(Yunan) 50: Katil kardeşler: Elektra & Orestes

Merhaba MİT'e özüme yakınları.

Ben aslında Yunan mitolojisini anlatmayı yavaş yavaş bitirmeyi düşünüyorum.

Ama sizden gelen istekleri görünce ay evet bunu da anlatsam çok iyi olacak deyip sonunu bir türlü getiremiyorum.

Bugün çok istenen elektriğe konuşacağız.

Aslında Yunan mitolojisinde Elektra isimli birçok kişi var.

Mesela üç tanesini sayayım.

Birincisi Agamemnon ve Clitemnestra'nın kızı olan Elektra.

İkincisi Titan Atlas'ın kızı olan Elektra ki onun oğlu Dardanus Truva Krallığı'nın temellerini atmıştır.

Üç, Okeanus ve Thetis'in kızı olan Elektra.

Onun da iris yani gökkuşağı ve harpi kuşları gibi çocukları vardır.

Ama bunların arasında en ünlü olan ilk söylediğim Agamemnon ve Clitemnestra'nın kızı olan Elektra'dır.

Hatta bu konuda Sophocles'in, Aesiklos'un ve Euripides'in yazdığı tragedyalar var.

Bir de Alman besteci Richard Strauss'un operası var.

Umarım doğru telaffuz etmişimdir.

Bir de Elektra diye 1962 yapım bir Yunan filmi var.

Olayları gayet iyi anlatıyor.

Onu da öneririm. Hatta izleyebilirsiniz diye bölümün açıklamasında bunların linklerini bırakıyorum.

İnstagram'dan da bir kısmını paylaşırım.

Son olarak literatüre elektra kompleksi olarak girmiş olan bir kavram var.

Bölümün sonunda ondan da bahsedeceğiz.

Şimdi bu bölümde ismini duyacağınız karakterler Agamemnon, Clitemnesra, Orestes ve Elektra.

Agamemnon'u artık amcanız dayınız kadar biliyorsunuzdur diye tahmin ediyorum.

Miken kralı. Kardeşi Menelaus da birlik olup ordu kurup Truva'ya savaş açmıştı.

Hatta bu uğurda kızı Ifigenia'yı bile kurban etmişti.

Clitemnesra Agamemnon'un karısı, Orestes Agamemnon ve Clitemnesra'nın oğlu ve Elektra da kızı.

İfigene bölümünden hatırlayacağınız üzere Agamemnon kız İfigene'yi kurban etmeye karar verdiğinde ona ve annesine İfigene'yi Akileos'la evlendireceği yalanını uydurarak Aulis'e yani gemilerin uçsada demir attığı yere

getirtmişti. Gerçek anlaşılınca İfigene ve annesi bunu yapmaması için Agamemnon'a yalvarmış ama onu ikna edememişlerdi.

Sonra Artemis kıza acıyıp onu kaçırmıştı.

Bu olaydan sonra Critemnestra eve döner ama tabii kızlarına yaptığından dolayı kocasına inanılmaz öfkelidir.

Truva savaşı 10 yıl boyunca devam ederken Critemnestra kendine bir aşık edinir.

Yani Agamemnon'u aldatır.

Aşının ismi çok önemli değil ama bu kişinin Agamemnon'un akrabası ve bir düşmanı olduğu söyleniyor.

Savaş bitip Agamemnon eve döndüğünde Critemnestra aşıyla bir olup Agamemnon banyo yaparken onu bir baltayla öldürür.

Bu olaydan sonra krallığın yönetimi Critem Nesre ve dolayısıyla aşığına geçer.

İkisi krallıkta istedikleri gibi at koştururken ölen babasına büyük bir aşkla bağlı olan Elektra inanılmaz bir acı içindedir.

Onun yasından, ağlayıp sızlamalarından sıkılan annesi ve aşığı da onu inceden saraydan göndermekle tehdit etmeye başlarlar.

Bu sırada küçük erkek kardeşi Orestes'in de canının tehlikede olduğundan korkan Elektra, Orestes'i saraydan uzaklaştırır.

Ama gönderirken de büyüyünce geri dönüp babalarının intikamını alması için onu sıkıca tembihler.

Çünkü intikam ateşiyle yanıp tutuşmaktadır.

Neredeyse sadece bunun için yaşar.

Karıları gasp edilenleri gören siz, gelin ve bana yardım edin.

Babamın öcünü alın ve kardeşim o restesi lütfen yanıma gönderin.

Izdırabımın yüküne dayanacak gücüm kalmadı artık.

Bu sırada Elekcan'ın acısının üstüne annesi ve aşının kötü muamelesi de eklenir.

Ona sarayda hizmetçi muamelesi yaparlar.

Düşünün, babanız önce kız kardeşinizi öldürmüş, sonra da anneniz ve aşığı tarafından öldürülmüş.

Ama babanızı o kadar bağlasınız ki inanılmaz üzülüyorsunuz.

Üstüne bir de prenses olduğunuz sarayda kendi anneniz tarafından hizmetçi muamelesi görüyorsunuz.

Ey temiz ışık ve dünyayı saran hava, ne çok iniltilerimi duydun, ne çok yumruklara şahit oldun kanlı bağrıma vurduğum, karanlık gece sona erdikçe.

Geceleyin evin içindeki bayramlarımın ıstırabına gelince onu kederle doldurduğum yatağım bilir.

Elektra tüm bunlara katlanırken bir yandan da gizlice babasının mezarına gidip dua eder ve yıllarca içindeki intikam ateşini besler.

Ancak Agamemnon'un ölümünden 8 yıl sonra Orestes'in Delphi oyunlarında araba yarışmasında öldüğüne dair bir haber geliyor.

