
Kahve molası: Deniz Göktaş ve ifade özgürlüğü üzerine
1 Ekim 2026 · 7 dk
PlatformlardaSpotifyApple Podcasts
Komedyen Deniz Göktaş'ın tahliyesinden yola çıkarak ifade özgürlüğü ve genel olarak özgürlüğe bakışımız üzerine, kısa bir kahve molası sohbeti.
Yanıt aradığımız sorular
Neden hepimiz özgürlüğe inandığımızı söyleriz ama başkalarının özgürlüğüne müdahale edebiliriz?
Başkalarının sözüne ya da kıyafetine karışırken aslında neyi savunuyoruz?
"Zarar verme" nerede başlar? Eleştiri ile hakaret, tek bir kişinin kanaati ile organize bir linç arasındaki çizgiyi nasıl çekeriz?
Kaynaklar
The Open Society and Its Enemies – Karl Popper
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Transkript
Altyazı M.K.
Ulud'da yayınlanan Harbiye gösterisinden yaklaşık 2-3 hafta önce aynı gösteriyi İzmir'de de sergilemişti.
Biz de eşimle gitmiştik.
Orada bahsediyordu Harbiye'de de oynayacağım, çekeceğiz heyecanlıyım, onun hazırlığını yapıyoruz falan diye.
Ve gerçekten de söylediği gibi o spontan çıkan Celal Şengör'le ilgili bir iki cümle dışında %99 aynı gösteriyi sergiledi.
Hatta ben izlerken ya herhalde bunun aynısını koymaz diye düşünmüştüm.
Öyle düşünmemin sebebi de tenkit etmemden değil, başına geleceklerden endişe etmemden.
Gösteriyi YouTube'a konur konmaz da hemen izledim, bakalım bir fark var mı diye ve yanılmışım.
Gerçekten birebir aynı şekilde yayınladı.
Sonrasında da olanları biliyoruz.
Neyse ki artık özgür ve kendisine çok geçmiş olsun diyorum.
Bu bölümde birazcık ifade özgürlüğünden ve genel olarak özgürlüğe bakışımızdan bahsetmek istiyorum.
Yakın çevremden beni tanıyanlar bileceklerdir.
Çünkü sürekli söylüyorum, özgürlük benim için en önemli değerlerden biri,
birinin başkasına karışması da en sevmediğim şeylerden.
Benim gördüğüm kadarıyla sadece Türkiye'de değil,
çok iyi yerleşmiş bir özgürlük anlayışı olmayan tüm toplumlarda,
insanların özgürlüğe bakışı aşağı yukarı şöyle.
Tabii canım, herkes tabii ki özgür olsun.
Ama benle aynı düşünmeyen çok da abartmasın.
Bu sadece ifade özgürlüğüyle ilgili bir şey de değil.
Mesela giyim kuşama karışma da aynı.
Açık kıyafet için de öyle, kapalı kıyafet için de öyle.
Ben üniversitedeyken insanların başörtüsüyle okula gelip gelemeyeceği konuşuluyordu.
Şimdi de bambaşka yönlerden insanların bazı şeylere hakkı olup olmadığı konuşuluyor.
Bu konular üzerine çok düşünmüşümdür.
Bu bölümde de biraz sesli düşünür gibi bu konuyla ilgili fikirlerimden bahsedeceğim.
Birini bizi rahatsız eden bir şey yaparken gördüğümüzde bunu durdurmak isteriz.
Mesela biri masaya vurup ses çıkarıyorsa ya şunu yapma diyebiliriz.
Bunu karşımızdakinin yaptığının yanlış olduğunu düşündüğümüzden değil, bizde bir takım hoş olmayan duyguları uyandırdığı için yapıyoruz.
Önceki bölümlerde beynimizin fiziksel olarak rahatsızlık veren şeylerle, psikolojik olarak rahatsızlık veren şeyleri birbirinden ayırmada çok da başarılı olmadığını konuşmuştuk.
O yüzden gıcık bir sesin bizi rahatsız etmesi gibi bir şeyin inandığımız ya da güvendiğimiz bir şeyle örtüşmediğini hissetmek de bizi epey rahatsız ediyor ve durumu kontrol altına almaya çalışıyoruz.
Mesela bir fikre itiraz ederken bunu çoğu zaman ilke, ahlak, disiplin gibi bir kılıfa uyduruyoruz ama esas motivasyon çoğu zaman rahatsızlığımıza son vermek.
Beynimizin zayıf olduğu bir başka şeyde haksız olduğumuzu fark edebilmek neden zordur bölümünde konuşmuştuk.
Kendi değerlerimizi nesnel sanıyoruz.
Yani benim inandığım şey bu demiyoruz.
Doğru olan bu diyoruz.
