Odysseus ve Yolculuğu Ne Kadar Gerçek? - Odysseia'nın Tarihsel Analizi

İnsan neden binlerce yıl önce yaşamış ya da yaşadığı iddia edilen bir adamın hikayesine takılı kalır?

Neden binlerce yıl boyunca anlatılan milyonlarca hikaye unutulup gider de bir adamın evine dönme çabası zamana adeta delip geçerek günümüze kadar ulaşır?

Kimden bahsettiğimi aslında video başlığından da hepiniz anladınız.

Odiseus.

Evet bu hikaye yaklaşık 2800 yıl önce kaleme alındı.

Ama biz bugün hala bu hikayeyi anlatmaya devam ediyoruz.

Bunun son örneği ise Christopher Nolan'ın yeni filmi The Odyssey.

Ama ben bir tarihçi olarak bugün sizlerle bu film hakkında konuşmayı açıkçası pek düşünmüyorum.

Bu zaten sosyal medyada şu anda birçok içerik üreticisi tarafından yapılıyor.

Biz bugün daha farklı bir konuya değineceğiz.

Elimizde bir efsane var ve biz o efsanenin ardındaki gerçeği gün yüzüne çıkarmaya çalışacağız.

Öncelikle size bir soru sorarak başlamak istiyorum.

Odysseus sizce gerçekten yaşadı mı?

Muhtemelen birçoğunuz buna hayır cevabı vereceksiniz ve bu cevabı vermekte haklısınız da

ya Koray diyeceksiniz bu hikaye nasıl gerçek olsun?

Devler var, sirenler var, hayvana dönüşen insanlar var.

Var da var.

Peki ama şöyle küçük bir değişiklik yapsak.

Size yine aynı soruyu sorsam.

Fakat bu kez bana M.Ö. 6. yüzyılda Yunanistan'da ya da Batı Anadolu kıyılarında yaşayan

sıradan bir vatandaş gibi cevap vermenizi istesem?

Cevabınız yine bu kadar kati olur muydu?

Hiç sanmıyorum. Neden biliyor musunuz?

Çünkü o dönemin insanları büyük oranda bu anlatıların gerçek olduğuna inanıyorlardı.

Olimpos adlı dağın zirvesinde tanrıların yaşadığına,

Herakles ya da Tessius gibi kahramanların hikayelerine,

deniz canavarlarına, devlere ve çok daha fazlasına inanıyorlardı aslında.

Onların gerçekliği bugün mitlere ve efsanelere dönüştü.

ve bu sürecin en can alıcı noktalarından birinde adını belki de defalarca duyduğumuz bir isim vardı.

Homeros.

İlyada ve Odisey destanlarının yazarı.

Aslında öncelikle cevaplamamız gereken soru Odiseus ne kadar gerçekti'den ziyade

Homeros ne kadar gerçek ya da Homeros kim soruları.

Bu soruları yine M.Ö. 6. yüzyılda Atina meydanında duran sıradan bir Yunan'a sorsaydık

Zerrit eredüt etmeden bize şöyle bir cevap verirdi.

Tabi ya Homeros gözleri görmeyen, elinde liriyle diyer diyer gezen Argoslu ozanımız o bizim.

Ama bu muhabbete kulak misafiri olan başka biri de şunu söyleyebilirdi.

Hayır ya sen yanlış biliyorsun Sakız adasında doğdu o.

Bir diğeri de çıkıp hayır ikiniz de yanlış biliyorsunuz Homeros Simirnalı yani İzmirliydi diyebilirdi.

Bunun altında yüzyıllar boyunca 7 farklı Yunan şehrinin Homeros'u kendi hemşerisi olarak tanıtması yazar.

Ama Homeros denince değişmez bir gerçek de vardır.

Antik dünyanın gözünde Homeros bir efsane değil, kanlı canlı bir otorikeydi.

Hatta ünlü tarihçi Heredot bile Homeros ve Hesiodos bizden en fazla 400 yıl önce yaşadılar

ve bu milletin tanrılarını, o tanrıların sıfatlarını şekillendiren onlardı diyerek

ona neredeyse kutsal bir kimlik atfetmişti.

Ancak günümüzden o döneme baktığımızda büyük bir sorunla karşılaşırız.

M.Ö. 8. yüzyılda yaşamış, Homeros adında bir adamın varlığını doğrulayan, onunla aynı dönemde yazılmış tek bir resmi belge bile yoktur elimizde.

İşte bu durum akademik dünyayı yüzyıllardır meşgul eden bir tartışmayı doğurmuştur.

Homeros Problemi

Tartışmanın özü aslında çok basit bir soruna dayanıyor.

Gerçekten M.Ö. 8. yüzyılda yaşamış, masasının başına oturup binlerce dizelik İlyada ve Odesia'yı baştan sona kaleme almış tek bir şair mi vardı?

Yoksa bu metinler yüzyıllar boyunca isimleri unutulmuş, onlarca belki yüzlerce farklı ozanın söylediği şiirlerin sonradan birleştirilmiş hali miydi?

İlyada yaklaşık 15.600, Odesia ise yine yaklaşık 12.100 dizeden oluşuyor.

Yani karşımızda yaklaşık 28 bin dizeden oluşan bir külliyat var.

Peki tek bir insan hiçbir yere not almadan, elinde hiçbir yazılı taslak olmadan

böylesi bir metni zihninde tutabilir mi gerçekten?

Bu soru başka birinin aklına daha takılmıştı.

Milne Perry adlı bir edebiyatçının.

1930'lu yıllarda Perry masa başındaki kuramsal tartışmaları bir kenara bırakıp

çok farklı bir şey denemeye karar verdi.

Yanına öğrencisi Albert Lord'u alarak Balkanlara ve dağlık Yugoslavia köylerine gitti.

Orada okuma yazma dahi bilmeyen ama kahvehanelerde bu binlerce dizelik destanları hiç takılmadan söyleyen yerel ozanları inceledi.

Ve sözlü destanların nasıl üretildiğine dair büyüleyici bir sistem keşfetti.

Bu ozanlar destanı kelimesi kelimesine ezberlemiyorlardı.

Şiiri icra ederken zihinlerinde hazır ritmik kalıplar yani formüller kullanıyorlardı.

Örneğin Odesia'yı okurken sürekli karşımıza çıkan şu kalıplar gibi.

Gül parmaklı şafak, ayağı tez akilyus, çok çile çeken soylu odiseus.

İşte bunlar aslında edebiyat olsun diye söylenmiş süslü kelimeler değildi.

Ozan'ın binlerce dizeyi canlı performans sırasında ritmi kaçırmadan yeniden inşa edebilmesini sağlayan zihinsel kalıplardı.

