Tarihin En Trajik Tablosu

Fizi'de dinlenecek çok şey var.

Müzik, podcast ve yüzlerce sesi kitaptan istediğini dinle.

Bireysel müzik paketlerinde sana özel KULTUR20 koduyla %20 indirim kazan.

Merhabalar, Powder Culture'a hepiniz hoş geldiniz.

Ben Pınar. Ben Onur. Bugün ne konuşacağız?

Bugün Korkunç İvan ve oğlu İvan 16 Kasım 1581'de gayet motomot bir isim.

İlya Reppin tarafından yapılmış bir eseri konuşacağız.

Yani nam-ı değer Korkunç İvan oğlunu öldürüyor.

Mesela bu resimle ilk kez karşılaşan biri başlığını bile görmese bunun bir baba oğlu olduğunu anlaması bile bence çok zor.

Çünkü en başta ikilinin giyimi bile çok zıt.

Yani Korkunç İvan papaz gibi giyinmiş.

Azra'yı da benzetenler de var.

Simsiyah ve bakımsız duruyor.

Ama oğlu da tam tersine daha böyle şataf...

Kafatlı, pembelerin, parlak renklerin olduğu şekilde görüyoruz.

Ve asıl o soydu.

Kral Çağrı gibi. Bu açıdan baktığımızda yani sanki onu yakalamış gibi duruyor.

Bu acı sahnede onun yanına gelmiş gibi duruyor.

Ve gözlerinde bir masumluk da var.

Çünkü inanılmaz dehşete düşmüş, şaşkınlık içinde.

Ama gerçekler hiç bunu yansıtmıyor.

Mesela İlerap'in de bu resmi yaparken aslında bambaşka bir tarihçiden etkilenmiş.

18. yüzyılda yaşamış Karamzin'den.

Ve onun anlatısı, Karamzin'in anlatısı da beni de çok etkiliyor.

Tabii ne kadar doğru tartışılır ama onun anlatısına göre Korkunç İvan bir...

İvanın eşini bahçe gibi bir yerde bankta uzanırken yakalıyor.

Yelena... Hamide ve uygunsuz bir kıyafetlerin içinde Korkunç İvan da onu görünce çok sinirleniyor.

Ve dövmeye başlıyor.

Öyle bir dövüyor ki kadının bebeği bile düşüyor.

Ve tabii ki de oğlu İvan da buna inanılmaz sinirleniyor.

Babasının yanına gidip hesap soruyor.

Diyor ki birinci karımı manastıra gönderdin.

İkincisine de aynı şeyi yaptın.

Üçüncüsünü de hem dövdün hem de ramindeki bebeği düşürdün diyor.

Çok sinirleniyor. Bunun üzerine de aralarında bir arbede yaşanıyor.

En sonunda da zaten aslında resimde de bunu...

Çok net görüyoruz o arbedeyi, o gerginliği.

Tahtın düşmüş olduğunu, yastık gibi bir şeyin de yerde olduğunu, halının böyle kıvrılmasından hepsini anlıyoruz.

En sonunda öfkesine iyice yenik düşüp o şiddetle asasıyla oğluna vurduğunu söylüyor.

Bir onu da dövdüğünü söylüyor.

Ve bu saldırı sonucunda da oğlumu öldürdüm, oğlumu öldürdüm diyerek aslında ağladığını olayın bazı tanıkları da görüyor.

Korkunçivan hem çok paranoyak bir karakter hem de böyle çok öfke...

şiddet problemlerinin olduğunu da biliyoruz.

İlginç bir şekilde bu öfkesini de yenmesini biraz daha onun sakin olmasını sağlayan tek kişi de İvan'ın annesi Anastasia'ymış.

Anastasia da İvan'ın sevdiği tek kadın ömründe belki de.

Daha sonra beş eşi daha olmuş ama hiçbirini o kadın kadar sevmemiş.

İvan da bu yüzden zaten onun için daha özel olsa gerek.

Hatta en can alıcı noktası da bence bu anlatının İvan'ın son sözlerinin de sadık bir oğlu ve sade bir kul olarak ödüyorum.

demesi. Bilmiyorum benim şimdiden böyle bir duygulandım.

Sen ne demek istersin?

Yani çok etkileyici bir hikaye demek istiyorum.

Tarihi gerçeklikten ziyade.

Tabi Ilya Rapi'nin kaynağı bu.