Hayatta kalıp intikamını almak için babamın ve benim işi bitmiş olanın tekrar geri geleceğin umudunu.

İyi de şimdi nereye gitmeliyim?

Kimsesizim. Hem senden hem de babamdan yoksun.

Ve hizmet etmek zorundayım gene en nefret ettiğim insanlara.

Katillerine babamın. Doğru değil mi?

Ama hayır. Asla gelecekte bir çatı altında kalmayacağım.

Bunlarla birlikte ve burada kapının eşiğinde yığılmış halde hayatım solup gitsin kederle.

İşte bu yüzden siz içeridekiler hadi öldürün beni rahatsız ediyorsam sizleri.

Çünkü bir hayır işlenir öldürülürsem eğer ve sadece işkence sayılır yaşamak.

Yaşama arzum kalmadı hiç.

Tabii Elektra kahrolurken annesi de oğlu öldüğü için ne kadar üzülse de yine de aşıyla beraber Orestes'ten kurtuldukları için bir rahatlama yaşar.

Kritem Nesra tanrılara şükür hediyeleri sunar.

Bu sırada yakınmalarından sıkıldıkları Elektra'yı da fakir bir çiftçiyle evlendirirler.

Kızı önemsizleştirmek ve saraydan uzaklaştırmak için.

Ancak gelen haber yalandır.

Orestes hayattadır.

Kendisi bu haberi bilerek yaymıştır.

Babasının intikamını almakla ilgili Orestes'in kafası karışıktır.

Bu yüzden Derfi'deki Apollo kahinine gidip danışır.

Kahin intikamı alması gerektiğini, almazsa toplumdan uzaklaştırılıp tapınaklara girmesinin yasaklanacağını ve cüzdan hastalığına yakalanacağını söyler.

Ayrıca Orestes bu intikamı tek başına almalıdır yani başkasına yaptırmamalıdır.

Ancak bildiğiniz gibi aileden birini öldürmek çok büyük bir günahtır ve bu günahı işleyeni intikam perileri Elinyeler çıldırtana kadar takip ederler ve ona işkence ederler.

Bu yüzden Orestes'in intikam aldıktan hemen sonra Delphi'ye gelip Apollo'nun koruması altına girmesi gerekiyordur.

Orestes ve bir yakın arkadaşı kılık değiştirip kendilerini haberci olarak tanıtıp saraya girerler.

Elektra başta Orestes'i tanımaz ama sonrasında dadılarının da yardımıyla onun kardeşi olduğuna inanır.

Büyük bir sevinçle intikam planı yapmaya koyulur.

Orestes önce annesinin aşığını bir ayin sırasında oyuna getirip öldürür.

Ama annesini öldürüp öldürmemekte gel git yaşamaktadır.

Sonunda Elektra onu iyice gaza getirir ve Orestes annesini de öldürür.

Bu olaydan sonra Elinyeler Orestes'in peşini bırakmazlar.

Hatta bu olayı anlatan çok ünlü bir tablo var.

İnstagram'dan onu da paylaşırım.

Orestes erinyelerden kaçarken sonunda Delfi'ye ulaşıp Apollo'ya sığınır.

Ancak yine de Athena'da, Athena'nın yargışlık ettiği bir mahkemede yargılanması gerekiyordur.

Bu mahkemede Apollo Orestes'i savunur ve Orestes günahlarından arındırılıp erinyelerden kurtulur.

Elektra da Orestes'in kankasıyla evlenip mutlu mesut yaşar.

Şimdi çok kısaca literatüre elektra kompleksi olarak geçen kavramdan da söz edelim.

Şu anlama geliyor. Özellikle 3 ile 6 yaş aralığında belirgin olarak kız çocuğunun babasına aşırı düşkünlüğü ve onu annesinden kıskanarak babası üzerinden annesiyle rekabete girmesi.

Bu birçok kadına tanıdık gelmiştir diye tahmin ediyorum.

Ben de mesela küçükken annemin babamı öpmesini yasakladığımı ve sürekli annemle çekiştiğimi hatırlıyorum.

Bakalım Azerhat Elektra için ne demiş?

Elektra'nın adı parlak anlamına gelir.

İnsanüstü bazı yasaları korumayı, bazı ilkeler adına kendi kendine eyleme geçmeyi göze alan yiğit bir kızdır.

Ne var ki eli kana bulandığı, anasını öldürmek gibi korkunç ve doğa dışı bir suça karıştığı içindir ki Eletra adının tersine karanlık ve karmaşık bir kişilikle canlanır gözümüzün önünde.

Şimdi hikayeye geri dönelim.

Olayı böyle anlatınca içinizden bazıları Critemnestra'ya düşman olmuş ve sonunda cezasını buldu diye düşünüyor olabilirsiniz.

Ama Euripides'in tragedisinde Critemnestra bir savunma yapar.

Bölümü bununla bitireyim.

Bakalım onun açısından bakınca ne düşüneceksiniz.

Eğer bir kadının adı kötüye çıkmışsa onun üstüne artık iyi konuşulmaz.

Ama bence bu haksızlık.

Baban kızımı aldatıp evden çıkardı.

Sunak da Ifigenya'nın ak boynunu eğip boğazını kesti.

Yine de çok kırıldığım halde ve öfkem hiç azalmasa da öldürmezdim kocamı.

Ama kocam kudret çarpmış çılgın bir kızla geldi ve onu yatağımıza aldı.

Kadınlar densiz olur.

Bunu inkar etmiyorum. Öyle oldukları için de eğer koca yatağı unutup da sapıtırsa kadın da adamı aynını yapar.

Başka bir dostla meyleder.

O zaman suçlama açıkça bize karşı yapılır.

Asıl suçlu erkeklerse hiç mi hiç suçlanmaz.