Roma Nasıl Kuruldu? - Dişi Kurt Efsanesi, Kardeş Katli, Sabin Kadınlarının Kaçırılması

Antik Roma denince çoğumuzun aklına devasa su kemerleri, gösterişli arenalar, Akdeniz'e yayılmış olan geniş sınırlar ve sistemli bir askeri organizasyon gelir.

Ama bir sorunumuz var. Roma kurulduktan neredeyse 700 yıl sonra böyle görünecekti.

İlk kurulduğu dönemde yani M.Ö. 8. yüzyılda Roma aslında küçük bir kasabadan çok da farklı değildi.

Evet birçok imparatorluk aslında bu şekilde kurulur.

Osmanlılar Söğüt'ten, Moğol İmparatorluğu Orta Asya bozkırlarındaki dağınık kabilelerden,

Makedonya Krallığı ise Balkanlardaki küçük bir güçten doğmuştur.

Büyük imparatorluklar genellikle mütevazi başlangıçlardan çıkar ve Roma da başlangıçta onlardan çok farklı değildi.

Fakat bizim bugünkü konumuz Roma İmparatorluğu'nun nerede başladığından çok nasıl başladığıyla ilgili.

Çünkü romanın kuruluşu ürpertici, hatta bazen insanın kanını donduracak türden karanlık hikayelerle dolu.

Bunlar vahşet, cinayet, kan ve tecavüzle harmanlanmış hikayeler.

Peki ama neden? Neden Romalılar bu tür bir mit yaratma ihtiyacı duydular?

Bu vahşi hikayeler nasıl oluştu?

Ya da gerçekten her şey bu şekilde mi yaşandı?

Herkese merhaba ben Koray Avcı.

Burası Kronik Tarih ve bugün sizinle birlikte bu hikayeleri aydınlatmak için binlerce yıl öncesine soluksuz bir yolculuğa çıkacağız.

Videomuz aslında bir kısmınıza tanıdık gelebilecek bir kare ile başlıyor.

Ekranda gördüğünüz bu bronz heykel Antonio del Poloiollo tarafından 15. yüzyılda yapıldı.

Bugün Roma'daki Kapitol Tepesi'nde sergilenmeye devam ediyor ve Roma'nın en çok kopyalanan sanat eseri olma özelliğine sahip.

Birçok karpostal, magnet ve kül tablası bu görseli içeriyor.

Hatta bugün Roma futbol takımının amblemine baktığınızda bile yine bu iki kardeşe emziren dişi kurt figürünü görürsünüz.

Bunlar Remus ve Romulus.

Roma'yı kuran iki kardeş.

Şimdi size kısaca onların hikayesini anlatayım.

biraz karışık gelebilir ama işin özünü anlamak için kısa bir özet geçmemiz gerek.

İtalya'da Roma'nın kardeş şehri olarak kabul edilen ancak Roma'dan daha eski bir şehir var.

Alba Longa.

Bu şehrin meşru kralı Numitor bir gün kardeşi Amulius tarafından tahttan indirilir.

Numitor'un oğulları öldürülür.

Kızı Rea Silvia ise bekaret yemini eden ve çocuk yapması yasak olan bir Vesta rahibesi olmaya zorlanır.

Bu şekilde Numitor'un soyu tükenecek, Ammulius'un iktidarı güvence altına alınacaktır.

Fakat bu plan tutmaz.

Veya Sylvia bir gün hamile kalır ve iki erkek çocuk dünyaya getirir.

Mith bize bu çocukların babasının Tanrı Mars olduğunu söyler.

Fakat Ammulius buna aldırış etmeden onların öldürülmesini emreder.

Çocuklar bir sepetin içine konur ve Tiber nehrine atılırlar.

Ancak bir dişi kurt tarafından bulunur ve emzirilirler.

Hikaye bizlere birçok açıdan tanıdık geliyor öyle değil mi?

Özellikle sepetle nehre bırakıldıkları kısım ya da bir kurt tarafından koruma altına alınmaları.

Bunları birçok dini ya da mitolojik anlatıda görebiliriz.

Ama bugün bizim konumuz tam olarak bunlar değil.

Bizim konumuz Remus ve Romulus'u gerçekte neyin bulup emzirdiği.

Mith'in devamında iki kardeş Faustulus adında bir çoban tarafından bulunur ve bu çoban çocukları evdeki karısı Akkalarantia'ya götürür.

Bundan sonra çocukları bu kadın emzirmeye başlar.

