(Yunan) 15: Morpheus: Rüyalarınız onun ellerinde

Gerçek dünyada ve gerçek dünyada.

Filmi anlatmayacağım tabii. İzlemeyen varsa mutlaka izlesin.

Ama şu kadarını söyleyeyim.

Film baş karakter Neo'nun gerçeğe inanılmaz benzeyen rüyalar görmesiyle başlar.

Bu rüyalar o kadar gerçektir ki uyandığında yaşadığı dünyadan bile daha gerçek hissi vermektedir.

Neo zamanla bu işe iyice kafa yormaya başlar, araştırır ve bir gün Morpheus adlı karakter rüyaların ne anlama geldiğini, gerçek dünya ve Neo'nun rüyasında gördüğü dünya arasındaki bağlantının ne olduğunu anlatmak

için Neo'ya ulaşır.

Film çok derin anlamlar içeriyor.

Simülasyon hayat teorisinden girip Platon'un ideaları evrene kadar gider.

Ama podcastımızın mitoloji podcastı olduğunu hatırlayıp konumuza dönüyorum.

Size mitolojideki Morpheus'u anlatmayı zaten istiyordum ama kaybettiğim bir yakınımı dün gece rüyamda görüp uyandığımda bir süreç listenden çıkamadım.

O yüzden şimdi anlatmak çok yerinde oldu.

Morpheus rüya tanrısı.

Babası uyku tanrısı Hypnos.

Azıcık Hypnos'tan da bahsedeyim sonra Morpheus'a geri döneceğim.

Hipnos, ölüm tanrısı Thanatos'un ikiz kardeşi.

Biliyorsunuz uykuya yeri ölüm de diyoruz.

Çünkü yaşamsal faaliyetlerimizden bazıları oldukça azalıyor, bilinçsiz bir evreye geçiyoruz ve adeta başka bir dünyaya bağlanıyoruz.

Bu yüzden ölüm tanrısıyla ikiz kardeşi olması güzel bağlantı bence.

Hipnos, elinde bir kap haşhaş suyu veya haşhaş çiçeğiyle tasvir edilir.

Bazı tasvirlerde yumuşak sederinde yatar.

Yanında da oğulları Morpheus, Phobetor ve Phantasos bulunur.

Hipnos ve oğulları sessizliğin hakim olduğu, tek duyulan sesin Lete Nehri'nin şırıltısı olduğu bir diyarda yaşarlar.

Evin önünde haşhaş çiçekleri ve başka yetiştirici otlar yetiştirirler.

Ailecek Yunanistan'ın Lemnos yani Limni adasında bir mağarada yaşarlar.

Bazı kaynaklara göre ise yeraltı dünyasında saray gibi bir mağarada yaşarlar.

Sarayın önündeki Lete Nehri unutkanlığa sebep olur ve bu mağaradan başlayıp ölüler diyarına kadar uzanır.

Mağaranın kapısındaki canavar bulunur.

Bu canavarlar girmek isteyenlerin en büyük koronasıdır.

Korkularına dönüşebilmektedir.

Hipnosun oğullarına geri dönelim.

Pobetor kabuslardan sorumlu.

Rüyada korkunç bir canavar ya da yılan gibi tehlikeli bir hayvan olarak görünebilir.

Fantasos oldukça gerçek dışı, fantastik rüyalar gördürür.

Morpheus ise aslında şekil anlamına gelir.

Neden? Çünkü şekil değiştirmeyi dönüşümü simgeliyor.

Morpheus insan düşlerinden sorumludur.

İnsan şekline girerek rüyalarımıza misafir olur.

En çok da kral ve kahramanların rüyalarına.

Rüyalardan sorumlu bu kardeşler her gece yer altındaki mağaralarından uçarak dışarıya çıkarlar.

Birbirinden farklı iki kapıdan geçerler.

Bu kapılardan ilki insanlara tanrılardan gönderilen ve anlam taşıyan rüyalar için kullanılır.

Üstünde bir boynuz figürü bulunur.

Diğer kapı ise bir anlam taşımayan rüyalar için kullanılır.

Üstünde fil dişi bulunur.

Şimdi bunlar hep çok göz önünde olmayan tanrılar.

O yüzden çok büyük olayları yok aslında.

Yalnız bir keresinde Hera, Truva Savaşı'nın kaderini değiştirmek için Hypnos'tan yardım ister.

