Şamanizm Nedir? İlkeleri ve Kökenleri

Tarih podcast bölümü.

VAHŞİ DOĞANIN TEHLİKELERİ

Vahşi doğanın tehlikeleri

Vahşi doğanın tehlikeleri

Vahşi doğanın tehlikeleri

Bundan on binlerce yıl önce, vahşi doğanın tehlikeleriyle karşı karşıya kalan insanoğlunun yaşamını sürdürebilmesi için zorlu bir mücadele içerisine girmesi gerekiyordu.

Dondurucu hava koşullarından korunmak amacıyla mağaralara ya da kayalıkların altındaki sığınaklara ihtiyaç duyuyor ve doğada buldukları çakıl taşlarından günlük hayatlarında işlerine yarayacak çeşitli aletler üretiyorlardı.

Bu şekilde adeta bir fare kapanını andıran, tehlikelerle dolu tabiatın kucağında biraz olsun kendilerini güvende hissedebiliyorlardı.

Aynı ortamda iç içe yaşadıkları yırtıcı hayvanlara yem olmamak için her an tetikte olmaları gerekiyordu.

Vahşi doğanın karmaşıklığı ve bilinmezliği, kendilerini olası tehlikelere karşı korumaları gerektiğine dair adeta onları uyarıyordu.

Paleolitik çağ olarak adlandırdığımız bu dönemde,

tabiat ana, insan yaşamını büyük ölçüde etkileyen ve imkanları sınırlayan bir rol üstlenmişti.

İklimin ve çevre koşullarının değişkenliği en az vahşi doğadaki yırtıcı hayvanlar kadar insan yaşamını tehdit eder düzeydeydi.

Bu durum ise temelde en önemli ihtiyaç olan beslenme ihtiyacını gidermesi için insanoğlunu oldukça zorluyordu.

Henüz toprağın verimliliğinin keşfedilmediği zamanlarda çevrelerinde yetişen bitkileri tüketerek temel ihtiyaçlarını gidermeye çalışıyor,

çalışıyor, tek ya da iki taraflı el baltaları kullanarak avladıkları hayvanlarla besleniyorlardı.

Fakat hiçbir şey göründüğü kadar basit değildi.

Doğa imkanlarını karşılıksız sunmuyordu.

İnsanoğluna göre hayvanların da insanlar gibi ruhları vardı ve bu ruhları kızdırmanın

sonuçları bazen çok ağır olabilirdi.

Alınan her canı doğayla ilişkilendiriyor, ondan bir şey alarak onu kızdırdıklarını düşünüyorlardı.

Avladıkları hayvanların ruhlarının kendilerine kinlenmesinden ve doğal afetlerin çevrelerine kalıcı zararlar vermesinden korkan insanlar,

tabiat ile olan bu alışverişin bir dengesini bulmak zorunda kalmışlardı.

Böylesine ruhani bir ihtiyacın karşılanabilmesi için birisi gerçek dünyanın görünmeyen yüzüne bir yolculuk yapmalı ve insanlarla ruhlar arasında bir köprü görevi görmeliydi.

Böylelikle tarih öncesi dönemin ilk şamanları hayvan ruhlarıyla mistik bir şekilde konuşarak av etkinliğine katkıda bulunmaya başladı.

Ve bunun neticesinde insanoğlu, dünya üzerindeki uzun soluklu yolculuğunun büyük bir bölümünde kendisine eşlik edecek olan bir inancın, yani şamanizmin ilk tohumlarına ekmişti.

Bu dönemde bir şamanın görevi avın başarılı geçmesini sağlamaktı.

Yardımcı ruhları sayesinde öteki dünyada yaşayan hayvanların ruhlarıyla iletişime geçerek av için izin isterdi.

Bazı zamanlardaysa avcılıkta kullanılan aletleri kutsardı.

Ayrıca bu hayvanların üremeleri ve korunmaları görevini de üstlenmişti.

İlerleyen yıllarda farklı kültürlerde av için değişik ayinler düzenlenmeye başlandı.

Tungus şamanı yardımcı ruhunu dişi bir renge iğne dönüştürür ve ruhlar alemine yollardı.

Bu sayede yardımcı ruh av bölgesine diğer renge iğklerinin ruhlarını çağırmakla görevlendirilirdi.

