Yunan Mitolojisinde İnsanın Yaratılışı

Tarih podcast bölümü.

İNTRO

Çok uzun yıllar önce Yunanlar, insanlığın yaratılış hikayesini merak etmeye başladı.

Tıpkı evrenin başlangıcına dair inançları olduğu gibi, insanoğlunun da bir başlangıcı olması gerektiğini düşünüyorlardı.

Bir arayış içerisindeyken kışın dondurucu soğuğunun yeryüzünden çekilmesinin ardından narin bitki ve çiçeklerin toprağı delerek hayat bulduğunu gözlemlediler.

Bu narin bitkiler yeryüzüne çıktıktan sonra güneşin ve yağmurun yardımıyla filizlendi.

Uzayan dalları ve yaprakları artık baş edilemez hale geldi.

Öyle ki yeni doğan bir bebek gibi vahşi doğaya gözlerini açan narin bitkilerin yerini zaman geçtikçe yabani otlar almaya başladı.

Yunanlar bu zorlu varoluş mücadelesinden ilham alarak insanın da topraktan dünyaya geldiği inancını ileri sürdüler.

Bu inanca göre insanın doğaya adapte olma süreci de yabani bitkilerin yaşama arzusuna benzetildi.

Soğuk, korkutucu ve vahşi doğaya gözlerini açan insanoğlunun da varoluşunu sürdürebilmesi için artık mücadele etmesi gerekiyordu.

Dondurucu hava koşulları ve doğadaki tekinsizliğe karşın sık ağaçlarla kaplı ormanlar ve mağaralar insanoğlunun sığınağı oldu.

Bitkiler uzayan dalları ve baş edilemez yapraklarıyla dahi ihtişamlı görünüyordu.

Fakat insanoğlunun ilkelliği için aynı şey söylenemezdi.

Bu ilkelliğe bir sihirli dokunuş gerekiyordu.

Sonunda tanrılar ve kahramanlar tarafından insanlar uygarlaştırıldı.

İnsanoğlu metali işlemeyi, evleri inşa etmeyi ve ruhunu şekillendiren sanatı öğrendi.

Buna rağmen zamanla sahip olunanın gitgide sıradanlaştığı ve nereden geldiği unutulduğu gibi insanlar da onları medenileştiren tanrıları unutmaya ve yozlaşmaya başladı.

Ancak bu durum tanrıları oldukça öfkelendirdi ve en sonunda insanlığın üzerine bir lanet göndermeye karar verdiler.

Öyle ki bu lanet yalnızca iki ölümlünün hayatta kalabildiği bir tufandı.

Hayatta kalan iki fani, ateş tanrısı Prometheus'un oğlu Deucalion ve onun karısıydı.

İnsanlığın sonunu getirecek olan tufanda hayatta kalabilmeleri için Prometheus onlara yardımcı oldu.

Oğluna tufan sırasında sığınabilecekleri bir gemi inşa etmesini emretti.

9 gün süren tufanda bu gemi sayesinde tanrıların gazabından korunan çift,

Sular durulduktan sonra Teselya'daki Otris Dağı'na veya bazı kaynaklara göre Parnassus Dağı'na gelerek burada dinlenmeye koyuldular.

Tufan ardında yalnızca bu iki ölümlüyü bırakarak çekip gitmişti.

İnsanlığın tek umudu Deucalion ve karısıydı.

Çaresizce çözüm aramaya başlayan Deucalion, Adalet Tanrıçası Temis'in kahinine danışma kararı aldı.

Derhal kahinin yanına gittiler ve ona insan ırkının nasıl geri getirilebileceğini sordular.

Kahinin cevabı açıktı.

Onlara dağın yamacındaki taşları toprağa ekmelerini söyledi.

Bu şekilde insanlık yeniden var olabilirdi.

Deokalyon ve karısı insanoğlunun tohumunu ektiler.

Ve böylece tanrılar tarafından lanetlenen insanı yeniden yeryüzüyle buluşturdular.

