Truvalı Helen - İhtirasın, İhanetin ve Savaşın Öyküsü (Kronik Mitoloji Serisi)

Tarih podcast bölümü.

KORİNT KÖRFEZİ

Korint Körfezi'nin kuzeyinde yer alan Aetolia ülkesinin kralı Testius'un Leda adında güzeller güzeli bir kızı vardır.

Evlilik çağına geldiğinde bu kız Sparta'nın kudretli kralı Tindarius'la evlenir.

Fakat Leda'nın güzelliği insanların arzularının çok ötesindedir.

Öyle ki genç kadının bu güzelliği sonunda çapkınlığıyla ünlü bir tanrı tarafından fark edilir.

Bu tanrı, aşıklarını şekilden şekle girerek elde etmesiyle tanınan Zeus'tan başkası değildir.

Olimpos'un efendisi kimliğini gizlemek amacıyla kuğuya dönüşür ve kendi ayarladığı bir kartal tarafından kovalanır.

Muzip planının işe yaraması içinse gözüne kestirdiği kadının yani Leda'nın yanına sığınır.

Leda, kuğu şeklindeki Zeus'un çaresizliğinden etkilenir.

Takındığı anaç tavrıyla kuğuyu kartalın gazabından korur ve ikisi birden Eurotas nehrinin kıyısında saklanır.

Merhametin doğurduğu içtenlikle Leda'nın kalbi kuğuya açılır, ikili arasında bir aşk başlar ve birlikte olurlar.

Bundan sonra efsaneler masallara karışır.

Söylentiler alır yürür.

Birliktelikten doğan yavruların yumurtadan çıktığı fısıltıları dünyanın dört bir yanına dağılır.

Zeus ve Leda'dan doğan çocuklar Kastor, Polux, Helen ve Clitemnestra'dır.

Bazı kaynaklar Kastor ve Polux'un bir yumurtadan, Helen ve Clitemnestra'nın başka bir yumurtadan doğduğunu,

bazı kaynaklar ise Helen, Kastor ve Polux'un aynı yumurtadan doğduğunu söyler.

Yunan tarihçi Apollodorus ise Leda'nın Helen'e gebe kaldığı gece hem Zeus hem de Tindarius ile cinsel ilişkiye girdiğini belirtir.

Bununla birlikte hikayenin farklı versiyonlarında Helen'in Zeus ve Tanrıçanemesis'in kızı olduğu ancak onu büyüten kişinin Leda olduğu aktarılmaktadır.

Her ne olursa olsun Helen'in hikayesi, annesinin Tindarius'a olan ihaneti sonucu bir tanrının kızı olarak doğmasıyla başlar.

Bu olaydan yıllar sonra Sparta'dan çok uzaklarda tanrıların soyundan gelen Theseus ve Pritoos isminde iki genç Atinalı kendilerine eş bulmak amacıyla yola koyulur.

Kafalarında Zeus'un kızlarını kaçırmak ve kendilerine eş yapmak vardır.

Pritous tercihini Hades'in karısı Persephone'dan yana kullanır.

Theseus'un kalbinde ise Helen bulunmaktadır.

Tıpkı klasik hikayelerde olduğu gibi genç adam Sparta'ya gelir ve dünyalar güzeli Helen'i kaçırır.

Bundan sonra genç sevgilisini annesi Aetra'nın yanına götürerek onun korumasına bırakır.

Helen'in emniyetinden emin olduktan sonra Theseus, Pritous ile birlikte Persephone'yi kaçırmak için yeraltı dünyasının derin bilinmezliğine yol alır.

Ancak yeraltının hükümdarı Hades'in elinden biricik sevgilisi Persephone'yi kaçırmak sanıldığı kadar kolay olmayacaktır.

Hades misafirlerini hoş bir şekilde karşılar ve sözde nezaketinin bir göstergesi olarak onların şerefine tanrılara yaraşır muhteşem bir ziyafet düzenler.

Fakat bu gösterişli sofranın ardında bir parça kurnazlık gizlidir.

