Moğolların Askeri Yapısı - Taktik & Organizasyon & Strateji

Tarih podcast bölümü.

KORKU MOTİFLERİ

Onlar hakkında anlatılan hikayeler korku motifleriyle süslenmiş efsanelerle doluydu.

Atlarının üzerinde rüzgardan daha hızlı hareket ediyor, kadın, çocuk ya da yaşlı önlerine çıkan hiç kimseye acımıyorlardı.

Rusya'nın donmuş nehirlerinden Suriye'nin kızgın çöllerine,

Tuna boylarından Pasifik okyanusuna kadar her yerde onların kan, ateş ve yıkımla belirginleşen izlerine rastlanıyordu.

Onlar korku, panik ve dehşeti beraberinde taşıyan Timuçin'in attılarıydı.

Birkaç yıl içerisinde neredeyse Asya'nın tamamını ele geçirecek olan Moğol attıları.

Onlar tarihin gördüğü en acımasız savaşçılardı.

Fakat sergiledikleri saf kaba kuvvet ve şiddetin ardında muazzam bir şekilde organize edilmiş, iyi işleyen bir sistem vardı.

Bizzat Cengiz Han'ın kendisi tarafından geliştirilmiş bir sistem.

Bir Moğol kabile liderinin meşruiyeti, başarılı seferler yürüttüğü ve askerleri için yeterli ganimeti sağladığı sürece sorgulanmazdı.

Bu sebeple Moğol İmparatorluğunun kurucusu olan Cengiz Han, emrindeki orduyu her daim savaşa hazır durumda olacak şekilde düzenlemişti.

Savaş zamanında her bir kabile orduya en az bin asker göndermek zorundaydı.

Bu askerlerden oluşturulan birimlere Mingan adı veriliyordu.

Ve Moğol ordusunun büyük bir çoğunluğu bu birimlerden oluşuyordu.

Bununla birlikte 10 bin süvariden oluşan ve doğrudan Moğol hanını korumakla görevli olan keşikler ise ordunun vurucu gücüydü.

Moğol ordusundaki meritokratik yapı keşikler arasında yer alan bazı askerlerin ünlü birer Moğol komutanına dönüşmesine olanak sağlıyordu.

Bunlardan en bilineni Rusya ve Doğu Avrupa seferleriyle adını duyurmuş olan Subutay'dı.

Ordunun geri kalan kısmı ise Moğollara boyun eğmek zorunda kalan halklardan oluşturulmuştu.

Özellikle Çin, Harazem ve Doğu Avrupa seferlerinde bunların sayısı oldukça fazlaydı.

Moğol ordusunun en çarpıcı özelliği hızıydı.

Ve bu özellik yalnızca savaş alanında düşmanı şaşırtmak amacıyla yapılan manevralarla sınırlı değildi.

Moğol birliklerinin bir yerden başka bir yere hızlıca hareket etmesini de sağlıyordu.

Her Moğol askeri en az 3 ya da 4 ata sahip olurdu.

Binicinin ilerleme esnasında atları belli aralıklarla değiştirerek ilerlemesi ordunun ve birimlerin hareket kabiliyetini en üst düzeye çıkarıyordu.

Öyle ki 1241 yılında Doğu Avrupa'da görülen Moğol birlikleri günlük 160 km civarında yol kat edebilecek hıza ulaşmıştı.

Bu o dönemin imkanlarıyla inanılmaz bir hızdı.

Bununla birlikte askerlerin hareket kabiliyeti daha önce gidilmemiş rotalar hakkında istihbarat toplamayı ve Moğollar tarafından tercih edilen savaş taktiklerine uygun arazilerin saptanmasını mümkün kılıyordu.

Cengiz Han tarafından kurulmuş olan posta sistemi ise Asya'dan Doğu Avrupa'ya uzanan geniş bir haberleşme ağası alıyordu.

Moğol askerleri özellikle ok atışlarına karşı etkili olan dayanıklı Çin ipeğinden yapılmış kıyafetler kullanıyorlardı.

Kafalarına dışı metal, içi ise deriden üretilmiş bir miğfer takıyorlardı.

