Podcast BPT Danışmanlık Hizmeti testini çözmek ve fiyat teklifi almak için: basvuru.podcastbpt.com
Bu bölüm “Podcast BPT” hakkında reklam içerir.
Instagram: @mitolojikincilerAy tanrıçası Selene ve aşk hikayeleri. Selene'nin Typhon ile savaşı
Transkript
Merhaba mitoloji merakları.
Geçen bölümde gece tanrıçası Nix'ten bahsetmiştik.
Gökyüzünden devam edelim.
Bu bölümde de Ay'ı temsil eden Titan tanrıca Selen'den bahsedeceğiz.
Hatırlarsanız Ay'dan Artemis bölümünde de çok bahsettik.
Artemis tasvirlerinde de sıkça Ay'a yer veriliyor.
Hatta daha o konuya gelmedik ama Hecate'nin de simgelerinden biri Ay.
Peki Ay kimin?
Selen'in mi? Artemis'in mi?
Yoksa Hecate'nin mi? Selene ayın kişiselleştirmiş hali gibi arkadaşlar.
Yani nasıl Helios güneş titanıysa onun gittiği yerde gündüz olup yeryüzü aydınlanıyorsa yani yeryüzü ve gökyüzü aydınlanıyorsa Selene de gece olunca çıkıyor gökyüzüne yerleşiyor gökyüzünü
ve yeryüzünü aydınlatıyor ay olarak.
Ama hani bir önceki bölümde bahsettiğim gibi zamanla bazı titan ve tanrılar yerlerini sonradan gelen tanrılara bırakırlar.
Helios'un yerini güneşin temsilcisi olarak nasıl zamanla Apollo aldıysa, Selene'nin yerini de ayın temsilcisi olarak sonraki hikayelerde Artemis almış.
Ama biz yine de bugün asıl ay tanrıçası olarak Selene'den bahsedeceğiz.
Güneş titanı Helios, şafak tanrıçası Eos ve Selene kardeşler, onu da not edelim.
Helios gökyüzünden çekildiğinde Selene onu yerine alır ve gökleri ve yeryüzünü aydınlatmaya devam eder.
Şimdi Selene nasıl tasvir ediliyor?
Önce bir kafamızı canlandıralım.
Selene harika saçları olan, soluk yüzlü, güzel bir tanrıçadır.
Beyaz tanrı kızlara ay parçası denmesi de buraya kadar dayanıyor olabilir diye bir teorim var.
Selene iki atın çektiği gümüş bir at arabası sürer.
Gittiği her yeri ışığıyla aydınlatır.
Başında bir hilal ve elinde meşaleyle gösterildiğine çok sık rastlarsınız.
Selene aile bağdaştırılan birçok tanrıça gibi sezgileri, kehanetleri de temsil eder.
Çünkü o göklerin bilgisine sahiptir.
Bu çok büyük bir güç.
O yüzden cadılıkla uğraşanlar Selene'yi de çokça kullanıyor bildiğim kadarıyla.
Selene adı ölümlü ölümsüz birçok kişiyle aşk hikayesine karışmış çapkın bir tanrıca.
Bu aşk hikayelerinden en ünlüsü yine Anadolu'da geçiyor.
Selene'nin ölümlü Endymion'la aşk hikayesini önce bir filmden alıntılayarak dinleyelim.
Çok eski zamanlarda, buralarda Endymion adında bir çoban yaşamış.
Yapayalnız geçilerine gidermiş.
Bu çoban öyle bir kavalçalığa, öyle bir kavalçalığamış ki...
...bütün kurt, kuş, böcek, livasa aşka girmiş.
Kral Tanrı Zeus'un bir kızı varmış, Selene diye.
Ay tanrıçası. O Selene bu çobana aşık olmuş.
Ne zaman kavalın sesini duysa...
...bütün işini gücünü bırakır, sonu o çobanın yanında alırmış.
Işığıyla onu sarar, sarmalar, aydınlatırmış.
Allah Allah. Ee, işte diğer tanrılar Selena'ya çok kızmışlar.
Kral tanrı Zeus'a çıkıp, bak kızına sahip çıkın.
Vallahi namus elden gitti. Selena kız ha bile bir ölümlüyle sevişip durur diye şikayet etmişler.
Zeus, kızının çobana çok aşık olduğunu görünce...
...çobanı öldürmeye kıyamamış.
Niye diye düşünürken, onu ölümsüz bir uykuya yatırmış.
Bu beş parmak dağlarındaki bir zeytin ağacının kovuğuna saklamış.
İşte anca oldu. O gün bugündü Aytançı Selene buralarda böyle tabak gibi doğa, geceyi gündüz yapa o garip çobanını aramış.
Merak edenler için filmin adı Entelköy Efe Köyü karşı.
Bu sahne Muğla'daki Beşparmak Dağları'nda Bafa Gölü'nün kıyısında çekilmiş.