Kolombiya'daki şamanlar ise öteki dünyaya giderek hayvanların efendisinin kılığına girer ve dişi hayvanlarla çiftleşirdi.

Bu şekilde av için yeni hayvanların doğmasını sağlardı.

Bazı Sibirya topluluklarındaysa şamanlar, avın kolaylaştırılması için iklimi değiştirmekle, rüzgar estirmekle ve kar yağdırmakla görevlendirilmişti.

Ayrıca her av mevsiminden önce törenler düzenlenirdi.

Bu törenlerde şaman avlanacak hayvanların öldürülmesine karşılık kendi ruhundan bir parça verirdi.

Yani her törende kendi yaşam gücünden birazını feda ediyordu.

Bununla birlikte avcının kaderi de şamanınkinden pek farklı olmazdı.

Ancak yine de görünmez dünyanın getireceği felaketleri yatıştırmak veya biraz olsun geciktirmek için bu bedelin ödenmesi gerekirdi.

Zamanla şamanın hizmet verdiği alanlar genişlemeye başladı.

Yerleşik hayata geçen ve tarımla tanışan toplumlarda şaman, av etkinliğinin yanı sıra üretime de katılarak toprak verimliliğini arttırmaya çalışırdı.

İnanca göre bahçelerde yetişen her bitki türünün bir tanrısı bulunurdu.

Şaman bu bitkilerin filizlenmesi için tanrıların yardımına ihtiyaç duyardı.

Çünkü bu tanrıların izinleri alınmadıkça bitkilerin zararlı olduğu kabul edilirdi.

Şamanizmin yaygın olduğu kültürlerde inançlar ve ritüeller birbirinden farklı olsa da bir şamanın asıl felsefesi genel olarak insanlarla tanrılar arasındaki ruhani bağı temsil ediyordu.

Avustralya yerlilerinden Kuzey ve Güney Amerika'ya, Sibirya ve Orta Asya'dan Avrupa ve Güney Afrika'ya kadar dünyanın birbirinden farklı ve uzak bölümlerinde şamanların uyguladığı yöntemlerin çok benzer olduğu gözlemlenmiştir.

Genel anlamda bir şaman, insanların başlarına gelen felaketlerin ve talihsizliklerin nedenini açıklar, bu felaketlerin önüne geçer ve onların acılarını dindirirdi.

Bununla birlikte şamanizmi tam anlamıyla kavrayabilmek için felsefesinde yatan temel ilkeleri de anlamak gerekir.

Bu temel ilkelerin başında dünyanın da tıpkı insanoğlu gibi çift taraflı olduğu düşüncesi geliyordu.

İnsan bir bedenden ve bir ruhtan oluşuyordu.

Ruh bedenin kabuğundan sıyrılabilen ve ölümden sonra dahi yaşamını sürdürebilen bir özdü.

İnsanoğlu bu düşünceden yola çıkarak doğadaki tüm varlıkların bir ruhunun olduğu inancını geliştirdi.

Aynı şekilde dünyanın da gündelik ve kutsal olmayan asıl yüzünün arkasında sıradan insanların görmediği kutsal bir yüzü vardı.

Bu görünmeyen dünya tanrıların ve elçilerinin her türlü iyi ve kötü ruhun, hayvanların, bitkilerin, ölülerin ve hayaletlerin barındığı bir dünya olarak betimlenmişti.

Ancak bu kutsal dünya, asıl dünyadan pek de uzak değildi.

Aksine ikisi, siyah ve beyaz gibi birbirini tamamlar niteliklere sahipti.

Kutsal dünya, asıl dünyayı sürekli etkiler ve onu yönetirdi.

Gün içerisinde, özellikle güneş gökyüzünü terk ettiğinde,

tanrıların elçileri sıradan varlıkların görünümlerini alarak asıl dünyanın koşullarını değiştirebilir ve günlük hayatı etkileyebilirdi.

Yaşanan tüm felaketler kutsal dünyanın müdahaleleri sonucu ortaya çıkardı.

Orası asıl dünyadaki insanların bir aynasıydı.

Bu sebeple orada yaşayan tüm varlıklar insanoğlunun tutkularını, duygularını ve fikirlerini yansıtıyordu.

İnsanlar hayatta kalma uğruna katlettiği doğanın borcunu, kutsal dünyanın gönderdiği kuraklık, hastalık ve kıtlık...