Muhtemelen dediğin gibi. Çünkü resme baktığımızda bu anlatıların hepsinin bir şekilde sanki gerçekten yaşanmış olduğu gözüküyor.

Aynen ve son olarak şunu da ekleyeyim.

Hep böyle bu resimde de sanki o anda ölmüş gibi görüyoruz ama aslında İvan bu anlatıya göre hani durmadan oğlunun bir mucize eseri hayata dönmesi için dua etmiş.

Kaç gün sonra 16 Kasım'da değil 19 Kasım'da vefat etmiş.

Kremzin bu şekilde söylüyor.

Yani Kremzin'in kaynaklarını ben merak ettim açıkçası.

Aslında müthiş bir hikaye anlatıcısıymış.

Zaten ben genelde bizi böyle dinleyenler de gittikçe karakterimize aşina olacak.

Ben daha duygusal şeyleri sevdikçe sen de daha mantıksal.

yönden bakıyorsun. Ve bu benim için okey.

Bu hikaye ben inandım.

Bu çok muhtemelen kurgusal bir hikaye.

Bir 18. yüzyıl tarihçisi ve bu dönemde çeşitli bilgilerin arasını sanki böyle edebiyat eseri yazıyormuş ya da bir destan ya da bir epik yazıyormuş gibi doldurmak bu dönemin tarihçileri arasında az rastladığımız bir şey değil.

Yani ben bunun da böyle bir örnek olduğunu düşünüyorum.

Karanzin odada neler konuştuğunu bilecek belgelere sahip değildi.

Böyle belgeler yoktu belki de.

O dönemde bu olaylar üzerine süre gelen sözlü anlatımları dedikoduları da bir noktada ekleyerek böyle biraz daha kurgusal bir hikaye yazmış gibi.

Ama tüylerin diken diken olduğu itiraf et.

Yani resme bakıp bir de bunları dinleyince daha da etkileniyorum.

Sanki bir dizi sahnesi izliyormuş gibi.

Ama tabii ki bu muhtemelen tamamen kurgusal bir şeydi.

Gerçekler böyle değil ama aslında gerçekler ne onu bile bilmediğimiz bir hikaye var önümüzde.

Korkunç İvan Rusya'nın en önemli hükümdarlarından biri.

Rusya'yı küçük bir devletten daha büyük bir yapıya dönüştüren kişi.

Oğlu onun varisi. İkinci oğlu ağabeyi çok küçükken ölmüş.

Öyle olunca kendisi tahtın varisi oluyor.

Yine İvan tarafından sevildiğini biliyoruz bir noktada.

Çünkü eşi çok küçükken ona böyle küçük kortlar, küçük meclisler, küçük yapılar kurup onu bir noktada hükümdarlığa hazırlıyor.

Fakat öyle bir olay ki 1581'e geldiğimizde baba İvan oğlunu öldürüyor.

Bu bilginin kaynağı bölgeye gelmiş bir Cizvit rahibi olan...

Antonio Possevino isimli birim.

Bu dönemde Ruslar dünyada en azından Avrupa tarihinde önemli bir yere ulaşırken Rusları Katolik yapmak, Ortodoks kilisesinden ayırmak için bir çaba mevcut.

Bu dönemde Ruslar Doğu Avrupa ile çok ilişki kuruyorlar.

Savaşlar, diplomatik ilişkiler vs.

Ve bu dönemde bazı rahipler burada papalık adına çalışıp Rusya'yı bir noktada Ortodoks kilisesinden koparmaya çalışıyorlar.

Misyonerlik yapıyorlar aslında.

Evet misyonerlik diyebileceğimiz ama tam olarak da misyonerlik sayılamayacak faaliyetler bunlar.

Rusya'ya dair notlar diye bir çalışması var.

Orada bu sayına dediğimiz şahıs bu bilgiyi ilk kez bize veriyor.

Bu bilgi daha sonra çeşitli çok daha ileriki dönemlerde Rus tarihçi tarafından tekrarlansa da bizim tam olarak...

olayın nasıl yaşandığına dair bir bilgimiz yok.

Çok ilginç. 1963'de Ruslar yani aslında Sovyet döneminde Ruslar birçok mezarda çalışma yapacaklar.

Tarihi figürlerin mezarlarında.

Arkeolojik, antropolojik. Buna benzer bir şeydi.

Çareviç İvan'ın mezarında yapmayı deniyorlar.

Çareviç İvan'ın mezarını açıyorlar.

Bu arada Çareviç de Çar'ın oğlu demek sanırım.

