Bölüm 41: Bazı Hayvanlar Doğar Doğmaz Yürüyüp Yüzerken Biz Neden Yürüyemiyoruz?

Şimdi keşif zamanı, burada sorular hep farklı.

Hazırsan başlıyor bu kez, çocuklar için geliyor bu podcast.

Merhaba minik kaşifler ve çocuklarının gelişimini keyifle takip eden sevgili ebeveynler.

Minik kaşiflere hepiniz hoş geldiniz. Ben Pelin.

Bu haftaki konumuz meraklı bir keşifimizin bana daha önceden atmış olduğu bir soru.

Bir minik keşifimiz bana heyecanla sormuş ve demiş ki

Pelin abla yeni doğan minicik ördekler nasıl yumurtadan çıkar çıkmaz suya atlayıp şıpır şıpır yüzebiliyor?

Onlara yüzmeyi kim öğretiyor?

Biz neden doğar doğarmaz yürüyemiyoruz da onlar yürüyebiliyor?

Sahi çocuklar, hiç düşündünüz mü?

Bir ördek yavrusu kabuğunu kırıp çıkar çıkmaz göle dalıp yüzebiliyor.

Bazı cevlen yavruları doğduktan çok kısa bir süre sonra ayağa kalkıp annesinin peşinden koşabiliyor.

Peki ya biz?

Biz insanlar neden doğar doğmaz ayağa kalkıp yürüyemiyoruz?

Neden ilk adımlarımız için aylarca beklemek, denemek, düşüp kalkmak zorundayız?

Doğa bazı hayvanlara gizli bir süper güç mü vermiş?

Yoksa asıl büyük sır bizim çalışkan beynimizde mi saklı?

Hadi bakalım arkanıza yaslanın.

Doğanın en tatlı sırlarından birini çözmeye gidiyoruz.

Ve keşif başlıyor.

Çocuklar, bilim insanları hayvan yavrularının doğduklarında ne kadar bağımsız olduklarına bakıp

onları iki farklı grupta inceliyorlar.

Hatta bilim insanları bu iki gruba çok havalı isimler takmış.

Precautial, precocial ve altricial.

Söylemesi biraz tekerleme gibi ama biz bunlara erken başlayanlar ve yuvada büyüyenler diyelim.

Ördekler, kazlar, atlar ve ceylanlar precocial yani erken başlayanlar takımında.

Doğduklarında gözleri açıktır.

Kasları hemen harekete hazırdır.

Çok geçmeden annelerinin peşine takılabilirler.

Peki neden dersiniz?

Çünkü yaşadıkları vahşi dünyada öylece yatıp beklemek pek akıllıca değildir.

Açık arazide bir ceylanın ya da göl kerarında bir örceğin hayatta kalabilmesi için hemen harekete geçmesi gerekir.

Ama altrisyal yani yuvada büyüyen bazı yavru kuşlar tamamen farklıdır.

Yumurtadan çıktıklarında neredeyse hiç tüyleri yoktur.

Gözleri kapalıdır ve kendi başlarına kıpırdamakta bile zorlanırlar.

Uzun süre yuvada kalır, anne babalarının getirdiği yiyeceklerle büyürler.

Yani doğada kimse kimseden daha üstün ya da tembel değildir çocuklar.

Her canlı yaşayacağı ortama göre en doğru başlangıç haliyle dünyaya gelir.

Şimdi gelelim bizim hikayemize.

Neden bir insan bebeği doğar doğmaz ayağa kalkıp yürüyemez?

Aslında burada çok tatlı ve gizli bir detay var.

Bebekler yürümeye tamamen sıfırdan başlamazlar.

Yeni doğan bebekler de ayakta tutulduklarında bacaklarını adım atıyormuş gibi sırayla hareket ettiren doğal bir refleks görülebilir.

Bilim insanları buna adım atma refleksi der.

Yani minik bebeklerin bedeninde yürümeye giden yolun ilk küçük işaretleri daha en başından vardır.

Ama çocuklar, gerçek anlamda yürümek sadece bir ayağın önüne diğerini koymak değildir.

Beynimizin ve bedenimizin birlikte yaptığı kocaman bir denge oyunudur.

Beynimizin aynı anda onlarca kası, eklemleri, kulaklarımızdaki denge merkezini, gözlerimizden gelen görüntüleri ve ayaktabanlarımızdaki hisleri ışık hızında koordine etmesi gerekir.

Üstelik bütün bunları yaparken küt diye burnumuzun üstüne düşmememiz gerekir.

İşte vücudumuzdaki bu dev orkestranın birbiriyle uyum içerisinde çalmayı öğrenmesi birazcık zaman alır.

