Vikinglerin Amerika'yı Keşfi - Kristof Colomb'tan Tam 500 Yıl Önce!

İTALİAN DENİZCİ CHRISTOPH COLOMB

İspanyolların keşif seferlerinden yaklaşık 500 yıl önce İskandinavların Amerika'ya ulaştıklarını öne süren hikayeler anlatıyor.

Ayrıca günümüzde yürütülen arkeolojik çalışmalar da Vikinglerin Kuzey Amerika'daki varlığına doğruluyor.

O halde biz neden bugün Amerika'nın kaşifinin Christoph Kolomb olduğunu tarih kitaplarında yazmaya ya da okullarda anlatmaya devam ediyoruz?

Bu soruyu video sona ermeden cevaplamış olacağız.

Öncelikle Viking destanlarının tozlu sayfalarına dalıp Vikinglerin Kuzey Atlantik seferlerini konu edinen muhteşem hikayeleri derli toplu bir şekilde ele almaya çalışalım.

Aslında Avrupalıların Amerika'ya yaptıkları seyahatlerin tarihi Christoph Colomb'un yolculuklarından yaklaşık 1000 yıl öncesine 550'li yıllara kadar uzanıyor.

Bu seyahatlerin en erken tarihli olanına Navigatio Sancti Brandani Abatis yani başrahip Aziz Brandon'ın yolculuğu adlı Orta Çağ'a ait bir kayıtta rastlıyoruz.

Vikinglerin Kuzey Atlantik keşiflerinden yaklaşık 300 yıl önce Aziz Brandon ve İrlandalı keşişler Atlantik açıklarında bulunduğuna inandıkları Kutsanmışlar Adalarını aramak amacıyla batıya doğru yelken açmışlardı.

Bu yolculuklar sırasında keşişlerin Faroe Adalarına ve İzlanda'ya ulaştıklarına bugün kesin gözüyle bakılıyor.

Ancak hikayenin Kuzey Amerika kıyılarına dek uzanan kısmının ne kadar doğru olduğunu kestirmek mümkün değil.

Kitapta buzdağları, volkanlar ve balinalar gibi gerçek şeyler hakkında verilen detaylara rastlıyoruz.

Geri kalan ayrıntılar ise Azizlerin sınırsız hayal gücüyle donattıkları satırların arasında kaybolmuş gibi görünüyor.

Brandon'ın yolculuklarından sonra İrlandalı keşişler Faroe Adaları'nı ve İzlanda'yı inzivaya çekilmek amacıyla pek çok kez ziyaret etmiş

fakat buralara tamamıyla erkeklerden oluşan gruplar halinde geldikleri için kalıcı bir yerleşim yeri kurma gereği duymamışlardı.

Buraya ilk defa yerleşecek olanlar İskandinavya kökenli topluluklardı.

8. yüzyılın sonundan itibaren Britanya'ya akınlar düzenlemeye başlayan Vikingler,

9. yüzyılın başlarında İrlandalı keşişlerle irtibat kurmuş ve batıda yerleşime uygun başka adalar olduğunu öğrenmişlerdi.

İrlandalı keşişlik uyum 825 yılında kaleme aldığı eserinde Vikinglerin ilk olarak Faroe Adalarına yerleştiklerini yazar.

Adaların keşişlerin beslenmek amacıyla getirdikleri koyunlarla dolu olmasından dolayı İskandinavlar buraya koyun adaları anlamına gelen Faroe Adaları ismini verirler.

Vikinglerin Kuzey Atlantik'teki bir sonraki durağı İzlanda'ydı.

860 yılı civarında Danimarka'dan Hebritlere gitmek için yelken açan Gardar adında bir Viking'in gemisi fırtınaya yakalanmış ve onu hiç bilmediği bir kara parçasına sürüklemişti.

Yüksek uçurumları ve buzla kaplı topraklarıyla bu kara parçası ilk başta Gardar'a hiç de çekici gelmemişti.

Ancak hava koşulları geri dönmek için pek eleverişli değildi.