Uyku tanrısı ise bunun karşılığında halüsinasyon ve gevşeme tanrıçası Pasitea ile evlenmeyi diler.

Hera da yardımı karşılığında onun bu dileğini yerine getirir.

Hipnos hakkındaki en fazla bilinen efsane ise Zeus'la ilgili.

Uyku tanrısının gücü Zeus'un üzerinde bile etkili yani çünkü Zeus bile uyuyor sonuçta.

Bunu bilen Hera onu Zeus'a karşı kullanır.

Hera Zeus'un Miken kralının kızı Alcimen'den olan oğlu Herakles yani Herkül'den nefret eder ve ona işkence etmek ister.

Her zamanki bildiğimiz Hera yani.

Bu yüzden Hypnos'tan Zeus'u uyutmasını ister.

Hypnos uyutur ancak Zeus uyandığında olanları öğrenince çok sinirlenir.

Hypnos'u cezalandırmak için onu aramaya başlar ve sonunda onu annesi gece tanrıçası Nyx'in kucağında bulur.

Ve onu böyle bir olaya bir daha karışmaması konusuna uyarır.

Yani benim burada anlamadığım koskoca adamı geçtim.

Tanrı dahi olsa ana kuzusu olabiliyor arkadaş yani.

Annesinin kucağına oturabiliyor.

Bu nasıl bir şey yani? Morpheus ile ilgili birkaç bilgi daha vereyim.

Bir galeri gezerken kanatları olan ve böyle sere serpe uyuyan bir genç erkek görürseniz onun Morpheus olma ihtimali çok yüksek.

Morpheus mitolojide ayrıca Alcyon ve Kesk hikayesine de karşımıza çıkar.

Alcyon ve Kesk birbirine aşık bir çift.

Alcyon rüzgarların tanrısı Aelios'un kızı ve Kesk de sabah yıldızı Esoporos'un oğlu.

Bunlar evlilik çatısı altında birleşen mutlu bir çift.

O kadar mutlular ki iki sevgili tanrıçaların ve tanrıların ne kadar kıskanç olabileceğinin habersiz bu mutluluklarından bahsedip bahsedip duruyorlar.

Diyorlar ki Zeus ve Hera bile bizim kadar mutlu değil.

İki sevgilinin evliliklerini kendileriyle kıyasladığını duyan Zeus öfke...

İntikam alacağı anı bekler.

İzlemeye alır bu mutlu çifti.

Yani Zeus sen de ne sandın?

Her ayla saçma sapan bir evliliğin var.

Irzına geçmedin, ölümlü ölümsüz, kadın erkek kalmadı.

İneğe bile yürüdün. Yani kıskanmaya hakkın var mı senin?

Neyse, Keis'in tek üzüntüsü kardeşinin ölümüdür.

Ölümünün sebebini öğrenmek için Tanrı Apollo'nun kehanet merkezlerinden birine gidip danışması gerekir.

Ya Yunanistan'daki Delphi Tapınağı'na ya da İzmir'deki Klaros Tapınağı'na gitmesi gerekir.

Keis, Klaros'u seçer.

Arkeon ona bu tehlikeli deniz yolculuğuna çıkmaması için yalvarsa da Kesk kararından dönmez.

Arkeon o zaman beni de götür der ama Kesk onu riske atmak istemez.

Söz verir. Ay kendi çevresinde iki kere dönmeden sağ salim dönecektir evine.

Kesk'in yola çıkmasıyla beklediği anın geldiğini gören öfkeli Zeus fırtınaların habercesi şimşeklerini fırlatır denizin üzerine doğru.

Dalgalar şiddetle yelkenliği dönmeye başlar.

1-2 derken 10.

dalgada çatırdamaya başlar koca gemi.

Case bu fırtınadan kurtulamayacağını anlar.

Yine de gemiyi evine doğru sürer.

En azından ölü bedeni karısına kavuşsun diye.

Arkeon sevgili kocası için yeni elbiseler dikmekte.

Günleri sayarak kavuşacağını beklemektedir.

Her gün tanrıça Hera'nın tapınağına gidip yalvarmaktadır.

Keşke tehlikeli denizlerden korusun diye.

Ona acıyan Hera, Iris'e bir görev verir.

Iris gökyüzü ve yeryüzü arasında haber taşımakla görevli bir tanrıça.