Evet yani prens gibi düşünün. Çariçe de mesela Çariçe Katerina da Kraliçe Katerina gibi.

Kraliçe, İmparatoriçe gibi düşünebiliriz Çar'ı biraz da.

Çar zaten ses Kayser'den gelen bir ünvan.

Çareviç'in mezarını açıyorlar fakat toprak altındaki o sularla artık vücuttaki kemikler aşınmış.

O yüzden hani bu kafa tasında bir iz var mı yok mu biraz aslında o çaba sonuçsuz kalıyor Sovyetlerin baktığı.

Bir tür dedektiflik yapıyorlar yani.

Kanıtlayamıyorlar da. Kanıtlayacak malzemeleri bulamıyorlar da.

Fakat çok ilginç vücudunda çok fazla ciba çıkıyor.

Bu da bize bir soru yöneltebilir.

Acaba zehirlendi mi diye.

Bunu da tek başına bu bilgiden dolayı belki çıkaramayız.

Çünkü sadece Rusya'da değil o dönemde Avrupa'da da tam da bu dönemlerde birçok soylunun mezarında biz civa örneklerini görüyoruz.

Daha sonrasında Napolyon'un bile kaç yıl sonra.

Evet çünkü civanın ne olduğu tam olarak bilinmediği için bazen kozmetik alanlarda bazen de tıbbi alanlarda belirli miktarlarda ufak ufak civaların insanlar tarafından tüketildiğini kullanıldığını

çeşitli şekillerde. biliyoruz.

Belki de Çareviç kendini yıllar içinde farkında olmadan zehirledi.

Yani ölümünün sebebi bu değildi bilmiyoruz.

Fakat spekülatif bir bilgi tabii ki.

Bir de tabii İvan'ın ölümündeki trajedinin yanı sıra ondan sonra olanlar da Rusya tarihi için önemli.

Kardeşi Fedor tahta geçecek ama bu dönemden sonra Rusya'nın bir karışıklık.

Ve bu sürede neredeyse 1613'e kadar yani Romanov Hanedanı'nın başa geçeceği döneme kadar bir sürü farklı peşi sıra hükümdar başa geçiyor ve tamamen bir kargaşa dönemi.

Bizdeki fetret devrine birazcık benziyor.

Bir anlamda evet andırabilir.

Hatta belki de dinleyicilerimizin aklına hemen Muhteşem Yüzü'deki o sahne gelmiş olabilir Kanuni ile oğlu Mustafa arasındaki.

O zaman aşkım bir şey itiraf et.

Dulağın fiziğide. Hediyeler seninle.

iPhone 16 ve birbirinden güzel hediyeler kazanmak istiyorsan fiziğide.

Bol bol dinle. Çekilişe katıl.

Detaylar fiziğide. şey

ünlü sahnesi oydu.

Hatta o bölümden sonra bir sürü insan yanlış hatırlamıyorsam Bursa'ya gidip Şehzade Mustafa'nın işte türbesine dua falan etti.

Bayağı iyiymiş. Tarihle ya da diziyle insanın arasında kurduğu değişik bir ilişki işte.

Şimdi de aslında iler epinin neredeyse 300 yıl sonra bu resmi neden çizmek istediğinden bahsedebiliriz.

Çünkü bence onun hikayesi de çok ilginç.

Belki de ona ilham olan birden çok fazla şey vardı.

Kesinlikle. Ama bunlardan bir tanesi de 1881 olayı.

Yani Rus Çelikici Alexander'ın bir bombalı suikast sonucu hayatını kaybetmesi.

O olay ve sonrasında bu hareketi...

düzenleyen sosyalist grupların idamı sırasında İlyarep'in bulunmuş.

Ve hatta bir şair arkadaşı Kamenski'ye gönderdiği bir mektupta da bu anın ne kadar dehşet verici olduğunu, bu zamanların ne kadar korkunç zamanları olduğu Rusya için.

Ve aynı zamanda öldürülen insanların idam edilmeden önce göğüslerine bir tahta kazık çakılıp bunlara kral katili falan yazıldığını böyle detaylı bir şekilde anlatıyor.

Game of Thrones gibi olaylar.

Evet biraz onun aklında yer etmiş demek ki.

Aynı zamanda İspanya ve genel olarak Avrupa'ya seyahatlerini de biliyoruz.

Mesela İspanya'daki boğa güreşlerinden de çok etkilenmiş, dehşete düşmüş Okan'dan.