Bu yüzden Gardar adamlarıyla birlikte adanın kuzey kıyısında yer alan Husavik'te karaya çıkmış ve birkaç ay boyunca yeni keşfettiği bu kara parçasını dolaşmıştı.

Bahar gelip yeniden denize açıldıklarında ise yanlarındaki bir köleyi ve bir cariyeyi burada bırakmışlardı.

İşte bunlar İzlanda'nın ilk sakinleriydiler.

Aynı yıllarda İzlanda'ya ulaşmayı başaran bir diğer Viking ise Kaşif Naddot'tu.

Naddod karaya çıktıktan sonra bir kar fırtınasının ortasında kaldığı için buraya Sniland yani karlı ülke adını vermişti.

Ancak adaya asıl ismini verecek olan Norveçli Floki idi.

Floki Naddod'un İskandinavya'ya dönmesinden sonra onunla görüşmüş ve anlattığı hikayelerden etkilenmişti.

Ancak İzlanda'ya ulaştığında burada yaşadığı deneyim hiç de hayal ettiği gibi olmadı.

Floki kendine yerleşim yeri olarak bugünkü Reydar Fjordur kasabasının bulunduğu alanı seçmişti.

Buradaki ilk yazını fok balığı avlayarak geçirmiş ancak yeterli besin temin edemediği için yanında getirdiği hayvanların tamamı açlıktan ölmüştü.

Bu gelişme üzerine geri dönmeye karar vermiş ancak denize açılan fjordlar buzla kaplandığı için adada mahsur kalmıştı.

Tüm bu deneyimlerden dolayı Floki buraya Iceland yani buz ülkesi adını vermişti.

Köken olarak eski Norse dilinden gelen bu kelime zamanla başka dillere de geçmiş ve Türkçede de İzlanda olarak yer etmiştir.

874 yılı civarında Norveç kralı Sarışın Harold ile sorun yaşayan bir grup eşlerini ve çocuklarını da yanlarına alarak

Ingolfur Arnarson'un önderliğinde Norveç'ten ayrılarak İzlanda'ya geldi.

Bu grubun yerleşim kurma girişimi başarıyla sonuçlanmış ve 10. yüzyılın ortalarına gelindiğinde İzlanda'daki nüfus birkaç bin kişiye ulaşmıştı.

İzlanda keşfedildiğine göre artık Grönland'ın da keşfedilmesi an meselesiydi.

10. yüzyılın ilk çeyreğinde Gumbujorn Olsson adlı bir denizci Norveç'ten İzlanda'ya doğru yolculuk ederken bir fırtınaya yakalanarak rotadan çıkmış

ve İzlanda'nın batısında yer alan devasa buzullarla kaplı gören landa sürüklenmişti.

Gumbuorn gözüne pek verimli gelmeyen bu toprak parçasında karaya çıkmamış ve İzlanda'ya geri dönmüştü.

Bu olaydan kısa bir süre sonra İzlanda'ya yerleşmek amacıyla yeni bir grup geldi.

Bu grubun üyelerinden biri de o yıllarda henüz küçük bir çocuk olan Erik Thorvaldson'du.

Büyüdüğünde kızıl uzun saçları ve kızıl sakallarından dolayı Kızıl Erik olarak anılacaktı.

Eric'in babası cinayet işlediği için sürgüne gönderilmiş ve içlerinde küçük Eric'in de bulunduğu aile fertleriyle birlikte İzlanda'ya göç etmişti.

Fakat buradaki verimli toprakların tamamı daha önce bölgeye gelen yerleşimciler tarafından kapılmış durumdaydı.

Eric daha iyi topraklara sahip olabilmek amacıyla pek çok kavgaya karışmış ve en sonunda 982 yılında rakiplerinden birini öldürerek İzlanda'dan sürgün edilmişti.

En az 3 yıl boyunca ülkeyi terk etmek zorundaydı.

En iyisi batıya doğru yelken açmak, yıllar önce Gumbuyo'nun keşfettiği topraklara gitmek ve orada yerleşim kurulup kurulamayacağını araştırmaktı.

