Roma'nın Düşmanları 1 - Brennus ve Roma'nın Yağmalanması

Roma, tarihin en büyük imparatorluklarından biri.

En geniş olduğu dönemde sınırları yaklaşık 5 milyon kilometre karelik devasa bir alanı kaplıyor.

Antik dünyayı birbirine bağlayan yolları, devasa amfiteatroları, heykellerle süslü meydanları ve görkemli kamu binalarıyla adeta göz kamaştırıyor.

Ancak bu romanın görünen yüzü.

Diğer yüzünde ise imparatorluğun ünlü lejronları daha fazla toprak ve insan gücü için durmaksızın kan döküyor.

Şehirler, kasabalar ve köyler birer birer Roma'nın bu karşı konulamaz gücüne boyun eğiyor.

Fakat başkaldıranlar da var.

Mücadele eden, vazgeçmeyen hatta yeri geldiğinde istila eden.

İşte bu onların hikayesi.

Yıl M.Ö. 391. Orta İtalya'da bir Etrus kenti.

Clusium.

Kent sakinleri güneşli bir ilkbahar gününe şaşkınlık içinde uyanıyor.

Surların ötesinde büyük bir kalabalık var.

Kılıçlarını kınlarından çekmiş gökyüzüne savuruyorlar.

Ve korkutucu savaş çığlıkları kent duvarlarında yankılanıyor.

Kulusyum yerlileri kim olduklarını ve nereden geldiklerini bilmedikleri bir kavim tarafından kuşatılmış durumda.

Yabancıların başında Brennus adında uzlaşmaya yanaşmayan tehlikeli bir adam var.

Şehri almak, yağmalamak ve güneye doğru ilerlemek istiyor.

Zira arzuları bu kadim Etrüsk şehriyle sınırlı değil.

Yaklaşık 120 km güneyde bulunan başka bir kente.

Roma'ya ulaşmak istiyor.

Brennus, M.Ö. 400 yılında Alpleri aşarak Kuzey İtalya'ya giren Senonne kabilesinin şeflerinden biriydi.

Uzun boyu, dalgalı saçları, keskin yüz hatları ve geniş omuzlarıyla tipik bir kel savaşçısı gibi görünüyordu.

Hırslı ve tutkuluydu.

Ancak bir o kadar da sabırlı bir adamdı.

Hayatının büyük bir bölümünü İtalya'nın orta ve güney kesimindeki zengin kentlerin hikayelerini dinleyerek geçirmişti.

Tarihçi Livius ve Plutarkos'a göre bu hikayeler iyi şarap, güzel kadınlar ve verimli topraklarla doluydu.

İşte Berenus'un dinlediği hikayelerdeki bu şehirlerden biri de Roma'ydı.

Efsanelerle süslü öyküler ona bu şehrin sakinleri hakkında pek çok şey öğretmişti.

Bolluk ve zenginlik içinde yaşadıklarını biliyordu.

Bununla birlikte güvenilmez oldukları konusunda da bir şeyler duymuştu.

Kuluzium'a gelen Roma temsilcilerine gönderdiği bir mesajla

biz sizlerin varlığını en başından beri biliyorduk.

Ancak siz bizim varlığımızı yeni öğrenmiş oldunuz diyordu.

Kuluzium o yıllarda bir Roma müttefiki değildi.

Ancak keltler tarafından kuşatıldıklarında yardım talep ettikleri ilk şehir Roma olmuştu.

Yapılan teklifin Romalılar tarafından uzunca değerlendirildiğini düşünmek için pek çok sebep var.

Zira Roma, Veii kabilesiyle 10 yıl boyunca devam eden yıpratıcı bir savaştan yeni çıkmıştı.

Henüz ekonomik olarak kendini toparlamış değildi.

Ordusu zayıflamış, vatandaşları savaşmaktan bıkmıştı.

Ayrıca yabancı bir şehir için asker kaybetmeye de niyetleri yoktu.

Fakat Kulusiumluları kaderine terk etmek askeri ve siyasi olarak bir intihardan farksız olacaktı.

Zira Kulusium Roma'dan yalnızca 120 km uzaklıktaydı.