Hikayeyi bir de ben anlatayım.
Selene her gece gökyüzündeki yolculuğuna başlamadan önce bir yerde suya girip yıkanır ve öyle yola koyulur.
Gekamozlar nasıl oluşuyor anladık sanırım.
Selene Latmos'ta yani bugünkü adıyla Beşparmak Dağları'nın kıyısındaki Bofa Gölü'nde yıkanmaya başlar.
Yıkanırken bir gün Endymion adındaki yakışıklı çobanın sürüsüne çaldığı kaval sesini duyar ve ona sırılsıklam aşık olur.
Endymion kaval çalarken ağaçlar bile yere eğilir.
Her gece Selene'nin gölde yıkanmasını izleyen Endymion da ona aşık olmuştur.
Selene bir gece dayanamaz gökyüzünden iner ve Endymion'la aşk yaşamaya başlar.
Selena bazı geceler gelir ve uyuyan Endymion'u kolları arasına alır.
Eos ortaya çıkana kadar iki aşık öylece kalırlar.
İkisinin aşkı Homerik ilahilerde şöyle geçiyor.
Parlak ayın çevresinde sayısız yıldız, rüzgarsızken duru gökyüzü, nasıl yanarsa ışıl ışıl bütün doruklar, sivri kayalar ve çayırlar nasıl serilirse göz önüne, gökler yırtılıp da açılır,
tekmil yıldızlar görünür, ferahlar yüreği çobanın.
Selene sevgilisinin yanında bazı geceler uzun, bazı geceler kısa kalır, bazı gecelerse hiç yanına gelemez.
Burada ayın döngülerine atıf yapılıyor.
Yalnız Selene'nin her şeyi bırakıp sürekli sevgilisinin yanına inmesini çekemeyen tanrılar onu Zeus'a şikayet ederler.
Zeus tabi ki Selene yerine bu ölümün çobanı cezalandırmayı düşünürken onun Selene'ye nasıl aşık olduğunu görünce ona kıyamaz.
Çünkü aşk Zeus'un zaafı hatırlayın o hep aşıklara yardım eden bir tanrı.
Endemion'a kendisinden bir şey dilemesini söyler.
Endymion ölümlü olduğu için bir gün ölüp sevgilisini görememekten çok korkmaktadır.
Ama Zeus'tan ölümsüzlük isteyemeyeceği için ölümsüz, sonsuz bir uyku diler.
Bu sayede sonsuza dek uyuyacak ve geceleri yine kendisini ziyaret eden sevgilisinin kollarında geçirebilecektir.
Zeus dileğini kabul eder.
Endymion'u Latmos dağlarında bir mağarada sonsuz uykuya yatırır.
Ve o günden beri Bafa Gölü'nün sularında yıkanan Ay Tanrıçası sevgilisini ve Latmos dağlarını her gece okşamaya devam eder.
Ve Selene ile Bafa Gölü gümüş bir tepsiye döner.
Hikaye bu şekilde. Ben hikayenin geçtiği yeri hiç ziyaret edemedim.
Tam burada Herakliye Antik Kenti ve bir Athena Tapınağı bulunuyor.
Burada gerçekten ayın görüntüsü göle düştüğünde çok romantik bir sahne olduğu söyleniyor.
Bir gün gitsem o sahneyi görmek için akşamı gölün kıyısında geçirirdim.
Bu arada dikkat ederseniz mitolojik hikayelerde kralların, prenslerin çoban olmasına daha önce de rastladık.
Truva Savaşı'na sebep olan Prens Paris de çobanlık yapmıştı.
Bu yüzden hikayede geçen Endymion'un da o dönemin bir kralı olduğundan şüphe ediliyor.
Şimdi gözlerinizi kapatıp kendinizi bir bahar gecesi gökyüzüne beş parmak gibi uzanan bu dağların eteğindeki gölün kıyısında göle yansıyan ayın görüntüsünü izlerken bu hikayeyi dinlediğinizi
hayal ettiğinizde Allah'ım ne kadar uzun bir cümle oldu.
Hikaye çok romantik bir aşk hikayesi gibi geliyor.
Ama dikkat edin aslında Endymion sadece Selene'ye olan aşkı yüzünden hayatından vazgeçiyor.
Yani bu beyaz tenli siyah saçlı güzel bir kıza aşık olup ondan başka hiçbir şey düşünemeyen ve etkisiz hale gelen bir kralın hikayesi de olabilir.
Selene'nin bir de canavar Tayfun'la bir hikayesi var.
Hesiodos'a göre Tayfun, kısaca Gaia ve Tartaros'un oğludur.
Yanardağ tanrısı olarak da anılan bir canavardır.
Bir gün canavarlar bölümü yapıp tekrar kendisi değiniriz, merak etmeyin.
Tayfun, kollarında yüzlerce ejderha başı olan, insan gövdeli, yılan bacaklı, devasa, korkunç bir yaratıktır.