Böylece Erik yanına aldığı birkaç adamıyla birlikte yelken açarak Atlantik'in dondurucu sularında ilerlemeye başladı.

Öncelikle Groenland'ın güney ucuna ulaşan Erik daha sonra kuzeye yönelerek bu kara parçasının batı şeridini keşfetti.

Buzullarla kaplı fiyortlarda hiçbir yaşam izi yoktu.

Birkaç milde bir çürümüş tekne kalıntılarıyla karşılaşıyorlardı.

Bunlar muhtemelen bölgeyi 100 yıl kadar önce terk ettiği düşünülen Dorset Eskimolarına aitti.

Eric 3 yıl boyunca Grönland'ı araştırmış ve 3 yılın sonunda sürgün süresi dolduğu için İzlanda'ya dönmüştü.

Aslında Grönland yaşamaya uygun bir yer değildi.

Ancak Eric yeni keşfinin insanlarda heyecan uyandırması için buraya yeşil diyar anlamına gelen Greenland adını verdi.

Anlattığı hikayelerde yeni bulduğu kara parçasının yemyeşil ağaçlarla dolu olduğunu söylüyordu.

Çok geçmeden etrafında Grönland'a gitmeyi uman yüzlerce insan toplanmıştı.

Erik yeniden denize açıldığında bu kez ona eşlik eden 25 gemi vardı.

Ancak bunların yalnızca 14'ü güvenli bir şekilde karaya ulaşmayı başaracaktı.

Geri kalanı ya geri dönmüş ya da Atlantik'in karanlık sularında kaybolmuşlardı.

Bu seferle birlikte Grönland'a ulaşan insan sayısı 400'den fazlaydı.

İçlerinden bir kısmı İzlanda'ya geri dönse de burada kalanlarla iki farklı yerleşim yeri kurmak mümkün olmuştu.

Adanın güney bölümünde yer alan doğu yerleşimi ve daha kuzeyde yer alan batı yerleşimi.

Grönland, Vikingler için hiçbir zaman İzlanda gibi çekici bir yerleşim yeri haline gelmedi.

Ki İzlanda'nın bile çok çekici bir yerleşim yeri olduğu söylenemez.

Buna karşılık Kızıl Eri'nin soyundan gelenler 15. yüzyıla kadar Grönland'da yaşamaya devam ettiler.

20. yüzyılda burada yapılan arkeolojik kazı çalışmaları sonucunda Vikinglerden kalan 3 uzun evin, bir Viking tinginin, bir demirhanenin ve bir kilisenin kalıntıları ortaya çıkarılmıştır.

Grönland'ın keşfinden yaklaşık 4 yıl sonra 986 yılında İzlanda'ya gelen Bjarni Herjulsson,

babasının buradaki arazisini terk ederek Kızıl Erik'le birlikte yeni keşfedilen toprakları yelken açtığını öğrendi.

Bjarne derhal tayfasını toplayarak babasını ve Erik'le gitmiş diğer akrabalarını bulmak amacıyla yeniden denize açıldı.

Ne var ki içlerinden hiçbiri daha önce Grönland'a gitmemişti.

Ellerinde Erik tarafından İzlanda'da anlatılmış birkaç efsanevi hikayeden başka hiçbir şey yoktu.

Bununla birlikte yolculuk beklediklerinden çok daha zorlu geçti.

Bjarne ve ekibi denize açıldıktan kısa bir süre sonra gökyüzü siyah bulutlarla kaplanmış ve gemileri oradan oraya savuran şiddetli bir fırtına patlak vermişti.

Üç gün süren bu fırtınanın ardından Bjarne ve adamlarının gördükleri ilk şey dağılmakta olan siyah bulutların arasından zar zor seçilebilen bir kara parçasıydı.

Bjarne kıyı boyunca kuzeye doğru ilerlemiş ve buradaki toprakların kıymetsiz olduğunu düşündüğü için karaya çıkma gereği duymamıştı.