Yani muhtemelen karşımızda gece odasına çekilip mum ışığı altında yazan modern bir roman yazarı yoktu.

Homeros belki de yüzyıllar boyunca Ege'nin iki yakasında, ateş başlarında, kralların ziyafetlerinde şarkılar söyleyen muazzam bir geleneğin son halkasıydı.

Ve M.Ö. 8. yüzyılın sonlarında alfabenin Yunan dünyasına girmesiyle birlikte bu gelenek Homeros adı altında ya da Homeros adlı bir adam tarafından tek bir anıtsal metne dönüştürüldü ve zaman içerisinde ise standart hale geldi.

Peki bu durum bizim Odysseus sorunumuz açısından ne anlama geliyor?

Bu bize gösteriyor ki Odyssea bir adamın oturup sıfırdan hayal gücüyle uydurduğu masa başı bir roman değildi.

Aksine M.Ö. 1200'lerde yaşanan Tunt çağı yıkımının, kanlı bir savaşın ve denizlerde kaybolan insanların hatırasını sözlü gelenekle M.Ö. 700'lere kadar taşıyan 500 yıllık bir toplumsal hafızaydı.

Tabi ki bu 500 yıllık aktarım sırasında hikayeye kulaktan kulağa geçerken yeni şeyler eklendi.

Çağlar birbirine karıştı.

Ama ne olursa olsun o hafızanın en dibinde tortulaşmış çok somut bir tarihsel çekirdek vardı.

İşte şimdi elimizdeki bu çekirdeği inceleme vakti.

Eğer Homeros destanları yüzlerce yıllık bir sözlü geleneğin ürünü ise o zaman bu geleneğin içinde gerçek tarih ne ölçüde korunmuş olabilir?

Bu sorunun cevabını bulabilmek için Homeros'un dizelerinden çıkıp Çanakkale Boğazı'nın girişinde yükselen bir tepeye gitmemiz gerekiyor.

Hisarlık Tepesi'ne.

Bugün bu tepeye baktığımızda Homeros'un anlattığı görkemli Troya'dan geriye pek bir şey kalmadığını düşünebilirsiniz.

Karşınızda ne Priamos'un sarayı vardır ne de Achilleus'la Hector'un savaştığı devasa surlar.

taşlar, temel kalıntıları ve birbirinin üzerine yığılmış duvarlardan ibaret karmaşık bir görüntüyle karşılaşırız.

Ancak asıl şaşırtıcı ve büyüleyici olan şey bu küçük tepenin altında üst üste kurulmuş birçok farklı şehrin bulunuyor olmasıdır.

19. yüzyılın ortalarına kadar birçok araştırmacı için Troya aslında Homeros'un hayal gücünde yaşamış bir şehirden fazlası değildi.

Ta ki son derece zengin ve açıkçası arkeolojik konusunda da bir o kadar tehlikeli olan bir adam ortaya çıkana kadar.

Henry Shillman

Shillman bir tarihçi ya da eğitimli bir arkeolog değildi.

Ticaretten büyük bir servet kazanmış, Alman bir iş insanıydı.

Fakat çocukluğundan beri Homeros'un anlattığı dünyanın gerçek olduğuna inanıyordu.

İlyada yalnızca bir şiir gibi okumuyor, onu adeta bir harita gibi kullanıyordu.

Homeros'un Troya için verdiği coğrafi işaretleri takip ederek 1870'li yıllarda Hisarlık Tepesi'nde kazılara başladı.

Aradığı şey sıradan bir antik kent değildi.

Priyamos'un sarayını, Hector'un yaşadığı şehri ve belki de destandaki kahramanların kişisel eşyalarını bulmak istiyordu.

Bu nedenle tepenin ortasında büyük bir yarma açtırdı.

Üst katmanları dikkatlice incelemek yerine Homeros'un Troya'sı olduğunu düşündüğü en eski tabakalara ulaşabilmek için daha üst tabakalardaki yapıları adeta yok etti.

Sonunda karşısına yanmış bir kent ve altın takılardan oluşan muazzam bir hazine çıktı.

Shilman aradığını bulduğuna emindi ve bulduğu kalıntılara Priamos'un hazinesi adını verdi.

Fakat Shilman'ın bulduğu şehir Homeros'un anlattığı savaşın gerçekleşmiş olabileceği dönemden yaklaşık bin yıl daha eskiydi.

Yani bu hazine aslında Priamos'a ait olamazdı.

Evet Shilman Homeros'un Troya'sını bulamamıştı.

Fakat farkında olmadan çok daha önemli bir şeyi ortaya çıkarmıştı.

Hisarlık tepesinin altında gerçekten de unutulmuş şehirler vardı.

Schilmann'dan sonra bölgeye gelen Wilhelm Dörfeld ve Carl Blegen gibi çok daha sistemli

çalışan arkeologlar, Hisarlık'taki tabakaları birbirinden ayırmaya başladılar.

Ve zamanla burada 9 farklı Troya katmanı buldular.

Ama asıl sorun şuydu, bu şehirlerden hangisi Homeros'un anlattığı Troya'ydı?

Bu konuda özellikle iki ağda yöne çıkıyordu.

Troya 6 ve Troya 7a.

Troyaaltı, MÖ. 2. bin yıl boyunca gelişmiş, güçlü surlarla çevrili, etkileyici bir kentti.

Taş duvarları belirli bir açıyla yükseliyor, kapıları ve kuleleri kente gerçekten de anıtsal bir görünüm kazandırıyordu.

Çanakkale Boğazı'nın girişindeki konumu sayesinde Ege Denizi, Batı Anadolu ve Karadeniz arasındaki hareketliliği gözetleyebilen önemli bir merkez olması mümkündü.

Ancak zaman içinde arkeologlar burada bir sorun olduğunu keşfettiler.

Troy 6 gerçekten yıkılmıştı.

Ancak duvardaki çatlaklar, taşların düşme yönü ve yapıların çöküş biçimi bu felaketin büyük ihtimalle bir ordunun saldırısıyla değil güçlü bir depremle meydana geldiğini düşündürüyordu.

Şimdi aklınıza şöyle bir ihtimal gelmiş olabilir.

Belki de depremden sonra savunmasız kalan şehre düşmanlar saldırmıştı.

Bu elbette mümkün.

Fakat bunu kesin olarak gösterecek yeterli kanıt yok elimizde.

Üstelik Troya altının yıkılmasından sonra şehir tamamen terk edilmemişti.

Hayatta kalanlar ya da bölgeye daha sonra gelen insanlar surları onarmış ve aynı alanda yeni bir yerleşim kurmuşlardı.