Bir süredir İtalya'nın kuzeyinde büyümekte olan kelt tehlikesi artık Roma'nın birkaç yüz kilometre ötesine dek ulaşmıştı.

Romalıların büyük bir bölümü bu ilerleyişin engellenmesi gerektiğini düşünüyordu.

Buna karşılık çok acele etmediler.

Uzun süren ateşli tartışmaların ardından Quintus Fabius Ambustus önderliğinde bir elçilik heyeti göndermeye karar verdiler.

Quintus, Roma'da oldukça saygın bir klan olan Fabian klanından geliyordu.

Babası Marcus Fabius, Roma'nın dini lideriydi.

O yıllarda hem Quintus hem de kardeşleri Roma politikasının önde gelen figürleriydiler.

Onun önderliğinde bir heyet birkaç gün içinde Senonne kabilesi liderleriyle görüşmek üzere kuzeye doğru yola koyuldu.

Bu sırada Quintus hızlı davranmış ve yola çıkmadan evvel ön görüşmeler için Clusium'a birkaç ulak göndermişti.

Galyalılar Romalıların geldiklerini duyduklarında saldırıları durdurup müzakere yapmayı kabul etmişlerdi.

Ancak Brennus uzlaşması zor bir adamdı.

Müzakereler sürekli olarak çıkmaza giriyordu.

Onun gözünde Clusium'da yaptıkları şey yalnızca kendilerine yeni bir yaşam alanı sağlamak ve yeni fırsatlar yaratmaktı.

Kuluzyumlular Orta İtalya boyunca uzanan bol miktarda verimli toprağa sahipti.

Buna rağmen bu toprağı Senonne kabilesiyle paylaşmaya yanaşmıyorlardı.

O halde Celtler Kuluzyum'un elindeki tüm toprağı almalıydı.

Ve bunu yaparken kendi yöntemlerini uygulayacaklardı.

Yerli halk üzerinde yaşadığı toprakları terk edene kadar yakmak, yıkmak ve öldürmek.

Quintus görüşmelerin tıkandığını anlamıştı.

Belli ki Brennus'la anlaşmak mümkün olmayacaktı.

Artık inisiyatif alması gerektiğini düşünüyordu.

Bu sebeple görüşme alanından çekilerek Kuluzium'a girdi ve şehrin yerlilerini Senone kabilesiyle mücadele etmeleri için kışkırtmaya başladı.

Bu da yetmezmiş gibi taraflar arasında gerçekleşen bazı çatışmalara katıldı hatta bunlardan birinde Galyalı şeflerden birini öldürdü.

Fakat bu eylemlerin bedeli hem Roma hem de Quintus için fazlasıyla ağır olacaktı.

Brennus olup biteni kavradığında Roma'ya elçiler gönderdi.

Dökülen kanın bedeli olarak Quintus'un başını istiyordu.

Kaynakların büyük bir bölümü Roma'da Quintus'un teslim edilmesini kabul eden pek çok kişi olduğunu söyler.

Bununla birlikte elçinin Roma'da hatırı sayılır miktarda dostları vardı.

Ve en nihayetinde kazanan da onlar olmuştu.

Quintus teslim edilmemiş, dahası kardeşlerden biri tribün olarak atanarak onurlandırılmıştı.

Bu artık savaş baltalarının çekildiği anlamına geliyordu.

Brennus Klusyum kuşatmasını kaldırdı.

Arkadan bir darbe yememek için takip eden birkaç günü yerli halkı onlarla bir meselesi olmadığına ikna etmekle geçirdi.

Artık tek meselesi Roma'ydı.

Ve bu meseleyi halledinceye dek huzur bulmayacaktı.

Güneye doğru ilerlediği süre boyunca hiçbir şehir, kasaba ve köye saldırmadı.

Geçtiği her yerde tek düşmanının Roma olduğunu söylüyor,

yerel halka endişelenmeleri gereken bir şey olmadığını bildiren ulaklar gönderiyordu.

İki tarafın orduları nihayet Roma'dan birkaç kilometre uzaklıkta olan Alia Nehri civarında karşı karşıya geldi.

