Plasebo Etkisi: Mit Mi, Gerçek Mi?

Selamlar, hoş geldiniz.

Ben Melisa. Umarım hepimiz için çok keyifli bir hafta olur.

Bugünkü bölümümüzün çıkış noktası aslında yine günlük hayatta özellikle işimize yaramayacağını düşünüp aslında yaradığını gösteren bazı bilgileri mantığımıza kabul ettiremediğimizde placebo bu abi ya diye çıkarım yaptığımız bir

noktadan. Hani olur ya böyle bazen mantıklı şeyler söylenir ama siz kendi mantığınıza sığdıramazsınız.

Sonra da şey dersiniz, hayır abi bunun böyle bir etki yaratacağını düşünmüyorum.

Belki hani yarattıysa da placebo olabilir falan.

İşte böyle bir noktayı fark ettiğimde bunu ben ve çevremdekilerin de çokça yaptığını gözlemledim.

Bir bilgi geliyor mesela işte abi şöyle yapınca böyle oluyormuş şu işe yarıyormuş falan.

Karşılık kişinin mantığına oturmadıysa hemen böyle bir çıkış geliyor.

Abi böyle bir şey bence mümkün değil ya bu placebo'dur falan hani.

Peki uzun süredir tıp dünyasında da tartışılan gizemli ve ilginç bulgu olan bu placebo nedir?

Gerçekten işe yarayan bir şey midir?

Bir bakalım. Placebo aslında herhangi bir tedavi etkisi olmayan etkisiz bir...

madde veya tedavi yöntemi olarak ifade edilen bir şey.

Bu terim genellikle tıbbi araştırmalarda kontrol grubu olarak kullanılan tedavi etkisi olmayan bir maddeyi veya müdahaleyi tanımlamak için kullanılan bir terim haline de gelmiş aslında.

Plasabo etkisi ise insanların beklentileri ve inançlarına dayanarak etkisiz bir tedavinin gerçek bir iyileşme sağlayabileceğine dair deneyimlenen bir durum.

Yani aslında basit haliyle plasabo etkisi bir hastanın tedavi gördüğünü düşündüğü zaman bile fiziksel veya duygusal semptomlarda gerçek bir iyileşme veya rahatlama gösterebilme yetisi gibi düşünebiliriz.

Bu etki kişinin inancı, umudu, doktorun otoritesi, tedavine sunuluş şekli ve kişinin daha önceki deneyimleri gibi psikolojik ve sosyal birçok faktöre bağlı olabilir.

Bunlar kişinin zihninde bir iyileşme beklentisi oluşturabilir ve bu beklenti de vücutta gerçek fizyolojik değişikliklere yol açabilir.

Peki bu süreç nasıl işliyor?

Biyolojik açıdan plesop etkisinin nasıl gerçekleştiği hala tam olarak Anlaşılmamış bir durum.

Fakat buna rağmen beyindeki çeşitli süreçlerin bu etkiyi tetiklediğini düşünüyor araştırmacılar.

Placebo mesajı alındığında beyin diyor ki okey şu an bana iyi gelecek bir şeyler gerçekleşiyor.

O zaman ben hemen böyle iyi hissettiren kimyasal maddelerin salınımını arttırayım.

İşte bunlar dopamin, endorfin, serotonin gibi maddeler.

Ve bu kimyasalların salınımının artmasıyla da duygusal bir rahatlama sağlıyorsun.

Buna bağlı olarak da semptomların azalma gösteriyor.

Bir diğer noktada da placebo alındığında beynin vücuttaki sinirsel sinyalleri değiştirebileceği düşüncesi ortaya atılmış.

Bu durumunda stres yanıtını azaltabileceği, bağışıklık sistemi aktivitesini ve iyilik halini arttırabileceği öngörülmüş.

Bunlar aslında biyolojik açıdan oldukça mantıklı açıklamalar gibi gözükse de hala tam bir netliği kavuşturulamamış durumda.

Peki bu kadar psikolojik bir durumun psikolojik incelemeleri neler acaba?

Yani bu konuda yapılan araştırmalar neler demiş bize acaba?

Bu noktada kişinin bir tedaviden veya ilaçtan iyileşme beklentisinin etkisini tetikleyeceği ve bir kişi bir tedavinin kendisini iyileştireceğine inanırsa bu inancın vücudun gerçekten iyileşme sürecini

başlatmasına yardımcı olabileceği yönünde bulgular var.