İşte bu yeni şehir Troya 7A olarak adlandırılıyor.

Troya 7A bir önceki kent kadar görkemli görünmüyordu.

Evler surların içine daha sıkışık biçimde yerleştirilmişti.

Ve enteresan olan şeylerden biri de şuydu.

Bazı yapılarda zemine gömülmüş büyük erzak küpleri bulunmuştu.

Arkeolog Carl Bregen bu manzarayı yaklaşan bir kuşatmaya hazırlanan insanların davranışı olarak yorumladı.

Sanki şehirde yaşayanlar tehlikenin geldiğini biliyorlardı.

Evlerin arasındaki boşlukları kapatmış, daha fazla insanı surların içine toplamış ve uzun süre dayanabilmek için tahıl ve erzak depolamışlardı.

Sonra bir felaket yaşandı.

Troya 7a büyük bir yangınla yıkıldı.

Kentin bazı bölgelerinde insan kalıntıları ve olağan gömülü üzerinin dışında bırakılmış cesetler bulundu.

Bunlar şehrin sakin ve planlı biçimde boşaltılmadığını düşündürüyordu.

Belki ani bir saldırı gerçekleşmişti.

Belki şehir yağmalanmıştı.

Belki de deprem, iç çatışma, yangın ve dış saldırı gibi birden fazla felaket birbirine karışmıştı.

Fakat her ne yaşandıysa bu yıkımın tarihi son derece dikkat çekiciydi.

Troya 7 ağanın sonu kabaca M.Ö. 13. yüzyılın sonlarıyla 12. yüzyılın başlarına denk geliyordu.

Yani antik Yunanların Troya Savaşı'nı yerleştirdikleri dönem.

Peki bu bulgular Troya Savaşı'nın gerçekten yaşandığını kanıtlıyor mu?

Elbette hayır.

Hisarlıktaki yangın katmanı bize şehrin yandığını gösterir.

İnsan kalıntıları burada şiddet yaşanmış olabileceğini söyler.

Erzak küpleri ise insanların kıtlığa ya da saldırıya karşı hazırlık yapmış olabileceklerini düşündürür.

Fakat toprağın altından çıkan hiçbir ok ucunun üzerinde bunu Paris hattı yazmaz.

Hiçbir duvarda Agamemnon'un adı bulunmaz.

Helen'den, Achilleus'tan, Hector'dan ya da Odysseus'tan söz eden çağdaş bir Troya belgesine sahip değiliz.

Tahta atın gerçekten yapıldığına dair de herhangi bir arkeolojik kanıt yok.

Arkeoloji bize doğru yerde, doğru dönemde büyük bir yıkıma uğramış önemli bir şehir olduğunu gösterir sadece.

Ama bu şehri kimin yaktığını söylemez.

İşte tam da bu noktada Troya'nın yüzlerce kilometre doğusunda bulunan bazı belgeler devreye giriyor.

20. yüzyılın başlarında Hidid İmparatorluğu'nun başkenti Hattuşa'da binlerce çivi yazılı tablet bulundu.

Bu tabletler arasında kralların mektupları, antlaşmalar, askeri raporlar ve başka devletlerle yapılan diplomatik yazışmalar vardı.

Ve bu belgelerde Batı Anadolu'da bulunan bir ülkeden tekrar tekrar söz ediliyordu.

Vilusa.

İlk bakışta Vilusa ile Troya arasında hiçbir bağlantı yokmuş gibi görünebilir.

Fakat Homeros'un destanlarında bu şehir için yalnızca Troya adı kullanılmaz.

Kent aynı zamanda İlyos olarak da adlandırılır.

Eski Yunancanın daha erken biçimlerinde bu adın başında daha sonra kaybolmuş bir V sesi olduğu düşünülüyor.

Yani uzmanlara göre İlyos adı bir zamanlar Vilyos şeklinde söylenmiş olabilir.

Bu benzerlik elbette tek başına kesin bir kanıt sayılmaz.

Ama başka bir şey daha vardı.

Hitit belgelerinde Bilusa'nın bulunduğu bölge tarif edildiğinde işaretler Batı Anadolu'nun kuzeybatısını yani hisarlık çevresini gösteriyordu.

Bu yüzden bugün birkaç araştırmacı Hititlerin Vilusa adını verdiği siyasi merkezin Troya ya da Troya çevresindeki krallık olduğu görüşünü güçlü bir olasılık olarak kabul ediyorlar.

Tüm bunların yanı sıra tabletlerde geçen tek tanıdık isim de Vilusa değildi.

Hitit metinleri Ege'nin karşı tarafında bulunan güçlü bir siyasi oluşumdan da bahsediyordu.

Ahiyava bu isimde kulağa başka bir Homerik kelime gibi geliyor.

Aka-i Viyah yani Akalar, Homeros'un Troya'ya saldıran Yunan savaşçıları tanımlamak için kullandığı atlardan biri.

Bugün Ahiyava'nın Miken Yunan dünyasıyla bağlantılı olduğu görüşü geniş ölçüde kabul ediliyor.

Ancak Ahiyava'nın tek bir birleşik krallık mı, birkaç Miken sarayının oluşturduğu gevşek bir ittifak mı,

yoksa Hititlerin Ege'deki çeşitli güçler için kullandığı genel bir at mı olduğu hala tartışılıyor.

Şu anda önümüzde son derece ilginç bir tablo belirmeye başladı.

Bir tarafta Batı Anadolu'nun kuzeybatısında bulunan ve büyük ihtimalle Troya ile bağlantılı olan Vilusa,

diğer tarafta Ege dünyasındaki Mikan güçleriyle ilişkilendirilen Ahiyava.

Ve aslında Hitit belgeleri bu iki dünya arasındaki şeyin aslında pek de barışçıl olmadığını gösteriyor.

M.Ö. 13. yüzyıla tarihlenen Tavagalava mektubunda Hitit kralı Ahiyava kralına seslenirken

geçmişte Vilusa yüzünden aralarında bir anlaşmazlık yaşandığını söylüyordu.

Yani geç Tung çağında Vilusa ile Ahiyava dünyasını karşı karşıya getiren gerçek bir siyasi kriz yaşanmıştı.

Mektup bize bu çatışmanın ne kadar büyük olduğunu söylemiyor.

Şehrin kuşatılıp kuşatılmadığını ya da kaç kişinin savaştığını da anlatmıyor.

Ama Vilusa'nın Hititlerle Ege dünyası arasında bir mücadele konusu olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Başka bir belgede ise Vilusa kralı Valmun'un tahtından indirildiğini ve Hittit kralının

onu yeniden iktidara getirmeye çalıştığını öğreniyoruz.