Deokalyon tarafından ekilen taşlardan erkekler, karısı Pira tarafından ekilenlerden ise kadınlar meydana geldi.

Ve onlar Yunan ırkının ataları olarak anılmaya başladılar.

Ancak insanın topraktan yani dünyanın kendisinden ortaya çıktığı bu efsaneye olan inanç,

tapınakların inşa edilmesi ve farklı tanrıların ortaya çıkmasıyla yok olmaya başladı.

İnşa edilen bu tapınaklarda tanrılar adına kurbanlar sunuluyordu.

Ayrıca ibadetlerin yerine getirilebilmesi için dini konularda yetkili olan rahiplerin ataması dahi yapılmıştı.

Tapınaklarda anlatılan öğretiler, insanoğlunun Deukalyon ile karısının ektiği taşlardan yaratıldığı inancının zamanla yok olmasına

ve bu varoluş kaynağının tanrılara atfedilmeye başlanmasına neden oldu.

Bu öğretilerden en ünlüsü, antik Yunan şairi Hesiodos'un yazdığı İşler ve Günler esiriydi.

Hesiodos'a göre insanlığın beş çağı vardı.

Bunlardan ilki altın çağaydı.

Bu dönemde Kronos tanrıların ve yeryüzünün hükümdarı olarak tahtındayken insanlar da tanrılar gibi yaşıyordu.

Yaşam zahmetsiz ve iyiliklerle doluydu.

Bahar hiç bitmez, tarlalar kendiliğinden ürün verirdi.

Bu dönemde savaş ve suç nedir kimse bilmezdi.

Ölüm zamanı geldiğinde ise insanlar sanki tatlı bir uykuya dalar gibi gökyüzüne yükselir ve daimon adı verilen ruhlara dönüşerek dünyayı dolaşırlardı.

Bu ilahi varoluş yüzlerce yıl sürdü.

Ne var ki bu büyülü çağ Zeus'un babası Kronos'u alt etmesi ve tahtını ele geçirmesiyle sona erdi.

Olimpos tahtını ele geçiren Zeus yeni bir çağın başlangıcının habercisiydi.

Bu çağa Gümüş Çağı adı verildi.

Artık insanların refah ve mutlu ömürleri geride kalmıştı.

Olimpos tanrıları bir karara vardılar.

Bundan böyle insan ırkı tanrılara eşdeğer olmayacaktı.

Bunun üzerine Olimpos kralı hiç bitmeyen baharı kısaltarak yılı dörde ayırdı.

Tanrıların ilahi özelliklerini kaybeden insanlar artık barınmak ve beslenmek zorundaydı.

Böylece ilk defa sığınabilecekleri bir barınak inşa ettiler.

Daha sonra tarlalarını sürdüler ve mahsul elde ettiler.

Fakat yine de ömürleri uzundu.

Bir bebeğin yetişkin olabilmesi için 100 yıl geçmesi gerekiyordu.

Yetişkin olduklarındaysa çocuklukları kadar olmasa da hatırı sayılır bir ömür sürüyorlardı.

Ancak bu insanlara yetmedi.

100 yıllık çocukluk dönemleri ve nispeten daha kısa süren yetişkinlikleri açlık ve sefalet içinde geçmişti.

Bu sebeple Olimpos'un hükümdarına ve diğer tanrılara hizmet etmeyi bıraktılar.

Böylece Zeus'un lanetini kazandılar ve bu lanet en nihayetinde Gümüş Çağı insanlarının yok olmasına sebep oldu.

Tanrıların öfkesi insanlığın sonunu getirmeye yetmişti.

Ölüler diyarına gönderilen huzursuz ruhlarsa uzun yaşamlarında tadamadıkları zevklerin özlemiyle yeryüzünden kaybolmuşlardı.

olmuşlardı.

Gümüş çağının bitmesiyle birlikte Zeus eline bir diş budak ağacı aldı.

Heykeltıra şedasıyla ağacı yontmaya ve şekil vermeye başladı.

İşi bittiğinde güçlü ve savaşçı bir ırk yaratmıştı.