İşte bu noktada artık işler karışmaya başlıyor.

Çünkü Mith'in farklı versiyonlarında bu kadın kocasına sadık bir ev hanımı olarak da anlatılıyor, bir hayat kadını olarak da.

Romalı yazarların kullandığı bir sözcükle karşılaşıyoruz.

Lupa.

Bu kelime Latince'de iki anlama sahip.

Birincisi dişi kurt, ikincisi ise hayat kadını.

Nasıl yani? Hikayedeki dişi kurt yoksa bir hayat kadını mı?

Tarihçi Plutark bu konuda açıkça bir sorgulama yapmıştır.

Bazı antik kaynaklarsa çocukları emziren figürün bir kurt değil, bir hayat kadını olduğunu ileri sürmüştür.

Modern araştırmacılara göre bu durum Roma'nın kendisiyle kurduğu çok katmanlı ilişkinin bir yansımasıdır.

Roma meşruiyetini Zeus'tan ya da saf bir ilahi soydan almıyordu.

Çamurdan, sürgünden, dışlanmışlıktan doğmuştu.

Ve bunu utanarak saklamak yerine kuruluş mitinin tam ortasına yerleştiriyordu.

Tarihçi Titus Livius, Ab Urbe Condita yani şehrin kuruluşundan itibaren adlı eserinde bu durumu şöyle değerlendirir.

Önemli olan şehrin nasıl kurulduğu değil, kurulduktan sonra ne olduğudur.

Evet şimdi dişi kurdu arkamızda bırakıp hikayeye geri dönmemiz ve şehrin nasıl kurulduğuna bakmamız gerekiyor.

İkizler büyüdükten sonra Albalonga'ya geri dönerler ve dedeleri kral Numitor'u yeniden tahta geçirip kendi şehirlerini kurmak amacıyla buradan ayrılırlar.

Kendilerine Tiber nehri kıyısında bir yer bulurlar.

Fakat bir sorun vardır. Bu yeni kurulacak şehri kim yönetecektir?

Mithim bir bölümünde Romulus şehrin ortasına bir sınır çeker ve Remus'lu adamlarının bu sınırı geçmemelerini söyler.

Fakat Remus onunla alay ederek sınırın üstünden atlar.

Romulus bu duruma çok öfkelenir ve kardeşini kendi elleriyle öldürür.

Yani Roma bir kardeş katli sonucu kurulmuştur.

Romalı tarihçiler Mithim bu bölümünden bahsederken aslında çok farklı anlatılar benimsemişlerdir.

Örneğin Cicero bu konuda neredeyse hiç konuşmak istemez.

Kardeş katli meselesini doğrudan ele almaktan kaçınır.

Şehrin kurulmasına ilişkin yazılarında Romulus'u yüceltirken Remus'u neredeyse yok sayar.

Livius daha dürüst ama daha soğuk bir tutum sergiler.

Olayı aktarır ama bir yorum eklemez.

Plutarchos ise Remus'u acaba başka biri öldürmüş olabilir mi diye sorar.

Çünkü bazı rivayetlere göre Remus'u Romulus'un adamları öldürmüştür.

Peki Mith'in bu bölümü bize ne anlatıyor?

Bu basit bir kardeş katli meselesi mi yoksa altında daha derin sembolik bir detay mı var?

Neredeyse her imparatorlukta devletin yüceliği ön planda tutulmuştur.

Bu durum Roma'da da böyleydi.

Romulus'un çektiği sınır fiziksel bir duvardan ziyade devletin geleneklerini, hukuku ve yasaları temsil ediyordu.

Bir kişi kral olsa bile bu kuralları çiğneyemezdi.

Bunun cezası her kim olursa olsun ölümdü.

M.Ö. 44 yılında ünlü Romalı devlet adamı Sezar'a suikast düzenleyen grup bile kendilerini aslında Remus'u dizginleyen bir avuç adam olarak tanımlıyorlardı.

Yani mitin üstünden yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen taşıdığı ruh Roma Cumhuriyeti'nin bünyesinde yaşamaya devam ediyordu.

Şimdi geldik mitin en can alıcı noktalarından birine.

Aslında bu bölüm videonun başlığını açıklayan bölüm.

Şimdi size bir fotoğraf daha göstermek istiyorum.

Şu anda gördüğünüz heykel, heykel tıraş ve mimar Gian Bologno tarafından 16. yüzyılın sonlarına doğru yapıldı.