Tarihçi Livius'a göre Romalılar bu savaşa hazırlıksız yakalanmıştı.

Ne korunmak için bir siper kazmış, ne sur örmüş, ne de doğru bir şekilde mevziye almışlardı.

Merkezi sayıca zayıf tutmuş, kanatlara deneyimsiz askerler yerleştirmişlerdi.

Kuşatılmamak için kanatları uzatmaları ise hatları daha da zayıflatmıştı.

Savaş başladığında Brennus'un yapması gereken tek şey süvarileri bu güçsüz kanatlara sürmek ve Roma hatları dağılana dek saldırıyı sürdürmek olmuştu.

O gün Roma tarihindeki en kanlı çarpışmalardan biri yaşandı.

Keltlerin savaş çığlığı dinip birbirini döven metalin sesi sustuğunda Roma ordusunun üçte ikisi savaş alanında cansız yatıyordu.

Canını kurtaran şanslı azınlıksa kendini zar zor Roma'nın surlarının ardına atmayı başarabilmişti.

Galyalılar ani ve olağanüstü bir zafer kazanmışlardı.

Bu zaferin sarhoşluğunu üstlerinden atmaları kolay olmadı.

Savaştan sonraki gün adetleri olduğu üzere savaş alanında yatan askerleri yağmalayıp başlarını kestiler.

Nehirde boğulanlar dahi çıkarılmış ve soyulmuştu.

Bol miktarda şarap ve eğlenceyle geçen birkaç günün ardından Brennus nihayet Roma'ya ilerleme emri verdi.

Yol boyunca sürekli olarak tetikteydi.

Düşmanlarından bir saldırı bekliyordu.

Ancak Roma'ya giden yol adeta ölüm sessizliğine gömülmüştü.

Ve dahası bu durum gün batımından önce şehre ulaştıklarında da böyleydi.

Tarihçi Livius'a göre Celtler şehre ulaştıklarında kapıları sonuna dek açık halde bulmuşlardı.

Romalılar kaçmıştı.

Birçoğu tapınaklardaki hazinelerle birlikte Kapitol tepesine çekilmişti.

Geriye kalan diğerleri ise kırsal araziye ya da civardaki diğer şehirlere gitmişti.

Brennus bunun bir tuzak olduğunu düşünerek o geceyi şehrin dışında geçirmeye karar verdi.

Birliklerini Roma şehriyle Anio nehri arasına çekti ve adamlarına gece boyunca şehri izlemelerini emretti.

Ancak tek bir hareket yoktu.

Roma tüm sakinlerini yitirmiş hayalet bir şehirden farksızdı.

Sabah olduğunda Brennus Romalıların korkup kaçtığından emin bir şekilde adamlarına şehri yağmalama emri verdi.

Keltler kente kuzeydeki kollin kapısından girdiler.

Bir süre başıboş bir şekilde sağda solda koşuşturmalarına rağmen kimseyle karşılaşmamışlardı.

Tarihçi Livius'un canlı anlatımına göre bir Romalı ile ilk karşılaştıkları yer,

Kapitol tepesine çekilmemiş olan bazı Patrikilerin evleriydi.

Roma soluları ferah ve geniş bahçelerinde onları sükunet içinde karşılamışlardı.

Üzerlerinde en güzel, en görkemli kıyafetleri vardı.

Yüzleri anıtsal bir ihtişama sahipti.

Livius'a göre onların bu ihtişamlı görüntüsü keltleri adeta büyülemişti.

İlk başta bunların heykel şeklindeki ilahlar olduğunu düşünüp yanaşmaktan çekinmişlerdi.

Ta ki içlerinden biri yeterli cesareti göstererek bir Roma soylusu olan Marcus Papirius'un sakalını okşayıp fil dişi asasını kafasına yiyinceye dek.

Bu andan itibaren keltler onların ilahi varlıklar olmadıklarını anlamışlardı.

İlk öldürülen Papirius'un kendisi oldu.

Çok geçmeden diğer Patrikiler de ona katıldı.

Evler soyuldu ardından ateşe verildi.

Roma kısa süre içinde üzerinde dumanlar tüten dev bir alev sarmalına dönüştü.

