Roma'da Günlük Hayat - Antik Dünya'nın Cazibe Merkezinde Yaşam

Tarih podcast bölümü.

İNTRO

M.S. 1. yüzyıl dolaylarında Roma kenti, görkemli kamu binaları, devasa su kemerleri ve imparatorluğun dört bir yanına uzanan binlerce kilometre uzunluğundaki yollarıyla

antik dünyanın en çarpıcı cazibe merkezlerinden biri haline gelmişti.

Heykellerle dolu meydanlar ve birbirinden ünlü hamamlarıyla

Julius Cladius'ların şehri Cumhuriyet döneminde olduğundan çok daha ihtişamlı görünüyordu.

Ancak bu göz alıcı ihtişamın ardında aslında çok daha fazlası vardı.

Ne servet ne de statüs sahibi olmak Roma gürültü ve hengamesinden kurtulmaya yardımcı olmazdı.

Her kim olursa olsun, köle veya efendi, zengin veya fakir, her Romalı foruma indiği zaman aynı atmosferi solur, aynı yoğun kokuyu teneffüs eder, aynı yollarda yürürdü.

At ve el arabalarında taşınan mallar, hayvanlar ve inşaat malzemeleri gün boyunca şehrin bir yanından diğerine doğru hareket eder, yoğun çalışma temposunun getirdiği telaş akşam saatlerine kadar sürerdi.

Romalılar için günün erken saatlerinde kül ve duman kokusuyla uyanmak normal bir durumdu.

Her ne kadar M.S. 64 yangını imparatorluk tarihinde popüler bir yere sahip olsa da yangınlar aslında Roma günlük yaşantısının olağan bir parçasıydı.

Şehrin sakinleri eğer uykularını bölen çığlıklarla uyanmamışlarsa sadece birkaç metre öteden gelen yoğun dumanı soluyarak güne başlıyorlardı.

Şehrin ücra köşelerinde sıra halinde kümelenmiş olan binaların yapımında kullanılan ahşap, Roma yangınlarını besleyen en önemli unsurdu.

İnsanların birçoğu genellikle 5 ila 7 kat olarak inşa edilmiş, insula adı verilen apartman dairelerinde perişan bir şekilde yaşıyorlardı.

Buna rağmen özellikle Roma, Pompei, Antakya ve Kartaca gibi imparatorluğun kentsel alanları daha iyi bir yaşam tarzını arzu edenler için adeta bir mıknatıstan farksızdı.

Ve bunun sonucu olarak henüz M.Ö. yüzyıllarda yaşanan yoğun göç hareketleri bu şehirlere yeni gelenlerin iş ve konut bulma hususunda ciddi problemler yaşamalarına sebep oluyordu.

Bu dönemde zengin Romalıların yaptıkları yatırımlar sayesinde kiralık ev mantığı oldukça popüler bir hale gelmişti.

Ancak kalabalık nüfuslu aileler dahi bir iki odalı küçük insula dairelerinde ikamet etmek zorunda kalıyorlardı.

Ve her geçen gün apartman blokları daha da kalabalıklaşıyordu.

Yangınlara ek olarak aşırı yüklenmeye bağlı yaşanan çökmeler insulaları adeta bir ölüm kapanına dönüştürmüştü.

M.Ö. 150 yılına gelinceye kadar Roma şehrinde yaklaşık 46 bin civarında insula inşa edilmişti.

İmparatorluk döneminde bunların sayılarının daha da arttığı tahmin ediliyor.

M.Ö. 64 yılında çıkan yangının ardından bu apartman blokları hakkında çeşitli yasalar düzenlenmiş,

yollar genişletilmiş ve insulalara erişim kolaylaştırılmıştı.

Buna ek olarak Augustus ve Trajan dönemlerinde insulalara çeşitli kat sınırlaması getiren yasalar çıkartılmıştı.

Ancak Roma'nın açgözlü yatırımcıları bu yasaları delmenin yollarını kısa süre içerisinde bulmuşlardı.

Romalı zenginlerin çoğu şehrin gürültü ve hengamesinden uzaklaşmak amacıyla kırsal alanda inşa edilmiş, villa adı verilen geniş ve konforlu konutlarda yaşıyorlardı.

Bu yapılar çoğunlukla kendi kendilerine yetecek şekilde tasarlanırdı.

arazilerde çalışan pek çok kölenin yanı sıra villalarda demirci, marangoz ve çömlekçi gibi bazı ustalar da bulunurdu.

Su, özel borular aracılığıyla su kemerlerinden villalara taşınıyordu.