Yani Vilusa'nın çevresindeki dünya o kadar da sakin değildi.

Burada taht mücadeleleri vardı, yerel isyanlar vardı.

Üstelik bu olaylar Homeros'un Troya Savaşı'nı yerleştirdiği dönemden çok da uzak değildi.

Ancak bu noktada çok önemli bir ayrım da yapmamız gerekiyor.

Tabletlerinde Troya Savaşı diye bir olay anlatılmıyor.

Tabletler bize yalnızca Homeros anlatısının tarihsel olarak imkansız bir dünyada geçmediğini gösteriyor.

Belki Homeros'un anlattığı Troya Savaşı bu çatışmalardan birinin büyütülmüş bir hatırasıydı.

Belki de ortada tek bir savaş yoktu.

Farklı dönemlerde gerçekleşen kuşatmalar, taht kavgaları, yağma seferleri ve şehir yıkımları

sözlü gelenek içinde zamanla tek bir büyük savaş haline dönüşmüş olabilir.

Bu nedenle Troya Savaşı için bugün verebileceğimiz en dürüst cevap şudur.

Homeros'un anlattığı biçimde Troya Savaşı'nın gerçekten yaşandığını kanıtlayamayız.

Çünkü Homeros bu çatışmaları bize bir tarihçi gibi aktarmadı.

Yüzyıllar boyunca değişen, büyüyen ve kahramanlarla doldurulan ortak bir hafızayı destana dönüştürdü.

Arkeolojik ve yazılı verilerin desteklediği en dengeli sonuç da

gerçek bir çatışma geleneğinin şiirsel ölçüde büyütülmüş olabileceğidir.

Ama şimdi asıl sorumuza geri dönelim.

Evet, Troya gerçekten vardı.

Miken dünyasının savaşçı kralları da öyle.

Ayrıca Ege ile Anadolu arasında büyük savaşlar da yaşandı.

Peki bu savaşlardan birine İthaka adlı küçük bir adanın kralı da katılmış olabilir miydi?

Odiseus'un hikayesi bütünüyle gerçek olmayabilir.

Ama Odiseus gibi bir adamın yaşamış olması mümkün müydü?

Bu soruya cevap verebilmek için önce Homeros'un kahramanlar dünyasından çıkıp

Odiseus'un yaşadığı iddia edilen döneme bakmamız gerekiyor.

Yani M.Ö. 13. yüzyılın Ege dünyasına.

Bugün bu dönemi genel olarak Miken çağı olarak adlandırıyoruz.

Mikenler tek bir merkezden yönetilen birleşik bir Yunan devleti değildi.

Mikene, Pilos, Tebai ve Kunosos gibi büyük sarayların çevresinde örgütlenmiş farklı siyasal merkezlerden oluşuyorlardı.

Bu merkezler birbirleriyle ticaret yapıyor, ittifak kuruyor ve zaman zaman rekabet ediyorlardı.

Başlarındaysa Vanaks olarak adlandırılan hükümdarlar bulunuyordu.

Vanakslar sarayın, ekonominin ve dinsel hayatın merkezinde yer alan en yüksek yöneticilerdi.

Onların altında soylular, askeri görevliler, yerel yöneticiler, zanaatkarlar ve çiftçilerden oluşan oldukça karmaşık bir toplum vardı.

Peki ya Koray bunlar kaç bin yıl önce yaşamış?

Tüm bunları nereden biliyoruz diye sorabilirsiniz.

Elbette Miken saraylarında bulunan binlerce kil tabletten.

Bu tabletler destanlardan biraz farklıdır.

Bunlar da kahramanlık hikayelere anlatılmaz.

Akilius'un kudurmuşluğundan ya da Odiseus'un kurnazlığından söz edilmez.

Bunlar çoğunlukla son derece sıradan idari kayıtlardır.

Hangi köyden ne kadar tahıl toplandığı, tapınaklara ne kadar yağ gönderildiği,

hangi zanaatkarlara ne kadar ham madde verildiği gibi çeşitli kayıtlarla doldur bu belgeler.

Fakat tam da bu sıradanlıkları nedeniyle çok değerlidirler aslında.

Çünkü Miken dünyasının gerçekten nasıl işlediğini gösterirler.

Linear B tabletlerinden anladığımız kadarıyla en güçlü hükümdar Vanaks'tır.

Vanaks'tır. Basileus adı verilen bir diğer yönetici ise daha sınırlı yetkilere sahip bir topluluk önderidir.

Homeros'un destanlarında Vanaks ünvanı büyük ölçüde silikleşmiş, Basileus sözcüğü krallar ve soylu yöneticiler için kullanılmaya başlanmıştır.

Bu küçük ayrıntı bize önemli bir şey söylüyor. Homeros'un anlattığı dünya, Miken çağının olduğu gibi korunmuş bir fotoğrafı değildir.

Destanlar bazı eski ünvanları, silahları, şehirleri ve gelenekleri hatırlıyordu.

Fakat bunları Homeros'un yaşadığı dönemin siyasal düzeniyle birleştiriyordu.

Yani Odysseus'un dünyasında hem M.Ö. 13. yüzyılın hem de M.Ö. 8. ve 7. yüzyılların izlerini görmek mümkündü.

Geçmiş hatırlanıyordu evet ama aynı zamanda yeniden de kuruluyordu.

Bu nedenle Homeros'ta gördüğümüz Odysseus'u doğrudan Mikan Kralı olarak tanımlamak kolay değildir.

Yine de onun gibi birinin gerçekten yaşamış olması tarihsel açıdan mümkündür.

Çünkü Miken dünyasında yalnızca büyük saray hükümdarları yoktu.

Daha küçük yerleşimleri, kıyı bölgelerini ve adaları yöneten yerel liderler de bulunuyordu.

Bu insanlar büyük bir devletin mutlak hükümdarları olmayabilirlerdi.

Fakat kendi bölgelerinde asker toplayabilir, gemiler hazırlayabilir, ticaret yollarını denetleyebilir ve daha güçlü merkezlerle ittifak kurabilirlerdi.

olabilirlerdi. Dolayısıyla Itaka gibi küçük bir adanın yöneticisinin Ege'nin karşı kıyısındaki

bir askeri sefere katılması imkansız değildi. Belki bu noktada durup şu soruyu da sormamız

gerek. Itaka gerçekten var mıydı? Çünkü bu kez cevap çok daha açık. Evet böyle bir krallık

gerçekten de vardı. Itaka yalnızca Homeros'un hayal ettiği bir yer değildi. Ion denizinde

Kefalonya'nın doğusunda bulunan gerçek bir adaydı burası.