Ayrıca Eri'nin kurmuş olduğu yeni yerleşim yerinin izine de rastlamamışlardı.

Bjarne birkaç gün süren yolculuğunun ardından en sonunda Grönland'da karaya çıkmış ve babasının doğu yerleşiminde bulunan çiftliğine ulaşmayı başarmıştı.

Güneybatı'da bulunan yeni toprakların keşfi ilk başlarda pek ilgi görmedi.

Ancak bin yılı civarında Kızıl Erik, Bjarne'nin hikayelerinden etkilenerek buraya bir keşif yolculuğu yapılmasına karar verdi.

Ne var ki artık kendisi bu zahmetli ve uzun yolculuğu kaldıramayacağı kadar yaşlanmıştı.

Bu nedenle keşif seferinin önderi olarak oğlu Leif Erikson'u görevlendirdi.

Hazırlıklar tamamlandı ve bin yılının yaz aylarında Vikingler 35 kişiden oluşan bir ekiple Bjarne'nin keşfettiği topraklara doğru yelken açtılar.

İlk karaya çıktıkları yer bugünkü Baffin adasıydı.

Vikingler buraya buzlu ve kıraç bir yer olduğu için Helluland yani taşlar ülkesi adını vermişlerdi.

Ancak Leif burada oyalanmanın zaman kaybı olacağını düşünüyordu.

Baktıkları her yerde verimsiz topraklarla karşılaşıyorlardı.

Bu yüzden yeniden gemilerine binerek güneye doğru ilerlemeye başladılar.

Sırasıyla Markland yani Ağaçlar Ülkesi ve Vinland, Şarap Ülkesi adını verdikleri yere ulaştılar.

Markland bugünkü Labrador'du.

Ancak Vinland'ın tam olarak neresi olduğu halen saptanabilmiş değildir.

Buna karşılık tarihçiler bölgenin coğrafyasını da göz önünde bulundurarak buranın günümüzdeki Newfoundland adası olduğunu düşünmektedirler.

Vikingler Vinland adını verdikleri bu yerde karaya çıkmış ve kışı geçirmek amacıyla birkaç ev inşa etmişlerdi.

Ancak bu kalıcı bir yerleşim yeri değildi.

Leif bahar geldiğinde yeniden Grönland'a döndü ve keşif hareketi kardeşi Thorvald tarafından devam ettirildi.

Leif ve ekibi Amerika kıtasına ayak basan ilk Avrupalılar olmuştu.

Thorvald ise Amerikan yerlileriyle karşılaşacak olan ilk Avrupalıydı.

Fakat bu karşılaşma pek dost canlısı gerçekleşmedi.

Vikingler karaya çıktıkları bir yerde birkaç kızılderiliyi öldürmüş,

onların intikamını almak için toplanan diğerleri ise Vikinglere saldırarak Thorvald'ı ölümcül bir şekilde yaralamışlardı.

Bu gelişme Vikinglerin ikinci keşif seferinin sonu oldu.

Thorvald'ın girişiminden birkaç yıl sonra Thorfinn Carsefna adında bir kabile lideri,

Vinland kıyılarında kalıcı bir yerleşim geri kurmak amacıyla Grönland'dan ayrıldı.

Yanında karısı Gudrid ve çoğunluğu erkeklerden oluşan yaklaşık 70 kadar yerleşimci vardı.

Thorfinn ve beraberindekilerin Vinland'da geçirdikleri ilk kış oldukça sakin geçmişti.

Bölgedeki Kızılderililerle iletişim kurmuş, kendi aralarında Kürk ticaretine dahi başlamışlardı.

Ancak zaman içinde iki grup arasında anlaşmazlıklar baş göstermeye başladı.

Thorfinn'in adamları bir grup yerliği kılıçları çalmaya çalıştıkları bahanesiyle öldürünce diğerleri bunun intikamını almak için geri geldiler.

Vikingler bir pusu kurarak kızılderilileri püskürtmeyi başardı.