Ziyafet sonrasında Tessius ve Pritovus'un ayaklarına çatallı dilleriyle efendilerinin emirlerini uysal bir şekilde uygulayan Hades'in korkunç yılanları dolanır.

İki genç neye uğradığını şaşırır.

Yaptıkları planın çoktan suya düştüğünü anlamaları ise uzun sürmeyecektir.

Diğer yandan Helen'in kaçırılması erkek kardeşleri Castor ve Pollux'u oldukça sinirlendirmiştir.

Helen'i geri getirme arzuları ateş ve yıkımla birleşir.

En sonunda emirlerindeki Sparta ordusuyla Atina'yı işgal etmek için yola koyulurlar.

Oğlu Theseus'un planına alet olan Aetra, öfkeden deliye dönmüş olan iki kardeşin esiri olur.

Efsanelere göre bu olaylar yaşanırken Helen oldukça küçük bir yaştadır.

Bazı kaynaklarda 7 yaşında olduğu belirtilir.

Bununla birlikte Yunan şair Sitesikorus, Helen'in Tesius tarafından kaçırıldığı dönemde en azından çocuk doğuracak yaşta olduğunu kaydetmiştir.

Ne olursa olsun Helen'in Tesius tarafından kaçırılması Yunan dünyasının iki önemli kenti Atina ile Sparta'yı karşı karşıya getirmiştir.

Bu Helen uğruna verilen ilk savaştır. Ancak sonuncusu olmayacaktır.

Yıllar gelir geçer ve dillere destan güzelliği Akdeniz'in dört bir yanında anlatılan Helen evlilik çağına gelir.

Ancak onu elde etmek kolay olmayacaktır.

Ailesi prensese layık adayın bulunması için bir yarışma düzenlemeye karar verir.

Söylentiler kıtalar boyunca ilerler, uzak diyarlara Spartalı Helen'in kendine bir eş aradığı haberi duyurulur.

Sonunda Tindarius'un sarayı, göz alıcı hediyeler eşliğinde Yunan dünyasının dört bir yanından akın akın gelen genç taliplerle dolar.

Her ne kadar yarışmanın nihai kararını belirleyecek kişi Tindarius olsa da seçilecek kocanın Kastor ve Polux'la anlaşabilecek yapıda olması gözetilir.

Her şey yolunda görünse de Kral Tindarius'un kafasında soru işaretleri vardır.

Kızını dünyanın dört bir yanından gelen taliplerin arasından sadece birine verecektir.

Bunun sonucundaysa seçilmeyen tüm adayların gücenip kızına ve müstakbel damadına karşı kin güdeceklerini düşünür.

Endişeli bir şekilde prensesin taliplerinin arasında yer alan ancak galip gelme olasılığının düşük olduğunu düşündüğü İthaka kralı Odysseus'tan yardım ister.

Buna göre yarışma sonucunu açıklamadan önce tüm taliplere Helen'in seçimine saygı göstereceklerine ve gerekirse seçilen eşe yapılan her türlü saldırıya karşı onu koruyacaklarına dair yemin etmeleri gerektiği söylenecektir.

Bu sayede seçilen kim olursa olsun yarışmanın huzurlu bir şekilde ve mutabakatla son bulması sağlanacaktır.

Tindarius, yeminin öneminin vurgulanması için bir at kurban eder.

Kurban etme töreni esnasında orada bulunan tüm adaylar

Odysseus'un krala önceden ezberlettiği bir yemin okur.

Bundan sonra prensesin eşi olarak Menelaus seçilir.

Genç damat Tindarius'un ölümünden ve Helen'in iki kardeşinin tanrılaştırılmasından sonra ise

Sparta kralı olarak seçilir.

Helen ise onun kraliçesi olur.

10 yıl boyunca Sparta'ya birlikte hükmederler.

Ancak Helen'in yazgısı aslında bu yaşananlardan yıllar önce ufak bir alınganlık uğruna yaratılan Felaketler dizisine bağlanarak belirlenmiştir.

