Orta Çağda Yaşasaydın Günlerin Nasıl Olurdu? - Orta Çağ Avrupa'sında Günlük Yaşam

Tarih podcast bölümü.

Orta Çağ

Orta Çağ, kabaca Roma İmparatorluğu'nun yıkılışından Rönesans'a kadar geçen bin yıllık süreci tanımlamak için tarihçiler tarafından icat edilmiş bir terimdir.

Bunun yanı sıra Rönesans yazar ve sanatçıları bu dönemi Roma İmparatorluğu ile kendi çağları arasında bir kopuşu temsil ettiği gerekçesiyle karanlık çağlar olarak adlandırmışlardır.

Peki Orta Çağ gerçekten de onların düşündüğü kadar karanlık bir atmosfere mi sahipti?

Yoksa Rönesans yazarları kendilerinden önce yaşayan bu insanlara karşı biraz da olsa önyargılı mı davranmışlardı?

Bunu anlayabilmenin en temel yolu Orta Çağ dünyasının temel dinamiklerine odaklanmaktan geçer.

Buradaki temel dinamik tüm yapıyı birbirine bağlayan feodal sistemdir.

Ve feodal sistem kendini en gerçekçi biçimde Orta Çağ insanının günlük yaşantısında gösterir.

Bu nedenle Orta Çağ'ı anlayabilmek için öncelikle onun günlük yaşantısına bakmak gerekecektir.

M.S. 1000 yılında Avrupa nüfusu yaklaşık 35 milyonken, 1347 yılına gelindiğinde bu sayı 80 milyona ulaşmıştır.

Bugünkü hesaplamalar bu patlamaya köylü nüfusunun neden olduğunu göstermektedir.

Çünkü bu tarihte Avrupa'daki köylü nüfusu neredeyse %90 civarına ulaşmıştır.

Bunların büyük bir çoğunluğu kira vermekle veya çeşitli hizmetler sağlamakla yükümlü oldukları bir dere beyine bağlıydılar.

Bu uygulama özellikle Kuzey Avrupa'da gittikçe yaygınlaşmış, sınıflar arası ilişkinin temellerini oluşturan birincil unsur haline gelmişti.

Her şeyden önce Orta Çağ dünyasının tehlikeli bir yer olduğunu kabul etmek gerekir.

Bu bin yıllık süre boyunca Avrupa'yı şekillendiren gelişmelerin başında savaş ve istilalar gelmektedir.

Avrupa'nın Orta Çağ boyunca kazandığı bu karakteristik yapı, sonunda günümüze dek ulaşan taştan devasa yapıların ortaya çıkmasına neden olacaktır.

Bu devasa yapılar kalelerdi.

Kale yapımı özellikle 9. ve 10. yüzyıllar itibariyle hız kazanmaya başlamıştır.

Bundaki en önemli etkenler, Viking saldırıları ve birbirine rakip lordların bitmek tükenmek bilmeyen çarpışmalarıdır.

Kaleler insanlara bu karmaşa ve şiddet ortamında korunabilecekleri bir sığınak sağlıyordu.

Bu nedenle çok geçmeden her kalenin etrafında bir kasaba gelişmeye başlayacaktı.

Daha sonra duvarlar dışarıda kalan evleri, dükkanları ve kiliseleri içeriye alacak şekilde genişleyecek

ve böylece modern Avrupa'nın şehirleri oluşacaktı.

Örneğin İngiltere'deki York bu şekilde gelişim göstermiş bir kentti ve güçlü duvarları ortaçağ boyunca bölgedeki en zengin şehirlerden biri haline gelmesine olanak sağlayacaktı.

Kasaba yaşamının en belirgin özelliği onu oluşturan bireylerin tüccar, zanaatkar ve sanatçılardan meydana geliyor olmasıydı.

Bunların aktiviteleri sıkı bir şekilde lonca adı verilen idari birimler tarafından takip ediliyordu.

Loncalar dükkanlara yeni çıraklar sağlıyor, bu çıraklar ise zaman içerisinde deneyim kazanarak bir lonca üyesine dönüşüyorlardı.

Yine de Orta Çağ Avrupası'nın ekonomisi şehirlerden çok sürülmüş alanların ve otlakların ortasında gelişen köylerde şekillenmekteydi.