Peki insan yavruları neden bu kadar uzun süre anne babalarının kucağında bakıma ihtiyaç duyar?

İşte buradaki bilimsel sırlardan biri de insan beyninin doğumdan sonra da roket hızıyla büyümeye devam etmesidir.

Bizler iki ayağımız üzerinde dimdik yürüyen ve aynı zamanda diğer tüm canlılara kıyasla bedenine göre oldukça büyük bir beyne sahip olan varlıklarız.

Bilim insanları buna doğum ikilemi der.

Eğer bir insan yavrusu anne karnında yürümeyi, konuşmayı ve koşmayı tamamlayacak kadar büyüseydi kafası o kadar büyük olurdu ki dünyaya güvenle gelmesi biraz zorlaşırdı.

İşte doğa iki ayak üzerinde yürümemizle o devasa beynimiz arasında muazzam bir denge kurmuştur.

Bebek dünyaya güvenle gelir ama beyninin ve sinir sisteminin büyük bir kısmı dışarıdaki o rengarenk dünyayı görerek, dokunarak ve ailesinin sevgisiyle büyümeye devam eder.

Peki bir bebek nasıl yürür? Bir sabah uyanıp tamam ben bugün yürümeye karar verdim diyerek mi?

Tabii ki değil. Önce boyun kasları güçlenir, kafasını dik tutar, sonra yavaş yavaş oturmayı başarır, ardından kollar ve dizler çalışır, yerlerde emekleme turları başlar, denge sistemi gelişir ve kaslar güçlenir.

Bu sırada sinir hücrelerinin etrafındaki niyelin adı verilen özel yalıtıcı tabaka gelişmeye devam eder.

Bu tabaka beyinden bacaklara giden komutların birer hızlı tren gibi eksiksiz ve güçlü iletilmesini sağlar.

Ve en önemlisini biliyor musunuz?

Denemek.

Bebekler ayağa kalkar pıt diye düşer.

Bir koltuğa tutunur yine düşer.

Sonra güler, tekrar dener.

Bir adım atar ve bir gün dengesini bulur.

İşte o ilk adım beynin bir günde aldığı bir karar değil,

binlerce küçük denemenin, merakın ve beynin bedenle yaptığı en büyük ortak keşfin sonucudur.

Şimdi hep birlikte düşünelim kâşifler.

Bir ördek yavrusu doğar doğmaz yüzebilir.

Bir ceylan hemen koşabilir.

Peki bizim süper gücümüz ne?

Bizim süper gücümüz doğduğumuzda her şeyi hazır bilmek değil, bilmediğimiz her şeyi öğrenebilmektir.

İnsan beyni yavaş büyür çünkü şekil almaya hazır muazzam bir oyun hamuru gibidir.

Çevremizi izleriz, sesleri dinleriz, dokunuruz, yanılırız ve tekrar deneriz.

İşte bu sayede bir insan büyüdüğünde sadece yürümekle kalmaz.

Buz pateni yapabilir, gökyüzünde uçak uçurabilir, dans edebilir, piyona çalabilir, resim yapabilir, yeni dinler konuşabilir ve daha önce hiç kimsenin yapmadığı icatlar geliştirebilir.

Bazı hayvanlar hayatta kalmak için gereken önemli becerilerin büyük kısmını doğuştan paket olarak getirir.

Biz insanlarda ise öğrenmenin, deneyimin ve merakın payı çok büyüktür.

Şimdi bölümümüzü kapatmadan önce size tatlı bir görevim var minik kaşifler.

Hemen yanınızdaki anne ya da babanıza sokulun ve ona şu soruyu sorun.

Ben bebekken ilk adımlarımı atarken nasıldım?

İlk yürüdüğüm günü hatırlıyor musun?

Bakalım sizin o koltuk kenarlarında tutunduğunuz,

Paytak paytak dengede durmaya çalıştığınız ve sonunda pıt diye yürüyüp herkese havalara uçurduğunuz gün hakkında size hangi komik ve tatlı anıyı anlatacaklar.

Gördüğünüz gibi çocuklar bazen hayattaki en muazzam şeyler birazcık zaman, sabır ve bolca merak ister.

Ördeklerin süper gücü doğar doğmaz yüzmek olabilir.

Bizim süper gücümüz ise yepyeni şeyler öğrenebilmek.

O yüzden düşen, kalkan, deneyen ve dünyayı adım adım keşfeden o harika beyninizle gurur duyun.

Eğer sizin de böyle sorularınız varsa her zaman olduğu gibi anne ya da babanızın kulağına fısıldayabilirsiniz.

Onlar da bana Instagram'dan çocuklar için podcast hesabından ulaşabilirler.

Bir sonraki bölümümüzde görüşmek üzere.

Merakla kalın, hoşçakalın.