Fakat burada uzun süre barınamayacaklarını anlamışlardı.

Thorfinn ailesiyle birlikte ertesi yıl Grönland'a döndü.

Ve en sonunda İzlanda'dan birkaç arazi satın alarak buraya yerleşti.

Birkaç yıl sonra Leif Erikson'un üvey kız kardeşi Freydis tarafından gerçekleştirilen son yerleşim girişimi de başarısız oldu.

Bu andan itibaren Vikinglerin Vinlanda olan ilgisi azalmaya başladı.

Sonraları birkaç macera perest tarafından Kuzey Amerika'ya yapılan yolculukların ise akıbeti kesin değildir.

Şimdiye kadar bahsettiğimiz şeylerin neredeyse tamamı 13. yüzyıldan itibaren yazıya geçirilmiş olan iki destandan.

Greenlandlılar Destanı ve Kızıl Erik Destanı'ndan geliyor.

Bu durum doğal olarak bütün bu hikayelerin uydurulmuş olabileceği ihtimalini akla getiriyor.

Aslında tarihçiler de bu ihtimali göz önünde bulundurarak uzun bir süre Vikinglerin Vinland seyahatlerinin gerçek olmadığını düşündüler.

Ta ki 1960 yılında Kuzey Amerika'nın batı kıyısında yer alan Newfoundland adasında Vikinglere ait izler bulununcaya dek.

1960 yılında Norveçli iki araştırmacının çabalarıyla Newfoundland'ın kuzey ucunda bir Viking yerleşimi ortaya çıkarıldı.

Arkeologların daha sonraları bölgede yürüttüğü kazı çalışmaları sonucunda

Lansomedovs adlı küçük bir köyün yakınlarında Vikinglere ait 7 uzun evin temeli bulundu.

Evlerin temeli tıpkı Grönland ve İzlanda'dakiler gibi çimlerle kaplanmıştı.

Yerleşimin çevresinde ise çeşitli atölyeler vardı.

Bulunan materyallerin tamamı Viking işçiliğinin izlerini taşıyordu.

Artık Vikinglerin Christoph Kolomb'dan tam 500 yıl önce Amerika'ya ulaştığı su götürmez bir gerçekti.

O halde biz neden bugün hala Amerika'nın Christoph Kolomb tarafından keşfedildiğini iddia ediyoruz?

Bu yanlış bir bilgi mi?

Aslına bakarsanız değil.

Biraz klişe bir ifade olacak belki ama Kolomb Amerika'nın ilk değil son kaşifiydi.

Vikingler gibi Kolomb'dan önce Amerika'ya ulaştığı düşünülen başka uygarlıklar da vardı.

Ancak Kolomb öncesi keşiflerin hepsi zamanın azizliğine uğradı.

İnsanoğlunun hafızasında kalıcı olarak yer etmedi.

Yalnızca hikayelerde, destanlarda anlatıla geldi.

Ve çoğu zaman unutuldu.

Fakat Kolomb'un keşfi kalıcıydı.

O günden bu yana Atlas Okyanusu'nun ötesinde uzanan devasa bir kıta olduğu asla unutulmadı.

Bu kıtada yeni yerleşim yerleri kuruldu ve bunların bir bölümü günümüze kadar hayatta kalmayı başardı.

İşte bu yüzden bugün biz Amerika'nın mükaşifi olarak Christoph Kolomb'u kabul ediyoruz.

Ama bu durum Vikinglerin Vinland seyahatlerine gölge düşürmüyor.

Aksine bu seyahatler bizlere Vikinglerin Kuzey Atlantik'teki adaları adeta bir sıçrama tahtası olarak kullanarak

Kolomb'dan 500 yıl önce Amerika'ya ulaştıkları muazzam bir başarı hikayesi anlatıyor.

Ellerindeki imkan ve teknolojinin 500 yıl sonrasına kıyasla ne kadar kısıtlı olduğu da düşünülünce bu başarıların değeri ve önemi daha da anlaşılır oluyor.