Bir köyün merkezinde ahırlar, depolar, barakalar, hayvan kafesleri ve evler bulunuyordu.

Yerleşimcilerin büyük bir çoğunluğu çiftçilerden ve onların ailelerinden oluşuyordu.

Köylülerin hayatları yılbaşından itibaren belirlenen bir tarım takvimi etrafında dönüyordu.

Bir Orta Çağ köylüsünün zamanının büyük bir çoğunluğu tarlada çalışıp gelecek yılın ürününü yetiştirmekle geçiyordu.

Yılın ekim ve hasat günleri kilise tarafından belirlenmişti.

Bunun dışındaki zaman köylüye ve efendiye dinlenebileceği boşluklar sağlıyordu.

Ekilecek ve hasat edilecek olan arazi kilise ya da kale yönetimi tarafından belli şeritlere ayrılırdı.

Bu şeritlerin her birine ayrı köylüler atanırdı.

Böylece herkesin yapacağı iş belirlenmiş olurdu.

Bir ortaçağ köylüsü yıl boyunca çoğunlukla çavdar, yulaf, bezelye ve arpa gibi temel besin öğelerini yetiştirmekle görevlendirilirdi.

Bunların hasatı, tırpan veya orak yardımıyla yapılırdı.

Her köylü ve ailesi kendi arazi şeridinden sorumlu olsa da tarlaların sürülme işlemi ortak yürütülen bir sorumluluktu.

Ortaçağ Avrupa'sının gündelik yaşantısının merkezini evler oluşturuyordu.

Bu evler modern evlerle karşılaştırılamayacak kadar ilkel bir yapıya sahipti.

Zemin genellikle topraktan inşa edilirdi.

Az sayıdaki pencereler içeriye giren ışık ve temiz hava miktarını kısıtlıyordu.

Neredeyse her evin mutlaka bir ahırı olurdu.

Bu, insanların ve çiftlik hayvanlarının iç içe geçmiş bir yaşam sürmelerine neden oluyordu.

Ortaçağın sonlarına doğru köylülerin evleri gelişim gösteriyordu.

Bu süreçte iki odalı evlerin yanı sıra toprağın üstüne başka bir zemin inşa edilmesi,

Ortaçağ evinin karakteristiğini oluşturmaya başladı.

Buna rağmen zengin evlerinde bile konfor, kola yerişilen bir şey değildi.

Zeminin, çatının ve duvarların taştan yapıldığı evlerde ısıtma her zaman bir problem oluyordu.

Buna ek olarak aydınlatma da bir problemdi.

Küçük pencereler yeterli ışığın içeri girmesine engel oluyor, yağ bazlı mumlar ise evin içerisinde keskin bir aroma bırakıyordu.

Ortaçağ köylüsünün evindeki mobilyalar, ahşap banklar, uzun masalar, dolaplar ve ayrıca kilerden oluşuyordu.

Eğer köylü biraz zenginse bankların üstünü ketenle örterek ahşap mobilyalarını daha konforlu hale getirebiliyordu.

Yataklar en yumuşak malzemelerden yapılmış olsalar bile genellikle tahta kuruları ve bitler gibi çeşitli haşeratlar tarafından ele geçirilmiş oluyorlardı.

Tüm bunların dışında ortaçağ köylüsü ayrıca beslenmek zorundaydı.

Genel olarak buğday, yulaf veya arpadan yapılmış bir lapayla beslenirlerdi.

Bunun yanı sıra et suyu, güveç, sebze ve ekmek de köylünün sofrasında sık bulunan besinlerdi.

Nadiren et yeme imkanına sahip olurlardı.

Şarap ve bira tüketiminin yüksek olması gündelik su tüketimini sınırlardı.

Köylülerin hane halkı aristokratlara göre oldukça sınırlı olsa da

Orta Çağ boyunca bazı zengin köylülerin evlerinde köleler bulundurduğu olmuştu.

Bunun yanı sıra ücretli çalışan istihdam etmek de oldukça popülerdi.

Orta Çağ Avrupası'nda genç insanların başkalarının evinde çalışarak para kazanması oldukça yaygın bir uygulamaydı.