Yok ettiklerine olan öfkesini ağaçtan yarattığı bu yeni insanlara yansıtmıştı.

Onlar gümüş çağındakilerine nazaran daha zayıf olmalarına rağmen oldukça kuvvetliydiler.

Tüm eşyaları silahı ve savaşı çağrıştıran bronzdan yapılmıştı.

Zihinleri de yürekleri gibi sert, katı ve acımasızdı.

Dünyaya getirilen barış ve sükunetini aksine savaş ve kavgadan başka bir şey bilmiyorlardı.

Kendileriyle ve kendilerinden olmayanlarla sürekli kavga halindeydiler.

Ve bütün ömürlerini böyle tüketiyorlardı.

Öyle ki bu zamana kadar insanların arasında yaşayan adalet tanrıçası Temis dahi,

bronz çağının acımasızlığına şahit olunca dünyayı terk etti.

Yeniden huzur ve barış için cennetin yolunu tuttu.

Kimine göre bir tufan bu çağı sona erdirdi, kimine göre ise birbirlerinin sonunu yine kendileri getirdi.

Zeus, bronz çağında insanların getirdiği kaostan oldukça tiksinmişti.

Bu büyük hengamenin ardından daha asil ve daha dürüst bir ırk yaratmaya karar verdi.

Böylece Heniseoi adı verilen güçlü ve cesur yarı tanrıların dünyaya gelmesiyle kahramanlar çağı başlamış oldu.

Öykülerinde Tebai ve Truva'da geçen destansı savaşlardan bahsediliyor,

onlara dair hikayeler uzak diyarlarda anlatılan efsanelere dönüşüyordu.

Damarlarında akan ilahi kanla bu yarı tanrılar cesurca savaşıp destanların baş kahramanı oldular.

Uğruna ölecekleri ve kan dökecekleri kutsal adanmışlıklar...

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Dünyada hala savaş vardı.

Fakat onlar bronz çağında olduğundan daha adil bir hayat sürdüler.

Ve her başlangıcın bir sonu olduğu gibi kahramanlar çağının sonu da kendi yarattıkları savaş ve yıkımla birlikte geldi.

Böylece Olimpos tanrılarının ilahi dokunuşları kahramanlar çağının bitmesiyle birlikte yeryüzünden siliniverdi.

Sonrasındaysa demir çağı başladı.

Tanrılar ölümsüzdü fakat onları ölümsüz kılan en önemli şey insanların inançlarıydı.

Ancak zamanla tanrılara olan inanç azaldı ve izleri yeryüzünden silinmeye başladı.

Dindarlık yok oldu, erdem ve dürüstlük kavramları insanları birer birer terk etti.

Entrika, şiddet, açgözlülük ve ikiyüzlülük adeta bir sarmaşık gibi insanoğlunun yüreğini ele geçirmeye başladı.

Birbirlerine olan güvenlerini kaybetmiş, sevgiden ve merhametten bir haber olmuşlardı.

Demir'in işlenmesinin ve şekil almasının zahmetli olduğu gibi artık insan ırkının düzelmesi için de büyük çaba ve emek gerekiyordu.

Fakat Zeus'un sabredecek zamanı yoktu.

İnsanlığa olan inancının azalması ve gittikçe artan öfkesi demir çağının sonunu getirmeye yetecek düzeydeydi.

Sonunda insanlığın üzerine büyük bir tufan göndererek bu çağı da sona erdirdi.

Artık insanlıktan geriye yalnızca Deokalyon ve karısı Pira kalmıştı.

Antik Yunan şairi Hesiodos'un eserinde hikayenin bundan sonraki kısmı ilk versiyonundan farklı olarak anlatılmıştır.

İlkinde Yunan ırkının yaratıcıları, tufanda hayatta kalan Deokalyon ve karısıydı.

Hesiodos'a göre ise Zeus'un sonunu getirdiği insan ırkını Prometheus yeniden var etmişti.

Buna göre insanlığın son bulmasının ardından,

kederli gözlerinden akan yaşlarla yoğurduğu ve şekil verdiği toprak,

ilham ve barış tanrıçası Athena'nın üflediği ruhla birlikte hayat bulmuştu.