Soğuk günlerde bu miğferin içine kulakları da örten kürk bir şapka giyiyorlardı.

Her asker bir balta, bir pala, bir mızrak ve iki yay taşırdı.

Yaylardan hafif olanı at üstünde seri atışlar için elverişliydi.

Diğeri ise daha uzun menzile sahip ve ağırdı.

O dönemin standartlarında bu eşi benzeri görülmemiş bir yaydı.

Moğolların oluşturduğu devasa orduyu beslemek Moğol komutanları için her zaman büyük bir sorun olmuştu.

Ancak ufalayarak yanlarında taşıdıkları kurutulmuş et bu sorunu belli oranda çözmüştü.

Zira belli aralıklarla tüketilen bu et parçacıkları, atları üzerinde uzun mesafeler kat eden Moğol süvarisi için yeterli enerji sağlıyordu.

Bununla birlikte ordunun yaşadığı bir diğer sorun atların beslenmesiydi.

Asya'nın sonsuz bozkırlarında bu pek sorun olmuyordu.

Ancak Suriye ve Doğu Avrupa'da Moğollar bu sorunla pek çok kez karşı karşıya kalmışlardı.

Asya'nın büyük bir bölümüne yayılmış olan geniş otlakların sona erdiği araziler aslında Moğol İmparatorluğu'nun doğal sınırlarını belirlemişti.

Bilinmeyen bir coğrafyaya etkili bir saldırı gerçekleştirmek için gereken en önemli şeylerin başında istihbarat geliyordu.

Bu nedenle yabancı bir coğrafyaya geniş çaplı bir istila hareketi başlatmadan önce Moğol casusları hem arazi hem de düşmanın genel durumu hakkında detaylı raporlar oluştururlardı.

Bazı durumlarda bu tarz araştırmalar için uzun yıllara ihtiyaç duyuluyordu.

Örneğin Batu ve Subutay Doğu Avrupa Seferinden 10 yıl kadar önce casuslarını Maceristan'a göndermiş ve Avrupa sarayları hakkında geniş kapsamlı raporlar hazırlatmışlardı.

Romalılar zamanından kalma yolların haritaları çıkarılmış, ticaret rotaları ve durakları belirlenmiş, her devletin istilaya direnme yeteneği detaylı bir şekilde analiz edilmişti.

Bu bilgiler doğrultusunda Doğu Avrupa Seferi boyunca Moğollar kendi taktiklerine uygun arazileri savaş alanı olarak seçebilmiş ve lojistik olarak ordularını rahatça destekleyebilmişlerdi.

Moğollar için savaş yalnızca fiziksel çarpışmada ibaret değildi.

Korku ve paniğin topluluklar üzerinde nedenli bir etki bıraktığını çok iyi biliyorlardı.

Doğru bir şekilde yürütülen psikolojik savaş göğüs göğüse gerçekleşen bir çarpışmadan çok daha etkili bir sonuç veriyordu.

Ayrıca daha az maliyete sahipti.

Moğol ordusu yeni bir şehre yaklaştığında başkomutan şehir sakinlerine teslim olmaları halinde canlarının bağışlanacağı haberini gönderirdi.

Bu yöntem çoğunlukla işe yarar ve teslim olan şehirlerde nadiren sistematik bir katliama girişilirdi.

Ancak direnenler için sonuç değişmezdi.

Ve Moğollar düşmanlarını acımasız bir şekilde katletmek hususunda oldukça yaratıcı performanslar sergilerlerdi.

Bir Moğol saldırısında şehir tamamıyla yerle bir edilir, hayatta kalanların bir kısmı bir sonraki seferde canlı kalkan olarak kullanılmak amacıyla esir alınırdı.

Ele geçirilen şehirdeki kedi ve köpekler bile öldürülüyordu.

Zihnini yoran her şeyden

bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog,

diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla

bütünsel iyi oluşunda

hep seninle. Şimdi kendine

bir alan aç. Uygulamayı indir,

ilk ve tekli seanslarında

geçerli POD20 koduyla

%20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve

iyileşmeye izin ver.