Heykeli şöyle kabaca incelediğinizde en üstte şaşkın bir kadın, ortada onu kaçıran genç bir adam ve aşağıda ise çaresizce onları izleyen daha yaşlı bir adam görüyoruz.

Bu romanın kuruluşundaki en tartışmalı mitin 16. yüzyılda yeniden yorumlanmış hali.

Yani Sabin kadınlarının kaçırılması olayı.

Ve bu hikaye aslında mitin en sert ve acımasız bölümü.

Evet Romulus yeni şehrini kurmuş ve rakibi olan kardeşini ortadan kaldırmıştı.

Artık tek başına hükmedebilirdi.

Ancak bir sorun vardı.

Şehir yeterince nüfusa sahip değildi.

Bu yüzden Romulus her yana haber saldı ve tüm sığınmacıların Roma şehrine kabul edileceğini ilan etti.

Bu teoride akıllıca bir hamleydi.

Ama pratikte şehir bir anda yağmacılar, çapulcular ve hırsızlarla dolmaya başladı.

İçlerinde neredeyse hiç kadın yoktu.

Bunun nasıl bir sorun olduğunu hayal edebiliyor musunuz?

Bir şehir dolusu erkek.

Ama asıl mesele neslin devamlılığının sağlanmasıydı ve bunun için Romalıların kadınlara ihtiyacı vardı.

İşte bu yüzden Romulus civar kabilelerle özellikle Roma'nın kuzeydoğusunda bulunan Sabinlerle iletişime geçmiş ve onlardan kızlarını istemişti.

Fakat Sabin kabile liderleri kızlarını vermeye yanaşmamışlardı.

Bunun üzerine Romulus bir plan yapmış ve Sabin kabilesini düzenlediği bir festivale davet etmişti.

Festivalin ilerleyen saatlerinde ise Romalılar bulabildikleri genç kadınları kucaklayarak kaçırmışlardı.

Bu olayı tanımlamak için Latin tarihçilerin kullandığı bir kelime var.

Raptus ya da raptio.

Bu kelime zorla alıkoyma veya kaçırma gibi çeşitli anlamlara geliyor.

Ama bir anlamı daha var.

Tecavüz.

Bu yüzden hem antik hem de modern dönemde tarihçiler bu konuyu derinlemesine tartışmışlar.

Tarihçi Livius olayı aktarırken Romulus'un kadınları teselli ettiğini, onlara iyi davrandığını, eşleri tarafından sevilip sayıldıklarını vurgular.

Plutarkos daha kritik sorular sorar.

Kaç kadın kaçırıldı, hepsi evlendi mi, zorla mı götürüldüler?

Tarihçiler kaçırılan kadınların sayısına dair 30 ila 680 gibi arasında muazzam farklar bulunan rakamlar ortaya atmışlardır.

Bu sayıların aslında çok da önemli olmadığını birazdan daha iyi anlayacağız.

Bunun için mitin bir bölümüne daha kısaca bir göz atmamız gerek.

Sabin kralı Titus Tatius kendisine yapılan bu aşağılanmayı asla unutmuyor ve en sonunda Romalılara savaş açıyor.

Sabinler savaş esnasında Roma şehrine kadar ilerliyorlar.

Ancak şu an ekranda gördüğünüz resimlerde de betimlendiği gibi kadınlar bir anda iki tarafın ortasına atlayıp savaşı durduruyorlar.

Evet siz bizim babamızsınız diyorlar ama artık onlar da bizim kocalarımız.

Bundan sonra iki taraf arasında barış sağlanıyor ve Sabinler Roma'ya katılıyorlar.

Şimdi yavaş yavaş sona yaklaşmaya başlıyoruz.

Şu kritik soruları sormamız gerek şu anda.

Bu hikaye aslında bize ne anlatıyor?

Bu kaçırılma ya da tecavüz olayı gerçekten yaşandı mı?

Şu da önemli bir soru ayrıca Romalılar böylesi bir miti tarihlerinin karanlık bir parçası olmaktan çıkarıp bir zırh gibi kuşanmayı nasıl becerdiler?

Bu mite yüzeysel olarak bakarsak şunu görürüz.

Bu hikaye bize erkek egemenliğinin meşrulaştırılmasını anlatıyor diyebiliriz.

Erkek isterse zorla kaçırır ama bunu yapsa bile günün sonunda haklıdır.

Kadınsa düştüğü pozisyonu kabul etmek zorundadır.