Üstelik arkeolojik araştırmalar buranın Tunt çağında öyle ıssız bir yer olmadığını da gösteriyor.

İthaka'nın özellikle kuzey bölümünde farklı Tunt çağı evrelerine ait yerleşim izleri vardır.

Pelikata, Stavros ve Trislangades gibi alanlarda ortaya çıkarılan seramikler ve yapı kalıntıları

adada uzun süreli bir insan varlığına işaret ediyor.

Körfez çevresinde bulunan geç Türk çağı seramikleri ise buranın bir liman olarak kullanılmış olabileceğini düşündürüyor.

Yani Odiseus'un ülkesi gerçekti.

Burada insanlar yaşıyor, denize açılıyor, çevredeki adalarla ve daha uzak bölgelerle bağlantı kuruyorlardı.

Fakat bunların hiçbiri bize o insanların başında Odiseus adlı bir adamın bulunduğunu göstermiyor.

Çünkü İthaka'dan çıkarılmış bir kraliyet arşivi yoktur.

Linear B tabletlerinde Odiseus'u Itaka hükümdarı olarak tanımlayan herhangi bir kayıt da bulunmaz.

Dolayısıyla Adada Tunç çağına ait önemli yerleşimlerin bulunması Homeros'un kahramanını doğrulamaz.

Yalnızca böyle bir kahramanın yerleştirilebileceği tarihsel bir ortamın gerçekten var olduğunu gösterir.

Fakat tüm bunlara rağmen Itaka'da bulunan başka kanıtlar Odiseus'un antik dünyadaki yeri hakkında daha kesin konuşmamızı sağlıyor.

Örneğin adada Odiseus'a adanmış bir kahraman kültürünün bulunduğunu biliyoruz.

Antik Yunan dünyasında bazı efsanevi ya da tarihsel kişilere ölümlerinden sonra dinsel olarak saygı gösterilirdi.

Bu kişilerin mezarı ya da yaşadığına inanılan bölge kutsal kabul edilir, adına adaklar sunulur ve bazen küçük tapınaklar inşa edilirdi.

İşte Odiseus da İthaka'da bu şekilde anılıyordu aslında.

Bu keşifler oldukça önemli.

Çünkü antik İthakalıların Odiseus'u sıradan bir edebiyat karakteri olarak görmediklerini gösteriyor.

Onlar için Odiseus, adanın geçmişiyle bağlantılı gerçek bir kahramandı.

Ancak bir toplumun belirli bir kahramana inanması o kahramanın gerçekten yaşamış olduğunu kanıtlamaz.

Örneğin Atinalılar Thesius'a saygı gösteriyor, Argoslular ise Perseus'u kendi geçmişlerinin bir parçası olarak kabul ediyorlardı.

Yunan dünyasının birçok bölgesinde ise Herakles adına kült alanları vardı.

Bunların varlığı ilgili kahramanların yaşam öykülerini tarihsel olarak doğrulamaz.

Odiseus kültü de bize M.Ö. 13. yüzyılda yaşamış bir kralın biyografisini sunmaz.

Bize yalnızca daha sonraki İtakalıların ona inandığını ve onu adalarının geçmişine yerleştirdiğini gösterir.

O halde şimdi elimizde neler var?

Şimdi bunlara bakma vakti.

Evet İtaka gerçekten vardı.

Ada, Tunç çağında yerleşim görmüştü.

Denizcilik faaliyetleri için uygun limanlara sahipti.

Burada yerel yöneticilerin ve seçkin ailelerin yaşamış olması mümkündü.

Ayrıca sonraki yüzyıllarda ada halkı Odiseus'u kendi geçmişinin bir parçası olarak kabul etmişti.

Fakat bütün bunların yanında çok önemli bir eksiklik var.

Odiseus'un kendi döneminden kaldığı kesin olarak söylenebilecek tek bir belgeye sahip değiliz.

Ne adının yazılı olduğu bir tablet, ne ona ait olduğu doğrulanabilen bir mezar, ne de varlığını bildiren çağdaş bir yazıt.

Bu nedenle Odiseus'un tarihselliği konusunda 3 temel ihtimal üzerinde durabiliriz.

Birinci ihtimal Odiseus'un gerçekten yaşamış yerel bir hükümdar olmasıdır.

Belki İthaka ya da çevredeki adalardan birini yöneten bir savaş önderiydi.

Batı Anadolu'ya düzenlenen bir sefere katıldı ve dönüş yolunda uzun süre denizlerde kaldı.

Yaşadığı olaylar kuşaklar boyunca anlatıldı.

Fırtınalar Poseidon'un öfkesine, yabancı halklar devlere, tehlikeli kıyılarsa deniz canavarlarına dönüştü.

Bu ihtimal tarihsel olarak mümkündür.

Fakat onu destekleyen doğrudan bir kanıt bulunmadığı için şimdilik yalnızca bir ihtimal olarak kalmaya devam eder.

İkinci ve daha güçlü olan ihtimal ise Odiseus'un aslında tek bir kişiden oluşmuyor olmasıdır.

Buna göre onun hikayesinde farklı dönemlerde yaşamış birçok insanın deneyimi birleşmiştir.

Bir İthakalı hükümdarın adı, Turaya çevresindeki savaşlara katılmış bir komutanın hatırası,

Batı Akdeniz'e giden Miken denizcilerinin hikayeleri, fırtınalarda kaybolmuş gemiler,

korsan saldırıları, yabancı kıyılarda karşılaşılan halklar ve evine dönemeyen savaşçılar.

Bütün bunlar yüzlerce yıllık sözlü aktarım sırasında tek bir kahramanın çevresinde toplanmış olabilir.

Bu durumda Odysseus, belirli bir kişinin tarihsel bir biyografisi değil, birçok gerçek deneyinin birleşmesiyle oluşmuş, bileşik bir karakterdir.

Sözlü gelenek açısından bu son derece makul bir açıklamadır.

Çünkü sözlü anlatılar farklı olayları birleştirebilir, bir kahramanın özelliklerini başka bir kahramana aktarabilir ve birbirinden ayrı yolculukları tek bir büyük maceraya dönüştürebilir.

Üçüncü ihtimal ise Odysseus'un bütünüyle edebi bir karakter olmasıdır.

Bu görüşe göre kahraman tarihsel bir kralın hatırasından değil geleneksel hikaye kalıplarından doğmuştur.

Bunlar yalnızca Odysseya'da değil dünyanın farklı kültürlerinde de görülen anlatı motifleridir.

Yani Homeros geleneği bu motifleri bir araya getirerek Odiseus'u yaratmış olabilir.