Bu cevherleri yutarak korumaya çalıştıkları için herkesin karnı deşilir ve içinde değerli bir şey olup olmadığı kontrol edilirdi.

Bu uygulama bizzat Cengiz Han'ın kendisi tarafından yasalaştırılmıştı.

Hülagü Han'ın Bağdat kuşatmasında surları aşan Moğollar, şehrin sakinlerini 7 gün boyunca katletmişlerdi.

Günümüz tarihçileri Moğolların Bağdat'ta yaklaşık 200 bin ila 1 milyon arasında insan öldürdüğünü tahmin etmektedirler.

Bununla birlikte mutlaka bu kanlı hengameden kaçıp kurtulan birkaç yüz kişi olurdu.

Ancak bu bir başarı değil, Moğolların uyguladığı psikolojik savaşın devamlılığı için bir gereklilikti.

Bu şekilde civardaki şehirlerde yaşayan herkes,

mümkün olan en kısa sürede teslim olmayanların başına neler geldiğini en ince ayrıntısına kadar öğreniyor,

Moğolların dehşet saçan önü, onlar henüz şehirlerinin önünde görünmeden şehir sakinlerine ulaşıyordu.

Ancak gerçek manada bir dehşet yaratmak için söylentilerden daha fazlasına ihtiyaç vardı.

Moğolların saçtığı dehşetin görünür olması gerekiyordu.

Birlikler kuşatılacak şehre yaklaştığında köle ve esirlerin boştaki atlara binmesine izin verilir,

ordunun sayısının görünenden daha kalabalık olduğu izlenimi uyandırılmaya çalışılırdı.

Bunun yanı sıra atların kuyruklarına bağladıkları bodur ağaç gövdeleri ya da dal parçalarıyla kumla kaplı tepeler arasında at koştururlardı.

Bu şekilde ortaya çıkan devasa toz bulutu şehri yutmak üzere harekete geçen büyük bir orduyu andırırdı.

Moğolların savaş alanında kullandıkları stratejiler kaos anında dahi birimler arasındaki iletişimin kopmasına olanak vermeyen muazzam bir düzen üzerine kuruluydu.

Hatlar boyunca uzanan farklı renklerdeki bayraklar hemen hemen her olasılığı kapsayan etkili bir haberleşme biçimi olarak kullanılıyordu.

Savaş başlamadan öncü kuvvetler arazide hızlı bir keşif yapar ve Moğol ordusu için mümkün olan en iyi yeri saptamaya çalışırdı.

Bununla birlikte Moğol komutanlarının savaş alanına hakim, yüksek bir alanda pozisyon alması da ordunun bütünsel bir şekilde idaresini kolaylaştırmaktaydı.

Moğolların kullandıkları savaş taktikleri yenilikçi olmasa da doğru ve uyumlu bir şekilde uygulandığında etkili olan yöntemlerdi.

Meydan savaşlarında Moğol atlıları iki ayrı grup halinde organize olurlardı.

Birinci grupta yer alan atlı okçular düşman savunma hattını yoğun bir yaylım ateşine tutar ve hattın bozulmasını sağlardı.

Bundan sonra iş ikinci grup olan Moğol süvarisine düşerdi.

Ölümcül mızraklarıyla düşman üzerine hucum eder ve hattı parçalayarak asıl darbeyi indirirlerdi.

Okçuların yaylım ateşiyle yarattığı kargaşa ve panik, süvarinin saldırısıyla düşman için adeta bir felakete dönüşürdü.

Yine de Moğol zaferleri her zaman kolay bir şekilde elde edilmezdi.

Bazı durumlarda işlerin ters gittiği de olurdu.

Bu yüzden Moğollar her türlü koşullara hazırlıklıydı.

Özellikle kuşatma savaşlarında başarısız oldukları zaman geri çekilir ve birkaç gün boyunca düşmanın taktiklerini analiz ederek yeni stratejiler geliştirirlerdi.

Savaş anında Moğol komutanları tam yetkiye sahipti.

Geri çekilme emri ancak ve ancak tümenlerin başında bulunan komutanlar tarafından verilebilirdi.