Bu, hayatın doğal döngüsü olarak görülürdü.

Bu şekilde genç köylüler hayat...

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Topraklarının ilerleyen dönemlerinde ihtiyaç duyacakları becerileri öğrenmiş olurlardı.

Elde ettikleri deneyim onlara hayatları boyunca yardımcı olurdu.

Ortaçağın köy yaşantısından uzaklaştıkça soğuk kale duvarları ardında şekillenen yeni bir yaşam tarzı ile karşılaşırız.

Soylular ve şövalyeler toprak sahibi olmasalar dahi başka bir derebeynin kendilerine toprak hibe etmesiyle bir anda araziye sahip olabiliyorlardı.

Feodal sistem toprağın ve köylünün sömürüsü üzerine inşa edilmişti.

11. ve 12. yüzyılda topraklar kalıtsal olarak babadan oğula geçmeye başladı.

Bu tarihten önce toprak bütün kardeşler arasında paylaşılırdı.

Ancak bu tarihten itibaren yalnızca büyük kardeş toprak üstünde hak sahibiydi.

Ağır süvarilerin askerlik hizmetleri, kalelerin kontrolleri, vergilerin tahsili ve pozisyonların elde tutulması arazinin kontrolü üzerine inşa edilmişti.

Bununla birlikte orta çağda soylu sınıfı kendi içinde tabakalara ayrılmış bulunuyordu.

Kral ve üst düzey soylular sıradan halkın yanı sıra diğer soylular üzerinde de ciddi bir güce sahiplerdi.

Onların altında bulunan soylular ise daha az arazi ve daha az insan üzerinde söz hakkına sahiplerdi.

Şövalyeler soyluların en alt tabakasında bulunuyordu.

Genellikle herhangi bir toprağa sahip olmuyor ve başka bir soyluya hizmet etmekle yükümlü bulunuyorlardı.

Kral veya üst düzey soyluların hane halkları, diğer tabakaların hane halklarına göre çok daha genişti.

Ortaçağın görgü kuralları ve hiyerarşik yapısı bu geniş hane halkının çevresinde şekillenmişti.

Hane ne kadar büyükse, hiyerarşi o derece katılaşırdı.

Örneğin bazı soyluların kalelerinde belirli üniformalar giymek gerekiyordu.

Bu üniformalar giyen kişinin hangi sınıfa dahil olduğunu gösterirdi.

Soyluların günlük yaşamı genellikle satranç tarzında masa oyunları oynamak, avlanmak, müzik dinlemek ve ziyafetlere katılmak gibi çeşitli aktivitelerle doluydu.

Orta çağda soyluların ikametgah alanı kalelerdi.

Yapının merkezinde duvarları işlenmiş halılarla dekore edilmiş büyük bir salon bulunurdu.

Lord dışındaki herkes burada bulunan banklara otururdu.

Gece olduğunda bu banklar ve salonun zemini kölelerin yatağı olarak işlev görüyordu.

Bazı kalelerde salonun ayrı bir parçası olarak ozanlar balkonu bulunurdu.

Bu balkon genellikle akşam yemeklerinde şovlarını sergileyen müzisyenler ile şarkıcılar tarafından kullanılırdı.

Normanların Avrupa'da baskın olduğu yıllarda icat ettikleri şömine kısa sürede kalelerin vazgeçilmez bir parçası haline geldi.

Bundan önceki dönemlerde ateş salonun orta kısmında yakılır bu nedenle duman kalenin içinde birikirdi.

Ancak Normanların şömineye bir baca ilave etmesiyle bu sorun ortadan kalkmıştı.

Lord'un güneş adı verilen bir odası ve dört yanı perdelerle çevrili geniş bir yatağı bulunurdu.

En üst katta ise kalenin hanımı ve hizmetçilerinin günlük işlerini hallettikleri bir oda bulunmaktaydı.

Kaledeki en büyük pencereler ve haliyle en geniş manzara bu odaya aitti.

1200'den itibaren bu pencerelere cam bölmeler eklenmişti.

Kale yaşantısı herkes için oldukça hareketli geçiyordu.

Genç soylular eğitimlerini genellikle farklı lordların kalelerinde alıyorlardı.