Bu yaklaşım destandaki doğaüstü unsurları ve karakterin edebi bütünlüğünü iyi açıklar.

Ancak Troya, Itaka ve Miken denizciliği gibi gerçek tarihsel unsurların anlatıya nasıl girdiği sorusunu tamamen ortadan kaldırmaz.

Bu yüzden bugün en dengeli açıklama bana sorarsanız ikinci ihtimale daha yakındır.

Muhtemelen Odysseus yüzyıllar boyunca farklı savaşçıların, denizcilerin, hükümdarların ve anlatı geleneklerinin özelliklerini üzerine topladı.

Başlangıçta gerçek bir isim varsa bile o insan çoktan hikayenin içinde kaybolmuştu.

Geriye kalan kişi artık yalnızca Itaka'nın kralı değildi.

O, savaşın ardından evine dönemeyen bütün insanların, bilinmeyen denizlere açılan bütün denizcilerin ve kimliğini kaybetmeden hayatta kalmaya çalışan bütün yabancıların bir bileşimiydi.

Dolayısıyla Odiseus gerçekten yaşadı mı sorusuna verebileceğimiz en bilimsel cevap şudur.

Bilmiyoruz.

Tarihsel olarak doğrultabileceğimiz şey Odiseus'un kendisinden ziyade onun içinde yaşadığı dünyadır.

Fakat bu noktada da yeni bir soru ortaya çıkıyor.

Onun yolculuğunun içinde gerçek dünyadan izler bulabilir miyiz?

Şimdi Akdeniz'de bir yolculuğa çıkma zamanı.

Odisea destanının geçtiği dünyanın bütünüyle hayal ürünü olmadığını gördük.

Peki aynı şeyi destanda anlatılan Kikloplar, Sirenler ya da Sikilla ve Kariplis içinde söyleyebilir miyiz?

Burada öncelikle önemli bir ayrım yapmak gerek.

Bir efsanenin gerçek bir yerden ya da doğal olaydan esinlenmiş olması anlatılan olayın gerçekten yaşandığını göstermez.

Bir denizci tehlikeli bir boğazdan geçmiş olabilir.

Daha sonra bu boğaz anlatılarda deniz yutan bir canavara dönüşebilir.

İnsanlar yabancı bir halkla karşılaşmış olabilir.

Bu halk zaman içinde devler, büyücüler ya da insan yiyen yaratıklar olarak bile betimlenebilir.

Biz bugün anlatıdaki canavarları gerçek dünyadaki belirli bir yere bağlasak bile

Odysseus'un oraya gerçekten gittiğini kanıtlamış olmayız.

Yalnızca mitin hangi tür deneyimlerden doğmuş olabileceğine dair bir ihtimal ortaya koymuş oluruz.

Üstelik Odysseus'un yolculuğunu gerçek bir harita üzerine yerleştirmek de sanıldığı kadar kolay değildir.

Antik çağdan günümüze kadar araştırmacılar onun rotası için çok farklı güzergahlar önerdiler.

Bazıları bütün maceraların Sicilya ve Güney İtalya çevresinde yaşandığını düşündü.

Bazıları Odysseus'u Kuzey Afrika'dan İspanya kıyılarına kadar götürdü.

Bazıları ise onun Adriatik denizinden hiç çıkmadığını savundu.

Sorun şu ki bu güzergahların her biri bazı bölümleri açıklayabilirken diğerlerinde yetersiz kalıyor.

Bunun nedeni belki de Odyssean'ın başından sonuna kadar takip edilebilecek tek bir deniz yolculuğunu anlatmamasıdır.

Dedim ya, destan farklı dönemlerde yaşamış denizcilerin hikayelerini, farklı toplumların masallarını ve birbirinden uzak coğrafyaları aynı kahramanın çevresinde birleştirmiş olabilir.

Bu nedenle Odysseus'un rotasını modern bir navigasyon uygulaması kullanır gibi yeniden çizmek büyük ihtimalle mümkün değildir.

Bu konuya da değindiğimize göre şimdi destandaki bazı durakları daha yakından inceleyebiliriz.

İşe Odysseus'un en ünlü karşılaşmalarından biriyle başlayalım.

Yani Kiklop, Polipemos'la.

Kikloplar tek gözlü, devasa ve son derece güçlü varlıklardır.

Topluluk halinde yaşamazlar.

Ortak yasaları ve meclisleri yoktur.

Toprağı düzenli biçimde işlemez ve gemi yapmazlar.

Yaşadıkları yerler ise genellikle mağaralardır.

Destanda Odiseus'la adamları Polipemos'un mağarasına girdiklerinde onun yiyeceklerini tüketir ve dönmesini beklerler.

Odysseus yabancıların korunmasını sağlayan misafirlik kurallarına uyacağını düşünerek

Kiklop'tan kendilerine iyi davranmasını ister.

Fakat Polipemos bu kuralları tanımaz.

Odysseus'un adamlarını yakalar ve onları yemeye başlar.

Bakın dikkat edin buradaki çatışma yalnızca insanla dev arasındaki mücadele değildir.

Odysseus'la Polipemos iki farklı yaşam biçimini temsil eder.

Bir tarafta gemi yapan, tarım yapan, şehirlerde yaşayan, tanrılara kurban sunan ve ortak kurallara göre yaşayan Yunanlar vardır.

Diğer tarafta ise yerleşik düzenin dışında kalan, yasaları ve misafirlik kurallarını tanımayan Kiklop bulunur.

Bu nedenle Polipemos gerçek bir tek gözlü devden çok Yunan denizcilerin karşılaştıkları,

yabancı ve anlaşılmaz toplumlara dair korkuların bir yansıması gibi betimlenir.

Bazı araştırmacılar Kiklop anlatısını Sicilya ve Güney İtalya'daki pastoral topluluklarla ilişkilendirir.

Bazıları ise Akdeniz adalarında bulunan bazı fil kafataslarının ortalarındaki büyük burun boşluğu nedeniyle tek gözlü devlere ait sanılmış olabileceğini ileri sürer.

Bu ilginç bir ihtimaldir ancak elimizde antik insanların bu fosilleri gerçekten Kikloplarla ilişkilendirdiklerini gösteren doğrudan bir kanıt yoktur.

Kick-Loop anlatısı yabancı kıyılara çıkan denizcilerin karşılaştığı kültürel farklılıkların, mağaraların, büyük hayvan kemiklerinin ve medeniyet dışındaki tehlikeli insan fikrinin birleşimiyle oluşturulmuştur.

Altında gerçek bir deneyim vardır.