Peleus adında ünlü bir savaşçı ile adı Tethys olan sevimli bir deniz perisi, dillere destan görkemli bir düğün ile evlenmeye karar verirler.

Tüm krallar, kraliçeler ve Olimpos dağının ölümsüzleri bu ihtişamlı düğüne davet edilir.

Ancak bir kişiye düğüne dair ne haber ne de davetiye gönderilir.

Bu mutlu günde kimsenin huzuru bozulmasın diye kavga tanrıçası Eris davetliler listesinin dışında bırakılır.

Fakat bu durum sinsi tanrıçanın gizlice düğünün yapıldığı saraya girmesine engel olmayacaktır.

Nitekim kalbi intikam ateşiyle harlanmaktadır.

En sonunda elinde bir elmayla Hera, Athena ve Afrodit'in oturduğu masaya gelir.

Elmayı bu elma en güzel olana diyerek masanın ortasına bırakır.

Ve en güzel tanrıçayı seçecek olan kişinin de tanrı Zeus olduğunu bildirir.

Sarf edilen bu sözlerle birlikte 3 tanrıça arasında çıkacak ilahi kavganın ilk kıvılcımı alev almış olur.

Zeus bu kavgada taraf olmak istemez.

Bunun üzerine oğlu Hermes'e elmayı verir ve tanrıçalara seçimi İda dağındaki bir çobanın yapacağını söyleyerek onları Hermes'le birlikte dağa gönderir.

Bu sırada Paris adında genç bir çoban İda dağının en yüksek tepesi olan Gargaros'ta sürülerini otlatırken Hermes'in ve üç güzel tanrıçanın kendisini ziyarete geldiğini görür.

Tanrıların habercisi olan Hermes usulca Paris'e yaklaşır ve elmayı zarif parmaklarının arasına bırakarak bir seçim yapmasını ister.

Fakat Paris için bu zorlu seçimi yapmak kolay değildir.

En sonunda elmayı üç parçaya bölmene karar verir.

Böylece her bir tanrıça için elinde bir parça elma olacaktır.

Ancak her...

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Mesbüyük bir kızgınlıkla bu öneriyi reddeder ve Zeus'un emrinin yerine getirilmesi gerektiğini genç adama iletir.

Paris kararsızlığın pençesinde savaşırken tanrıçalar genç adama vaatlerde bulunmaya başlar.

İlk önce Hera sahne alır.

Muhteşem vücudunu sergiler ve en güzel tanrıça seçilmesi karşılığında onu tüm Asya'nın hükümdarı ve kainatın en zengin insanı yapacağını vaat eder.

Daha sonra sıra savaş ve bilgelik tanrıçası Athena'ya gelir.

Elmayı kendine uzatmasının karşılığında Paris'i girdiği bütün savaşlardan muzaffer olarak çıkan bir komutana ve dünya üzerindeki en bilgi adama dönüştüreceğini söyler.

Ancak bunların hiçbiri Paris için yeterli değildir.

En nihayetinde sıra Afrodit'e gelir ve güzel tanrıça Paris'e en az kendisi kadar tutkulu bir kadın olan Spartalı Helen'i vaat eder.

Bu her ölümlünün dikkatini çekecek türden bir tekliftir.

Sonunda anlaşma sağlanır ve yarışmanın galibi Afrodit seçilir.

Seçimden memnun kalmayan Hera ve Athena ise her şeyin sonunda Troya'nın nasıl yerle bir edileceğinin planını yapar.

Bundan sonra Paris denizi aşarak Yunanistan'a gelir ve Sparta kralı Menelaos'un misafiri olur.

Menelaos onu oldukça hoş karşılar.

Genç adamın ziyaretinin asıl sebebi ise Menelaos'un karısı Helen'dir.

Yorgun konuğun şerefine ziyafet sofraları hazırlanır, eğlenceler düzenlenir ve böylece günler birbirini takip eder.

Bu süre boyunca genç adam Troya'dan getirdiği baş döndürücü güzellikteki pek çok hediye ile Helen'in aklını çelmeye çalışır.

