalışıyoruz.
Ben yani enteresan buluyorum böyle konuları. Normalde Bizans ne yabancı liselerde ne Türk lisede ne hiçbir çoğu eğitim, tabi Yunanistan'da şey öğretiliyor da farklı eğitim sistemlerinde öğretilmediği için bence enteresan.
Çünkü 1100 yıllık bir imparatorluk. O yüzden yani öyle es geçmemek lazım.
Evet, kez aynı şekilde Batı Roma'da, Roma İmparatorluğu'da anlatılıyor ama hızlı geçtiğimiz noktalar olabiliyor.
Günümüzdeki birçok konuya bakıp anlamamız için geçmiş tarihi de biraz ilgilip oradan bilgilerle düşünmemiz gerekiyor.
O yüzden bizim amacımız, biz gerçekten okumaya ve yeni bilgiler öğrenmeye çok değer veriyoruz.
hayat felsefemizle bunun üstüne
ki bence bu hızlı bilginin
tüketildiği dönemde bu tarz konular
böyle niş
tarihsel aslında çok niş de değil
yani çok önemli 1100 yıllık diyorsun
ama bu tarz
konuların biraz daha titizlikle
ve özenle yaklaştığımız
konular olduğunu söyleyebiliriz
bunlarla ilgili podcastler yapmaya
devam edeceğiz
bir sonraki podcast konumuz
yine sürpriz olsun
Yine az konuşulan bir konuya parmak basmak istiyoruz.
Bizi dinlemede kalırsanız seviniriz.
Çok teşekkür ederiz eğer buraya kadar dinlediyseniz.
İleriki podcast episodlarında da sizlerden sorular almaya çalışacağız.
Teşekkür ediyoruz.
Teşekkür ediyoruz. Görüşürüz bir sonraki bölümde.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