Brennus ateşin daha da yükselmesini istiyordu.

Bu şekilde Kapitol Tepesi'ne sığınmış olanlar evlerini kurtarmak için yerlerini terk edecekti.

Ancak öyle olmadı. Romalılar mevzilerini korumakta kararlıydı.

Ertesi gün şafak vaktinde Celtler Kapitol Tepesi'ne saldırdı.

Çarpışmalar iki taraf içinde fazlasıyla kanlıydı.

Galyalılar çok sayıda adam kaybetmiş, buna rağmen Romalıları mevzilerinden atmayı başaramamışlardı.

Brennus akşama doğru birliklerini kontrollü bir şekilde geri çekti.

Ve tepeyi kuşatmak için hazırlıklara başladı.

Ancak bu kuşatma düşündüğünden daha uzun süreli olacaktı.

Romalıların gücü keltleri şehirden atmaya yetmiyor, keltler ise Kapitol Tepesi'ni ele geçirmeyi bir türlü başaramıyordu.

Bitmek bilmeyen bu mücadele 6 ay boyunca devam etti.

Romalılar kelt mevzilerini delerek yiyecek tedarik etse de toplayabildikleri miktar Kapitol tepesindeki herkesi beslemek için yeterli olmuyordu.

Keltler de yiyecek bulmak için sık sık şehrin dışına çıkmak zorunda kalıyorlardı.

Koşullar iki taraf içinde fazlasıyla kırılgandı.

İşte bu belirsizlik ortamında çözüm önerisi Romalı bir asizzade olan Quintus Sulpicius'tan geldi.

Sulpicius, Brennus ve keltleri cezbeden asıl şeyin Roma'nın zenginliği olduğunu biliyordu.

Celtlerin Roma'ya yerleşmek gibi bir niyetleri yoktu.

Onların istediği tek şey Kapitol Tepesi'nde istiflenmiş olan Roma hazinesiydi.

Bu sebeple Brennus'la görüşmüş ve Celtlerin şehri terk etmesi karşılığında yüklü bir ödeme yapmayı kabul etmişti.

Bu gelişmeyle birlikte talih şimdilik Celtlerden yanaymış gibi görünüyordu.

Ancak bu durum kısa süre içinde değişecekti.

Brennus ve Sulpicius'un görüşmesinden birkaç gün önce çok sayıda Celt grubu yiyecek bir şeyler bulmak amacıyla şehirden ayrılmış ve civardaki kasabaları yağmalamaya başlamıştı.

Bu gruplardan biri Roma'nın güneyinde bulunan Ardea'yı kuşattı.

Savunmacılara liderlik eden adam Romalılar arasında büyük popülariteye sahip Camillus adında sürgün edilmiş bir generaldi.

Savaş alanında yetenekli parlak bir stratejist, karizmatik bir lider ve hırslarını dizginlemekte zorlanan tutkulu bir devlet adamıydı.

Ve şehrine karşı yapılan savaşlarda büyük başarılar kazanmıştı.

Buna rağmen Senato tarafından görevini kötüye kullandığı öne sürülerek sürgüne gönderilmişti.

Ve o günden beri Ardea'da sürgün hayatı yaşıyordu.

İşte Brennus'un yiyecek bulmak amacıyla şehir dışına gönderdiği keltlerden bir grup şans eseri bu kasabaya ulaşmış ve onun idaresinde örgütlenmiş kararlı savunmacılarla karşılaşmışlardı.

Ardea sakinleri gün boyunca kasabalarını savunmuş, akşam olunca ise Kamilius önderliğinde düşman kampına baskın yaparak hepsini öldürmüşlerdi.

Bu olay kısa süre içinde tüm Latyon'da duyuldu.

Romalılar kendilerini kurtarması için çaresiz bir şekilde eski komutanlarına geri dönme çağrısında bulundu.

Kamillus bir yolunu bulup kendi menfaatlerini garanti altına aldıktan sonra bulabildiği adamlarla bir direniş örgütledi ve işgal altındaki Roma'ya yöneldi.