Fakat bu deneyimin üzerine yüzyıllar boyunca anlatılan bir canavar hikayesi inşa edilmiştir.

Odiseus'un bundan sonraki durağı Lotus yiyenlerin ülkesidir.

Burada yaşayan insanlar savaşçı ya da saldırgan değildir.

Aksine oldukça sakin görünürler.

Fakat yedikleri lotus bitkisi unut adamların hafızasını ve eve dönme isteğini ortadan kaldırır.

Odysseus'un adamlarından bazıları bu bitkiden yedikten sonra Itaka'ya dönmekten vazgeçerler.

Orada kalmak ve hayatlarının geri kalanını lotus yiyerek geçirmek isterler.

Öyle ki işin sonunda Odysseus onları zorla gemiye götürmek zorunda kalır.

Antik gelenekte lotus yiyenler genellikle Kuzey Afrika kıyılarıyla özellikle Libya ve günümüz Tunus çevresiyle ilişkilendirilmiştir.

Ancak anlatıda geçen lotusun hangi bitki olduğu halen bilinmiyor.

Uyuşturucu ya da sakinleştirici özelliği bulunan farklı bitkiler önerilmiş olsa da bunlardan hiçbiri kesin olarak kabul edilmiş değildir.

Muhtemelen Yunan denizciler yabancı bir toplumun tükettiği alışılmadık bir yiyecek ya da içecekle karşılaşmıştı.

Belki de lotus bütünüyle edebi bir semboldü.

Çünkü Odysseus'un yolculuğundaki en büyük tehlike her zaman ölmek değildi.

Bazen asıl tehlike eve dönme arzusunu kaybetmekti.

Evet lotus insanı öldürmüyordu.

Fakat ona neden yolculuk yaptığını unutturuyordu.

Bu yüzden Lotus Yiyenler bölümü bilinmeyen bir bitki hakkında anlatılan denizci hikayesiyle

insanın geçmişinden vazgeçme arzusunu aynı sahnede birleştirmiş olsa gerek.

Lotus yeğenleri geride bıraktıktan sonra kahramanımız rüzgarların hakimi Iolos ile karşılaşır.

Iolos, Odysseus'u dostça karşılar ve ayrılırken ona bütün tehlikeli rüzgarları içine hapseden bir tulum verir.

Odysseus yalnızca Itaka yönünde esen rüzgarı serbest bırakır ve 9 gün boyunca sorunsuz ilerler.

Hatta Itaka'nın kıyıları görünmeye başlar.

Fakat yorgunluktan uyuyakalınca adamları tulumun içinde altın ve değerli eşyalar bulunduğunu düşünerek tulumu açarlar.

Rüzgarlar serbest kalır ve gemileri yeniden açık denize sürüklenir.

Iolos'un adası sonraki geleneklerde Sicilya'nın kuzeyindeki Iol Adaları ile ilişkilendirilmiştir.

Bu bölge volkanik adalardan oluşu ve hava koşullarının hızla değişebildiği bir deniz alanıdır.

Böyle bir bölgede yaşayan insanların rüzgarları, bulutları ve fırtına işaretlerini çevredeki denizcilerden daha iyi tanıması mümkündür.

Bu bilgi zaman içinde rüzgarları yöneten kral anlatısına dönüşmüş olmalı.

Fakat burada da belirli bir adayı kesin olarak Ayolos'un ülkesi ilan edemeyiz.

Destandaki asıl mesele coğrafyadan çok insan davranışıdır.

Odiseus neredeyse evine ulaşmıştır.

Onu durduran bir canavar ya da tanrı değil adamlarının güvensizliği ve açgözlülüğüdür.

Doğa tehlikelidir.

Evet ama bazen felaketin nedeni geminin tam içindedir.

Bundan sonra Odysseus filosunun neredeyse tamamını kaybettiği yere yani Lystragonların ülkesine ulaşır.

Gemiler yüksek kayalıklarla çevrili dar bir limana girer.

Odiseus kendi gemisini girişin dışında bırakırken diğer gemiler limanın içinde demirler.

Ancak Laestragonlar yukarıdan büyük kayalar fırlatırlar ve dar limandaki gemilerin kaçabileceği hiçbir yer yoktur.

Odiseus'un filosundan yalnızca limanın dışında bıraktığı kendi gemisi kurtulur.

İşte bu sahnenin arkasında da gerçek bir denizcilik korkusu bulunması oldukça mümkündür.

Dar ve yüksek kayalıklarla çevrili bir liman dışarıdan güvenli görünebilir fakat kıyıdaki halk düşmansa aynı liman bir tuzağa dönüşür.

Gemiler manevra yapamaz kıyıdan atılan taşlara, oklara ya da mızraklara karşı savunmasız kalırlar.

Bu nedenle Lys Dragon anlatısını tek bir tarihsel halka bağlamaktansa yabancı limanlarda pusuya düşürülen denizcilerin ortak deneyimi olarak düşünmek daha anlamlıdır.

Filosunu kaybeden Odiseus daha sonra büyücü Kirke'nin yaşadığı adaya ulaşır.

Kirke, Odiseus'un adamlarına hazırladığı yiyeceklere ilaçlar karıştırır ve onları domuza dönüştürür.

Bu sahne için zehirli ya da halüsinasyonlara yol açan bitkilerden esinlenilmiş olabileceği öne sürülmüştür.

Antik Akdeniz toplumları bitkilerin uyuşturucu, iyileştirici ve zehirleyici etkileri konusunda geniş bir bilgiye sahipti.

Dolayısıyla yabancı bir adada bilinmeyen maddeler kullanılarak etkisiz hale getirilen denizcilerin hikayesi zaman içinde büyücülük anlatısına dönüşmüş olmalı.

Fakat burada da bilimsel açıdan sınırı iyi çizmemiz gerek.

Adamların gerçekten bir bitki nedeniyle kendilerini hayvan gibi hissettiklerini ya da belirli bir zehrin bu anlatıyı doğurduğunu gösteren herhangi bir kanıt yoktur.

Kirkenin adamları domuza çevirmesi öncelikle edebi bir dönüşümdür.

İnsanlar biçimlerini kaybederken arzularına ve içgüdülerine teslim olurlar.

Odiseus ise aklını ve kimliğini koruyarak büyüye direnir.

Odiseus'un yolculuğunda önemli bir yere sahip olan yer ise Kalipson'un adasıdır.

Kahramanımız burada tam 7 yıl kalır.

Kalipson'a ölümsüzlük teklif eder ama bunun karşılığında Itaka'dan, karısı Penelope'den ve insan hayatından vazgeçmesi gerekmektedir.

Lotus yiyenlerde olduğu gibi burada da tehlike ölüm değildir.