Ve sonunda insanoğlu, ait olduğu yeryüzüyle tekrar buluşmuştu.

Bu durum Prometheus'un kalbinde insanlığa olan umut tohumlarını yeniden yeşertmeye yetmişti.

Ancak dünyaya tekrar gelen insanoğlu aciz ve korunmasızdı.

Soğuk hava koşullarından kaçarak sığındığı barınaklarda dahi zorla hayatta kalıyor,

çiğ meyveler ve kanlı etlerle besleniyor,

vahşi hayvanların yarattığı tehlike karşısında savunmasız bir şekilde yaşam mücadelesi veriyordu.

Prometheus ise yarattıklarına karşı derin bir sevgi besliyordu.

Zihinlerini ve koşullarını iyileştirebilmek için onlara tüm nimetlerini sundu.

İnsanlara, kendilerini savunmalarına yardımcı olacak aletlerin yapımında kullanılan metali işlemeyi öğretti.

Yemeklerini pişirmeleri ve ısınmaları için onlara ateşi verdi.

Astronomiyi, anatomiyi, alfabeyi, hastalıklarla nasıl baş edilebileceğini ve kehanetleri yorumlamayı öğretti.

Yaratıcılarının kendilerine sunduğu imkanlardan sarhoş olan insanoğlu lükse ve rahat yaşama alıştı.

Tanrılar yine unutulmuştu.

Bu durum Olimpos'un efendisi Zeus'u yeniden öfkelendirdi.

Artık insan ırkına bir ders verilmesi gerektiğini düşünüyordu.

Bunun üzerine Olimpos'un diğer tanrı ve tanrıçalarını da çağırarak Mekone'de bir toplantı düzenledi.

Düzenlediği bu toplantıya Prometheus'u da davet ederek kendisinden bir hayvan kurban etmesini ve öldürülen hayvanın parçalarını ikiye bölerek tanrılarla insanlar için pay etmesini emretti.

Koca bir öküz tanrıların huzurunda kurban edildi.

Kurnaz Prometheus kurbanın etlerini bir yana, kemiklerini ise diğer yana ayırdı.

Etin üzerini işkembeyle, kemiklerin üzerini parlak, lezzetli ve yağlı bir tabakayla örttü.

Tanrıların kralına iki parçadan birini seçmesini söyledi.

Zeus parlak yağlı tabakanın lezzetine ve güzelliğine aldanarak Olimpos tanrılarına o parçanın pay edilmesini talep etti.

Fakat yanlış bir seçim yaptığını fark etmesi çok uzun sürmeyecekti.

Yağlı tabakayı kaldırıp altındaki kemik yanını görünce o kadar çok sinirlendi ki Prometheus'un ölümlülere armağan ettiği ateşi ellerinden almaya karar verdi.

Bunun üzerine Prometheus, Olimpos'un büyük hükümdarının öfkesine göğüs germeye ve insan ırkının yaşam kaynağı olan ateşi onlara geri getirmeye yemin etti.

Hemen bir plan hazırladı.

Olimpos dağına çıktı ve Hephaistos'un alevler saçan ocağından küçük bir kıvılcım alarak gizlice yeryüzüne indi.

Böylelikle insanlara yeniden ateşi hediye etti.

Diğer yandan baş tanrının hükmü geçersiz kılınmıştı.

Yasaklanan ateş insanlığa tekrar verilmişti.

Emirlerine karşı gelen her kimse derhal cezalandırılması gerekiyordu.

Zeus tanrıların kutsal zırhlarını ve savaş aletlerini üreten oğlu Hephaistos'un yanına gitti.

Ona çamurdan bir kadın yaratmasını söyledi.

Yarattığı bu kadının yüzü ölümsüz tanrıçalara, bedeni ise güzel genç kızlara benzemişti.

Tanrılar bu sanatsal varlığın zarafetinden o kadar çok etkilendi ki kendisine özel armağanlar bahşettiler.