Cajentomaki diye bilinen devler ve tanrılar arasındaki savaşta, Zeus'un önderliğindeki tanrılara karşı savaşır.
Bu savaşta Selene ile de birebir çarpışmaları olur.
Hatta Selene'ye boğalar fırlatır ve ejderhalar ile onu ateş püskürtür.
Bu çarpışma sırasında Selene çok fazla yara alır ve vücudunda yara izleri kalır.
Ayın yüzeyindeki kraterler nasıl oluşmuş sanırım bunu da anlamış olduk.
Merak edenler için bu savaşın sonunda Zeus Tayfun'u alt eder ve onu Etna Dağı'na hapseder.
Etna Dağı olur, Etna Yanardağ.
Biliyorsunuz Etna yanardağı hala aktif.
Hatta bu yıl Şubat ve Mart ayında yine patladı.
Etna dağının patlaması ve çıkardığı lavların öfkeli tayfundan geldiği söylenir.
Selena'nın Ampelus'la hikayesine gelelim.
Ampelus Dionysus'un sevgililerinden yakışıklı bir satir.
Satirler belden üst tarafı insan, belden aşağı tarafı keçi olan yaratıklardır.
Ampelüs yakışıklı bir erkek dedik dikkat ederseniz.
Yani yine bir homoseksüel aşk örneği.
Bu hikayelerin geçtiği antik Yunan mı çok ileriymiş yoksa bunlara yeni yeni alışmaya çalışan biz mi çok gerideyiz?
Yorumumu size bırakıp ben Selena ile Ampelüs'ün hikayesine devam ediyorum.
Selene iki atın çektiği bir araba sürüyor demiştik ama bazı tasvirlerde direkt bir atın ya da boğanın üstünde gösterilir.
Bir de başındaki hilal şekli boynuza benzetilir.
Ampelus da bir gün bir boğanın üstüne çıkar ve onu sürerken kendisini Selene ile kıyaslar.
Elinden geleni ardına koyma Selene, boynuzlu sığır sürücüsü.
Bak şimdi bende de ikisi de var.
Hem boynuzlarım var hem de bir boğaya biniyorum.
Der ve tabii ki tahmin ettiğiniz gibi buna çok kızan Selene Ampelus'un boğasına musallat olacak bir at sineği gönderir.
At sineğiyle panikleyen boğa Ampelus'u sırtından atar ve onu boğar.
Yani ne diyelim ölümlü halinle niye öylece...
Sadece çıkıp işini yapan, seni aydınlatan tanrıçaya kibirleniyorsun ki.
Ben normalde böyle hikayelerde insanlardan yana olurum biliyorsunuz.
Ama bu hikayede Ampelüs'ün tarafında olamadım yani.
Dionysos'la beraber kafa olup gelmiş çatacak yer arıyor gibi geldi bana.
Fatih Sultan Mehmet'le İstanbul'u fetheden şarapçı Kenan'dan ne farkın kaldı şimdi Ampelüs?
Selene'nin bir de Tanrı Pan ile bir ilişkisi var.
Pan, kırların, satirlerin ve çobanların tanrısıdır.
Kendisi de bir satir görünümündedir.
Bir gün Selene'yi baştan çıkarmak için ona rüşvet olarak koyun yünü verir ve kendisi de bir koyun postuna girer.
Bu da nasıl bir baştan çıkarmayız artık.
Kır hayatının ve çobanların aile ilişkisinin ne kadar önemli olduğunu Selen'in hem Endymion'la hem de Pan'la aşk aşamasından anlamış oluyoruz bence.
Zaten bildiğim kadarıyla zamanında tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar programlarını yaparken gelgitleri falan takip etmek zorunda kaldıkları için ayın döngüsünü çok önemserlermiş.
Homeros, Selen'in Zeus'tan Pandia ve Ersa adında iki kızı olduğunu söyler.
Pandia Dolunay, Ersa ise Çiğ demektir.
Atina'da düzenlenen Pandya festivalleri Dolunay zamanında yapılır ve bu festivalle Zeus ve Selena anılırmış.
Bu arada Anadolu'da ayın döngülerinin kadının döngüleriyle özdeşleştirildiği hikayeler var.
O yüzden Selena'da doğurganlıkla bağdaştırılıyor.
Yeni ay bekaret, hilal doğum öncesi, Dolunay doğum ve yarım ay doğum sonrası ile bağdaştırılmış.
Son bir not, bağışıklık sistemini güçlendirici etkisi olan Selanyum elementinin de adını ay tanrıçası Selena'dan aldığı söyleniyor.
Sanıyorum bir turist rehberinden kısa bir alıntıyla bitirelim.
Ve sevgili gezginler bazı geceler ay hiç gözükmez ki bu ayda tam iki gecedir.
İşte o zaman kız çocukları utana sıkıla analarına sorarlar.
Ana gı Endymion'la Selena sevişiyorlar mı?
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.