Roma Gladyatörleri - Arenanın Kahramanları

Tarih podcast bölümü.

MÜZİK

İNTRO

Ünlü Romalı tarihçi Titus Livius'un aktardığına göre,

M.Ö. 264 yılında gerçekleşen bir olay, Roma tarihi boyunca devam edecek olan kanlı bir geleneğin doğmasına sebep oldu.

İNTRO

Bu yıl içerisinde Brutus Pera adında saygın bir Roma vatandaşı hayatını kaybetmişti.

Brutus, yaşama boyunca üstlendiği siyasi görevleri sebebiyle Roma'da oldukça sevilen, sayılan biri haline gelmişti.

Ve şimdi oğlu Decimus Junius Brutus, haklı olarak babasının ruhunun uygun bir şekilde onurlandırılmasını istiyordu.

Bu sebeple hiçbir masraftan kaçınmadığı bir cenaze töreni düzenlemiş, gelenlerin her türlü ihtiyacını karşılayacak çok sayıda köle kiralamış, herkesin beğenisini toplayacağını düşündüğü gösteriler tertip etmişti.

Ancak bu gösteriler onun düşündüğünden bile fazla ilgi çekmişti.

Özellikle Dekimus'a ait altı kölenin Roma Forumu yakınlarında birbirlerine karşı ölümüne dövüştüğü oyunlar adeta soluk kesmişti.

Bu oyunlar esnasında yenik düşen üç köle sonsuz yolculuğunda Brütüs Pera'ya katılmışlardı.

Bu unutulmaz bir cenaze töreniydi.

Ve tarihçi Livius'a göre burada sahnelenen gösteri ilerleyen yıllarda Roma İmparatorluğunda oldukça popüler hale gelecek olan gladiyatör oyunlarının ilkiydi.

Bu yeni gösteri türü son derece vahşi ve acımasızdı.

Hem katılımcılar hem de izleyiciler için gereğinden fazla kan ve şiddet barındırıyordu.

Ancak bir o kadar da heyecan vericiydi.

Zaman içerisinde Latince munus adı verilen bu cenaze gösterileri gladiyatör oyunlarını da içine alacak şekilde genişledi.

216'da eski konsül Marcus Aemilius Lepidus Onur'una düzenlenen oyunlarda 44 gladiyatör birbiriyle dövüşmüş, gösteriler 3 gün boyunca devam etmişti.

183'te ölen Publius Lucunius'un cenazesi için düzenlenen Munus ise adeta büyük bir şölene dönüşmüş, 3 gün boyunca bedava et dağıtılmış, oyunlar esnasında toplam 120 adet gladiyatör kullanılmıştı.

Ölen kişi ne kadar ünlü olursa düzenlenen gösteriler de o kadar abartılı oluyordu.

M.Ö. 1. yüzyıla gelindiğinde cenazelerde artık yüzlerce gladiyatör dövüştürülüyordu.

Örneğin Julius Caesar M.Ö. 65 yılında babası Onur'una 640 gladiyatörün katıldığı görkemli bir munus düzenlemişti.

Kitlelerin ilgisini çeken pek çok şey gibi gladiyatör oyunları da zaman içerisinde bir çılgınlığa dönüşmüştü.

M.Ö. 264 yılında Brütüs Pera onuruna düzenlenen cenaze töreninde yalnızca 6 dövüşçü çarpışmıştı.

Bundan yüzyıllar sonra İmparator Trajan tarafından tertip edilen bir festivalde ise 10.000 gladiyatör ve 11.000 hayvan dövüştürülmüştü.

Öyle ki bu gösteriler tam 123 gün boyunca devam etmişti.

Cumhuriyet döneminde Romalı özgür vatandaşlar, Lanista adı verilen gladiyatör okullarından,

diledikleri kadar gladiyatör kiralayabiliyor ve istedikleri yerde munuslar düzenleyebiliyorlardı.

Ancak Ağustos döneminden itibaren gladiyatör oyunları yeni yasalarla kontrol altına alındı.

Bu andan itibaren Roma vatandaşları her ne amaçlı olursa olsun gladiyatör dövüştürebilmek için imparatorluk iznine sahip olmak zorundaydı.

İlk gladiyatörler Roma'nın o dönemdeki azılı düşmanlarından esinlenilerek yaratılmışlardı.

Bunlar içerisinde Samnitler, Galyalılar ve Trakyalılar en popülerleriydi.

Samnitler, Gladius adı verilen kısa ancak etkili bir kılıç kullanır,

Ağır dikdörtgen bir kalkan, siperlikli bir miğfer ve baldır ile kolu koruyacak bir zırh kuşanırlardı.

Galyalılar da benzer şekilde ağır zırhlar kuşanarak dövüşürlerdi.

Buna karşılık Trakyalılar, Trakya'ya özgü küçük bir kalkan, vestika adı verilen küçük kamalar kullanırlardı.

Zaman içerisinde Galyalılar, Murmillo, Samnitler, Sekutor, Trakyalılar ise Hoplomakus olarak adlandırılmaya başlandı.

ve bu gladiyatörler M.Ö. 1. yüzyıl itibarıyla Roma gladiyatör oyunlarına damgasını vuracaklardı.