Aslında bir de bu algıyı kuvvetli bir şekilde yönetebilme yönü var.

Hani pazarlama yönü falan anlarsınız.

Mesela bir doktorun otoritesi tedaviyi sunma şekli ve ilaca sunuluş şekli gibi faktörler bu durumu açıklayabilir.

Mesela bir örnek verelim.

Bir doktorun samimi ve güven verici bir şekilde tedaviyi açıklaması kişinin beklentisi Yani şahsen bende doktorun sadece samimi olmasının verdiği enerji bile böyle

bana bir değişik bir güç veriyor.

Beni asla yanlış yönlendirmezmiş gibi hissediyorum.

Ya da böyle kendimi tamamen açabilme özgürlüğünü hissediyorum.

Ve bu da daha yararlı geri döntüler almamı sağlıyor çoğu zaman.

Yani aslında kişiler placebo'dan ne kadar pozitif etki alacaklarını düşünürlerse o kadar yüksek bir olasılıkla bundan faydalanacaklar.

Ve bunu bir placebo etkisi...

dönüştürecekler gibi düşünebiliriz.

Bu anlattıklarımı kanıtlayan çok etkili örnekler de var aslında.

Mesela 2. Dünya Savaşı'ndan bir örnek verebilirim.

Amerikan askerlerini tedavi eden ve elindeki ağrı kesici morfin tükenen Henry Beach'i umutsuzluğa kapılıyor.

Böyle bir telaşlanıyor ve bu sırada aklına bir fikir geliyor.

Diyor ki ben bu askerlere morfin verdiğimi söyleyip salin yani salin dediğimiz şeyde tuzlu su vereyim ve kendilerine tuzlu su verilen askerlerinde %40'ı bu tedavi sayesinde sayesinde ağrılarının

dindiğini belirtmiş. Bakın ne kadar işe yaramayacak bir çözüm aslında ama ne kadar büyük bir etki.

Bazen de günlük hayattaki sorunlarımızı sanki böyle de yönetebiliriz.

Ne diyorsunuz? Yani mesela diyelim ki arkadaşınız son zamanlarda böyle iş yerinde stresli bir dönem geçiriyor ve bu durum onu ruh haline olumsuz etkiliyor.

Ona moral vermek ve placebo etkisini kullanarak pozitif bir etki yaratmak istiyorsunuz diyelim ki.

Bu durum başınıza daha önce gelmediyse bile gelmiş gibi yaparak ona olumlu çıktılar verirseniz Arkadaşınızın beyni şöyle düşünecektir.

Ooo tamam ya benim de bu durumdaki çıktım böyle olumlu olur demek ki.

Çok mantıklı hem yaşamış da arkadaşım bunu.

İşte görmüş geçirmiş tamam şimdi çok iyiyim okey.

Ve böylelikle etik değerlerinizi halının altına süpürerek arkadaşınıza yardım etmiş olursunuz.

Yani böyle bir şey yapmayın tabii sakın da neyse.

Bu arada biz hep sanki placebo iyi bir noktadan olurmuş gibi davranıyoruz ama bazen de placebo tam tersi etki yapıyor.

Ve istenmeyen semptomlara sebep olabiliyor.

Bunlar işte... baş ağrıları, sinirlilik hali, mide bulantısı ya da kabızlık gibi bazı yan etkiler olabiliyor.

İşte placebo'nun yarattığı bu istenmeyen etkilere de nocebo etkisi deniliyor.

Hastanın belli bir tedaviden beklenenden daha fazla negatif etki yaşayacağına inanması durumu gibi düşünebiliriz bu etkiyi.

Örneğin birinin böyle belli bir ilaç veya aşının ciddi bir yan etkisi olacağına inandığını düşünelim.

Bu kişiye etkisiz bir tuzlu su veya şeker bile verilmiş olsa o ciddi yan etkiler fiziksel olarak deneyimlenir.

Peki şöyle bir başlangıçtan düşünecek olursak bu nasıl keşfedilmiş?

Ne zaman araştırılmaya başlanmış?

Yani placebo etkisinin keşfi tıp araştırmalarının gelişimiyle birlikte ortaya çıkmış.

İlk olarak 18. yüzyılın sonlarında ve 19.

yüzyılın başlarında Fransız doktorlar tarafından bazı hastalıkların tedavisinde kullanılan sahte ilaçlar ve tedavi üzerinde yapılan çalışmalarla başlamış.

