Bölüm 44: Gezegenler Serisi Part 6 | Gezegen mi, Değil mi? Gökyüzünün Kalpli Gizemi: Plüton

Şimdi keşif zamanı, burada sorular hep farklı.

Hazırsan başlıyor bu kez, çocuklar için geliyor bu podcast.

Merhaba minik kaşifler ve çocuklarıyla birlikte sonsuz uzayın sırlarını keşfetmeyi çok seven sevgili ebeveynler.

Minik kaşiflere hepiniz hoş geldiniz. Ben Pelin.

Bu hafta çok heyecanlı bir hafta.

Çünkü tüm dünyada Dünya Uzay Haftası'nı kutluyoruz.

Gökyüzüne bakmak, roketleri hayal etmek ve uzayın en derin sırlarını konuşmak için harika bir zaman.

Bugün öyle bir gök cismine gidiyoruz ki yıllardır hem bilim insanlarının hem de bizim minik yaşiflerin kafasını fena halde kurcalıyor.

Sahi çocuklar, Plüton gerçekten bir gezegen mi yoksa değil mi?

Eskiden gezegendi de sonra ne oldu?

Bir günde oyundan mı çıkarıldı?

İşte bu hafta unvanı değişse de Güneş Sistemi'nin en merak edilen yolcularından biri olmaya devam eden o meşhur gök cismine gidiyoruz.

Karşınızda Plüton.

Hadi en kalın uzay montlarınızı giyin, kemerlerinizi bağlayın çünkü dondurucu ve sürprizlerle dolu bir yolculuğa çıkıyoruz ve keşif başlıyor.

Çocuklar, önce şu sorunun cevabını verelim.

Bir gök cismine gezegen diyebilmemiz için ne gerekir?

Uzaydaki her koca taşa gezegen diyebilir miyiz?

Tabii ki hayır.

Bilim insanları bunun için 3 temel özellik belirledi.

Birincisi güneşin etrafında dönmeli.

Yani başka bir gezegenin uydusu olmadan doğrudan güneşin çevresinde kendi yolunda dolaşmalı.

İkincisi kendi yer çekimiyle yuvarlak bir şekle gelmiş olmalı.

Yamuk yumuk bir patates gibi değil derli toplu bir top gibi durmalı.

3. ise kendi uzay mahallesinin patronu olmalı.

Bilim insanları buna kütleçekimsel olarak baskın olmak diyor.

Yani bir gezegen kendi yolunda yürürken tek başına güçlü olmalı ve yanında benzer boyutta yüzlerce başka komşu taşla birlikte sürüklenmemeli.

İşte bizim minik Plüton bu ilk iki özelliği karşılıyor ama üçüncüsünde takılıyor.

Peki neden? Hadi hikayenin en başına dönelim.

Plüton'un hikayesi 1930 yılında başladı.

Amerikalı gökbilimci Clyde Tombaugh, teleskopla çekilmiş fotoğrafları günlerce sabırla karşılaştırırken uzayda hareket eden küçük bir nokta fark etti.

İşte o küçücük nokta yıllarca güneş sisteminin 9. gezegeni olarak bildiğimiz Plüton'du.

Ama hikayenin en tatlı kısmını biliyor musunuz?

Bu yeni gök cismine adını bir bilim insanı vermedi.

İngiltere'de yaşayan 11 yaşındaki Venetia Burney bu soğuk ve uzak dünyaya mitolojideki yeraltı dünyasından esinlenerek

Pluto yani Plüton adını verilmesini önerdi.

Düşünsenize kaşifler, daha 11 yaşındayken koca bir gök cismine isim veriyorsunuz.

Kim bilir belki bir gün keşfedilecek yeni bir gök cisminin adını da aranızdan biri koyar.

Peki gelelim Plüton neden artık bir gezegen değil sorusuna.

Yıllar geçti, teleskoplarımız güçlendi ve güneş sisteminin çok daha uzaklarını görmeye başladık.