Burada nasıl savaşılacağını öğrenmelerinin yanı sıra okuma yazma gibi her ortaçağ soylusunun ihtiyaç duyduğu temel şeyleri de öğreniyorlardı.

Bundan sonra 18 yaşına gelip dini bir tören aracılığıyla şövalye olana dek köy ağası olarak hizmet veriyorlardı.

Ortaçağ kalelerinde yoğun bir şekilde sebze tüketilse de bunlar hiçbir zaman ana öğünü oluşturmazdı.

Bir lordun masasında mutlaka et bulunmalıydı.

En çok tüketilenler kuğu, tavus kuşu, saksağın ve yaban domuzu etleriydi.

Bunlar sofraya davetlilere gösteriş yapılması amacıyla genellikle altın varaklar eşliğinde getirilirdi.

Filmlerde gösterilenin aksine kale bahçelerinde düzenlenen turnuvalar sahte dövüş gösterileriydi.

Özellikle 12. yüzyıl dolaylarında atlı mızrak dövüşleri oldukça yaygınlaşmıştı.

Bunun yanı sıra avlanmak her şövalye için vazgeçilmez bir etkinlikti.

Soylular arasındaki moda anlayışı özellikle geç ortaçağa gelindiğinde oldukça ağır bir hal almıştı.

Kolluklar büyümüş, ayakkabılar çeşitlenmişti.

Bu yıllarda erkek modası neredeyse kadın modasıyla yarışır hale gelmişti.

Soyluların hayatı ihtişam ve gösterişle süslenmişti.

Bir ortaçağ şövalyesi, lordu ya da leydisi gözler önünde olmaktan hoşlanırdı.

Ancak ortaçağ boyunca kapalı kapılar ardında gösterişsiz bir şekilde sürülen münzevi hayatlar da vardı.

Bu yaşam tarzı keşişler tarafından benimsenmişti.

Bir ortaçağ keşişinin hayatı eğitimi sırasında ettiği üç yemin üzerine şekillenirdi.

Bunlar yoksulluk, iffet ve itaat yeminleriydi.

Bu yeminler doğrultusunda keşiş, dünyevi hayatın zevklerinden arındığını ilan ederdi.

Yeni hayatı büyük oranda görev yapacağı manastır ve çevresiyle sınırlı olacaktı.

Keşişlerin günlerinin büyük bir çoğunluğu ibadet, dua, okuma ve el emeği işçilik ile geçerdi.

Saatler boyunca İncil'den bölümler okur, bundan arta kalan zamanı ise manastır işlerine ayırırlardı.

Manastıra ait toprağın kullanımından da keşişler sorumlu olurdu.

Bu yüzden ekim ve hasat işleriyle meşgul olur, şarap, bira ve bal üretirlerdi.

Tüm bunların yanı sıra manastırlar toplum yararına çalışan ve hayır kurumu olarak işlev gören merkezlerdi.

Ortaçağ geniş bir zaman dilimine yayıldığı için onun içinde yaşayanları basitçe sınırlandırmak ve buna göre tanımlamak kolay değildir.

Günümüze ulaşan el yazmaları aynı dönemlerde yaşanmış farklı hayatların betimlemeleriyle doludur.

Örneğin 6. yüzyılda yaşayan Ausonius ve Sidonius Apollinaris tarafından betimlenen Ortaçağ taşra yaşantısı,

tenis maçları, sıcak aile sohbetleri ve samimi arkadaşlıkların kurulduğu akşam yemeği davetleriyle doludur.

Buna rağmen aynı yüzyılda yazan Fortunatus ve Torlu Gregory,

istilalar altında azap çeken farklı bir manzara gözler önüne serer.

Bu nedenle ortaçağ hem zamansal hem de mekansal olarak çok sayıda katmanlara ayrılır.

Pek tabii bu katmanların arasından somut bir resim çıkarmak ve onu en yalın haliyle sunmak kolay değildir.

Bu nedenle ortaçağ insanının yaşantısı, modern insan için her zaman biraz buğulu ve bilinmez olacaktır.

Belki de bu yüzden ortaçağ insanı bizim için daima gizemlik alacaktır.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.