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

...ödüyordu. Bununla birlikte bedeninden ayrılan ruhlar öldükten sonra dahi asıl dünyaya katkıda bulunurlardı.

Bu inanca göre ruhlar yeniden dirilebilir ve kutsal dünyanın varlıkları tarafından özümsenip yağmur şeklinde yeryüzüne düşebilir ya da toprağın hayat verdiği bir tohuma dönüşebilirdi.

Bu ilkeyi esas alan topluluklar, kutsal dünyadan gelen kehanetlerin insanlara rüya veya göre aracılığıyla bildirildiğini ileri sürmekteydi.

Bu kehanetlerin bildirilmesi ise rastlantıya bağlıydı.

İşte tam da bu noktada şamanizmin ikinci temel ilkesiyle karşılaşmaktayız.

Kehanetlerin bildirildiği kişiler kutsal dünya tarafından seçilmişlerdi ve onlara şaman adı verilmişti.

Bu kişiler kutsal dünyayı görme ve tanıma gücüne sahipti.

Aynanın puslu tarafı sanki bir yandan insanlığa eziyet ederken diğer yandan şamanlar aracılığıyla onlara yardım eli uzatmıştı.

Görünmeyen dünyanın varlıkları sahip oldukları gücün bir kısmını şamana bahşetmişti.

Ve bu yolla insanlıkla kutsal dünya arasında bir köprü kurulmuştu.

Bu şekilde şaman, gerçekleşen olayların doğaüstü nedenlerini ortaya çıkarabiliyor, insanların sıkıntılarına çözüm bularak onların yüklerini hafifletiyor ve kutsal dünyanın insanlara ödeteceği borcu erteliyordu.

Bu sayede hastalıkların ve ölümlerin gerçekleşmesini de geciktiriyordu.

Bu yaptıklarının karşılığı olarak ise şamanlar toplumda oldukça saygı gören bireyler haline geliyorlardı.

Bununla birlikte şamanın kutsal dünyayla iletişime geçebilmesi için ona rehberlik eden yardımcı ruhlar bulunurdu.

Bu ruhları çağırarak kendi egemenliği altına alabilirdi.

Böylece şamanla yardımcı ruhlar arasında özel bir bağ kurulurdu.

Ardından şaman yardımcı ruhlar olmadan da kendi ruhunu kutsal dünyaya gönderebilme yeteneği kazanırdı.

Bu yöntemlerle birlikte artık iki dünya arasındaki sınırları aşar ve bir rastlantıyla başlayan bu yolculuk yerini şamanın isteğine bırakırdı.

Ancak bu yolculuklar daima topluma faydası dokunacak konularla alakalı olarak yapılırdı.

Şamanizmin temel ilkelerinden üçüncüsü bir şamanın hiçbir zaman kendisi için hareket etmemesine dayanıyordu.

Birçok konuda insanlarla ilahi dünyanın dengesini sağlamak amacıyla ruhani yolculuklar yapardı.

Hastalanan kişiye şifa bulmak için kutsal dünyayı ziyaret eder ve hasta bedeni himayesi altına alan kötü ruhu def ederdi.

Savaş zamanı geldiğinde mistik yollarla düşman birliklerini zayıflatırdı.

Avcılıktaysa hayvanların tanrısıyla iletişime geçerek sürüsünden birkaç hayvanı insanlara vermesi için onu ikna ederdi.

İşte tüm bu ruhani görevlerin yerine getirilebilmesi ve işlerin ustaca yoluna koyulabilmesi için yalnızca kutsal dünyanın müdahaleleriyle seçilen özel insanların şamanlık mertebesine ulaşması gerekiyordu.

Görünmeyen dünyanın doğaüstü varlıkları seçilen kişiye sıradan insanların görmediklerine ve bilmediklerine ulaşma gücünü bahsediyordu.

Bu kutsal göreve atanacak kişilerin seçilmesinin ise üç yolu vardı.

Bunlardan ilki şaman olacak adayın bu mertebeye kendi isteğiyle ulaşmasıydı.

Bunun yanı sıra birlikte yaşadığı insanlar ona şaman olabilecek niteliklere sahip olduğunu söyleyebiliyor ve onun bu yola girmesine ön ayak olabiliyorlardı.