Bunun aksi gerçekleştiğinde geri çekilen veya savaştan firar eden asker yakalanarak idam edilirdi.

Moğol ordusunun en alt birimi olan Arban'daki diğer 9 arkadaşı da onunla aynı kaderi paylaşırdı.

Moğolların meydan savaşlarında en çok uyguladıkları taktik sahte ricat taktiğiydi.

Öyle ki şiddetli bir meydan savaşını çoğu zaman sahte ricata uygun bir arazide oldukları zaman kabul ediyorlardı.

Bu taktiğin iki farklı uygulanış biçimi vardı.

Birincide merkez geri çekilerek düşman hattını çatışmanın ortasına doğru çeker,

kanatlardan yapılan saldırıyla düşman birlikleri bir çember içine alınarak tamamen imha edilirdi.

Sahte ricatın diğer bir uygulanış biçimi ise küçük bir Moğol süvari grubunun kaçıyormuş gibi yaparak

düşman birliklerini ana Moğol ordusunun bulunduğu bölgeye çekmesiyle gerçekleşirdi.

Bu taktik düşmanları tarafından deşifre edildikten sonra Moğollar, sahte ricatın kapsamını hem zaman hem de mekan olarak oldukça genişletmişlerdi.

Bu tarz savaşlarda geri çekilme, düşman hattı bozulana kadar günlerce devam edebiliyordu.

Moğol ordusu, ele geçirilen şehirlerdeki insan gücünün katılımıyla her geçen gün büyüyen devasa bir savaş makinesiydi.

Moğollar üstünlük kurdukları devletlerin kaynaklarından en iyi şekilde istifade ediyorlardı.

Ve insan gücü bu kaynakların başında geliyordu.

Hiçbir vasfı olmayan esirler dahi seferlere götürülüyor ve Moğol birlikleri önünde Karaş adı verilen bir canlı kalkan oluşturuyorlardı.

Buna karşın en değerli esirler mühendis ve mimarlardı.

Cengiz Han yüksek ve dayanıklı surlarıyla ünlü Pekin kentini kuşatırken esir aldığı binlerce Çinli mühendis ile çalışmıştı.

Eğer onların inşa ettiği kuşatma aletleri olmasaydı belki de Pekin'in surlarını asla aşamayacaktı.

Dönemin Avrupa'sında kuşatma aletleri orduyla birlikte savaş alanına taşınırdı.

Ancak bu durum ordunun hareket kabiliyetini kısıtlıyordu.

Bundan dolayı Moğollar kuşatma aletlerini yanlarında taşımaktansa gittikleri yerlerdeki doğal kaynakları kullanarak hızlı bir şekilde inşa etmeyi tercih ediyorlardı.

Mühendisler Moğol ordusunun olmazsa olmaz bir parçası haline gelmişlerdi.

Doğu Avrupa seferi esnasında ordunun baş mühendisi olan Çinli General Guo Kan'ın emrinde Çin, Harezem ve İran'da esir alınmış yüzlerce mühendis vardı.

Cengiz Han, Tangutlara karşı dev mancınıklar inşa eden Çinli mühendisleri kullanmıştı.

Torunu Kubilay ise, Fen Cheng ve Xiang Yang'ı İlhanlı Moğolları tarafından gönderilen Müslüman mühendisler sayesinde ele geçirmişti.

13. yüzyıl boyunca Kore'den Karadeniz'e dek uzanan devasa arazinin yegane hakimi olan Moğollar, 14. yüzyılın ortalarından itibaren çöküş dönemine girmişlerdi.

Çin'de Ming Hanedanı Moğol tahakkümünü kırmış, Japonya'ya yapılan istila girişimleri sert bir direniş ve şiddetli fırtınalar tarafından engellenmişti.

Birkaç yüzyıl içerisinde Moğollardan akılda kalan atları üzerinde kan, ölüm, ateş ve yıkım getiren göçebe savaşçı imgesinden fazlası değildi.

Zira artık Cengiz Han'ın kurduğu devasa imparatorluktan geriye pek bir şey kalmamıştı.

Altyazı M.K.

İzlediğiniz için teşekkür ederim.