Bununla birlikte gladiyatör türleri bunlarla sınırlı değildi.

Özellikle Bestiarius, Grupellari, Equus, Provokator, Retiarius gibi gladiyatörler de arenalarda sık sık boy gösteriyordu.

Yine de hiçbiri Murmillolar ve Sekutorlar kadar ölümcül değildi.

Bu tip gladiyatörler hantal bir saldırı, kran krana bir çarpışma, bol miktarda kan ve hızlı bir ölüm vaat ediyordu.

Onlar arenaların ağır zırhlı katilleriydiler ve uzun bir süre boyunca popüler olarak kalmaya devam ettiler.

Ancak hızlı bir ölüm turnuva organizatörleri için çoğu zaman pek karlı olmuyordu.

Gösterilerin en azından belli bir sürenin üstünde olması bekleniyordu.

Bu yüzden öldürmek konusunda adeta bir sanatçı olan Hoplomachus'lara ihtiyaç vardı.

Onlar arenaları dolduran coşkulu kalabalığa istediklerini vermek için yetiştirilmişlerdi.

Nefes kesen korakor bir mücadele, izleyiciler tarafından keyifle izlenecek yavaş bir ölüm ve arenanın kızgın kumları üzerinde süzülen bol miktarda kan genellikle bu talebi karşılamak için yeterli oluyordu.

Büyük şehirlerde tertip edilen gladiyatör oyunları genellikle belli bir şablona göre sahnelenirdi.

İlk bölüm hayvanların kafeslerinden salındığı Venatio'ydu.

Bunların hepsi vahşi hayvanlar değildi.

İçlerinde tavşan, geyik, ceylan gibi av hayvanları ve kedi, köpek gibi evcil hayvanlar da vardı.

Venatio'nun ilk bölümünde vahşi hayvanlar diğer hayvanları avlardı.

Bundan sonra hayatta kalan vahşi hayvanlarla savaşacak olan Bestiarius adı verilen gladiatorlar arenaya inerdi.

Renatio Romalılar için oldukça keyif vericiydi ve bazen bu bölümde sergilenen gösteriler büyük bir katliama dönüşebiliyordu.

Örneğin koleji...

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin. Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç. Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap. Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Müzyumun açılışında sergilenen Venatio esnasında yaklaşık olarak 9 bin hayvan öldürülmüştü.

Venatio'larda aslan, kaplan, çita gibi yırtıcı hayvanlara karşı elde edilen kanlı zaferler,

Roma'nın Avrupa, Asya ve Afrika'da boyun eğdirdiği barbarlara karşı elde ettiği üstünlüğü temsil ediyordu.

Venatio'nun ardından çeşitli türde gladiyatörlerin birbirleriyle çarpıştığı oyunlara geçilirdi.

Bu gösterilerde gladiyatörler teke tek dövüşebildikleri gibi bir savaşı canlandırmak amacıyla gruplar halinde de dövüşebilirlerdi.

Bunun yanı sıra büyük baz arenalarda geniş havuzlar oluşturulur ve Roma'nın kazandığı Veniz savaşları sahnelenirdi.

Fakat bunlar maliyetleri dolayısıyla nadiren görülen organizasyonlardı ve büyük bir bölümü bizzat imparatorlar tarafından düzenleniyordu.

Gladyatör oyunlarında dövüştürülen gladyatörlerin büyük bir bölümü Romalıların savaşlarda esir aldıkları kölelerden temin ediliyordu.

Buna karşılık toplumun çeşitli tabakalarından özgür vatandaşların da şan ve şöhret için gladyatör dövüşlerine katıldığı oluyordu.

Özellikle Kirkus Maximus ve Kolezyum'da düzenlenen gösteriler günümüz dünyasının büyük spor müsabakaları gibi ilgi görüyordu.

Öyle ki Romalı seçkin kadınların büyük bir bölümü ünlü gladiyatörlerin kanından ve terinden üretilmiş esansları elde edebilmek için adeta küçük bir servet ödüyorlardı.

M.S. 60'lı yıllara gelindiğinde artık kadınlar da arenalarda boy göstermeye başlamıştı.

Onlara dişi kılıç ustası anlamına gelen gladiyatrix adı verilmişti.

66 yılında İmparator Nero, Ermenistan Kralı I. Tridates'in şerefine düzenlediği gösterilerde Etiyopyalı kadın ve çocukların dövüştüğü oyunlar tertip etmişti.

Günümüzde yapılan çalışmalarla Titus, Domitianus ve Komodus dönemlerinde kadın gladiyatörlerin sayılarının çoğaldığı tespit edilmiştir.

Buna rağmen kadınlar gladiyatör oyunlarında nadiren yer almışlardı.

Ve 200 yılı civarında gladiyatör oyunlarına katılmaları tamamen yasaklanmıştı.

Roma'nın devasa arena ve amfiteatrolarında gladiyatör olarak performans sergilemek son derece tehlikeliydi.