İstemese bile kaderine boyun eğmelidir.

Yunan mitolojisinin ünlü tanrısı Zeus'u hatırlayalım örneğin.

Birçok kadına tecavüz eder Zeus.

Hatta bunların içerisinde tanrıçalar bile vardır.

Ama işin sonunda Zeus'a hiçbir şey olmaz.

Karısı Hera onu kıskansa da öfkesini Zeus'a değil onun birlikte olduğu ya da tecavüz ettiği kadınlara yöneltir.

Bunlar aynı zamanda erkek egemen Yunan aristokrasisini meşru hale getirmek için inşa edilmiş olan mitlerdir.

Burada Sabin kadınlarının kaçırılması olayını yüzeysel olarak ele aldığımızda benzer bir inşayı gördüğümüzü zannedebiliriz.

Ama hem Romalı hem de modern tarihçiler bu hikayenin altında aslında çok daha fazlası olduğunu öne sürüyorlar.

Roma tarihine aşina olanlar Roma'nın nasıl büyüdüğünü çok iyi bilirler.

Roma tek bir etnik kökenden gelmez. Komşularını yutarak büyür.

Bunu sadece kılıçla da yapmaz. Asimilasyonla, evlilikle, ortak kimlikle yapar.

Bu hikayeye de dikkatlice baktığınızda şunu görürsünüz.

Sabinler Roma'yı fethetmek için gelirler ama işin sonunda Roma'nın yuttuğu bir kitleye dönüşürler.

Roma'nın ilerleyen dönemlerinde İmparator Kladius Galia'dan senatörlerin seçilmesine izin verirken tam da bu argümanı kullanır ve şöyle der.

Atalarımız Sabinleri vatandaş yaptı. Biz de başkalarını yapabiliriz.

Aslında muhtemelen Romalı tarihçilerin kendileri bile bu hikayelere tam olarak inanmış değillerdi.

Yani kısacası tarihin bir döneminde ama sözlü ama yazılı olarak bu mitler oluştu.

Ve olayların üstünden 700 yıl geçtikten sonra Romalı tarihçiler oturup şehrin nasıl kurulduğunu araştırmaya başladıklarında işte bu hikayelerle karşılaştılar.

Ve işin sonunda bunları yok saymak yerine altında yatan anlama odaklanmaya çalıştılar.

Aslında mitoloji biraz da budur.

Bir hayat kadınını bir dişi kurda dönüştürür.

Bir kardeşin diğer kardeş tarafından öldürülmesini anlatırken aslında devlet düzenini ve kanunların ne kadar önemli olduğunu göstermeye çalışır.

Bir imparatorluğun büyüme formülünü ise kadınların topluca kaçırıldığı bir hikayeye çevirir.

Ve şu ilginç teoriyi de hikayemizin sonuna eklemek istiyorum.

Romulus'un yaptıklarını yeniden düşünelim.

Kardeşini öldürüyor, Sabin kadınlarını kaçırıyor, komşularıyla savaşıyor.

Ama aynı zamanda yeni insanları Roma'ya kabul ediyor, affediyor, vatandaş yapıyor ve birleştiriyor.

Roma da aslında tarih boyunca tam olarak böyle davranmıştır.

Önce fethetmiş, sonra vatandaş yapmıştır.

Savaşmış, ardındansa entegre etmiştir.

Bu yüzden şunu öne sürmek absürt olmayacaktır diye düşünüyorum.

Romulus belki de bir insan değildi.

Roma'nın kendisinin kişileştirilmiş haliydi.

Yani Roma'nın geleceğinin bir prototipiydi.

Roma'nın kurulduğu dönemde tam olarak neler yaşandığını muhtemelen hiçbir zaman bilemeyeceğiz.

Ama elimizde olan verilerle ulaşabileceğimiz sonuçlar işte bunlar.

Romalılara göre Roma'nın karanlık bir geçmişi vardı.

Ama bu karanlık geçmişten düzen ve sistem doğmuştu.

İşte bu yüzden bu mitlerin ne söylediğinden çok gerçekte ne anlattıkları önem taşır.

Mitler bize geçmişi olduğu gibi anlatmazlar.

Geçmişte yaşayan insanların dünyayı nasıl anlamlandırdıklarını gösterirler.

Ve bazen bu olayların kendisinden bile daha öğreticidir.

Bir sonraki videoda görüşmek üzere.

Şimdilik hoşçakalın.

Altyazı M.K.