Zaten İleri Epin bu eserinde aslında farklı farklı versiyonlarını çizmiş.

Onların hepsine de bakmıştık zaten.

Böyle bazıları çok parlak renklerde, daha da kırmızının olduğu ya da İvan'ın yüzünün daha dehşet içinde olduğu sahneler.

Ve işte bu boğa güreşlerindeki ya da Avrupa müzelerinde gezdiğinde inanılmaz şiddet dolu bazen resimlerin olması onu çok...

etkilemiş. Bir de İdarepi'nin çok etkilendiği bir parça var aslında.

Evet. Korsakov. Ünlü Rus bestici Korsakov'un İngilizce'de İntikam diye çevrilen bir parçasını dinlerken bu müziğin etkisi altında kaldığını biliyoruz ve kendisi de bu noktada şöyle diyor.

Yani Onu dinlerken hissettiğim ruh halini bir tabloya yansıtmayı düşünüyordum.

Ve aklıma bir anda Çar İvan geldi.

Oldukça ilginç bir yaklaşım.

Gerçekten öyle. Ben parçayı da direkt açıklamaya eklerim.

Dinleyicilerimiz de dinler. Harika olur.

İlyarep'in için aslında bu resmin çizim süreci de büyük bir işkence olmuş.

Hatta arkadaşlarına bu resmin kendini işkence ettiğini, defalarca tuvalete saldırdığını ve her dakikasının korkunç olduğunu, bunun için ağladığını ama bir an bir de bu resimden vazgeçemediğini söylemiş.

Zaten iki yılda tamamlamış.

Çok yavaş ve sabırlı bir ressam aslında ve geçen bölümümüzde Brüger'i anlatırken ben böyle heyecandan çok bahsedememiştim.

O yüzden İlyarep'inden daha fazla bahsetmek istiyorum.

Neden bu ressamı çok seviyorum?

16 yaşlarında ilk böyle ikonaları çizerek resme başlamış.

Ve o zamanlarda gezginler dinlen bir hareketin ressamlarından aslında.

Gezginler de aynı Rus klasik yazarları gibi gerçekçilik akımına bağlılar.

Ve daha Rus halkının günlük hayatlarını, yaşadıkları zorlukları resmediyorlar.

Ama daha sonra bu hareketten de genç sanatçılara kötü davrandıkları için ayrılmış.

Ve tarihi resim profesörü olmuş.

Saint Petersburg Üniversitesi'nde yanlış hatırlamıyorsam.

Aslında portreleriyle de kariyerinde.

çok parlıyor ve 300'den fazla portresi olduğunu biliyoruz.

Özellikle ben Tolstoy'u resmettiği portresini çok seviyorum.

Onu da açıklamaya eklerim.

Bir de Dostoyevski'nin de bazı eserlerini övdüğünü biliyoruz.

Böyle küçük tatlı bağlantıları da var.

Şimdi sen portreler deyince benim de aklıma geldi.

Bu resimde aslında iki kişi var.

Ve aslında bunlar da onun sanatçı çevresindeki dostları.

Sanki portresini çizermiş gibi.

Onlar eskizlerini alıyor ve model olarak kullanıyor.

Bunların biri ressam Miaso Yadov.

Edebiyatçı yanlış bilmiyorsam Garshin.

Evet. Bu hafta bunları araştırırken ben Mia Sayadov'un hikayesini baya böyle heyecanlı bir şekilde sana anlatmıştım.

Çünkü Korkunç Van'la hikayesi de çok benziyor.

Bu adamın da yani ismimi daha söylemeyeceğim anladığınız Mia diye başlıyor.

O adamın oğlu da Ivan ama...

Eşinin bunun bir yasak ilişki, yasak aşk sonucundaki oğlu olduğunu düşünüyor ve hiçbir zaman kendi öz oğlu olarak kabul etmiyor ve ona eziyet ediyor durmadan.

Gerçekten oğluyla kötü olan bir babanın resmi.

İkisinde de denk geliyor. Yine Gershin'in de yüzünün çok naif ve duygulu bakışlı olduğunu biliyoruz.

Aynı o Çareviç İvan gibi.

Rap'inin de Gershin'i seçmesinin nedeni onun bakışlarından çok etkilenmesi.

Çok böyle duygulu, naif ve birazcık da sanırım kederli bakışlarından çok etkilenmiş.

Çareviç İvan'da da o gözyaşı olsun, o duygu yüklü bakışları olsun bilmiyorum.