Buna rağmen bazı imparatorlar bu tip mücadelelerde yer almaya cesaret edebilmişti.

Caligula, Titus, Hadrianus, Komudus, Lucius Verus, Caracalla, Publius Septimus ve Didius Julianus gibi imparatorların gladiyatörler gibi giyinerek arenaya indiklerine dair kayıtlar mevcuttur.

Ancak onların dövüştükleri oyunlardaki kurallar ölümüne dövüşlerde olduğundan çok daha farklıydı.

Kendileri keskin gladiuslarla dövüşseler dahi karşılarındaki savaşçılar genellikle tahta talim kılıçları kullanıyorlardı.

Ve ne olursa olsun imparatorlar bu tarz dövüşlerden daima galip olarak ayrılıyorlardı.

Roma'nın ihtişamlı arenaları çoğu zaman vahşet dolu kanlı performanslara sahne oluyordu.

Gladyatörler kumların üzerine ayak bastıklarında sonucu genellikle gladyatörün gücü, şiddete olan eğilimi, zekası ve gaddarlığı belirliyordu.

Ancak çok fazla ölüm organizatörler için pek de iyi değildi.

En iyi gladyatör nefes almaya devam eden gladyatördü.

Zira bir gladiyatörü yetiştirmek, beslemek ve ona barınacak yer sağlamak oldukça maliyetliydi.

Bu sebeple dövüşlerin büyük bir bölümü ölümcül bir yaralanma olmadan önce hakemler tarafından sona erdiriliyordu.

Fakat bu bile gladiyatörlere uzun bir yaşam sunmaya yetmiyordu.

Ortalama ömürleri yalnızca 24 yıl civarındaydı.

Gladyatörler antik Roman'ın eğlence dünyasının parlayan yıldızlarıydı.

Halk onları seviyor, onlara saygı duyuyordu.

Ancak bu durum gladyatörlerin zaman zaman Roman'ın başına bela olduğu gerçeğini değiştirmiyordu.

Öyle ki üçüncü köle ayaklanmasını başlatan Spartaküs'ün Roma için yarattığı tehlike,

Hannibal'ın 150 yıl önce alpleri aşarak yarattığı tehlikeden daha önemsiz değildi.

Bu nedenle hem Cumhuriyet hem de İmparatorluk dönemlerinde gladiyatörlerle ilgili çeşitli yasalar çıkarılmış ve bu gibi ayaklanmaların önüne geçilmeye çalışılmıştır.

İmparatorluk döneminde gladiyatör oyunları Roma dünyasının dört bir yanında ilgiyle takip edilen popüler spor müsabakalarına dönüşmüştü.

Bunun bir sonucu olarak kısa süre içinde en küçük Roma şehirlerinin forumlarında bile arenalar belirmeye başladı.

Bunlar ilk başlarda tahtadan inşa edilse de yoğunluğa bağlı yaşanan çökmeler zaman içerisinde arena yapımında taşın tercih edilmesine sebep oldu.

Romalı tarihçi Tacitus'un yazdıklarına göre Filana'daki tahta arenada gerçekleşen bir kaza esnasında 50.000 kişi hayatını kaybetmişti.

Günümüz tarihçileri bu sayının abartılı olduğunu düşünmektedir.

Zira Roma'da M.S. 80 yılında tamamlanan kolezyumun dahi maksimum kapasitesi 80 bin civarındadır.

Buna karşılık Takitus'un verdiği sayı gladiyatör dövüşlerine olan ilginin nedenli fazla olduğunu göstermektedir.

Ve bu ilgi sadece dövüşlerde sergilenen mücadeleye duyulan ilgiyle de sınırlı değildi.

Bu kana, ölüme ve şiddete duyulan ilgiydi.

Böylece arenalar Roma'da şiddetin kurumsallaşması açısından önemli bir rol oynuyordu.

Cumhuriyet döneminde gerçekleşen munuslarda dahi Romalılar suçluları halkın önünde cezalandırmak için arenaları kullanmışlardı.

Fakat M.S. 1. yüzyıl itibariyle bu uygulama yaygınlık kazanmaya başladı ve yöntemler her geçen gün daha da vahşileşiyordu.

Son dönemlerde düzenlenen gösteriler esnasında bilhassa Hristiyan tutsakların kazıklara bağlanarak diri diri yakıldığı, çarmıha gerildiği, aslanların önüne atıldığı ve timsahlarla dolu sulara bırakılarak infaz edildikleri bilinmektedir.

Bu gibi gösteriler 1. Konstantinus ve Theodosius gibi Hristiyanlığı kabul eden imparatorlar tarafından yasaklanmış ve en sonunda Honorius'un M.S. 404 yılında çıkardığı bir yasayla resmen kaldırılmıştır.

Buna karşılık Roma'nın ünlü munusları ve gladiyatör dövüşleri gizli bir şekilde birkaç yüzyıl daha düzenlenmeye devam etmiştir.

Doğu Roma İmparatorluğunda ise arena ve gladiyatör oyunlarının yerini,

gelecek yüzyıla damgasını vuracak olan hipodrom ve at arabası yarışları almıştır.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Altyazı M.K.