Böylece hem tarım için gerekli olan hem de içmek için kullanılan suyun tedariği sağlanıyordu.

Villayı çekip düzenleyen kişiye vilikus, karısına ise vilikadı veriliyordu.

Yemeğin pişmesinden, etrafın düzenlenmesine, kölelerin teftişinden, zanaatkarların siparişlerine kadar her şey Vilikus'un kontrolündeydi.

Tüm işler tıkır tıkır işlemek zorundaydı.

Zira bir aksilik olduğu zaman, efendiye hesap vermesi gereken kişi yine Vilikus'un kendisiydi.

Günümüz modern dünyasından geriye dönüp bakıldığında Roma'daki yaşam pek çok insan için oldukça sıkıcı görülebilir.

Fakat Romalı zenginler için durum hiç de böyle değildi.

Dönemin en popüler aktivitesi olan gladiyatör dövüşleri günümüzdeki spor müsabakaları gibi ilgi görüyordu.

Öyle ki Romalı genç kız ve kadınların birçoğu ünlü dövüşçülerin terlerinden üretilmiş esanslara yüksek miktarda ödemeler yapmak konusunda hiç çekinmiyorlardı.

Dini bayramlar ve festivaller ise iple çekiliyordu.

Çünkü hali vakti yerinde olan Romalılar bu tarz aktivitelerde hem ticaret yaparak yüklü miktarda gümüş elde ediyor hem de oldukça eğlenceli vakit geçiriyorlardı.

Zenginlerin etrafı her arzularını yerine getirecek hizmetli ve kölelerle çevriliydi.

Lüks mobilyaların içerisinde abartılı bir yaşam tarzının keyfini sürüyorlardı.

Birçoğu özel akşam yemeği partileri düzenliyor ve konuklarına o gün için hazırlanan egzotik yemekleri tattırıyordu.

Yemekler triklinium adı verilen yemek odalarında yeniliyordu.

Her ne kadar şimdi tuhaf görünse de Romalılar yatarak yemek yemeyi çok seviyorlardı.

Ve bu nedenle trikliniumlarda alçak masaların yanı sıra mutlaka birkaç tane de kanepe bulunuyordu.

Romanın

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla

bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla

%20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

İş gücünün büyük bir bölümü köleler tarafından üstlenilmişti.

Bu nedenle şehre yeni gelen özgür vatandaşların en sık karşılaştıkları sorun iş bulmaktı.

Bir şekilde kendilerini derme çatma insulalardan birine attıklarını varsaysak bile zaman ilerledikçe kiralarını ödemekte zorlanmaya başlıyorlardı.

Her çağda ve coğrafyada olduğu gibi Romalı fakir vatandaşlar da sık sık zor günlerden geçerdi.

Böyle zamanlarda genellikle yeni doğan bebekler sokaklara bırakılıyor ve zengin birinin onları köle ya da hizmetli olarak alması umuluyordu.

Kıtlık, salgın hastalık ve yangınlar zaman zaman şehir nüfusunun yarısından çoğunun ölümüne sebep oluyordu.

Fakat ne olursa olsun Roma'da günlük yaşantı ve eğlencenin kesintiye uğradığı zamanların sayısı çok azdı.

Böyle zor zamanlarda bile kolezyumda yer bulmak kolay olmuyordu.

Roma vatandaşı zengin veya fakir fark etmeksizin eğlenmeye devam ediyor, günün yorgunluğunu hamamlarda rahatlayarak atmaya çalışıyordu.

Zenginler kadar olmasa da fakir Romalılarda sosyal yaşantının içerisinde kendilerine yer edinebiliyorlardı.

Eğer yapabilecek bir işleri varsa genellikle gladiyatör oyunlarını izleyebilecek paraya sahip olurlardı.

M.Ö. 33 yılında Roma'daki hamam sayısı 170 civarındaydı.

M.S. 400'lere gelindiğinde bu sayı 800'ü aşmıştı.

Trajan, Karakalla, Diokletianus gibi imparatorlar tarafından inşa edilen hamamlar,

zenginler için cazibe merkezi olsa da şehirde herkese yetecek kadar hamam vardı

ve fakir Roma vatandaşları da fırsat buldukça buraları ziyaret ediyorlardı.

Zira hamamlar, forumlarla birlikte sosyal aktivitelerin merkezi haline gelmişti.

Her hamamın bir spor salonu, sağlık merkezi ve yüzme havuzu vardı.

Fakirler bu bölümlerden dilediğince faydalanırken zenginler ise bordello adı verilen ayrı bir kısımda vakit geçiriyorlardı.