Her baktığımda benim içim yanıyor böyle.

Sen belki o kadar etkilenmiyorsun ama.

Yok ben de etkilendim gerçekten. Değil mi?

Evet. Ya senin etkilendiğin resim de azdır.

Kesinlikle. O çarpıcılığı yani sanki bir dizi sahnesini izliyor gibi oldum.

Normalde benim resimler ne kadar iyi olursa olsun işte günümüzde film, dizi gibi televizyon ürünlerine alıştığımız için çok etkileyemiyor.

Ama bu farklıydı benim için.

Bir de ben eskiden bilmeyenler için kitap kulübü yapıyordum ve orada aynı zamanda sanat eserlerini de yorumluyorduk.

Zaten oradan gelen dinleyicilerim de kesin olacak.

Belki 300-400 kişiyi de bu resmi yorumlamıştık.

Ve insanların ruh hallerine yaşadıkları deneyimlere göre eserlerini de farklı yorumladığını fark etmiştim sanat eserlerini.

Bu yüzden de mesela Korkunç İvan resmine baktığımızda bazıları işte babasını affediyor diyordu Çareviç'in.

Bazıları babasını böyle itmeye çalışıyor.

Onu hiçbir şekilde affetmiyor diyordu.

Aynı zamanda babasıyla acıyanlar da oldu.

Asla affedilmemeli deyip kızanlar da oldu.

Biz böyle aşırı hiddetli bir şekilde bu eseri tartışıyorduk.

Bunu da hep anlatıyordum zaten.

Hatırlıyorum zaten onları. Çok güzel zamanlardı.

Şimdi bunu yapmak da bana çok eğlenceli geliyor.

Biz şimdi eserin uyandırdığı o yüklü duygulardan bahsediyoruz.

Ama bunlar genelde daha çok böyle acıma, üzüntü, daha böyle dramatik.

Ama sanki bu başka hisler de uyandırıyor.

Bu resme saldırılar olmuş.

Bu resmi de öfke uyandırdığı da söz konusu.

Rus tarihinde yasaklanan ilk tablo.

Hatta bir koreksiyoner bunu aldıktan sonra da bunu hiçbir şekilde halka açmamalısın diye şart koşmuşlar.

Ortodoks kilisesini o zamanlarda çok sinirlendirmiş.

Bir de resme iki kere saldırı olmuş.

İyi ki 1913'te bir akıl hastası tarafından yetti artık daha fazla kan yok tarzında böyle bir o da hiddetlenmiş şiddetli bir şekilde üç kere bıçak darbesi indirmiş tablo.

Ve o zaman rapini de yaşıyor.

Finlandiya'da böyle bir inziva dönemi olmuş.

Rusya'ya geldiğinde eserini düzeltmeye çalışmış ama kendi resmini ikinci defa iyileştirememiş.

Yani bu da bana biraz komik geliyor.

Daha sonra başka biri tekrardan onu düzenlemiş eski haline getirmiş.

Bundan neredeyse 100 yıl sonra 2018'de de aslında çok yeni bir tarih.

Bu sefer de Çağrı'nın oğlunu öldürmediğine inanan bir Rus tabloya saldırmış.

Bu sefer metal direkle 3 kere vurmuş.

İkisinin de 3 kere olması da çok ilginç.

Düzenlenmiş Allah'tan böyle inanılmaz yasaklanan, saldırılan bir eser olarak da sanat tarihine geçmiş diyebiliriz bu eser için.

Bu eser için söyleyeceklerimiz bitti ama en sevdiğim, beni en etkileyen eserlerden biri olduğu için böyle hala kalp atışlarım çok hızlı ve çok heyecanlıyım.

Bu heyecanını gelecek bölüme de saklamalısın.

Bir noktada ben de yalan söylemeyeyim şimdi.

Dediğim gibi çok resim beni etkilemez ama bu gerçekten oldukça çarpıcı.

Bütün sahneleri sanki gerçekmiş gibi yani izlerken olayın içindeymişim gibi.

O yüzden beni de etkiledi.

Evet. Umarım dinleyenler de çok keyif almıştır.

Umarım. Bizi takip etmek isteyenler için linklerimizi de açıklamaya bırakıyorum.

Bizi dinlediğiniz için çok teşekkür ederiz.

Sizi çok seviyoruz. Görüşürüz.

Kendinize iyi bakın. Sağlıcakla kalın.