Yani Hermes gibi. Ama onun simgesi gökkuşağı.

Iris'ten uyku tanrısı Hypnos'a gidip Arkeon'a olan biteni rüyasında anlatmasını söyler.

Hipnoz bunun için oğlu rüya tanrısı Morpheus'u görevlendirir.

Arkeon uykuya daldığında Morpheus keskin kılığına girerek geminin nasıl paramparça olduğunu ve kocasının nasıl öldüğünü gösterir.

Arkeon ağlayarak uyanır.

Koşa koşa dışarı çıkıp denize bakar.

Kocasının ölü bedeni gerçekten dalgalar arasında savrulmaktadır.

Arkeon ona ulaşmak için kendini kayalıklardan boşluğa bırakır.

Denize düşecekken bir anda mavi bir ışık üzmesi gibi kanatları belirir.

Denizin üstünde uçmaya başlar.

Arkeon bir halikon yani yalı çapkın dediğimiz kuşa dönüşmüştür.

Yaklaştığı anda onun cansız bedeni de kıpırdanır, mavi kanatları belirir, o da bir yalı çapkını dönüşür.

Tanrılar bu büyük aşka kıyamayıp onları bir çift yalı çapkını kuşuna dönüştürmüşlerdir.

Kışın gecelerin en uzun ve denizin en sakin olduğu günlerde Alkyon yumurtalarını denize bırakır.

Alkyon'un babası rüzgar tanrısı Aelusta, torunlarına bir şey olmasın diye 7 gün boyunca fırtınaları durdurur.

Şimdi kapatmadan önce mitolojinin dile, bilime ve günlük hayatımıza nasıl yansıdığını gösteren örnekler vereceğim bu hikayeden.

Alkion İngilizceye halikon olarak geçer ve dingin, huzurlu anlamına gelir.

Halikon kuşu bizde iskele kuşu ya da yalı çapkın olarak bilinir.

Gün dönümlerinden önce ve sonra yedişer gün yani toplamda 14 gün gibi deniz sakin olur ve bu dönemde yalı çapkını yumurtladığı bilinir.

Bu zamanlara sakin günler anlamına gelen halikın days denir.

Gün dönümü neydi bu arada?

Tekrar lise coğrafya dersimize dönüyoruz.

Güneş ışınların dönenceleri dik geldiği zamanlar yani 21 Haziran ve 21 Aralık.

Bu tarihler aralığında böyle bir hafta, iki hafta civarında deniz çok sakin oluyormuş ve bu kuş yumurtluyormuş.

Uyku tanrısı Hypnos'un Roma mitolojisindeki adı Somnus.

Bu isim size bir şey çağrıştırdı mı?

Mesela insomnia diye bir hastalık var.

Kronik uykusuzluk sorunu anlamına geliyor.

Literatürde leterji diye bir terim var.

O da yorgunluk, halsizlik anlamına geliyor.

O da adını lete nehrinden almış.

Fantastik rüyalar tanrısı Fantasos'un adı düşürünü anlamına gelen fantazi ve İngilizce hayalet anlamına gelen phantom kelimelerinin kökenini oluşturur.

Fantasos, fantazi, phantom.

Morphin yani eski adıyla Morphium da adını Morpheus'tan ve onu rüya görmeye sebep olan etkisinden alır.

İngilizce'de in the arms of Morpheus yani Morpheus'un kollarında diye bir deyim var.

Bu da uyurken anlamına geliyor.

Yani bir daha İngilizce konuşurken uyurken diyeceğinizde when I'm sleeping yerine when I'm in the arms of Morpheus gibi böyle havalı bir tabir kullanabilirsiniz.

Bilmiyorum nasıl olur. Ben hiç kullanmadım bu arada.

Bitirirken size soruyorum.

Hangi alem gerçek? İçinde yaşadığımız mı?

Rüyaya daldığımız mı?

Yoksa ikisi de farklı boyutlarda gerçek olabilir mi?

Siz hangi rüyanızdan hiç uyanmamayı dilediniz?

O rüyayı bu dünyada gerçekleştirecek gücünüz yok mu gerçekten?

Gücünüz mü yok, inancınız mı, zamanınız mı, yoksa haliniz mi?

Tekrar düşünün.

Bir daha soruyorum.

O rüyayı bu dünyada gerçekleştirecek gücünüz yok mu gerçekten?