Bilim insanları Plüton'un bulunduğu Kuyper kuşağı adı verilen bölgede tıpkı Plüton'a benzeyen binlerce buzlu gök cismini keşfettiler.

Hatta Eris adında neredeyse Plüton ile aynı boyutta büyük bir buz gök cismi bile buldular.

İşte o zaman çok önemli bir soru ortaya çıktı.

Eğer Plüton bir gezegense onunla aynı yolda dönen bu diğer benzer gök cisimleri de mi gezegen olmalı?

Bilim insanları 2006 yılında toplandılar ve dediler ki Plüton kendi yolunda tek başına güçlü bir patron değil.

Orada onun gibi binlerce buz kayası var.

Böylece Plüton gezegen olmaktan çıkarılıp cüce gezegen olarak sınıflandırıldı.

Ama dikkat! Plüton uzaydan silinmedi, küsük bir yere de gitmedi.

Sadece onu tanımlamak için kullandığımız sınıf değişti.

Ve burada bilimin en güzel taraflarından birini görüyoruz çocuklar.

Bilim donup kalmış bir bilgi değildir.

Yeni şeyler öğrendikçe bilgilerimizi gücelleriz.

Bilim insanları inat etmediler.

Yeni kanıtlar buldukça sorular sordular ve güneş sistemini daha doğru anlamayı başardılar.

İnsanlar yıllarca Plüton'u sadece uzaktan küçük ve bulanık bir nokta olarak gördü.

Ta ki 2015 yılına kadar.

New Horizons yani Yeni Ufuklar adlı uzay aracı tam 9 yıl yol aldı ve Plüton'un yanından geçerken bize ilk kez net fotoğraflar gönderdi.

O fotoğraflarda ne gördük dersiniz?

Plüton'un tam ortasında bembeyaz, devasa bir kalp şekli vardı.

Sanki bu minik gök cismi unvanı değişse de uzayın derinliklerinden bize koskocaman bir sevgi kalbi gönderiyordu.

Hemen o kalbin yanındaysa uzaydan bakınca tıpkı dev bir balinaya benzeyen koyu kırmızımsı gizemli bir bölge bulunuyordu.

Ama bu kalbin ve balina şeklindeki koyu bölgenin üstünde yürümek isteseydiniz yanınıza en kalın montlarınızı almanız gerekirdi.

Çünkü Plüton çok soğuktur.

Sıcaklık tam eksi 230 dereceye kadar düşüyor.

O kadar dondurucu ki dünyada soluduğumuz hava orada olsaydı taş gibi bir buz tutardı.

Üstelik Plüton güneşe o kadar uzak ki onun etrafında koca bir turunu da tam 248 dünya yılında tamamlıyor.

Yani Plüton'da bir doğum günü kutlamak isteseydiniz bir sonraki yaş bastığınız için tam 248 yıl beklemeniz gerekirdi.

Hatta Plüton'un keşfedildiği 1930 yılından bu yana güneş etrafında tek bir doğum günü bile kutlayamadı.

Turunu hala bitiremedi.

Gördüğünüz gibi kaşifler.

Adı ister gezegen olsun ister cüce gezegen.

Flüton o dev buz kalbiyle ve dondurucu gizemiyle uzayın en büyüleyici gök cisimlerinden biri.

Bölümün başında ne demiştik?

Flüton'a adını 11 yaşında bir çocuk vermişti.

O zaman ben de bölümü kapatmadan önce size yine bir soru sormak istiyorum.

Eğer yarın güneş sisteminde yepyeni bir gezegen keşfedilseydi ve adını siz koysaydınız ona ne isim verirdiniz?

Ve neden bu ismi seçerdiniz? Cevaplarınızı merakla bekliyorum.

Sizin de böyle uzayın derinliklerine dair ya da bambaşka konulara dair merak ettikleriniz varsa hemen anne ya da babanızın kulağına fısıldayabilirsiniz.

Onlar da bana Instagram'dan, çocuklar için podcast hesabından sorularınızı gönderebilirler.

Dünya Uzay Haftanız kutlu olsun minik keşifler. Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.

merakla kalın

hoşçakalın