Kamillus şehre girdiğinde Brennus ve Sulpicius daha önce anlaştıkları gibi ödeme hususunda görüşmeler yapıyorlardı.

Romalılar fidyenin ağırlığını kendi ağırlık aletleriyle ölçmüşlerdi.

Ancak keltler Romalılara güvenmiyordu.

Bu yüzden kendi ağırlık aletlerini getirmişler ve ödemenin bu ağırlıklara göre yapılmasını talep etmişlerdi.

Bu durum iki taraf arasındaki anlaşmazlıkların yeniden alevlenmesine sebep olmuştu.

İşte tam da bu anda Brennus kemeriyle kılıcını çıkararak teraziye doğru fırlatmış veya Victis diye haykırmıştı.

Yenilmişlere yazıklar olsun.

Plutarkos'a göre görüşme koşullarını değiştiren şey bu anlarda General Camillus'un müzakerelerin yapıldığı alana gelmiş olmasıydı.

Camillus, Brennus'a meydan okumuş ve anlaşmanın geçersiz olduğunu duyurmuştu.

Terazideki altını fırlatarak Brennus'a dönmüş ve Roma'nın yalnızca demirle alınacağını söylemişti.

Bu müdahale müzakerelerin sona erdiği anlamına geliyordu.

Artık iki taraf içinde yeniden kılıçlarına sarılma vakti gelmişti.

Keltler ve Romalılar şehrin duvarlarında yankılanan savaş naralarıyla birbirlerine girdiler.

Romanın caddeleri gün boyunca kanla yıkandı.

Bu karmaşada ilk çözülen grup keltler oldu.

Kamilius'un adamları onları dar sokaklarda yakalayıp teker teker avlıyorlardı.

Brennus köşeye sıkıştığını ve yakında bütün ordusunu kaybedeceğini anlamıştı.

Şehrin dışına çıkmak ve yeniden saldırıya geçmek için geri çekilme emri verdi.

Ancak geç kalmıştı.

Keltlerin büyük bir bölümü şehri terk etme fırsatı bulamadan Romalılar tarafından öldürüldü.

Kamilius'un zaferi kesindi.

Tarihi kayıtlar Brennus'un o gün ölüp ölmediği konusunda belirsiz ifadeler kullanıyor.

Ancak tarihçilerin büyük bir çoğunluğu adamlarıyla aynı kaderi paylaştığı konusunda hemfikirler.

Ne olursa olsun bu olaylardan en karlı çıkan sürgün General Camilius olmuştu.

Roma'ya geri dönmüş ve Roma'nın ikinci kurucusu olarak anılmaya başlamıştı.

365 yılında vebadan ölünceye dek beş kez diktatör olarak seçilmiş ve asker olarak Roma'ya hizmet etmeye devam etmişti.

Brennus hiçbir zaman Roma'ya karşı kişisel bir hırs beslememişti.

Onu Roma ile karşı karşıya getiren şey aslında tarihin kendisiydi.

Keltlerin Kuzey İtalya'dan güneye doğru gerçekleştirdikleri uzun soluklu göç hareketi en nihayetinde yollarının Roma ile kesişmesine sebep olmuştu.

Ve Brennus'un Roma'ya duyduğu kin büyük oranda elçi Quintus Fabius'un Kulusium'daki politik olmayan davranışlarıyla alakalıydı.

Buna karşılık Romalıların Brennus'a düşman olmaları için çok daha gerçekçi ve sağlam gerekçeleri vardı.

Brennus ölümünden yüzyıllarca sonra dahi Romalılar tarafından nefretle anılacaktı.

Çünkü şehirlerine girmiş, evlerini yağmalamış, tapınaklarını yakmış ve insanlarını katletmişti.

Roma için kutsal olan pek çok şeye zarar vermişti.

Öyle ki Roma takviminde Alia Savaşı ve Roma'nın yağmalandığı günler talihsiz günler olarak işaretlenmişti.

Yine de bu olaylar Roma için başlı başına bir ders niteliğindeydi.

Bu romanın kapıları Brennus'un yağmasının ardından 800 yıl boyunca yabancı bir kavmin istilasına kapalı kalacaktı.