Elbette kişinin bütün bu sürece dahil olabilmesi için kutsal dünyadan şaman olabileceğiyle ilgili bir takım belirtiler alması gerekiyordu.

Aday, kutsal dünyanın şamanlara gönderdiği işaretleri alıncaya kadar usta bir şamanın eğitiminden geçer ve sınavlarıyla sınanırdı.

Öyle ki zorlu iklim koşullarının acımasızlıklarıyla karşılaşır, açlıkla savaşır, kendini kırbaçlayarak derisini kanatır, günlerce ıssız mağaralarda veya kutsal sayılan dağların doruklarında bir başına yaşardı.

Bazı zamanlarda törenler düzenlenir ve aynı yaş grubundan şaman olmak isteyen gençler ölümlü dünyadan elini eteğini çekerek kudretli şamanların önderlik ettiği haç yolculuğuna çıkarlardı.

Onlara önderlik eden şamanın görevi ise genç adayların ruhlarını güçlendirmek ya da doğaüstü güçler tarafından korunmalarını sağlamak ve aynı zamanda şamanlık geleneğinin ayrıntılarını onlara öğretmekti.

Şaman olabilmenin diğer bir yoluysa atalarının şaman olduğu bir ailede doğmaktı.

Bu kez seçim kutsal dünyadaki ölmüş atalar tarafından kişiye bildirilirdi.

Bu durum genellikle hiyerarşik bir yapıda olan toplumlarda yaşanırdı.

Bazı Sibirya kılanlarında şamanlık görevinin devri dededen torunu olacak şekilde iki kuşaktan birine yapılmaktaydı.

Ölmüş atalar toruna önceden şaman seçileceğine dair bilgi verirdi.

Ve en nihayetinde genç şaman adayı dedesinin yerine geçerdi.

Bu şekilde dededen toruna şamanlığın devredilmesi ekonomik olarak toplum açısından da faydalıydı.

Şamanın derin içsel yolculuğu ve asıl dünyadan kendini soyutlaması ailesi için zorlu bir süreçti.

Bu sebeple her iki kuşaktan biri şamanlık görevi sebebiyle yapılmayan işleri yaparak bağlı olduğu klan ya da ailenin geçimini sağlıyordu.

Ayrıca bu uygulama şamanlar arasındaki rekabeti ortadan kaldırmaya ya da azaltmaya da yardımcı oluyordu.

Başka bir inanca göre ise gelecek şamanı seçen ruh mevcut klan şamanının çok eski çağlardan geldiğine inanılan doğaüstü eşi olarak sayılırdı.

Yine bazı Sibirya topluluklarında ölmüş şamanın yardımcı ruhunun kan bağı olmayan başka birini şaman olarak seçebileceğine inanılırdı.

Bu inançların bütününe bakıldığında kişinin kendi isteği olsa dahi şamanın kutsal dünyadan gelen doğaüstü varlıklar tarafından atandığı gözlemlenmekteydi.

Hatta Sibirya Tunguzları ya da Birleşik Devletlerin güneyindeki paviyotsalara göre şamanlık görevini reddeden bir adayın doğaüstü bir ölümü göze alması gerekirdi.

Pek tabi bu ölüm yine kendisini seçen ruh tarafından gerçekleştirilirdi.

Şaman olmanın üçüncü yoluysa yardımcı ruhların şamanizmin iktidara bağlı olmadığı ya da toplumsal bir çıkar olarak gözetilmediği bölgelerdeki kişileri şaman seçmeleriydi.

Bu şekilde aslında yalnızca kutsal dünyanın bu süreçte etken olduğu ispatlanmaya çalışılırdı.

Şamanlık seçimi ne şekilde olursa olsun şamanın kutsal dünya tarafından seçildiği ilkesine ters düşmemekteydi.

Yani kişi kendi isteğiyle şaman olsa bile aslında bu seçim kutsal dünyanın onayıyla gerçekleşen içsel bir olaydı.

Çünkü seçim şamanın kutsal dünyaya açıldığı bir kapı gibiydi.

Ve bu kapıya her ne kadar dıştan müdahale edilmesi mümkün olsa da en nihayetinde aynanın öteki tarafından gelecek bir sihirli dokunuş olmadan tüm kapılar sonsuza kadar kapalı kalacaktı.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla

bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla

%20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Altyazı M.K.