Bu cüretkar girişimlerin kocası tarafından anlaşılmasından korkan Helen, ilk başlarda Paris'in aşkına karşılık vermeyi göze alamaz.

Ancak bu çaba beyhudedir.

Paris'e karşı duyduğu arzu tüm kalbini ve bedenini ele geçirmiştir.

Afrodit verdiği sözü çoktan tutmuştur.

Helen artık Paris'e gönlünü kaptırmış durumdadır.

Bunun yanı sıra Menelaus konuğundan hiç mi hiç şüphelenmemiştir.

Hatta bu sırada büyük babası Katreus'un ölümü sebebiyle Girit'e doğru yelken dahi açar.

Bu durumu fırsat bilen ikili ise derhal harekete geçer.

Kocasının ülkeden ayrıldığı günün akşamı Helen, kızı Hermione'yi arkasında bırakarak Paris'le birlikte ülkeyi terk eder.

Bu esnada ikili sarayın hazinesini de yanında götürür.

Bazı kaynaklara göre tam da bu noktada Helen kocasını terk etmeyi reddetmiş, bunun üzerine Paris, Afrodit'in de yardımıyla Kral Menelaus'un kılığına girerek Helen'i kaçırmıştır.

Bazı kaynaklarda ise Paris'in Helen'e tecavüz ettiği belirtilir.

Ancak tüm bu iddialar şüphelidir.

Paris, Menelaus'un kendilerini takip edeceğinden korktuğu için birkaç ay boyunca Poinikia, Kıbrıs ve Mısır'da kalmaya karar verir.

Troya'ya vardıklarında ise görkemli bir düğünle yeni sevgilisiyle evlenir.

Helen'in bu şekilde saraya kabul edilmesi ve eşi Menelaus'a geri gönderilmemesi o zamana dek dünyanın gördüğü en büyük savaşın başlamasına sebep olacaktır.

Euripides, Stesikorus ve Heredot ise Helen'in bu süreçte Mısır'da olduğunu iddia eder.

Hikayeye göre tanrıların habercisi Hermes Zeus'un emriyle Helen'i kaçırır ve Mısır kralı Proteus'un korumasına bırakır.

Ancak savaş kaçınılmazdır.

Yarışmayı kaybetmenin vermiş olduğu öfkeyle çılgına dönmüş olan tanrıça Hera, gökyüzünden aldığı bulutlardan Helen'e benzeyen bir hayalet yaratır.

Ve meşhur savaşı başlatmak amacıyla bu hayaleti denizin öte yakasındaki Troya kentine gönderir.

Buna karşılık Mısırlı rahipler bu olayı farklı bir şekilde anlatır.

Onlara göre iki aşık gemiyle kaçtığı sırada Troya donanması Akdeniz'in altını üstüne getiren güçlü bir fırtınaya yakalanarak yolunu kaybeder.

Paris ve Helen'i taşıyan gemiler Nin Nehri ağzındaki Kanopik şehrine sürüklenir.

Efsanelere göre burada Herakles'e adanan bir tapınak vardır.

Paris ve adamları karaya çıktıkları anda bu tapınağa sığınırlar.

Ancak Paris için işler pek de yolunda gitmez.

Tapınan rahipleri tarafından Prenses Helen'i kaçırmak suçuyla yargılanır.

Bu olayla başa çıkamayacağını anlayan Kaponik valisi sonunda durumu Mısır Kralı Proteus'a bildirir.

Kral Proteus, iki aşığının tutuklanması ve kaçırılan hazinelere el konulması emrini verir.

Nihai kararı ise kesindir.

Ahlaksız Paris sürgüne gönderilir, sevgilisi Helen ise kocası Menelaus gelene kadar hazineyle birlikte adada bekletilir.

Bir çok versiyonda hikaye, iki aşığın hazin bir şekilde ayrılmasıyla sonlansa da,

bazı kaynaklar Helen ve Paris'in, Bunomos, Agonos ve İdaios adlarında üç erkek çocuğu olduğunu belirtir.