Dolayısıyla biri bizim sınırımızı aşınca da bu bize bir fikir ayrılığı gibi gelmiyor, yanlış bir şey yapılıyormuş gibi geliyor.
Bu da onu yargılamamızı ve bu kadarı da fazla dememizi kolaylaştırıyor.
Bir de şu var, sınırlarımızın çoğunu kendimiz çizmiyoruz.
Aslında ait olduğumuz gruptan hazır alıyoruz.
Ailemizden, çevremizden, mesleğimizden.
Biri o grubun benimsediği kuralları dinlemeyince sanki grubun kendisine bir saldırı varmış gibi hissediyoruz.
Ayrıca özgürlüğe soyut anlamda hepimiz inanıyoruz ama pratikte mutlak özgürlük biraz daha kaotik, biraz daha tehditkar bir şey.
Bu yüzden hepimiz istisnalar yaratırız ama kendi istisnalarımız bize gayet makul, başkalarınınki çok mantıksız görünür.
Demek ki ifade özgürlüğü denen şey doğası gereği bu rahatsızlığa katlanmayı gerektiriyor.
Eğer konuşma yalnızca kimseyi rahatsız etmediği sürece serbestse bu gerçek anlamda özgürlük değil.
Gerçek özgürlük insanların bizi rahatsız eden, bize meydan okuyan hatta bizi öfkelendiren şeyleri de söyleyebilmesi demek.
Bu konuya mantıkla bakınca benimsemek kolay ama duygusal olarak gerçekten rahatsız olduğumuzda birden tetikleniyoruz.
Ve duyduğumuz rahatsızlığın başkalarını kısıtlamak için geçerli bir neden sayılmasını istiyoruz.
O zaman ne yapalım?
Birinin yaptığı ya da söylediği bir şeye karışacağımız zaman kendimize soralım.
Acaba buna sırf rahatsız olduğum için mi itiraz ediyorum yoksa gerçekten kimseye bir zararı var mı?
Bırakalım abi, bize bir zararı olmadıktan sonra insanlar nasıl istiyorsa yaşasın, ne istiyorsa yapsın, söylesin.
Tabii bu da çok orijinal bir laf değil. Bundan en az 150 yıl önce John Stuart Mill'in söylediği şeyler.
Başkasına zarar vermediğin sürece özgürsün. Ama bir meselede zararın nerede başladığını nasıl belirleyeceğiz?
Diyelim ki bir hastayla çok iyi anlaşamadım ve o da internete girdi. Benimle ilgili Cenan çok kötü doktordur, bilgisi çok zayıftır, hastalarını hiç dinlemez, umursamaz falan yazdı.
Yalan söylemiyor, iftira atmıyor, gerçekten böyle düşünüyor.
Yani kanaatini söylüyor.
Bunu yapması bana zarar verir, hatta dolaylı olarak bana güvenen hastalara da zararı olabilir.
Ama bunu yasaklayacak mıyız?
Bence yasaklamamak lazım.
Besim Tibu'nun dediği gibi en güzel yasa şu şu şu yasaları kaldırdık diye çıkan yasadır.
Ama tabii benim de buna cevap verme hakkım ve özgürlüğüm korunmalı.
Şimdi şöyle düşünüyorum, bu da bildiğimden değil sesli düşünüyorum.
Bir kişi gitti, 3000 kişilik bir trol ordusu kurdu ve her tarafta Cenan kötü doktordur diye yayın yapmaya başladı.
E bunun da yasak olması lazımmış gibi geliyor.
Aynı şey hakaret için de geçerli.
Bir kişi bana salak aptal dedi, tamam desin.
Ama binlerce hesaptan bana salak aptal yazılmasını organize ettiyse bu başka bir şey oluyor.
Demek ki ifade özgürlüğü sadece ne söylendiğiyle ilgili de değil, hangi ölçekte ve ne kadar güçle söylendiği de önemli.
Kaç kişinin kanaat belirtmesi artık zarar verme kabul edilecek ve bunlara kim karar verecek?
Normalde ne biliyoruz da ucu açık soru bırakmayı hiç tercih etmem ama bu defa bu soruların doğru bir yanıtı var mı ben de bilmiyorum.
Zaten bu konuda yüzyıllarca düşünülüp bir sürü şey yazılmış.
Eğer konu ilginize çekiyorsa ve okumadıysanız, John Stuart Mill'in Özgürlük Üzerine ve Karl Popper'ın Açık Toplum ve Düşmanları kitaplarını önerebilirim.
Popper'ın hoşgörü paradoksu tam bu troll ordusu meselesine benzer bir şeyi ele alıyor.
Eğer hoşgörüsüzlüğe sınırsız hoşgörü gösterirsek o zaman hoşgörünün kendisini kaybetmez miyiz?
Herkese sağlıklı günler dilerim.
Sonraki bölümde görüşmek üzere.
İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