Unutulmaktır.

Odysseus'un eve dönüş hikayesi yalnızca denizde kat ettiği mesafeyle ilgili değildir.

Onun asıl mücadelesi yolculuk boyunca kim olduğunu ve nereye ait olduğunu unutmamaktır.

Bu yüzden Kirke ile Kalipson'un adalarını haritada bulmak hikayenin yalnızca küçük bir kısmını açıklayabilir.

Her iki mekanda gerçek ada deneyimlerinden izler taşıyor olabilir.

Şiirdeki temel işlevleri kahramanın yolculuğunu durdurmak ve onu eski hayatından koparmaktır aslında.

Bundan sonra Odiseus'un yolculuğu esnasında karşılaştığı en ünlü varlıklardan biri de sirenlerdir.

Sirenler gemilere saldırmaz ya da denizcileri zorla yakalamazlardı.

Onların silahı sesti.

Şarkılarını duyan kişi rotasını değiştirir, gemisini kayalıklara sürer ve sonunda ölürdü.

Fakat sirenlerin vaadi yalnızca güzellik ya da haz da değildi.

Odiseus'a Troya'da yaşananları ve dünyadaki her şeyi bildiklerini söylemişlerdi.

Yani sundukları şey aslında bilgiydi.

Odiseus bu nedenle onların şarkısını duymak istemişti.

Adamlarının kulaklarını bal mumuyla kapatmış fakat kendisini geminin direğine bağlatmıştı.

Böylece sesi duyacak ama onlara doğru gidemeyecekti.

Siren anlatısının tehlikeli kayalıklar rüzgarın oluşturduğu sesler ya da denizcileri yanlış yöne çeken akustik olaylarla bağlantılı olabileceği öne sürülmüştür.

Güney İtalya kıyılarındaki bazı adalar antik dönemden itibaren sirenlerle ilişkilendirilmiştir.

Kayalıklara çarpan dalgaların ve rüzgarın çıkardığı sesler böyle bir anlatının gelişmesine katkı sağlamış olsa gerek.

Sirenler bu nedenle hem gerçek deniz tehlikelerinden hem de bilginin ve geçmişin insanı hareketsiz bırakabilecek cazibesinden doğmuş olmalı.

Destanda geçen ve gerçek coğrafyayla en kolay ilişkilendirilebilen bölümlerden biri ise Sikilla ve Kariptistir.

Odiseus'un yolculuğun bir aşamasında geçmesi gereken dar boğazın bir tarafında altı başlı Sikilla, diğer tarafında ise denizi içine çekip tekrar dışarı püskürten Karyptis bulunur.

İki tehlikeden aynı anda kaçmak mümkün değildir.

Odiseus gemisinin tamamını kaybetmek yerine Sikilla'ya yaklaşmayı ve birkaç adamını feda etmeyi seçer.

Antik dönemden itibaren bu boğaz Sicilya ile İtalya arasındaki Messina Boğazı ile ilişkilendirilmiştir.

Messina dar yapısı ve karmaşık akıntıları nedeniyle antik denizciler için gerçekten tehlikeli bir geçişti.

Boğazın iki tarafındaki kayalık kıyılar da kürekli ve manevra yeteneği sınırlı gemiler için ciddi bir risk meydana getiriyordu.

Bu nedenle Kariplis'in girdapların, Sicilya'nın ise kayalık kıyıların ve bunlara çarpan gemilerin mitolojik kişileştirmesi olması mümkündür.

Destanı yaratan insanlar dar boğazların ne kadar tehlikeli olabileceğini çok iyi biliyorlardı.

Akıntılarla savaşmanın her zaman mümkün olmadığını da biliyorlardı.

Çoğu zaman denizde doğru karar bütün tehlikelerden kaçmaktan ziyade daha küçük kaybı göze alabilmekti.

Skilla ile Kariptis arasından geçmek bugün bile iki kötü seçenek arasında kalmayı anlatan bir ifadeye dönüşmüşse işte bunun nedeni budur.

Evet bütün bu durakları yan yana getirdiğimizde dikkat çekici bir sonuç ortaya çıkıyor.

Odisea'daki canavarların gerçek olduğunu söyleyemeyiz ama temsil ettikleri tehlikeler gerçektir.

Fırtınalar, girdaplar, kayalıklar ve yabancı kıyılarda pusuya düşmek gerçektir.

Homeros geleneği bu sıradan fakat ölümcül tehlikeleri olduğu gibi anlatmadı.

Onlara yüzler verdi.

Fırtına Poseidon'un öfkesine dönüştü.

Tehlikeli akıntı denizi yutan kariplisi oldu.

Yabancı ve düşman halklar devlere ve insan yiyen yaratıklara dönüştü.

Her şeye rağmen destan denize açılan insanların korkularını korumuştu.

Ve belki de yolculuğun içindeki en gerçek şey tam olarak buydu.

Çünkü M.Ö. 1200'ler civarında Akdeniz'e açılan bir denizcinin tek tehlikesi rüzgar ya da kayalıklar değildi.

Odysseus'un yaşadığı iddia edilen dönemde bütün Doğu Akdeniz dünyası büyük bir çöküşün içine girmiş durumdaydı.

Nolan'ın filminde de sık sık adı geçen deniz insanlarının gelişine yol açacak felaketler silsilesi işte tam da destanın geçtiği bu çağlarda başlamış durumdaydı.

Bu halklarla ilgili kısa süre önce detaylı bir video hazırladığım için burada bu konuya girmeyeceğim.

Ama bahsettiğim bu videoyu izlemenizi de şiddetle tavsiye ediyorum.

Çünkü bu destanların ortaya çıkış nedenlerinin bir kısmını o videoda bulacaksınız.

Aslına bakarsanız sona da gelmiş bulunuyoruz.

Bana göre bu video Odysseus gerçekten yaşadı mı sorusuna net bir cevap veriyor.

Hem olumlu hem de olumsuz bir cevap.

Aslında biz bugün Christopher Nolan'ın filmini izlerken ya da Homeros'un dizilerini okurken

kurgusal bir masalı dinliyormuş gibi hissetmiyoruz.

Biz 3200 yıl önce bu topraklarda nefes almış, savaşmış, acı çekmiş ve ne pahasına olursa olsun eve dönmek istemiş insanların hikayelerini dinliyoruz.

Peki siz ne düşünüyorsunuz? Sizce Odysseus tek bir adam mıydı yoksa binlerce denizcinin ortak hafızası mı?

Yorumlarda düşüncelerinizi mutlaka paylaşın. Bir sonraki videoda görüşmek üzere. Hoşçakalın.