Ayrıca prensesle aynı adı taşıyan, Helen adında bir kızları olduğu da kaleme alınmıştır.

Mısırlı rahiplerin tüm katkılarına rağmen genellikle kabul gören hikaye,

ikilinin Truva'ya sağ salim ulaştığı hikayedir.

Menelaus, biricik karısının sarayına gelen ahlaksız bir misafirle kaçtığını öğrendiğinde adeta deliye döner.

Derhal ağabeyi Argos kralı Agamennon'u ziyarete gider ve ona tüm olan biteni anlatır.

Agamennon, Truva'ya bir elçi göndererek Helen'in geri verilmesini talep eder.

Fakat bunların hepsi formalitedir.

Akalar'ın ünlü kralı çoktan savaş için hazırlıklara başlamıştır.

Ayrıca Helen'in de dönmeye niyeti yoktur.

Takip eden aylarda o güne kadar görülmüş olan en büyük filo inşa edilir.

Yunanistan'ın en ünlü savaşçıları tarihin gördüğü en büyük savaşta çarpışmak üzere Agamennon ve Menelaos'un emrinde toplanır.

Homeros onları denizin karşı kıyısına taşıyacak olan filonun 1183 adet gemiden oluştuğunu iddia eder.

Ege denizini aşıp Truva'ya ulaştıklarında sayılarının ayak bastıkları sahildeki kum taneleri kadar çok olduğu görülür.

Artık iklim ve kaos başlamıştır.

Hikayeye göre Yunan dünyası bir kadının ihaneti uğruna 10 yıl boyunca çarpışır.

Öyle ki Truva önlerinde dökülen kan kıvrılarak toprağı yaran dev nehirlere dönüşür.

Kadınlar kocalarını, çocuklar babalarını, babalar ise oğullarını kaybeder.

İTAKA KİRALI ODYSEUS

Bazı destanlar bu geri çekilişin sebebini veba olarak gösterir.

Ancak bu bile onlara Agamemnon'u durdurmaya yetecek kadar güçlü bir neden gibi görünmüyordu.

Yine de Troyalı rahipler, Kral Priyamos'u bu hediyenin halkına ve hanesine servet, bolluk, bereket getireceğine ikna etmeyi başarmışlardı.

Fakat bu at Priyamos'un halkına ve hanesine yalnızca ölüm getirecekti.

O gece 10 yıl boyunca devam eden savaş sona erdi.

Atın içerisine saklanmış olan askerler, gecenin karanlığından faydalanarak dışarıya çıkmış ve ana kapıları açarak Yunan ordusunun tamamını şehrin içine almışlardı.

Agamemnon, Menelaus ve orduları sonunda başarmıştı.

Ancak her ne olursa olsun Menelaus, Helen'in ihanetini aklından çıkaramıyordu.

10 yıl boyunca onu öldüreceği anın hayaliyle yaşamıştı.

Fakat yerle bir edilmiş Troya şehri duvarları arasında onu bulup öldürmek için kılıcını kaldırdığında aslında tüm bu nefretin yersiz olduğunu anlamıştı.

Onlarca yıl süren savaş, kan ve ölümle katılaşmış olan kalbi sevdiği kadını görünce yumuşamıştı.

Hikayenin bundan sonraki kısmı ise daha klasiktir.

Savaşı ve sevdiği kadını kazanan Menelaus, ganimetleriyle birlikte Sparta'ya geri döner ki bu ganimetlerden biri de Helen'in kendisidir.

Destanlar ve efsanelerin en azından büyük bir bölümü onların bundan sonra mutlu mesut yaşadığını yazar.

Menelaus sevgili eşinin ihanetini unutmuş gibi görünmektedir.

Buna karşılık Helen bundan sonraki yaşantısını konu edinen Atina vazolarının üzerinde

Menelaus tarafından tehdit edilirken ve ondan kaçarken tasvir edilir.

Anlaşılan o ki Yunanlar hikayenin bu kısmında Helen'in cezalandırılması gerektiğini düşünmüş olmalıdırlar.

Altyazı M.K.

Altyazı M.K.