Ancak placebo etkisi olarak adlandırılan şeyin bilimsel olarak anlaşılması ve kabul edilmesi.

edilmesi tabii biraz daha zaman almış tahmin edileceği üzere ve sonrasında placebo etkisi modern tip araştırmalarının bir parçası olarak 20.

yüzyılda daha fazla dikkat çekmeye başlamış.

Özellikle çift kör placebo kontrollü klinik çalışmaların yani hem araştırmacılar hem de katılımcılar için tedavi verilen ve placebo verilen grupların her ikisinde bilmediği deneylerin yürütülmesi placebo etkisinin

varlığını kanıtlamak için önemli bir araç haline gelmiş ve bu daha da ilgi çekici bir konuma gelmesini sağlamış durumu.

haliyle. Hatta bu araştırmalara bir örnek olarak da birkaç yıl önce bir araştırma hastanesinde yapılan bir klinik deneyde Parkinson hastalığı olan bir grup varmış yani böyle bir grup hasta varmış.

Bu hastalar üzerinde ilginç bir gözlem yapılmış.

Bu hastalar yeni bir ilacın etkisini test etmek için denek olarak kabul edilmişler.

Ancak deneklerin bir kısmı gerçek ilaç yerine placebo yani etkisiz ilaç almışlar.

Tabi birbirlerinden habersiz olacak şekilde gelişmiş bu durum.

Deneyin sonuçları şaşırtıcı çıkmış oldukça.

Placebo alan hastaları bir kısmında gerçek ilaç alan hastalara benzer şekilde belirgin bir iyileşme gözlemlenmiş.

Bazı hastalarda böyle titreme ve hareket kısıtlılığı gibi semptomlarda çok büyük oranda azalma kaydedilmiş.

Bu durum placebo etkisinin Parkinson hastalığında bile etkili olabileceğini göstermiş aslında.

Bir diğer ilginç örnek de migren tedavisinde yaşanmış yine.

Katılımcılardan bir kısmına gerçek ilaç diğer kısmına da etkisiz bir madde verilmiş.

Sonuçlarda yine placebo alan katılımcıların gerçek ilaç alanlara benzer derecede semptomlarda azalma yaşadığını göstermiş.

Bu durumda yine migren hastalığında placebo etkisinin semptomların hafifletilmesinde etkili olabileceğini öne süren güzel bir araştırma olmuş.

Anlattıklarımdan da görüleceği üzere placebo etkisi hem fiziksel hem de psikolojik semptomları etkileyebiliyor.

Bir tarafta depresyon ve anksiyete gibi sorunlardaki etkisi gözlemlenirken diğer taraftan da gerçek fizyolojik değişikliklere neden olduğu açıkça gözlenir durumda.

Anlattıklarımdan da bu çıkarımı kolayca yapmanızı bekliyorum.

diyorum açıkçası. Özellikle beynin ağrıyı kontrol eden bölgelerinde placebo tedavisine yanıt veren değişiklikler placebo etkisinin sadece kişinin algısını değil aynı zamanda beynindeki nöral süreçleri etkileyebileceğine

iyi bir işaret. Yani beynindeki sinirsel süreçleri de etkiliyor bu süreç.

Sonuç olarak Plasabo etkisi tıp dünyasında uzun süredir tartışılan ve araştırılan bir olgu.

İnsanların beklentileri ve inançlarına dayanan bu etki hem psikolojik hem de biyolojik birçok faktöre bağlı konuştuğumuz gibi.

Ancak plasabo etkisinin gerçekten işe yarayıp yaramadığını hala tam olarak...

anlamamakla birlikte bu durumlar ve mekanizmaları daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu söylemem oldukça mümkün.

Bu bölümü de burada noktalıyorum ve o zaman size bir soru diyerek meşhur bölüm sonu sorumu soruyorum.

Placebo etkisi bu kadar duyulup yaygınlaşan bir hale geldikten sonra kendiniz üzerindeki etkisini yitirdiğini düşünüyor musunuz?

Yoksa zaman zaman kendimde de gözlemliyorum.

Diyebilir misiniz? Bu bölümü sonuna kadar dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.

Sorunun cevabını benimle paylaşmanızı bekliyor olacağım.

Bunun için açıklamada Instagram hesabıma ulaşabilirsiniz.

Spotify üzerinden de takipte kalmayı unutmayın lütfen.

Kucak dolusu sevgi ve öpücüklerimi iletiyorum.

Kendinize iyi bakın. Bir sonraki bölümde buluşmak üzere.