Athena ona renk renk kumaşlar dokunmasını öğretti ve beline süslü bir kuşak bağladı.

Saçları bahar çiçekleriyle donatıldı.

Boynuna altın gerdanlıklar takıldı.

Afrodit ve Hermes'ten çekici ve karşı konulamaz olmak için gereken tüm nitelikleri almıştı.

Bu güzel kadın vasıtasıyla dünyaya husumet ve sefalet yayılacaktı.

Zeus ona tanrıların armağını anlamına gelen Pandora ismini verdi.

Tüm kötülükler bir kutuya konuldu, kapağı kapandı ve Pandora'ya emanet edildi.

Artık her şey hazırdı ve en sonunda baş tanrı, felaketin taşıyıcısı Pandora'yı Prometheus'un kardeşi Epimetheus'a gönderdi.

Epimetreus kardeşine nazaran daha aptal ve ihtiyatsızdı.

Zeus'tan gelen hiçbir hediyeyi kabul etmemesi konusunda uyarılmıştı.

Ancak bu uyarıya kulak asmamış, Pandora'nın ihtişamlı güzelliğine kapılmış ve genç kadını kendisine eş yapmıştı.

Ancak felaketlerin çökmesi uzun sürmedi.

Yüreğinde alevlenen merakla yanıp tutuşan Pandora en sonunda kendisine emanet edilen kutuyu açarak içindeki tüm dertleri, acıları ve kötülükleri dünyanın dört bir yanına saçtı.

Her şey bir anda olup bitmiş genç kadın neye uğradığını şaşırmıştı.

Alel acele kutunun kapağını kapatmaya çalıştı.

Bunu başardığında ise dünyaya yayılan tüm kötülüklere rağmen insanlığı ayakta tutacak olan umut kutuya hapsedilmişti.

İnsan ırkından intikamını alan Zeus'un okları artık yasalarını defalarca çiğneyen ve onu her fırsatta kandırmaya çalışan Prometheus'a çevrilmişti.

İhanetin sahibi cezalandırılmalıydı.

Zeus oğlu Hephaistos'un yanına giderek Prometheus'u Kafkasya dağındaki kayaya zincirlemesini emretti.

Ancak ceza bununla sınırlı değildi.

Bizzat tanrıların görevlendirdiği bir kartal her gün yanına gelerek karaciğerini kemirecekti.

Üstelik kemirdiği kara ciğer her gün kendini yenileyecek,

bu şekilde yıllarca sürecek olan ceza kısır bir döngüye dönüşecekti.

Ona Prometheus Desmotes yani Zincire Vurulmuş Prometheus denildi.

Uzun yıllar boyunca devam eden bu acımasız cezanın ardından Prometheus,

Zeus'a bir kehanet vaadinde bulundu.

Bu kehaneti yalnızca kendi biliyordu.

Ve kehanetin içeriği Zeus'un sonunun nasıl geleceği ile ilgiliydi.

Kehanete göre Zeus bir tanrıçayla evlenecek ve ondan doğan çocuk Olimpos'un yeni efendisi olacaktı.

En sonunda Zeus kehanetteki tanrıçanın kim olduğunu öğrenmek ve gerçekleşecek olayların önüne geçebilmek için Prometheus'u affetmek zorunda kaldı.

Oğlu Herkül'ü kartalı öldürmesi için görevlendirdi.

Tanrılar katına tekrar kabul edilen Prometheus kehanet olarak ise Olimpos'un kralına Tanrıça Tetis'in adını verdi.

Yunan mitolojisinde insanoğlu yapılan onlarca fedakarlık sonunda yaşamaya hak kazanmıştı.

Eskisi kadar güçlü, dirayetli ve gösterişli değildi.

Tanrısal özelliklerini kaybetmiş, kahramanlar çağında anlatılan efsanevi yeteneklerini yitirmişti.

Yine de tanrıların yardımıyla ayakta kalmış, verdiği çetin yaşam mücadelesini kazanmayı başarmıştı.

Altyazı M.K.

Dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.