Bordellolar zaman içerisinde iyi bir iş veya ortaklık için zenginlerin vazgeçilmez mekanı haline gelmişti.

Fakirlerin birçoğu kendi yemeğini yapacak bir mutfağa sahip olmadıkları için genellikle yiyeceklerini bir restorandan veya taverna adı verilen dükkanlardan alır ya da bu tarz işletmelerin mutfaklarını kiralamak zorunda kalırlardı.

Günün sonunda karnını iyice doyurabilmiş olanlar şanslı azınlığın bir parçası olurlardı.

İmparatorluk döneminde köleler Roma nüfusunun neredeyse %30'luk bölümüne tekabül ediyorlardı.

Bunların büyük bir çoğunluğu savaş esirlerinden ve onların çocuklarından oluşuyordu.

Roma kanunlarına göre bir kölenin çocuğu doğduğu andan itibaren köle olarak kabul ediliyor ve uzun yıllar boyunca efendisine hizmet etmek için hazır hale getiriliyordu.

Roma kölelerinin birçoğunun hayatı korkunç koşullarda geçmişti.

Hastalandıkları zaman kölelere uygulanan tedavi ancak onların işlerine verimli bir şekilde devam etmelerini sağlayacak düzeydeydi.

İçlerinden en çok acı çekenleri madenlerde çalışan gruplardı.

Fakat yine de Roma'da köle statüsünden libertus yani azatlı statüsüne geçebilmenin çeşitli yolları vardı.

Bunun en popüler olanı kölenin kendi parasını ödeyerek kendi kendini satın almasıydı.

Bir diğer yol ise sahibin köleyi kendi isteğiyle azat etmesiydi.

Ancak bu pek sık yaşanan bir şey değildi.

Antik Roma'da kölelerin çalışma alanları yalnızca ağır iş gücü gerektiren işlerle de sınırlı değildi.

İyi eğitime sahip olan bazı köleler, efendilerinin çocuklarının eğitimini ya da muhasebe işlerini kolaylıkla üstlenebiliyorlardı.

En pahalıları genç erkekler ve Yunanistan'dan getirilen eğitimli kölelerdi.

Kadın köleler genellikle domina yani evin hanımının gündelik işlerini hallederlerdi.

Roma'da köleler iki ana gruba ayrılıyorlardı.

Kamu görevlerinde bir devlet görevlisi olarak ya da imparatorun madenlerinde çalışan servipublikiler hükümete aitti.

Serviprivatiler ise bireylere ait olup onların gündelik hizmetlerini karşılamakla yükümlüydüler.

Eğer bir Servi Privati efendisini öldürürse bunun karşılığında evde yaşayan bütün köleler efendinin diyeti olarak öldürülürlerdi.

Aslında bir Roma kölesini özgür bir adamdan ayırt etmek oldukça zordu.

Bu yüzden kölelerin özel kıyafetler giymeleri ve bu yolla diğerlerinden ayırt edilmeleri için senatoya teklif sunulduğu bile olmuştu.

Fakat Senato bu teklifi kölelerin birbirlerini tanımalarının, sayılarının ne kadar çok olduğunu fark etmelerine ve böylece güçlerini birleştirerek sahiplerine karşı ayaklanmalarına sebep olabileceği gerekçesiyle geri çevirmişti.

Cumhuriyet'in çalkantılı ilk dönemlerinden görkemli kamu binalarıyla çevrelendiği M.S. yıllara kadar Roma sürekli büyüyen, kozmopolit bir kent haline gelmişti.

Kireç taşından üretilmiş uzun su kemerleri şehirdeki 1300 civarında çeşmeye ve 144 umumi tuvalete su sağlıyordu.

Taş bloklardan inşa edilmiş binaların altında neredeyse kusursuz işleyen bir kanalizasyon sistemi vardı.

Yani o günkü haliyle dahi Roma modern kentlere benzer muazzam bir altyapıya sahipti.

Bununla birlikte tıpkı günümüz mega kentlerinde olduğu gibi Roma'da da bitmek tükenmek bilmeyen bir hengame,

yoğun bir tempo, rahatsız edici düzeyde gürültü ve tehlikelerle dolu bir hayat vardı.

Dahası imparatorluğun Akdeniz'e hükmettiği güçlü dönemlerde bile kentin bu sorunları azalmamış,

nüfusun yoğunlaşmasıyla daha da artmıştı.

Yine de ne olursa olsun Roma, ateş ve ölümle çevrelenmiş bu gerçek çehresini,

görkemli binaları ve ihtişamlı yapılarıyla maskelemeyi başarmıştı.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla

bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla

%20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Altyazı M.K.